<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>https://fa.wikiazadegan.com/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=M-samiei</id>
	<title>ویکی آزادگان - مشارکت‌های کاربر [fa]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://fa.wikiazadegan.com/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=M-samiei"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7/M-samiei"/>
	<updated>2026-11-21T21:25:35Z</updated>
	<subtitle>مشارکت‌های کاربر</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.11</generator>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%88_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%AA&amp;diff=12452</id>
		<title>ابتکارات و خلاقیت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%88_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%AA&amp;diff=12452"/>
		<updated>2026-11-18T09:34:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[پرونده:خلاقیت 1.png|بندانگشتی|نمونه کار آزادگان، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.]]&lt;br /&gt;
[[پرونده:خلاقیت 2.png|بندانگشتی|تصویر پیراهن تهیه شده توسط ازادگان، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.]]&lt;br /&gt;
[[پرونده:خلاقیت 3.png|بندانگشتی|تصویر تسبیح درست شده توسط آزادگان، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.]]&lt;br /&gt;
[[پرونده:خلاقیت 4.png|بندانگشتی|تصویر کیف دستی تهیه شده توسط آزادگان، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.]]&lt;br /&gt;
[[پرونده:خلاقیت 5.png|بندانگشتی|تصویر گیوه تهیه شده توسط آزادگان، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.]]&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;بهره‌برداری مؤثر [[اسرا|اسرای ایرانی]] از حداقل [[امکانات|امكانات]] موجود در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و ساخت نوآورانه وسایل موردنیاز.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خلاقیت جنبه ذهنی و نوآوری جنبه علمی دارد و نوآوری محصول نهایی خلاقیت است&amp;lt;ref&amp;gt;امیرحسینی، خسرو (1384). خلاقیت و نوآوری (مبانی، اصول، تکنیک‌ها)، چ دوم. تهران: عارف کامل، ص. 14.&amp;lt;/ref&amp;gt;. برخورداری از اوقات فراغت، روحیه خلاق و شاداب جوانی [[اسرا]] در دوران اسارت، انگیزه‌ا‌ی بود که اسرا را به‌سمت استفاده بهینه از زمان و بهره‌برداری مؤثر از حداقل وسایل و [[امکانات]] موجود در خلق و نوآوری اشیای موردنیاز می‌کشاند. براساس مصاحبه با تعدادی از آزادگان و بررسی متون و با توجه به تجربیات و یافته‌های محقق موارد زیر موردبررسی قرار گرفت:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[ملزومات ضروری مورد نیاز اسرا در خلاقیت و ابتکارات|ملزومات ضروری موردنیاز، ابتکارات و خلاقیت‌ها]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== توپ ورزشی ===&lt;br /&gt;
با گلوله کردن تکه‌هایی از پتو یا پارچه، نوعی توپ‌ ورزشی درست می‌شد. با استفاده از ساق چرمی کفش‌ها و پوتین‌های کهنه که از سربازان عراقی تهیه می‌شد، اضلاع موردنیاز بریده و به هم دوخته می‌شد و شکل توپ به خود می‌گرفت. از سه عدد دستکش طبی یادشده نیز به‌جای تیوپ این توپ استفاده می‌شد. سرنگ پزشکی نیز به کار سوزن باد می‌آمد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== اجاق نفتی ===&lt;br /&gt;
با استفاده از قوطی‌های خالی رب گوجه و تهیه مقداری گازوئیل، نفت یا بنزین (از موتور برق [[اردوگاه]] كه در موارد اضطراری و خاموشی [[اردوگاه]] استفاده می‌شد) اجاق نفتی درست می‌شد. فتیله آن نیز از لباس‌های مستعمل تهیه می‌شد. این اجاق‌های کوچک برای گرم کردن [[چای در اسارت|چای]] و [[غذای اسارت|غذا]] مناسب بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== قاب [[عکس]] ===&lt;br /&gt;
با چسباندن چوب‌های کبریت روی یک‌تکه مقوا، قاب عکس ساخته می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== سوزن دست‌ساز ===&lt;br /&gt;
با بریدن تکه‌ای از سیم‌های خاردار و ساییدن آن روی کف سیمانی آسایشگاه، سوزن‌های ظریف خیاطی و کفش‌دوزی تهیه می‌شد. میخ‌های فولادی به کار سوزن خیاطی هم می‌آمد. از سیم‌های خاردار، قلاب جوراب‌بافی نیز درست می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== کلاه ===&lt;br /&gt;
با استفاده مجدد از نخ پتوها و حوله‌ها و پارچه‌ لباس‌های مستعمل به‌وسیله میل بافتنی (ساخته‌شده از سیم‌خاردار) کلاه بافتنی زمستانی تهیه می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== شال کمر ===&lt;br /&gt;
جوراب‌های مستعمل و پرداخت هنرمندانه روی آنها به کار تهیه انواع شال کمری می‌آمد؛ همچنین تهیه کمربند از این جوراب‌های مستعمل، کاری هنرمندانه بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== مجسمه‌سازی ===&lt;br /&gt;
[[نقاشی در اسارت|نقاشی]] روی گچ و تراشیدن آن با تیغ‌های ریش‌تراشی، کار مجسمه‌سازی در [[اسارت و اسیران|اسارت]] را رونق بخشیده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== قاشق غذاخوری ===&lt;br /&gt;
با استفاده از پلاستیک‌ها و قرقره‌ها و جای نوارچسب بهداری، قاشق‌های ابتکاری ساخته می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== خاک‌انداز ===&lt;br /&gt;
از برش حلب‌های روغن، وسایلی ازجمله خاک‌انداز ساخته می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== دمپایی ===&lt;br /&gt;
با استفاده از ورق‌های حلبی و قوطی‌های شیر خشک، دمپایی تهیه می‌شد. از نخ‌های بافته‌شده هم به‌عنوان مهار دمپایی استفاده می‌شد. در بعضی از موارد، برش‌هایی از چوب یا مقوا، کار کف دمپایی را انجام می‌داد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== لیف حمام ===&lt;br /&gt;
با قلاب بافتنی ساخته‌شده از سیم‌خاردار و با استفاده از نخ‌های پتو و حوله، لیف‌های حمام مناسبی بافته می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== ساخت آنتن تلویزیون ===&lt;br /&gt;
با مقداری سیم و ورق آلومینیوم، برای تلویزیون آسایشگاه آنتنی تقویتی ساخته می‌شد تا بتوان به شبکه سراسری سیمای جمهوری اسلامی دست‌یافت. سیم برق و ورق آلومینیم ازطریق گروهی که به [[بیگاری]] برون‌اردوگاهی می‌رفتند، یا ازطریق بعضی از سربازان عراقی در قبال معامله یکی از آثار هنری و یا ازطریق آشپزها، تهیه می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== طناب ===&lt;br /&gt;
با بافتن رشته‌های نازک حوله‌ و پتوها، طناب‌ درست می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== تهیه لباس راحتی با دشداشه ===&lt;br /&gt;
دشداشه‌ای که عراقی‌ها در اختیار [[اسرا]] قرار می‌دادند، با یک برش از وسط آن یک پیراهن و شلوار درست می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== حلقه و پلاک ===&lt;br /&gt;
با پرداخت هنرمندانه روی فلزات، پلاک‌های گردنبند به شکل ماه، هلال و قلب و حتی گوشواره تهیه می‌شد و همچنین پیچ واشرهای شیرهای [[آب]]، به کار انواع انگشتر می‌آمد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[صنایع دستی در اسارت]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== ساخت آلبوم عکس ===&lt;br /&gt;
برای نگه‌داری عکس‌های ارسالی از ایران، آلبوم‌هایی از مقوای گوشت‌های یخ‌زده، یا از چوب و تخته تهیه می‌شد. برای زیبایی کار، روی پارچه جلد، با نقش و نگاری زیبا گلدوزی می‌شد. جعبه‌های پلاستیکی سرم یا نایلون‌های حاوی گوشت نیز به کار صفحات درون آلبوم می‌آمد. شیرازه جُنگ نیز با نخ و سوزن به هم متصل می‌شد. از جعبه‌های دارو، پاکت سیگار و زرورق سیگار برای تزیین حاشیه دور و نوشتن حروف و کلمات استفاده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== سنگ‌سابی ===&lt;br /&gt;
سنگ‌های رنگی و زیبا به کار ساخت گل، ماهی، پرنده، قلب و تسبیح می‌آمد. ساخت کتاب، مهر [[نماز]] و انگشتر و حلقه، زنجیر و گردنبند، انواع دیگر این هنر بود. کنده‌کاری سنگ‌ها به‌وسیله سیم‌خاردار صورت می‌گرفت و برای سوراخ کردن سنگ، که تقریباً سخت‌ترین مرحله آن بود، از مته دستیِ ساخته‌شده از سیم‌خاردار استفاده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== تهیه مهر نماز ===&lt;br /&gt;
از خاک نرم موجود در اردوگاه گل به روش خاص آماده می‌شد، سپس با استفاده از قالب‌هایی مثل قوطی کبریت، مهر نماز تولید می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== تسبیح ===&lt;br /&gt;
از رایج‌ترین [[صنایع دستی در اسارت|صنایع‌دستی اسرا]]، تولید انواع تسبیح با استفاده از مواد اولیه موجود در [[اردوگاه]] ازقبیل هسته خرما، چوب، سنگ، گل، سر خودکار و روكش سیم برق بوده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== کیف‌بافی ===&lt;br /&gt;
انواع مختلف کیف ازقبیل کیف نگه‌داری از قرآن کریم، کیف پول، کیف همراه و... ازجمله تولیدات اسرا بودند. این كیف‌ها یا پلاستیكی بود یا پارچه‌ای كه از نخ جوراب و لباس‌های كهنه ساخته می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== گیوه‌‌بافی ===&lt;br /&gt;
مهم‌ترین مواد اولیه برای تولید گیوه نخ بود که از لباس‌های مندرس و یا از نخ حوله‌ و نخ جوراب‌های مستعمل تهیه می‌گردید؛ و از دمپایی به‌جای کفی گیوه استفاده می‌شد. برای ساخت درفش هم از سیم‌خاردار استفاده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== کفش ===&lt;br /&gt;
با استفاده از پارچه لباس، نخ، سوزن، درفش، کفی (دمپایی مستهلک) و دوک برای تابیدن نخ، کفش موردنظر تولید می‌شد و مورداستفاده قرار می‌گرفت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== گلدوزی ===&lt;br /&gt;
با استفاده از نخ‌های رنگی حوله، انواع گلدوزی در شکل‌ها و اندازه‌ها و طرح‌های مختلف صورت می‌گرفت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[تولید نوشت افزار در اسارت]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== روان‌نویس ===&lt;br /&gt;
با استفاده از پرمنگنات و سرنگ‌های مصرف‌شده روان‌‌نویس تولید می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== [[نامه|نامه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های نامریی ===&lt;br /&gt;
[[اسرا]] با استفاده از [[آب]] پیاز، نامه‌هایی تنظیم می‌كردند که نوشته‌های آن نامریی می‌شد، با حرارت دادن به آن، کلمات نمایان می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== ساخت اسلاید ===&lt;br /&gt;
با [[طراحی در اسارت|طراحی]]، [[خطاطی در اسارت|خطاطی]] و [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] روی [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] روغنی و تلق کاغذهای شکلات‌، اسلایدهایی ساخته می‌شد که با نور چراغ یا شمع، به‌راحتی روی دیوارها نمایش داده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== تخته‌سیاه دستی ===&lt;br /&gt;
تکه‌ای از یک مقوا را به روغن آغشته می‌کردند و تراشه‌هایی از صابون را روی آن می‌ریختند و روی آن را با نایلون می‌پوشاندند. با فشار دادن [[قلم در اسارت|قلم]] یا اشیایی شبیه آن بر روی سطح پلاستیک، کلمات و نوشته‌ها نمایان می‌شد. با جدا کردن پلاستیک از سطح آغشته به روغن و تراشه‌های صابون، نوشته‌ها پاک می‌شد تا مجدداً به کار آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== جامدادی مخفی ===&lt;br /&gt;
داخل توپی خمیردندان‌های مصرف‌‌شده و داخل قوطی‌های پر از شیر خشک و همچنین حاشیه پتوها، جاهای مناسبی برای مخفی کردن خودکار یا مدادهای کوچک بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== ساخت مرکب ===&lt;br /&gt;
با خشکاندن برگ گل‌ها و حل كردن آن در [[آب]] جوش یا با مخلوط كردن دوده‌های [[حمام در اسارت|حمام]] با روغن، مرکبی درست می‌شد که به کار نوشتن و [[خطاطی در اسارت|خطاطی]] می‌آمد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== صحافی ===&lt;br /&gt;
برای حفاظت از کتاب‌های مختلف، با استفاده از کارتن و پلاستیک کار صحافی انجام می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== دفترچه ===&lt;br /&gt;
با استفاده از کارتن، پاکت سیمان، حاشیه روزنامه، پاکت سیگار و پاکت دارو و... دفترچه تولید می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== تخته وایت‌برد ===&lt;br /&gt;
روی مقوا را با یک پلاستیک پوشش می‌دادند و پارچه آغشته با روغن و صابون خردشده روی آن قرار می‌گرفت. دسته مسواک یا چوب آماده، به کار نوشتن روی آن می‌آمد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== دینام پنکه ===&lt;br /&gt;
با تیز کردن سر زغال دینام پنکه ابزاری برای نوشتن تولید می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== برخی از کاربردهای اختراع و تولید آثار فرهنگی هنری ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# استفاده بهینه از فرصت‌ها؛&lt;br /&gt;
# به‌منظور فروش به عراقی‌ها برای خرید برخی از وسایل مصرفی؛&lt;br /&gt;
# به‌منظور هدیه به عراقی‌ها برای کاهش [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌های جمعی و فردی]]؛&lt;br /&gt;
# حفظ تعادل روانی، چون باعث جهت‌دار کردن ذهن و مانع تفکر منفی می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[صنایع دستی در اسارت]]&lt;br /&gt;
* [[تولید نوشت افزار در اسارت]]&lt;br /&gt;
* [[ملزومات ضروری مورد نیاز اسرا در خلاقیت و ابتکارات]]&lt;br /&gt;
* [[امکانات]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سید رضی نبوی‌چاشمی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منبع اصلی ==&lt;br /&gt;
شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
نبوی‌چاشمی، سیدرضی (1401). &amp;quot;ابتکارات و خلاقیت&amp;quot;. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%88_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%AA&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=5 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;br /&gt;
[[en:Initiatives_and_creativity]]&lt;br /&gt;
[[ar:المبادرات والإبداع]]&lt;br /&gt;
[[رده:ابتکارات و خلاقیت]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;diff=12451</id>
		<title>آمار</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;diff=12451"/>
		<updated>2026-11-18T09:16:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;سرشماری و حضور و غیاب [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها.&#039;&#039;&#039;[[پرونده:آمار.png|بندانگشتی|آمارگیری عراقی ها از آزادگان در اردوگاه ها، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.|249x249پیکسل]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آمار در لفظ عربی «إحْصائیَه» و در زبان انگلیسی «Statistics» خوانده می‌شود و آن بخشى از علم ریاضى به معناى «آمار گرفتن» است. در فرهنگ فارسی عمید نیز احصا به دو معنی شمارش کردن و شمردن و آمار گرفتن و سرشماری آمده است. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در موضوع [[اسارت و اسیران|اسارت]]، کاربرد آمار هیچ ارتباطی به معنی و کاربرد علمی آن نداشت و بیشتر به معنای سرشماری و شمارش افراد بود که از اولین لحظه [[اسارت و اسیران|اسارت]] آغاز می‌شد و تا آخرین لحظۀ تبادل [[اسیران جنگ|اسیران]] ادامه داشت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;احدطجری، محمد علی(1395). مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این کار برای كسب اطلاع از تعداد [[اسیران جنگ|اسیران]] و عرضه به مقامات بالای ارتش عراق، سازمان‌های بین‌المللی، و [[رسانه و خبر|رسانه‌ها]] انجام می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آمارگیری روزانه در همه [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها انجام می‌شد و هدف از آن اطلاع و حصول اطمینان از صحت اطلاعات اولیه بود. در این آمارگیری‌ها، چند مورد مهم قابل بررسی است: [[دفعات آمارگیری اسرا]]، [[نحوه آمارگیری]]، [[آمارگیری خارج از برنامه اسرا]]، آمارگیری [[صلیب سرخ]]([[آمار صلیب سرخ از اسرا]]) و [[آمار مجروحان و بیماران|آمارگیری از بیماران و مجروحان]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[دفعات آمارگیری اسرا|دفعات آمارگیری]] ==&lt;br /&gt;
بنابر گفته‌های آزادگان در كتاب‌های خاطراتشان: صبح‌ها قبل از بیرون آمدن و عصرها قبل از داخل شدن به آسایشگاه، دفعات معمول آمارگیری بود كه در همۀ اردوگاه‌ها صورت می‌گرفت. در شرایط عادی، در بیشتر اردوگاه‌ها، عراقی‌ها سه‌بار در روز یعنی صبح، ظهر و شب آمار می‌گرفتند، مثل بند ملحق در تکریت و [[اردوگاه نهروان]]. گاهی‌اوقات نصف‌شب‌ها هم آمارگیری می‌کردند. در [[اردوگاه الانبار|اردوگاه 8 رمادی (الانبار)]]  عراقی‌ها در طول روز، چندبار [[اسرا]] را سرشماری می‌کردند. نخستین سرشماری ساعت 8 صبح و سرشماری بعدی پس از صرف [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] انجام می‌شد. در برخی روزها نیز بر[[نامه]] آمارگیری چهار مرتبه به‌وسیله عراقی‌ها انجام می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در هر [[اردوگاه]]، بسته به وضعیت [[اسرا]]، تعداد دفعات آمارگیری تغییر می‌کرد. در روزهای اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، دفعات آمارگیر‌ی زیاد و غیرمعمول بود؛ برای مثال، عراقی‌ها در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]]، ده مرتبه ما را بیرون می‌بردند، یکی‌یکی می‌شمردند و داخل آسایشگاه می‌فرستادند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;رجایی، غلامعلی (1388). فرهنگ آزادگان. ج دوم، چ سوم. تهران: سوره مهر.&amp;lt;/ref&amp;gt;. قبل از ثبت اسامی [[اسرا]] به‌وسیله [[صلیب سرخ]] نیز دفعات آمارگیری بیشتر از حد معمول بود؛ برای نمونه، در اردوگاه‌های تکریت، که هنوز از [[صلیب سرخ]] خبری نبود، آمار گرفتن‌ها گاه به‌قدری زیاد می‌شد که همه کلافه می‌شدند. صبح داخل آسایشگاه آمار می‌گرفتند، وقت هواخوری دوباره در حیاط به حالت آمار می‌نشستیم و با ضربات کابل شمرده می‌شدیم، وقتی به داخل آسایشگاه برمی‌گشتیم، آمار می‌گرفتند و موقع [[ناهار در اسارت|ناهار]] و [[شام در اسارت|شام]] و قبل از خواب هم افسری می‌آمد و آمار نهایی آن روز را می‌گرفت&amp;lt;ref&amp;gt;شکوری، فاطمه (1394). روزهای خاردار، خاطرات آزاده محمدجواد میانداری. زنجان: غواص.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 قبل یا بعد از هر درگیری، که بین [[اسرا]] و مسئولان [[اردوگاه]] پیش می‌آمد، تعداد آمارگیری و مدت آن را افزایش می‌دادند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;. بعد از [[فرار موفق در اسارت|فرار موفق]] یا [[فرار ناموفق در اسارت|ناموفق]] یک اسیر هم تعداد آمارگیری بیشتر می‌شد؛ برای نمونه، تعداد دفعات آمارگیری در طول روز، به ده‌بار یا بیشتر افزایش می‌یافت و در طول شب نیز سه تا پنج‌بار انجام می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;وقایع اردوگاهی، شماره 277، [[اردوگاه الانبار]].&amp;lt;/ref&amp;gt;. در [[اردوگاه تکریت 16|اردوگاه 16 تکریت]] نیز، [[فرار ناموفق در اسارت|فرار ناموفق اسیر ایرانی]] سبب شد آمار روزانه را از سه به پنج وعده افزایش دهند. آمار قبل از ظهر و بعد از ظهر هم به آمار صبح و ظهر و شب افزوده شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;حسینی‌پور، سیدناصر (1394). [[پایی که جا ماند]]، چ پنجاه‌ویکم. تهران: سوره مهر.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آمارگیری موجب آزار و اذیت [[اسرا]] می‌شد و عراقی‌ها این را فهمیده بودند و به‌همین‌علت تعداد دفعات شمارش را زیادتر می‌كردند. علت اصلی ناراحتی [[اسرا]]، نشستن طولانی‌مدت بر روی زمین بود؛ طوری‌كه در مواردی شمارش كل [[اردوگاه]] یك ساعت تا دو ساعت طول می‌كشید و در همۀ این مدت [[اسرا]] باید روی زمین می‌نشستند. نشستن طولانی در صف آمار، آن هم روزی پنج وعده، خسته‌کننده و عذاب‌آور بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[نحوه آمارگیری]] ==&lt;br /&gt;
در شرایط عادی، نحوه آمارگیری در اردوگاه‌های مختلف تقریباً یکسان بود. سرشماری، گاهی به‌صورت شمارش تک‌تک افراد و بدون ذکر نام، گاهی به‌صورت خواندن اسامی [[اسرا]] با ذكر نام خود، نام پدر و نام پدربزرگ- چون اسم فامیل را به رسمیت نمی‌شناختند- انجام می‌شد. این‌گونه آمارگیری، بیشتر زمان می‌برد. در [[اردوگاه تکریت 11|اردوگاه (11 تکریت]])، [[اسرا]] حدود ساعت 8 صبح با سوت عراقی‌ها، در آسایشگاه با لباس فرم سر جای خود می‌ایستادند تا آمارشان گرفته شود. پس از گرفتن آمار از همۀ آسایشگاه‌ها و گزارش کتبی آن به فرماندۀ اردوگاه، فرمانده از [[اردوگاه]] بیرون می‌رفت و بچه‌ها با اجازۀ عراقی‌ها وارد محوطه می‌شدند&amp;lt;ref&amp;gt;مولودی، مسعود (1386). آزادی در اسارت، چ دوم. تهران: سازمان بسیج جامعه پزشکی، ص. 113.&amp;lt;/ref&amp;gt;. اما در بعضی از اردوگاه‌ها مانند موصل، این آمارگیری در بیرون از آسایشگاه و در گروه‌های پنج‌نفری صورت می‌گرفت&amp;lt;ref&amp;gt;ناطق، ساسان (1386). پشت میدان نبرد. خاطرات اسیر آزادشدۀ ایرانی رحمان پرزحمت، تهران: سورۀ مهر، ص. 82.&amp;lt;/ref&amp;gt;. آمارگیری عمدتاً در بیرون هر آسایشگاه و جلوی آن انجام می‌شد. اما گاهی در فصل زمستان یا بارانی بودن هوا، آمارگیری در داخل آسایشگاه انجام می‌شد. در چند [[اردوگاه]] موصل آمارگیری زیر بالکن جلوی آسایشگاه انجام می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;. در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]]، عراقی‌ها [[اسرا]] را یکی‌یکی می‌شمردند. غالباً هم اشتباه می‌كردند و این شمارش را تکرار می‌کردند. بعد از دو سه ماه یاد گرفتند که بچه‌ها را پنج‌تا‌پنج تا بنشانند تا یک سرباز این گروه‌های پنج‌نفره را شمارش کند&amp;lt;ref&amp;gt;زمانی، علی‌اصغر (1382). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراقی. تهران: سروش،ص.82&amp;lt;/ref&amp;gt;. در [[اردوگاه تکریت 12|اردوگاه‌های 12 تکریت]] و [[اردوگاه تکریت 16|16 تكریت]]، آمارگیری به‌صورت نشسته در گروه‌های پنج‌تایی یا ردیفی، در آسایشگاه انجام می‌شد. به جبر عراقی‌ها، هنگام گرفتن آمار نیز باید سرهایمان را پایین می‌انداختیم&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. جهت آماده شدن برای آمارگیری، یكی از افسران ابتدا در سوت مخصوصی می‌دمید و [[اسرا]] مجبور بودند با شنیدن سوت اول در هر جایی كه ایستاده بودند، روی زمین میخ‌كوب شوند و تكان نخورند. با دمیدن سوت دوم به‌سمت آسایشگاه خود بدوند و با سوت سوم، كه ظرف چند ثانیه بعد دمیده می‌شد، مقابل آسایشگاه خود در صفوف پنج‌نفره بنشینند تا افسر بعثی از [[اسرا]] آمار بگیرد. اگر اسیری پس از دمیده شدن سوت سوم، در صف آمار حاضر نشده بود، به‌شدت با كابل مورد ضرب‌وشتم واقع می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;صابری ابوالخیری، محمد (۱۳۹۰). سرگذشت اسارت در سلّول‌های بغداد. تهران:  بینش آزادگان.&amp;lt;/ref&amp;gt;. در بند ملحق تکریت نیز، به محض شنیدن سوت آمار، باید رأس ساعت مقرر، جلوی آسایشگاه به خط می‌شدیم و به ستون پنج روی دو پا می‌نشستیم، زانوهایمان را بغل می‌گرفتیم، سرها را لابه‌لای پاها فرو می‌بردیم تا فرمانده یا یکی از افسران ارشد سر برسد و آمار بگیرد. تا آمار بیست‌وچهار آسایشگاه تمام نمی‌شد، اجازه نداشتیم از صف بلند شویم &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
علاوه‌بر هدف اصلی از آمارگیری، که شمارش تعداد [[اسرا]] بود، عراقی‌ها هدف دیگری را نیز دنبال می‌کردند که از آن به‌عنوان یکی از [[شکنجه های جسمی|شکنجه‌های جسمی]] می‌توان نام برد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;عزیزی، مجتبی. (1389). «نگاهی به وضعیت اسیران ایرانی در عراق»، فصلنامۀ مطالعات تاریخی، سال هفتم، تابستان، ش 29: 143-165.&amp;lt;/ref&amp;gt;. برای مثال، در [[اردوگاه موصل 1]]، سربازان عراقی در هنگام آمارگیری، [[اسرا]] را چهاردست‌وپا روی زمین می‌نشاندند؛ طوری‌که سرشان با زمین مماس می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;شیردل، حسن (1390). شب موصل، خاطرات آزاده محمدحسین منصف، چ چهارم. تهران: سوره مهر، ص. 163.&amp;lt;/ref&amp;gt;. یا آمارگیری در بعضی از اردوگاه‌ها در شب نیز انجام می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
گاهی آن‌قدر [[اسرا]] را روی پاهای خود می‌نشاندند که پاهایشان خشک می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;گلستان زاده، مسلم (1395). مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt; .گاهی [[اسرا]] را هنگام گرفتن آمار به حالت سجده می‌نشاندند. گاهی برای اذیت بیشتر، در هر وعده آمارگیری، [[اسرا]] را به‌مدت سه ساعت بدون کفش و لباس زیر آفتاب نگه می‌داشتند یا در جای دیگر، که گرفتن آمار بیشتر از 45 دقیقه وقت نمی‌برد، اسرا را تا یک ساعت و نیم در زیر آفتاب و یا در سرما نگه می‌داشتند. معمولاً، بعد از عملیات‌های موفق ایران، رفتار عراقی‌ها تغییر می‌کرد که این رفتار در آمارگیری‌ها مشهود‌تر بود. طوری‌که صبح، وقتی در آسایشگاه را باز می‌کردند، [[اسرا]] از نوع رفتارشان حدس می‌زدند که شب گذشته در جبهه‌ها چه اتفاقی افتاده است. بعد از [[فرار]] گاه و بی‌گاه یکی از [[اسرا]] نیز نحوۀ آمارگیری غیرعادی می‌شد: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«ما را با کتک از آسایشگاه خارج كردند. هوای سرد زمستان، نداشتن لباس مناسب و گرسنگی زیاد، همه دست به دست هم داده بودند تا ما را از پای دربیاورند. نشستیم و سرهایمان را پایین انداختیم. آنها شروع کردند به خواندن اسامی و هرکس که نامش برده می‌شد، باید نعم می‌گفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[آمارگیری خارج از برنامه اسرا|آمارگیری خارج از برنامه]] ==&lt;br /&gt;
در بسیاری از موارد و در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مختلف، آمارگیری‌های خارج از برنامه نیز انجام می‌گرفت. در طول مدت [[اسارت و اسیران|اسارت]]، هر لحظه که عراقی‌ها اراده می‌کردند یا دلشان می‌خواست، ما را به خط می‌كردند و آمار می‌گرفتند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. حتی وقتی می‌خواستند چند نفر را به جای دیگری بفرستند، آمارگیری از تمام [[اسرا]] انجام می‌شد. گاهی هم آمارگیری به‌همراه دستور داخل‌باش انجام می‌گرفت، چون می‌خواستند چند اسیر جدید را وارد [[اردوگاه]] کنند. هنگام تفتیش بدنی یا آسایشگاه هم دوباره آمارگیری انجام می‌شد. گاهی آمارگیری به‌منظور توزیع لباس و اقلام مختلف بین [[اسرا]] و گاهی نیز به‌سبب حضور نمایندگانی از سازمان‌های بین‌المللی یا بازدید فرماندهی عالی‌رتبه انجام می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[آمار صلیب سرخ از اسرا|آمار صلیب سرخ]] ==&lt;br /&gt;
هنگامی‌که نمایندگانی از [[صلیب سرخ]] برای ثبت‌نام اولیه به [[اردوگاه]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها می‌آمدند، سرشماری با نام انجام می‌شد و [[اسرا]] برای انجام مأموریتشان، مبنی‌بر آگاهی از تعداد و نحوۀ نگه‌داری در اختیار آنها قرار می‌گرفتند. در مورد اردوگاه‌هایی که قبلاً از طرف [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] شناسایی و ثبت شده بود نیز آمارگیری توسط عراقی‌ها یا نمایندگان [[صلیب سرخ]] انجام می‌گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[آمار مجروحان و بیماران]] ==&lt;br /&gt;
در [[اردوگاه موصل 2]]، آمارگیری برای مجروحانی که جراحت سخت داشتند، به‌طور جداگانه و در آسایشگاه انجام می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;مهدیخانی، مجتبی (1395). مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt;. در برخی از [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]]، با نظر فرمانده، مجروح فقط از احترام گذاشتن هنگام آمارگیری معاف بود. برای مثال، مسئول [[اردوگاه]] شخصی به نام جاسم بود؛ او اسرای مجروح را از احترام گذاشتن به نیروهای بعثی در هنگام آمارگیری معاف کرده بود که شامل حال من هم شد&amp;lt;ref&amp;gt;بابک، رضا (1394). مصاحبه. تهران: ایرنا.&amp;lt;/ref&amp;gt;.  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه كنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[دفعات آمارگیری اسرا]]&lt;br /&gt;
* [[نحوه آمارگیری]]&lt;br /&gt;
* [[آمارگیری خارج از برنامه اسرا]]&lt;br /&gt;
* [[آمار صلیب سرخ از اسرا]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== برای مطالعه بیشتر ==&lt;br /&gt;
مقیسه، محمدحسن (۱۳۷۲). آزادگان بگویید، مجموعه 2. تهران: سوره مهر.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یاحسینی، سیدقاسم (1387). مهمان فشنگ‌های جنگی. خاطرات آزاده مجید بنشاخته (سجادیان)، چ سوم. تهران: سوره مهر.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یحیوی، سید حسین (1394) دوره درهای بسته (11): به روایت اسیر شماره 3079؛ غلام‌عباس محمدحسنی، تهران: روایت فتح.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
فرزاد بیات‌موحد&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منبع اصلی ==&lt;br /&gt;
شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
بیات‌موحد، فرزاد (1401). &amp;quot;آمار&amp;quot;. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=9 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;br /&gt;
[[en:Statistics]]&lt;br /&gt;
[[ar:الإحصاء]]&lt;br /&gt;
[[رده:آمار]]&lt;br /&gt;
[[رده:آمارگیری خارج از برنامه اسرا]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=12450</id>
		<title>نان در اسارت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=12450"/>
		<updated>2026-11-17T18:18:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* کتابشناسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نان&#039;&#039;&#039; نوعی خوراک جامد و قابل شمارش است که با پختن، بخارپز کردن یا سرخ کردن خمیر فراهم می‌شود. [[پرونده:نان سنتی.jpg|بندانگشتی|تصویر نان سنتی |212x212پیکسل]]&lt;br /&gt;
در پخت نان به جز آردِ غلات، آب، مخمر و نمک، گاه از شیر، روغن، انواع ادویه و افزودنی‌های دیگر نیز استفاده می‌شود. تنوع مواد اولیه و گوناگونی شیوه‌های پخت، انواع بسیار مختلفی از نان را به‌دست می‌دهد. نان در سراسر جهان، یک خوراک بنیادی شمرده می‌شود. معمولاً از آرد گندم خمیری فراهم شده که به کمک خمیرمایه، ور می‌آید و حجمش زیاد می‌شود و در پایان، درون تنور یا فر، پخته می‌شود.&amp;lt;ref&amp;gt;نان(1402).ویکی پدیای فارسی . قابل بازیابی از: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%86&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== سهمیه نان ==&lt;br /&gt;
سهمیه نان روزانه هر اسیر، معمولاً دو عدد نان کوچک به نام «صمون» در شکل تقریباً بیضی شبیه به شیرینی شستی بود. به گفته آزادگان، عموماً وسط آن نپخته و خمیر بود که عده‌ای نمی‌توانستند آن را بخورند و خمیر آن را درمی‌آوردند و در آفتاب خشک می‌کردند؛ سپس آن را با دست آسیاب می‌كردند و در غذای [[شام در اسارت|شام]] یا با برنج ظهر مخلوط می‌كردند و می‌خوردند. در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های ثبت‌شده گاهی خمیرها را جمع‌آوری و در مناسبت‌ها، با آن حلوا و زولبیا درست می‌کردند. این دو نان، سهمیه روزانه هر فرد بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== توزیع نان ==&lt;br /&gt;
توزیع نان به این‌صورت بود که با یک ماشین نظامی ایفا به داخل [[اردوگاه]] می‌آمد؛ مسئولان نان هر آسایشگاه، با در دست داشتن [[آمار]] برای تحویل نان به‌صورت دسته‌جمعی، به کنار ماشین می‌رفتند و نان خود را تحویل می‌گرفتند. بعد از توزیع کل نان، نمایندگان برمی‌گشتند و نان را بین [[اسرا]] تقسیم می‌کردند. این کار در ساعت حدود ده تا دوازده ظهر صورت می‌گرفت. معمولاً مسئولان مختلف در آسایشگاه، یک نان اضافی می‌گرفتند؛ برخی از مسئولان از گرفتن این سهمیه اضافی امتناع می‌كردند و کل نان به نسبت مساوی، با درنظر گرفتن کیفیت و بزرگی یا کوچکی نان، بین [[اسرا]] تقسیم می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سالمی نژاد نقل می کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«سهمیه روزانه هر اسیر برای صبحانه و ناهار 5/1 تا 2 عدد نان به نام صمون بود. این نوع نان، شبیه نان‌های ساندویچی ایران بود با این تفاوت که سخت و سیاه و داخل آن خمیری بود. [[اسرا]] درباره نوع آرد آن نظرهای مختلفی داشتند. برخی معتقد بودند که آرد آن از گندم، ذرت، هسته خرما یا مخلوطی از آنهاست. فقط لایه رویی این نوع نان، که بسیار بد طبخ می‌شد، قابل خوردن بود و خود عاملی برای تولید انواع مشکلات گوارشی می‌شد. به‌خاطر خمیر بودن وسط نان، [[اسرا]] برای رفع گرسنگی، خمیرها را پس از جدا کردن روی بخار[ی]، می‌پختند و می‌خوردند. در بسیاری از مواقع خمیرها را خشک و از آرد حاصل از آن حلوا تهیه می‌کردند.» &amp;lt;ref&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). دانستنی‌های آزادگان، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.83.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;رحمانیان &amp;lt;ref&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]، خاطرات [[بهداشت و درمان]] در اسارت، چ دوم. تهران: [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]]،ص.175.&amp;lt;/ref&amp;gt; بیان می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«نان‌هایی که به ما می‌دادند، سطحشان خشک و داخلشان خمیر بود که برای بیماران زخم‌معده‌ای، مشکل ایجاد می‌کرد. در [[اردوگاه موصل 4]]، مرحوم حاج عزیز بابایی و حاج رضا جوادی کارشان این بود که صبح‌ها وقتی نان‌ها را تحویل می‌گرفتند، سهمیه نان این بیماران را جدا کرده، به‌وسیله یک تکه حلبی که به شکل چاقو درآورده بودند، نان‌ها را ورق‌ورق کرده، دور از چشم عراقی‌ها به آشپزخانه می‌بردند و روی اجاق‌های گاز سرخ می‌کردند تا خمیرشان بپزد، سپس آنها را بین این‌گونه بیماران، از روی اسامی‌شان، تقسیم می‌کردند.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[تغذیه]]&lt;br /&gt;
* [[آشپزی و آشپزخانه]]&lt;br /&gt;
* [[غذای اسارت]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین و مرتضی واحدپور&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بازنگری دبیرخانه ویکی آزادگان&lt;br /&gt;
[[رده:تغذیه در اسارت]]&lt;br /&gt;
[[رده:نان در اسارت]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%88_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=12449</id>
		<title>مقاومت فردی و جمعی اسرا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%88_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=12449"/>
		<updated>2026-11-17T18:12:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;مقاومت های فردی و جمعی [[اسرا]] در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] در [[اردوگاه]] های عراقی به مقاومت فردی و مقاومت جمعی تقسیم می شود که در ذیل بدان پرداخته شده است:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مقاومت فردی ==&lt;br /&gt;
در برخی مقاطع یا صحنه‌ها، [[مقاومت]] به‌صورت انفرادی صورت می‌گرفت. این نمونه [[مقاومت]] بیشتر در اثنای مسیر [[اسارت و اسیران|اسارت]] و در آغاز دوره [[اردوگاه]] دیده می‌شود که هنوز [[اسرا]] در اضطراب، آشنا نبودن همدیگر و مقتضیات زمان و مکان به سر می‌بردند. در این جهت، بعضی افراد فداکار و مخلص با فضای فشار به مقابله و [[اعتراض]] برمی‌خاستند. این افراد چه‌بسا جان خود را با این رفتارشان به خطر می‌انداختند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مقاومت جمعی ==&lt;br /&gt;
در ادامه دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] و پس از آنکه [[اسیران جنگ|اسیران]] نسبت به موقعیت [[اسارت و اسیران|اسارت]]، شخصیت همراهان و آثار مقاومت، شناخت مناسب‌تری حاصل کردند، این نمونه [[مقاومت]] بیشتر دیده می‌شود. اعتراضات چند نفری، قومیتی، آسایشگاهی، بخشی و اردوگاهی از این قبیل است، که در مجموع سطح عمومی [[مقاومت]] و تأثیرگذاری [[اسرا]] را بالا برد؛ برای نمونه سیر تکاملی [[مقاومت]] و انسجام در کنار افزایش بصیرت در [[اردوگاه تکریت 12|اردوگاه 12 تکریت]]، که از سه بخش با حدود سی سالن و حدود 4000 نفر تشکیل یافته بود، به جایی رسید که در آغاز رمضان 1369 برای برداشتن شعار ضد امام(ره) برنامه‌ریزی شد و همه [[اردوگاه]] با خودداری از آن شعار چند روز حبس را تحمل و در نهایت دشمن را وادار به تسلیم كردند. مبارزات و [[مقاومت|مقاومت‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها در دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] افق دید [[اسرا]] را عمق و وسعت بخشید و آنان را به پولادهایی آب‌داده و توانمند برای حضور در صحنه‌های سخت تبدیل كرد. این تجارب گران‌سنگ برای همیشه و عموم مبارزان و علاقمندان به عزت و استقلال قابل استفاده است.&amp;lt;ref&amp;gt;واشقانی فراهانی، عبدالله (1390). روایت ده سال [[اسارت و اسیران|اسارت]]. تهران: وانیا،&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[مقاومت]]&lt;br /&gt;
* [[تنبیه و شکنجه]]&lt;br /&gt;
* [[اعتراض]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
علیرضا حیدری نسب&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[en:Individual and collective resistance of prisoners]]&lt;br /&gt;
[[ar:المقاومة الفردية و الجماعية للأسرى]]&lt;br /&gt;
[[رده:مقاومت]]&lt;br /&gt;
[[رده:مقاومت فردی و جمعی اسرا]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%88_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=12448</id>
		<title>مقاومت فردی و جمعی اسرا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%88_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=12448"/>
		<updated>2026-11-17T18:11:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* مقاومت جمعی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;مقاومت های فردی و جمعی [[اسرا]] در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] در [[اردوگاه]] های عراقی به مقاومت فردی و مقاومت جمعی تقسیم می شود که در ذیل بدان پرداخته شده است:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مقاومت فردی ==&lt;br /&gt;
در برخی مقاطع یا صحنه‌ها، [[مقاومت]] به‌صورت انفرادی صورت می‌گرفت. این نمونه [[مقاومت]] بیشتر در اثنای مسیر [[اسارت و اسیران|اسارت]] و در آغاز دوره [[اردوگاه]] دیده می‌شود که هنوز [[اسرا]] در اضطراب، آشنا نبودن همدیگر و مقتضیات زمان و مکان به سر می‌بردند. در این جهت، بعضی افراد فداکار و مخلص با فضای فشار به مقابله و [[اعتراض]] برمی‌خاستند. این افراد چه‌بسا جان خود را با این رفتارشان به خطر می‌انداختند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مقاومت جمعی ==&lt;br /&gt;
در ادامه دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] و پس از آنکه [[اسیران جنگ|اسیران]] نسبت به موقعیت [[اسارت و اسیران|اسارت]]، شخصیت همراهان و آثار مقاومت، شناخت مناسب‌تری حاصل کردند، این نمونه [[مقاومت]] بیشتر دیده می‌شود. اعتراضات چند نفری، قومیتی، آسایشگاهی، بخشی و اردوگاهی از این قبیل است، که در مجموع سطح عمومی [[مقاومت]] و تأثیرگذاری [[اسرا]] را بالا برد؛ برای نمونه سیر تکاملی [[مقاومت]] و انسجام در کنار افزایش بصیرت در [[اردوگاه تکریت 12|اردوگاه 12 تکریت]]، که از سه بخش با حدود سی سالن و حدود 4000 نفر تشکیل یافته بود، به جایی رسید که در آغاز رمضان 1369 برای برداشتن شعار ضد امام(ره) برنامه‌ریزی شد و همه [[اردوگاه]] با خودداری از آن شعار چند روز حبس را تحمل و در نهایت دشمن را وادار به تسلیم كردند. مبارزات و [[مقاومت|مقاومت‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها در دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] افق دید [[اسرا]] را عمق و وسعت بخشید و آنان را به پولادهایی آب‌داده و توانمند برای حضور در صحنه‌های سخت تبدیل كرد. این تجارب گران‌سنگ برای همیشه و عموم مبارزان و علاقمندان به عزت و استقلال قابل استفاده است.&amp;lt;ref&amp;gt;واشقانی فراهانی، عبدالله (1390). روایت ده سال [[اسارت و اسیران|اسارت]]. تهران: وانیا،&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[مقاومت]]&lt;br /&gt;
* [[تنبیه و شکنجه]]&lt;br /&gt;
* [[اعتراض]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&#039;&#039;&#039;علیرضا حیدری نسب&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
[[index.php?title=رده:مقاومت فردی و جمعی اسرا]]&lt;br /&gt;
[[index.php?title=رده:مقاومت]]&lt;br /&gt;
[[index.php?title=رده:مقاومت اعتراضی در اسارت]]&lt;br /&gt;
[[index.php?title=رده:اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
[[index.php?title=رده:اسرا]]&lt;br /&gt;
[[en:Individual and collective resistance of prisoners]]&lt;br /&gt;
[[ar:المقاومة الفردية و الجماعية للأسرى]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=12214</id>
		<title>آموزش قرآن در اسارت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=12214"/>
		<updated>2026-10-27T19:12:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «مراد از آموزش قرآن در دوران اسارت آزادگان ایرانی، مجموعه فعالیت‌های قرآنی اسیران ایرانی در اردوگاه‌های عراق، چون یادگیری قرآن، قرائت، حفظ، کتابت، آموزش ادبیات و ترجمه|آموزش ترج...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;مراد از [[آموزش]] قرآن در [[دوران اسارت سید آزادگان|دوران اسارت]] آزادگان ایرانی، مجموعه فعالیت‌های قرآنی [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی در اردوگاه‌های عراق، چون [[یادگیری در اسارت|یادگیری]] قرآن، قرائت، حفظ، کتابت، [[آموزش ادبیات و ترجمه|آموزش ترجمه]] و تفسیر، برگزاری جلسات آموزشی و مسابقات قرآنی است. این فعالیت‌ها با وجود محدودیت دسترسی به قرآن، کمبود [[امکانات]] نوشتاری و برخوردهای برخی نگهبانان عراقی، به‌تدریج گسترش یافت و به یکی از محورهای فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی [[اسیران جنگ|اسیران]] تبدیل شد. قرآن‌خوانی و [[آموزش]] معارف قرآنی، علاوه بر تقویت باورهای دینی، در تحمل دشواری‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و پایداری فرهنگی [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] نقش داشت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1391). اتاق پیامبران، چ دوم. تهران: انتشارات آل احمد و حوزه هنری سیستان و بلوچستان.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پیشینه و چگونگی دسترسی به قرآن==&lt;br /&gt;
در دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] و به‌ویژه در دوره اسارت، یادگیری و قرائت قرآن از فعالیت‌های مورد توجه [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی بود. آنان در آغاز، با استفاده از محفوظات قرآنی خود و قرآن‌های کوچکی که برخی رزمندگان از پیش از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] تا [[اردوگاه]] همراه داشتند، به قرائت و حفظ آیات می‌پرداختند. این قرآن‌ها در مواردی به‌صورت مخفیانه و نوبتی میان اسیران دست‌به‌دست می‌شد. همچنین، در صورت دسترسی به نوشت‌افزار، بخش‌هایی از قرآن نوشته و در اختیار دیگران قرار داده می شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌هایی که هیئت‌های [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] از آنها بازدید می‌کردند، [[اسیران جنگ|اسیران]] از نمایندگان این نهاد درخواست قرآن می‌کردند و در مواردی تعدادی قرآن در اختیار آنان قرار گرفت. بنا بر [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] موجود از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، در ادامه نیز  تعدادی قرآن توسط نگهبانان عراقی به اردوگاه‌ها آورده شد. با این حال، شمار قرآن‌های موجود با تعداد متقاضیان تناسب نداشت. ازاین‌رو، گاهی قرآن‌ها به‌صورت شبانه‌روزی مورد استفاده قرار می‌گرفتند یا برای افزایش امکان دسترسی، به بخش‌های متعدد تقسیم و جداگانه صحافی می‌شدند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==شیوه‌های آموزش و فعالیت‌های قرآنی==&lt;br /&gt;
فعالیت‌های قرآنی [[اسیران جنگ|اسیران]] به قرائت و حفظ محدود نماند و به‌تدریج گونه‌های متنوع‌تری دنبال شد. یادگیری روخوانی، قرائت صحیح، حفظ سوره‌ها، ختم قرآن، آشنایی با ترجمه آیات، تفسیر و [[آموزش]] معارف قرآنی و اخلاق از جمله این فعالیت‌ها بود. اسیرانی که با قرآن آشنایی بیشتری داشتند، در [[آموزش]] دیگران مشارکت می‌کردند و انتقال شفاهی محفوظات و آموخته‌ها، به‌ویژه در شرایط کمبود کتاب و امکانات آموزشی، اهمیت زیادی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در مراحل نخست، آموزش‌ها بیشتر به شکل شفاهی و سینه‌به‌سینه انجام می‌شد؛ اما به‌مرور، با گسترش فعالیت‌های فرهنگی، واحدها و گروه‌هایی برای آموزش قرآن، مفاهیم قرآنی و حفظ تشکیل شد. برگزاری مسابقات قرآنی نیز از جمله فعالیت‌هایی بود که در برخی اردوگاه‌ها شکل گرفت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های اسارت، دسترسی به قرآن و امکان یادگیری آن هیچ گاه آسان نبود. برخی اسیران برای دستیابی به قرآن، تهیه نسخه‌های دست‌نویس یا فراگیری و حفظ آیات، دشواری‌ها و محدودیت‌های متعددی را تحمل می‌کردند. در خاطرات نقل شده برخی آزادگان، به استفاده از قرآن برای یافتن نشانه یا امیدی درباره زمان آزادی نیز اشاره شده است.&lt;br /&gt;
==محدودیت‌ها و برخورد نگهبانان عراقی==&lt;br /&gt;
فعالیت‌های قرآنی اردوگاهی به تناوب با مخالفت و محدودیت از سوی نگهبانان عراقی مواجه می‌شد. بر اساس روایت‌های مستند شماری از آزادگان، بعضی نگهبانان با قرائت قرآن، نگهداری قرآن‌های جیبی یا در اختیار داشتن نوشته‌های قرآنی مخالفت می‌کردند. در مواردی، قرآن‌ها و نوشته‌های [[اسیران جنگ|اسیران]] جمع‌آوری می‌شد و این اقدام با [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] و برخورد با آنان و چه بسا بی احترامی به قرآن و نوشته های قرآنی همراه می گشت&amp;lt;ref&amp;gt;علیدوست، علی (1391). [[ابر فیاض(کتاب)|ابر فیاض]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 123-125.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در برخی روایت‌های [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] آمده است که نگهبانان، ایرانیان را به دلیل تفاوت‌های مذهبی و ملی، با تعبیرهایی چون «مجوس» خطاب می‌کردند و فعالیت‌های قرآنی آنان را بهانه‌ای برای برخورد قرار می‌دادند. اتهام‌هایی مانند اهانت به قرآن با نوشتن آیات بر کاغذهای آلوده، تظاهر به حزب‌اللهی بودن، طعنه زدن به نگهبانان عراقی یا استفاده از قرآن برای سحر و جادو نیز در شمار توجیهاتی ذکر شده است که برای جمع‌آوری قرآن‌ها مطرح می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;حکیمی مزرعه نو، اصغر (1404). [[این دیوار چه رنگیه؟|این دیوار چه رنگیه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پبام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). [[خاکریز دوازدهم(کتاب)|خاکریز دوازدهم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 99 و117 و 145و 174.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
طبق برخی [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، حتی قرآن‌هایی که پیش‌تر از سوی عراقی‌ها در اختیار اردوگاه قرار گرفته بودند، گاهی از آسایشگاه‌ها جمع‌آوری می‌شدند. این محدودیت‌ها سبب می‌شد [[اسیران جنگ|اسیران]] برای ادامه فعالیت‌های آموزشی خود، به شیوه‌های غیر مستقیم و پنهانی متوسل شوند&amp;lt;ref&amp;gt;کیانی شاهوندی، بیژن (1404). [[فرزند مُنگشت|فرزند منگشت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;مبهوتی، احمد (1388). [[دیار غربت(کتاب)|دیار غربت]]. تهران: انتشارات [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;رمضان صافی؛ حافظی؛ گلشنی؛ احمد بشی، روایت «جادوی قرآن»&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==[[آموزش]] و کتابت قرآن در شرایط محدودیت==&lt;br /&gt;
کمبود قرآن و نوشت‌افزار، فعالیت‌های آموزشی را به روش‌هایی ابتدایی و ابتکاری وابسته کرده بود. [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[یادگیری در اسارت|یادگیری]] آیات و [[آموزش]] سواد، از انگشت، سنگ یا چوب به‌عنوان ابزار نوشتن و از خاک و زمین به‌عنوان سطح نگارش استفاده می‌کردند&amp;lt;ref&amp;gt;ذاکری، سید بشیر. مصاحبه با ایکنا  https://iqna.ir/fa/amp/news/2697499&amp;lt;/ref&amp;gt;. انتقال شفاهی آیات و محفوظات نیز امکان ادامه آموزش را در شرایطی فراهم می‌کرد که دسترسی به [[کتاب های تبلیغاتی در اردوگاه ها|کتاب]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] محدود بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این شیوه‌ها در صورت کشف از سوی نگهبانان عراقی ممکن بود به [[ضرب‌وشتم اسیران در ماه رمضان|ضرب‌وشتم]]، حبس در حبس یا محرومیت از [[امکانات]] موجود، از جمله دسترسی به قرآن، منجر شود&amp;lt;ref&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386). دوازدهمین اردوگاه. قم: [https://naynawagroup.ir مؤسسه فرهنگی نینوا]، ص . 327.&amp;lt;/ref&amp;gt;. روایت‌های موجود از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] نشان می‌دهد که محدودیت‌ها تنها به اسیرانی که [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] از [[اردوگاه]] آنها بازدید نکرده بود، محدود نمی‌شد، بلکه با فعالیت‌های قرآنی در مجموعه اردوگاه‌ها برخورد می‌شد و فعالیت‌های آموزشی در محیط [[اردوگاه]]، به‌طور کلی، با دشواری‌های متعددی  روبه‌رو می‌گشت.&lt;br /&gt;
==سوره‌ها و آیات پرتکرار و مورد توجه بیشتر [[اسیران جنگ|اسیران]]==&lt;br /&gt;
در فضای دشوار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، برخی سوره‌ها و آیات قرآن به‌دلایلی چون امیدبخشی، مورد توجه و تکرار بیشتری قرار داشتند. از جمله این موارد می‌توان به سوره‌های یس، الرحمن و واقعه و نیز آیت‌الکرسی اشاره کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
همچنین، آیات مرتبط با [[دعا و توسل|دعا]]، [[صبر و استقامت از جنس ابوترابی|صبر]]، پایداری و طلب یاری الهی در میان شماری از [[اسیران جنگ|اسیران]] تکرار می‌شد. از جمله:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;&#039;قرآن کریم&#039;&#039;&#039;، سوره بقره، آیه 250.&amp;lt;/ref&amp;gt;»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;و&amp;lt;blockquote&amp;gt;«وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;&#039;قرآن کریم&#039;&#039;&#039;، سوره یس، آیه 9.&amp;lt;/ref&amp;gt;»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;بر اساس [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] برخی آزادگان، نگهبانان عراقی گاهی قرائت این آیات را کنایه یا طعنه‌ای علیه خود تلقی می‌کردند و آن را بهانه‌ای برای توبیخ یا [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] اسیران قرار می‌دادند.&lt;br /&gt;
==گسترش فعالیت‌های قرآنی و پیامدهای آن==&lt;br /&gt;
با گذشت زمان، فعالیت‌های قرآنی در برخی اردوگاه‌ها از شکل فردی و پراکنده فراتر رفت و سازمان‌یافتگی بیشتری پیدا کرد. تشکیل گروه‌ها و واحدهای فرهنگی، [[آموزش]] مفاهیم و حفظ قرآن و برگزاری مسابقات، از نمودهای این تحول بود. این روند با تکیه بر محفوظات [[اسیران جنگ|اسیران]]، قرآن‌های همراه آنان و نسخه‌هایی که بعدها به اردوگاه‌ها راه یافت، ادامه پیدا کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بر اساس روایت‌های [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، این فعالیت‌ها به پرورش شمار زیادی از قاریان و حافظان قرآن و افزایش آشنایی [[اسیران جنگ|اسیران]] با ترجمه و معارف قرآنی کمک کرد. قرآن در کنار نقش آموزشی و عبادی، برای بسیاری از [[اسیران جنگ|اسیران]] منبعی برای افزایش امید و مقاومت، حفظ هویت دینی و تحمل دشواری‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در برخی [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]]، به واکنش شماری از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] در زمان [[تبادل اسیران]] نیز اشاره شده است؛ آنان از پذیرفتن قرآن‌های اهدایی از طرف عراقی‌ها که به صلاحدید صدام در آخرین ساعات دوره [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] انجام شده بود خودداری کرده‌اند. این رفتار در روایت‌های یادشده، اعتراضی نمادین به عملکرد حکومت صدام و فاصله‌ای دانسته شده است که آنان میان رفتار مأموران عراقی و آموزه‌های اسلامی و قرآنی مشاهده می‌کردند&amp;lt;ref&amp;gt;حمزه، محمود (1389). [[برای گل نرگس(کتاب)|برای گل نرگس]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 65.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[آموزش]]&lt;br /&gt;
*[[مواد و محورهای آموزش]]&lt;br /&gt;
*[[آموزش نهج البلاغه در اسارت]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==برای اطلاعات بیشتر==&lt;br /&gt;
قرآن . ویکی شیعه. قابل بازیابی از https://fa.wikishia.net/view/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قرآن. ویکی پدیای فارسی. قابل بازیابی از&amp;lt;nowiki/&amp;gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قرآن. ویکی فقه. قابل بازیابی از https://fa.wikifeqh.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%E2%80%8C&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قرآن. دانش[[نامه]] اسلامی. قابل بازیابی از&amp;lt;nowiki/&amp;gt;https://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86&lt;br /&gt;
==پیوند به بیرون==&lt;br /&gt;
روایت شنیدنی از حفظ قرآن در دوران اسارت. قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/x09m29d&lt;br /&gt;
==نویسنده مقاله==&lt;br /&gt;
علیرضا حیدری‌نسب&lt;br /&gt;
==منبع اصلی==&lt;br /&gt;
شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: آموزش قرآن در اسارت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان].&lt;br /&gt;
==استناد به این مقاله==&lt;br /&gt;
حیدری‌نسب، علیرضا (1405). &amp;quot;آموزش قرآن در اسارت&amp;quot;. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A8%D9%86%D8%AF&amp;diff=12171</id>
		<title>کشکول در بند</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A8%D9%86%D8%AF&amp;diff=12171"/>
		<updated>2026-10-25T12:46:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;اشعار و خاطرات طنز مربوط به سال‌های اسارت و خفقان.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ==فراداده کتاب== &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;پدیدآورنده:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; حسن نوری  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ویراستار:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; فرزانه قلعه‌قوند  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;حروف‌چین و صفحه‌آرا:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; مریم مردانی  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;لیتوگرافی، چاپ و صحافی:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; سلیمان‌زاده  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;نوبت و سال چاپ:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ا...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;اشعار و خاطرات طنز مربوط به سال‌های [[اسارت و اسیران|اسارت]] و خفقان.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
==فراداده کتاب==&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;پدیدآورنده:&#039;&#039;&#039; حسن نوری&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;ویراستار:&#039;&#039;&#039; فرزانه قلعه‌قوند&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;حروف‌چین و صفحه‌آرا:&#039;&#039;&#039; مریم مردانی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;لیتوگرافی، چاپ و صحافی:&#039;&#039;&#039; سلیمان‌زاده&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نوبت و سال چاپ:&#039;&#039;&#039; اول، 1393&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;شمارگان:&#039;&#039;&#039; 1000&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;قیمت پشت جلد:&#039;&#039;&#039; 89000 ریال&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;تعداد صفحات:&#039;&#039;&#039; 88&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;شابک:&#039;&#039;&#039; 6-85-5013-600-978&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;قطع کتاب:&#039;&#039;&#039; وزیری&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نوع ماده:&#039;&#039;&#039; کتاب(شعر و خاطره طنز)&lt;br /&gt;
==معرفی کتاب==&lt;br /&gt;
کشکول دربند حاوی اشعار و خاطرات طنز مربوط به سال‌های [[اسارت در شعر|اسارت]] و خفقان است این کتاب را حسن نوری، معروف به زید، ، به نگارش درآورده است. حسن نوری به لحاظ طبع و قریحه شعری‌اش توانست با بخش بزرگی از رویدادهای فرهنگی [[اسارت در شعر|اسارت]] همراه شود و با آفرینش لحظه‌های ناب در تجدید حیات دوباره همرزمانش نقش مؤثری را ایفا کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
حسن نوری، آزاده جانباز قمی، معروف به زیدالله، که فروردین‌ماه 1361 در [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D9%81%D8%AA%D8%AD%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%DB%8C%D9%86#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%81%D8%AA%D8%AD%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%DB%8C%D9%86%20%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C%20%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87,%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87%D8%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%20%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF. عملیات فتح‌المبین] به [[اسارت در شعر|اسارت]] درآمد و سال‌های [[اسارت در شعر|اسارت]] خود را در [[اردوگاه الانبار]](کمپ 8 معروف به [[عنبر]])، [[اردوگاه رمادی 1 (کمپ 6)|اردوگاه رمادی 1]]( کمپ 6)، [[اردوگاه رمادی 2]]،کمپ 7 (معروف به بین‌القفصین و [[اردوگاه]] اطفال) و [[اردوگاه موصل 1]](جدید) سپری کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
تصویرگری این کتاب را هنرمند آزاده«عباس فلاحتی» به عهده داشته است.&lt;br /&gt;
==گزیده‌ای از محتوای کتاب==&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;یكی می خواند با سختی و پیسی                                                        &amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;                                                                       شب و روزش زبان اینگلیسی&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;نمی شد كَند«مستر» را ز بوكش                                                        &amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;                                                                       اگر هم می‌زدی سنگ و بلوكش&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;یكی چندین زبان حرفه‌ای خواند                                                        &amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;                                                                         یكی اندر خم «وان تو تری» ماند&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;یكی می كرد قرمز را زرشكی                                                            &amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;                                                                         یكی با زرورق دندانپزشكی&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;سعادت» لوبیا را پاك می‌كرد                                                                            &amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;                                                                          «جوانی» بسته‌ها را چاك می‌كرد&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;علی فرعون» به سختی زور‌می زد.                                                      &amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sup&amp;gt;&amp;lt;big&amp;gt;                                                                         به‌گوشت منجمد ساطور می زد&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
همچنین در بخشی از خاطرات طنز می‌خوانیم: علی قزوینی با مشت کوبید روی پیاز که مغزش پرید بیرون و سریع برداشت و انداخت بالا؛ همین‌طور که داشت خارت و خورت می‌خورد ... .&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه قوند، فرزانه؛ کیانی، طاهره؛ شاهرخ آبادی، فهیمه و گودرزی، افسانه(1399). کتاب[[نامه]] آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir انتشارات پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
*[[اسرا]]&lt;br /&gt;
*[[شعر در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه الانبار]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه رمادی 1]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه رمادی 2]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه موصل 1]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%85%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D9%85%D9%88%D8%AF%D9%87&amp;diff=12169</id>
		<title>حلیمه آزموده</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%85%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D9%85%D9%88%D8%AF%D9%87&amp;diff=12169"/>
		<updated>2026-10-25T11:09:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;حلیمه آزموده بانوی آزاده ایرانی.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;  ==تولد و پرورش== حلیمه آزموده متولد 1335 و از اهالی آبادان است. او در شروع جنگ تحمیلی عراق با ایران، مامای بیمارستان سوم شعبان آبادان بود.  پس از اصابت راکتی به بیمارستان محل کارش، مسئولان بیمارستان تعدادی...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;حلیمه آزموده بانوی آزاده ایرانی.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==تولد و پرورش==&lt;br /&gt;
[[حلیمه آزموده]] متولد 1335 و از اهالی آبادان است. او در شروع جنگ تحمیلی عراق با ایران، مامای [[بیمارستان]] سوم شعبان آبادان بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پس از اصابت راکتی به بیمارستان محل کارش، مسئولان بیمارستان تعدادی از نیروها را به مرخصی میفرستند تا در حملات بعد همه نیروها به‌یکباره کشته نشوند. با گذشت حدود یک‌ ماه از جنگ، او مرخصی میگیرد و برای دیدن خانواده‌ به شیراز میرود، اما ‌یادآوری صحنه‌هایی که در این مدت کوتاه از جنگ دیده، لحظه‌ای رهایش نمی‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«نوزادی را دیدم كه روده‌اش آویزان بود؛ زن، مرد، بزرگ و كوچك زخمی می‌شدند؛ قلب مردی را دیدم كه از پشت كمرش بیرون افتاده بود و تپش‌هایش دیده میشد... .»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;بنابراین، با اینکه می‌دانست شهر آبادان در منطقه‌ای حساس قرار دارد و در حال سقوط است، کانون گرم [[خانواده]] را رها میکند و به آبادان بازمیگردد. پافشاری خانواده‌ هم ‌تأثیری در تصمیمش نداشت. &lt;br /&gt;
==چگونگی اسارت ==&lt;br /&gt;
حلیمه آزموده هنگام برگشت، در جاده ماهشهر- آبادان به اسارت نیروهای بعثی‌ها درمی‌آید. او را به همراه 19 مرد [[اسیران جنگ|اسیر]] سوار ولوو میکنند و به عراق میبرند. آنها را ابتدا به تنومه عراق، که نزدیک بصره است، میبرند. یك هفته را بدون [[آب]] ‌و غذا در تنومه سر میكند و در نهایت به [[استخبارات]] عراق منتقل میشود. دشمن، با ارعاب، از او می‌خواهد نیروهای پاسدار را معرفی کند، اما او [[مقاومت]] میكند و حرفی نمیزند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آزموده همراه با سه بانوی اسیر دیگر به ‌مدت یک ‌سال ‌و هفت ماه لحظه‌های سخت و توان‌فرسایی را در زندان تاریک و مخوف الرشید سپری میکنند. آنها، که در این مدت شاهد [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مردان اسیر بودند، در [[اعتراض]] به رفتار عراقی‌ها و نیز برای آنکه [[صلیب سرخ]] از حضورشان مطلع شود و نامشان را ثبت‌ کند، به ‌مدت 20 روز دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا میزنند. حلیمه برای پایان‌ دادن به اعتصاب کتک‌های زیادی را تحمل می کند. در نهایت، او را از بقیه جدا می كنند و به اتاق دیگری میبرند. با گذشت 20 روز از [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا، او و بانوان دیگر را به بیمارستان الرشید منتقل میكنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
حلیمه آزموده، مانند دیگر بانوان اسیر، شجاعانه در مقابل دشمن بعثی میایستد و بدون واهمه به سرگرد ناجی، افسر عراقی، میگوید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«شما وارد مملكت ما شدید و ما را می‌كشید. چرا دادگاهی برای ما تشكیل نمی‌دهید؟ طبق قوانین بین‌المللی ما زنان، كه [[اسیران جنگ|اسیر]] جنگی هستیم، باید آزاد شویم.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;حلیمه آزموده، سرانجام پس از گذراندنِ چهار سال طاقت‌فرسا در تنومه، [[زندان الرشید]]، موصل(← [[اردوگاه]] ) و الانبار(← [[اردوگاه الانبار|اردوگاه الانبار)]]، در 9 بهمن ۱۳۶۲ همراه با [[معصومه آباد]]، [[شمسی بهرامی]] و [[فاطمه ناهیدی]] آزاد شد و به وطن بازگشت.&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه قوند، فرزانه.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
*[[زندان الرشید]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه الانبار]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پیوند به بیرون==&lt;br /&gt;
آشنایی با زنان آزاده و اسیر دفاع مقدس قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/CxI3P&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%B2_%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12168</id>
		<title>خاکریز پنهان</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%B2_%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12168"/>
		<updated>2026-10-25T10:29:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[پرونده:خاکریز پنهان.png|بندانگشتی|کتاب فرهنگ اصطلاحات اسرای ایرانی  با عنوان خاکریز پنهان |255x255پیکسل]]&#039;&#039;&#039;کتابی دربردارنده فرهنگ اصطلاحات و تعابیر اسرای ایرانی در عراق&#039;&#039;&#039;&amp;lt;ref&amp;gt;ده‌نمكی، مسعود و دیگران (1374). خاكریز پنهان. فرهنگ اصطلاحات و تعابیر اسرای ایرانی در عراق. تهران: [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان]].&amp;lt;/ref&amp;gt;&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== معرفی ==&lt;br /&gt;
این فرهنگ الفبایی با همكاری 74 تن از آزادگان و زیر نظر عباسعلی وكیلی، رئیس وقت ستاد رسیدگی به امور آزادگان تدوین شده است. گروه تحقیق و نویسندگان شامل افراد زیر است: مسعود ده‌نمكی، جعفر مزیدیها، محمد قاسم‌خانی، رضا كاكا، علی‌اكبر آینه‌وند و ایرج هاتفی. اثر 398 مدخل از موضوعات اسارت را دربر می‌گیرد. واژگان این مجموعه گاه معنای كنایی، رمزی و استعاری دارند و گاه با توجه به موقعیتی كه [[اسرا]] در آن قرار گرفته‌اند، به‌كار رفته‌اند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==  مداخل موضوعی کتاب ==&lt;br /&gt;
در مقدمه اثر ذیل معرفی آن آمده است: «... در آن، گوشه‌ای از حماسه [[مقاومت]] و ایثار آزادمردان جبهه اسلام در اسارتگاه‌های مخوف عراق روایت شده است».حیطه موضوعی و مداخل این فرهنگ، موارد متنوع زندگی آزادگان در اسارت را دربر می‌گیرد كه عبارت‌انداز:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[صلیب سرخ]]: [[آب]] از نو می‌آید، هوا صلیبیه، اسرای صلیبی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;غذا و  [[تغذیه]]&#039;&#039;&#039;: [[آب]] و علف، ارزاق، بیجی، تمّن، چلو درخت، حلوای اسارتی، حلوای سیاسی، خرما شكلاتی، خورشت وحشت، سركه اسارتی، سیّاره الرزاق، سید صمون (نان‌آقا)، شوربا، شیرینی اسارتی، صمّون، ماء زمزم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[تنبیه و شکنجه|تنبیه و شكنجه]]: آدم‌كش، آزمایشگاه، آش داغ، آفتاب‌پرست، آهنی، اتاق پذیرایی، اتاق مرگ، اسرای سفارشی، اطویی، حمایه (جنایه)، پذیرایی، تونل وحشت، جمعه سیاه، چلوكابل، حلقه ارادت، حوض خونین، داروی خارش، دسر، دكتر كابلی، دیوار مرگ، زاویه [[اردوگاه]]، ستون مرگ، شكنجه فرعی، شكنجه اصلی، ضابط برقی، عبدالجن، غروب عاشورا، كبابخانه، كوچه مرگ، كیسه وحشت، مجسمه یخی، حوض خونین.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ا&#039;&#039;&#039;ردوگاه‌ها و مكان‌ها&#039;&#039;&#039;: آزادگاه، آسایشگاه، دجّالین، اردوگاه اطفال، [[اردوگاه]] بیابانی، [[اردوگاه]] تبلیغاتی، [[اردوگاه]] مرگ، ساعت آسایشگاه، بین‌القفصین، تبعیدگاه، حسینیه، سه‌راه سرگردان، قاطع، قاعه، قبرستان گمنام، قتلگاه، قرارگاه، قفس، قلعه‌ای‌ها، كمپ شورشی‌ها، مرافق، مردابگاه، مطبخ، مكتبه،&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;[[جاسوسی]] عراقی‌ها&#039;&#039;&#039;: آژ- یخ، آسمان ابری است، آفتابه را [[آب]] كنید، آنتن، ارتش قلی، [[استخبارات]]، بادكنك، بی‌سیم، خوش ولد، ستون پنجم، سرویس اساسی، سفید، سه سه، سیم‌خاردار، قرمز.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;باغبانی&#039;&#039;&#039;: فلاح، آفت عراقی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عزاداری&#039;&#039;&#039;: واكسن ضدّعزاداری، خادم، خادم‌الحسین.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;لباس&#039;&#039;&#039;: ابره، بطانیه، بنطلون، جواریب، چهل تكه، خیّاطه، دشداشه، فانیل (زیرپیراهن)؛ كلاه ضدسینوزیت، لباس بیلرسوت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;اسباب حمام و دستشویی&#039;&#039;&#039;: ابریق، اشمیش، الحمامات الجدیده، بالش شیشه‌ای، غسل نرمشی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[آمار]]: ابوزاویه، پنج‌پنج،‌ سرها پایین.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;صدام&#039;&#039;&#039;: ابولی، البخیل صدام، پالاندوز قادسیه، سیفون، گراز، قلی، عبدلی، قاطرنا (به‌جای قائدنا)، هوشنگ‌خان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;بیماری و بهداشت&#039;&#039;&#039;: اسیر نیست، اشعه، انجمن شپش‌گیری، جراحی عراقی، جرب‌خانه، جشن گال، حبّه، حلّاق، حمام اسرایی، ردهه (محل استراحت بیمار)، ساطور جراحی، سردخانه، سلاخ‌خانه، صابون تایدی، صیدلیّه، كمیته بهداشت، مرده‌شورخانه (به‌جای حمام)، مشت حواله‌ای (برای بی‌هوشی)، مكینه حلّاقه (ماشین اصلاح)؛ ویزیت ‌زندان، یوم‌التیغ (دوشنبه و جمعه كه به تراشیدن سر و صورت با تیغ اختصاص داشت)، یوم‌التنظیف (جمعه).( ←[[بهداشت و درمان]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;[[نماز]]:&#039;&#039;&#039; امام جماعت، امام جماعت پنهان، امام جماعت كبود، باغ ملكوت، بت‌پرست، بیت‌الاحزان، پالگدكن، پیشنماز، شعرخوانی، صد حال به این حال‌ها، مهرسازان، فلك جماعت، مهرسایی، نماز زیر پتو، [[نماز]] سیاسی، [[نماز]] ممنوع.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ا&#039;&#039;&#039;مام خمینی&#039;&#039;&#039;: پدربزرگ، بابابزرگ، برق رفت خمینی (به‌جای شعار «مرگ بر...»)، رحمت خمینی، عبدالله.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;بازی و [[سرگرمی]]:&#039;&#039;&#039; بازی جوراب، تئاتر اردوگاهی، ترازوی [[اردوگاه]]، توپ پتویی، تیم تعاونی چهار، جعبه جادو، حدیقه، خداحافظ اسارت، سبزه آرمی،‌ سفره هفت‌سین، كارت دعوت،‌ مسابقات كشتی، مهمانی آسایشگاهی، نمایش آسایشگاهی، نمایش اردوگاهی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;ناسزا:&#039;&#039;&#039; بی‌شرفی، خشتمال، صدام خالیه، قندره.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;شخصیت‌های ایرانی&#039;&#039;&#039;: پدر اسرا (حجه‌الاسلام ابوترابی‌فرد)، حبیب‌بن مظاهر (اسرای مسن)، دایی اكبر (آیت‌الله هاشمی رفسنجانی)، عمو علی (آیت‌الله خامنه‌ای)، شیخ بغدادی (شیخ علی تهرانی)، علی‌اصغر اردوگاه (اسرای كم‌سن‌وسال).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;اسامی رایج نگهبانان بعثی:&#039;&#039;&#039; خنذیر، رضاشاه ملعون (ضدشورش)، زردسبیل، ژاپنی، سرگرد صابونی، سروان غوله، سروان گردن‌شكسته، سفّاك، سید لوله، شغال زرد (عز-‌كچل)، شكارچی، شلغم (جندی‌الناس)، جندی شلیل، شیرو، طارق ذلیل، عقیل سیاه، علی كابلی، علی كافر، علی امریكایی، فرعون، كریم مورچه‌خوار، گوجه، لفته سیاه، محسن كوچولو، محمد امشی، محمد مسمار، محمد موجی، محمّد قصاب، مزاحم، ابلیس، ابن‌ملجم، احمد مقوّا، ازمار، بستنی‌فروش، بشكه، پسردایی، پلنگ صورتی، پلیكان جهنم، تاكسی برگشتی، جاسم چركی، جاسم چوپان، جندی امریكایی، جندی چوپان، حرس مهربان، حسن چوپان، جندی خمیس (خبیث).&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;آشپزی&#039;&#039;&#039;: راننده‌ اسكاچ،‌ سكّین، قاتل مرغان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;مدیریت:&#039;&#039;&#039; سیّدالرئیس،‌ رئیس‌جمهور،‌ شورا، مسئول تداركات، مسئول حانوت، مسئول دارو، مسئول دعا، مسئول روحیه، مسئول فحشا و منكرات (مأمور عراقی پخش ترانه از بلندگوها).(← [[مدیریت و رهبری]] ) &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;مطبوعات&#039;&#039;&#039;: زورنامه، سانسورچی، سفره‌نویس، مركّب اسارتی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;[[رادیو]]&#039;&#039;&#039;: سفره‌ حضرت عباس،‌ سفره ‌رحمت، شیطان ناطق (رادیو عراق)، قوطی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;[[جاسوسی]]:&#039;&#039;&#039; ضدالدین (به‌جای عزالدین، افسر اطلاعات عراق)، گاو صندوق، گروه سم‌پاشی، گروه ضدخرابكاری، گیوه.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 ازنظر بسامدی موضوعاتی مانند شكنجه و [[جاسوسی]]، تعداد بیشتری از مداخل را به خود اختصاص داده‌اند كه نشان از اهمیت آنهاست. مداخل شخصیت‌های عراقی بیشتر با الفاظ منفی تعریف شده‌اند و به ستمكاران تاریخ تشبیه شده‌اند كه صدام در رأس آنها قرار دارد. در مداخل [[اردوگاه]]، بهداشت و تغذیه نوعی انتقاد از وضع موجود روایت می‌شود. تعریف‌نگاری در این فرهنگ به‌گونه‌ای است كه تعاریف كوتاه و موجزند و معمولاً از 10 سطر تجاوز نمی‌كنند. ارجاع به مداخل دیگر نیز در این اثر دیده می‌شود و 34 مدخل از كلّ مداخل، ارجاعی است. بخش ضمائم فرهنگ، درجات نظامی ارتش عراق و معادل آنها، پركاربردترین اصطلاحات اسرا و تصاویر كوپن‌های خرید و معادل ریالی آنها را دربر می‌گیرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== جوایز ==&lt;br /&gt;
این كتاب در سومین دوره كتاب سال دفاع مقدس مورد تقدیر قرار گرفته است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
* [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
اصغر اسمعیلی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
اسمعیلی، اصغر ( بی تا)، &amp;quot;خاکریز پنهان&amp;quot;، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از[https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%B2_%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;br /&gt;
[[رده:اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
[[رده:جنگ تحميلي عراق عليه ايران]]&lt;br /&gt;
[[رده:اردوگاه]]&lt;br /&gt;
[[رده:کتاب]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87_%D8%B7%D9%81&amp;diff=12167</id>
		<title>آثار مثبت و منفی اسارت در واقعه طف</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87_%D8%B7%D9%81&amp;diff=12167"/>
		<updated>2026-10-25T10:23:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* پیوند به بیرون */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;پایان‌نامه‌ای درباره آثار مثبت و منفی [[اسارت در اسلام|اسارت]] در واقعه طف است که توسط کوثر حسن مهدی الموسوی در مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ در دانشگاه ادیان و مذاهب انجام و در سال 1401 دفاع شده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== فراداده پایان‌نامه ==&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عنوان پایان‌[[نامه]]&#039;&#039;&#039;: آثار مثبت ومنفی [[اسارت در اسلام|اسارت]] در واقعه طف پژوهشی تاریخی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;پدید آور&#039;&#039;&#039;: کوثر حسن مهدی الموسوی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;سال نشر&#039;&#039;&#039;: 1401&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نام سازمان&#039;&#039;&#039;: دانشگاه ادیان و مذاهب&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;رشته تحصیلی&#039;&#039;&#039;: تاریخ - تاریخ اسلام&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نوع فایل&#039;&#039;&#039;: pdf&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نوع ماده&#039;&#039;&#039;: پایان‌نامه کارشناسی ارشد&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== چکیده ==&lt;br /&gt;
با پیگیری هایی که در بررسی حادثه [[اسارت در اسلام|اسارت]] از طریق منابع و حقایق موثق تاریخی انجام دادیم، بدتر از آنچه بنی أمیه در حق آل محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; مرتکب شدند، در زمانی که در سفر [[اسارت در اسلام|اسارت]] از کربلا تا کوفه تا شام بودند، دست نیافتیم. نظیری برای این حادثه در تاریخ بشر پیدا نکردیم. پس از بررسی سلسله جنگ‌ها و آثار آن مانند [[اسارت در اسلام|اسارت‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و در طی دوران‌ها وزمان‌های دور از دوران [[اسارت در اسلام|اسارت]] بابل، دوران جاهلیت و اسلام و عصر خلفای سه گانه، تاریخ فاجعه ای این چنین که بنی‌أمیه برآل محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; روا داشت، ذکر نکرده است؛ باوجوداینکه از یک ملیت و مذهب واحد بودند، اماکینه ای که دید و بصیرت آنها را کور کرده بود، سبب شد که بنی أمیه فجیع ترین جنایت را مرتکب شوند. با این مطالعه تأثیر مثبت [[اسارت در اسلام|اسارت]] و نقش امام زین العابدین&amp;lt;sup&amp;gt;(علیه السلام)&amp;lt;/sup&amp;gt; به عنوان رهبر وحامی [[اسرا]] و نقش بانوان خاندان اهل بیت و در تبلیغ رسانه ای و رهبرشان خانم زینب کبری&amp;lt;sup&amp;gt;(سلام الله علیها)&amp;lt;/sup&amp;gt; را اثبات کردیم. در زمانی که از امام زین العابدین&amp;lt;sup&amp;gt;(علیه السلام)&amp;lt;/sup&amp;gt; دفاع می کرد و در زمانی دیگر که نهضت حسینی را حفظ می کرد. تمامیت این نهضت کامل کننده ی رسالت نبوی است و عمق اصالت را در اندیشه تربیتی و عقیدتی انقلابی نشان داده و نقاب را از کفر مدعی دین و خلافت یزید لعنت الله علیه آشکار کرده است، در حالی که در خانه و مجلس او اسیر بود آنها را کد و رسوا کرد و وجود آنها را در هم کوبید و چهره ی پلید ابن مرجانه و یزید را در حضورش و در جشنش نمایان کرد. در این تحقیق تأثیر منفی [[اسارت در اسلام|اسارت]] را که سواره‌های حسینی در أن دوران که یکی از غم‌انگیزترین و سخت‌ترین سفرهای تاریخ بود، از جسارت آشکار و همگانی کشتن آل محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; وهمراهانشان در برابر چشمشان و له کردن آنها زیر سم اسب ها و غارت اموال و سوزاندن خیمه ها و کشته شدن فرزندانشان به سبب شدت هول وهراسی که وجود أنها را فرا گرفته بود و همه این [[شکنجه]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های روحی و روانی تغییری در رفتارشان ایجاد نکرد، لذا در حالی که در عمق این اندوه و مصیبت بودند، به تبلیغ و اجرای رسالت خود ادامه دادند. دوران [[اسارت در اسلام|اسارت]] همچون زندگی دنیاست که در درون خود همه ی مشقت وسختی ها را به دوش می کشد با وجود شیاطینی چون بنی أمیه که از رسیدن ذوات نورانی مطهر به هدف تبلیغی تابناک خود جلوگیری می کردند. اما اراده کرد قدرت آسمان که این ذوات مقدس در این مسیر تاریک بتابند ودر حالی که آنها از بلادی به بلادی نقل مکان می کردند تا در اثبات حق و رد باطل تاریکی ها را آشکار کنند. دوران [[اسارت در اسلام|اسارت]] از پایه های نهضت حسینی بود تا رسالت را به دوش کشند و آن را به سرانجام برسانند. پس این مسیر نورانی که [[اسرا]] آن را پیمودند، هنگام توقفشان در هر منزل، آن مکان به مقام و زیارتگاه و مسجدی تبدیل شد که یاد خدا در آنجا زنده می شود. چنان که سرزمین شام از کشور پیرو بنی امیه و مخالف آل محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; به کشوری تبدیل شد که آثار آل محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; در آن نمایان است تا جایی که در آن زیارتگاه و مقام و حرم حضرت زینب&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; وحضرت رقیه&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt;بنا شد. این بزرگترین سند واقعه [[اسارت در اسلام|اسارت]] وجنایات بنی أمیه بود و این برچسب ننک تا به امروز بر بنی أمیه و حامیان آنها ماند. وامّا آنچه به آثار منفی [[اسارت در اسلام|اسارت]] اختصاص پیدا می کند، بروز رنج های فراوان و برخورد وحشیانه و گستاخانه و سرکشانه نسبت به همه ارزش‌های اخلاقی و انسانی به صورت واضح و ضرب و شتم و آزار پی در پی بود در حالی که آنان از اهل بیت&amp;lt;sup&amp;gt;(علیهم السلام)&amp;lt;/sup&amp;gt; بودند و جایگاه والای آنان نزد باری تعالی مشخص بود و پیامبر در شأن آنان فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;أساس الأسلام حبّی و حب أهل بیتی، اساس اسلام دوستی من و اهل بیت من است. &amp;lt;/blockquote&amp;gt;با این حال بنی امیه حرمت پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; و آنچه را در حق اهل بیت گرامی‌اش سفارش کرد، رعایت نکردند. مقصود از به [[اسارت در اسلام|اسارت]] گرفتن خاندان عترت، توهین به دین و شریعت بود و یزید می‌خواست انتقام أجداد نادانش که به دست امام علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; در جنگ بدر و احد کشته شده بودند را بگیرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کلیدواژه‌ها ==&lt;br /&gt;
کربلا؛ کوفه&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[اسارت در اسلام|اسارت]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این پایان نامه ==&lt;br /&gt;
حسن مهدی الموسوی، کوثر (1401)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آثار مثبت ومنفی [[اسارت در اسلام|اسارت]] در واقعه طف پژوهشی تاریخی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ - تاریخ اسلام، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پیوند به بیرون ==&lt;br /&gt;
پیوند به تمام متن پایان‌نامه https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/2dff4629bb0447c849256716c813f121&lt;br /&gt;
[[رده:پایان‌نامه]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;diff=12166</id>
		<title>انفجار و آتش سوزی در یکی از انبارهای اردوگاه موصل 2</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;diff=12166"/>
		<updated>2026-10-25T10:18:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* نویسنده مقاله */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی در اردوگاه‌های رژیم بعثی عراق مشحون از حوادث و رخدادهایی قابل تأمل است. این حوادث گاه بر اثر دخالت [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی و گاه رأساً ازسوی خود افسران و سربازان عراقی اتفاق می‌افتاد و تبعاتی را برای هر دو طرف در پی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یکی از این رخدادها &#039;&#039;&#039;آتش‌سوزی انبار&#039;&#039;&#039; در [[اردوگاه موصل 2]] (موصل 1 قدیم) در &#039;&#039;&#039;15 اردیبهشت 1361&#039;&#039;&#039; است. اردوگاه موصل انبارهایی در گوشه‌های خود داشت که در آن وسایل مختلفی مثل سلاح، فانسقه، لباس و آرم نظامی، رادیو و چیزهای دیگر نگهداری می‌شد. عراقی‌ها از این انبارها حفاظت درست و دقیقی نمی‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«از این انبارها حفاظت دقیقی نمی‌شد و با بی‌احتیاطی کامل درهایش را باز گذاشته بودند. فقط مقداری پلیت جلوی انبارها ریخته بودند و با مقداری سیم‌خاردار مثلاً برایش حصاری درست کرده بودند، اما قابل دسترس و ورود بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;عبدالحسینی، سهیلا (1396). &#039;&#039;[[خداحافظ آقای رئیس(کتاب)|خداحافظ آقای رئیس]]&#039;&#039;. خاطرات علی علیدوست قزوینی. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;[[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی به‌راحتی راه ورود به یکی از این انبارها را پیدا می‌کنند و وسایل مورد نیاز خود را برمی‌دارند. در روایت‌های مختلفی که از [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی نقل شده است، وسایلی نظیر [[رادیو]]، انواع لباس و درجه‌های نظامی، اسلحه کلاشینکف و کلت، نارنجک و فشنگ- که فکر می‌کردند در آینده به درد می‌خورد- بیرون می‌آورند و در جاهای مختلف اردوگاه پنهان می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اثر غفلت اسیرانی که به انبار رفت‌وآمد می‌کنند، انبار آتش می‌گیرد، دود فضای [[اردوگاه]] را انباشته می‌کند و صدای انفجار و ترکیدن از داخل انبار به گوش می‌رسد.&amp;lt;sup&amp;gt;[1]&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سربازان عراقی‌ها نمی‌توانند به‌تنهایی آتش را خاموش کنند، لذا از کمک [[اسیران جنگ|اسیران]] هم استفاده می‌کنند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«عده‌ای از بچه‌های ما و عده‌ای از سربازها و گروهبان‌های عراقی به داخل انبار ریختند، ولی قبل از اینکه کسی اقدام به خاموش کردن آتش بکند، همه در حال برداشتن وسایلی برای خودشان بودند. وقتی بچه‌های ما می‌دیدند اینها خودشان با سرعت مشغول دزدی هستند، آنها هم شروع کردند به برداشتن لوازم آنجا.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;آزاده رحمان صمصامی نیز روایت می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«عراقی‌ها همین که متوجه آتش‌سوزی شدند، گروه‌گروه‌ آمدند تا آتش را خاموش کنند. وقتی دیدند نمی‌توانند، از ایرانی‌ها کمک خواستند. وقتی [[اسیران جنگ|اسیران]] وارد انبار شدند، توی آن شلوغی و آتش و دود، باز هم دست‌بردار نبودند و سعی کردند هر چیز به‌درد‌بخوری که پیدا کنند بیرون بیاورند. برای ترساندن عراقی‌ها و بیرون کردنشان، چند نفر رفتند سراغ طبل‌های بزرگ و محکم بر آنها می‌کوبیدند. عراقی‌ها فکر می‌کردند صدای انفجار است. از ترس بیرون می‌رفتند. توی فاصله رفت‌وبرگشتشان، ایرانی‌ها بخش دیگری از وسایل کم‌حجم و به‌دردبخور را بیرون می‌آوردند و پنهان می‌کردند.»&amp;lt;ref&amp;gt;خاطرات آزاده بیژن کیانی (زیر چاپ)&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;بعد از این ماجرا، عراقی‌ها جلوی انبار را دیوار دو متری می‌کشند، گرچه انبار باز هم قابل دسترس [[اسیران جنگ|اسیران]] است. در روزهای آخر سال 1361، [[فرار]] دو [[اسیران جنگ|اسیر]] اوضاع اردوگاه را دگرگون می‌کند. فرمانده و کارکنان قبلی که روادارانه [[اردوگاه]] را مدیریت می‌کردند عوض شدند و گروه جدیدی مسئولیت [[اردوگاه]] را برعهده می‌گیرند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعد از فرار این دو نفر، با ورود پرسنل جدید، قوانین خشکی بر اردوگاه حاکم شد. روزی سه تا چهار بار [[آمار]] می‌گرفتند و هربار مدتی طول می‌کشید تا افراد جمع و تکمیل شوند. مسئول و معاون اتاق‌ها به‌شدت کتک خوردند. تعدادی از افراد مظنون و مشکوک هم دستگیر شدند. بعضی‌ها را همان‌جا [[شکنجه]] دادند و بعضی‌ها را به بغداد فرستادند.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;[[فرار ناموفق در اسارت|فرار ناموفق]] یکی دیگر از [[اسیران جنگ|اسیران]] موجب تشدید برخورد عراقی‌ها می‌شود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پس از آن، حکومت نظامی اعلام کردند. اطلاعیه‌ای را برایمان خواندند به این مضمون که ما دیگر آن رفتار سابق را با شما نخواهیم داشت. [[نماز]] جماعت تعطیل، دعاهای دسته‌جمعی تعطیل، اجتماعات تعطیل و خلاصه کلی موارد ممنوع برایمان خواندند... از فردای آن روز هم بر[[نامه]] کتک زدن‌های مفصلی را شروع کردند. روزهای سختی را می‌گذراندیم. همه تحت فشار بودند؛ حزب‌اللهی و غیرحزب‌اللهی همه را آزار می‌دادند. همه بچه‌ها از کاری که آن دو نفر کرده بودند ناراحت بودند و به آنها بد و بیراه می‌گفتند. [[فرار]] آنها تمام افراد [[اردوگاه]] را به دردسر عجیبی انداخته بود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;عراقی‌ها، علاوه‌بر این برخوردهای خشن، پنجره‌های آسایشگاه‌ها &amp;lt;sup&amp;gt;(دوازده پنجره رو به حیاط و دوازده پنجره دیگر رو به بیرون محوطه اردوگاه و بیابان)&amp;lt;/sup&amp;gt; را مسدود می‌کنند. یکی از چهار [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانی که کار مسدودسازی پنجره‌ها را انجام می‌دهد متوجه اسیری &amp;lt;sup&amp;gt;(به نام احمد کاشی معروف به عطوفی)&amp;lt;/sup&amp;gt; می‌شود که نارنجکی را از داخل پنجره آسایشگاه 6 برمی‌دارد و بلافاصله این موضوع را به عراقی‌ها گزارش می‌دهد. این نارنجک از همان وسایلی است که در ماجرای آتش‌سوزی انبار بیرون آورده شده و داخل پنجره جاسازی شده بود. عراقی‌ها بلافاصله [[ارشد اردوگاه|ارشد]] آسایشگاه 6 &amp;lt;sup&amp;gt;(صفر پیرمرادیان)&amp;lt;/sup&amp;gt; و دو نفر دیگر &amp;lt;sup&amp;gt;(غلام قاسمی و محمدرضا فرج‌پور)&amp;lt;/sup&amp;gt; می‌برند و آنها را [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کنند تا اعتراف کنند این نارنجک یا سلاح و مهمات دیگر را کجا پنهان کرده‌اند. این در حالی است که آنها بی‌گناه بودند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعد از آن همه شکنجه به این نتیجه رسیدند که اینها واقعاً چیزی نمی‌دانند. آن خبرچین لعنت‌الله‌علیه را خواسته بودند و به او گفته بودند اینها تا حد مرگ کتک خورده‌اند، ولی به چیزی اعتراف نکرده‌اند. اگر معلوم بشود که این موضوع دروغ است و این افراد آسیب ببینند، تو مقصر شناخته می‌شوی و باید [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] بشوی. آن خبرچین، بعد از دیدن این افراد، گفته بود من دیدم احمد کاشی نارنجک را از پنجره برداشت. شما یک هفته است که به اشتباه اینها را می‌زنید!»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;این سه نفر را با حال زار آزاد می‌کنند، اما احمد کاشی را به اتفاق دو نفر دیگر &amp;lt;sup&amp;gt;(امیر جعفری معروف به «امیر آفتابه» و آقای فلاح)&amp;lt;/sup&amp;gt; بازداشت می‌کنند و از میان آن سه فقط احمد کاشی را نگه می‌دارند. یک شبانه‌روز او را به‌شدت [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کنند، ولی او اعتراف نمی‌کند. تا اینکه خبرچین را با او روبه‌رو می‌کنند و احمد کاشی ناچار می‌شود اعتراف کند. با اعتراف کاشی، عراقی‌ها به دنبال بقیه سلاح‌ها و مهمات و دیگر افراد همدست او در قضیه آتش زدن انبار می‌افتند و به نام [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|خلیل فاتح &amp;lt;sup&amp;gt;(نک فاتح، خلیل)&amp;lt;/sup&amp;gt;]] و چند نفر دیگر و حتی سی چهل نفر از اسیرانی می‌رسند که به [[اردوگاه موصل 3]] منتقل شده بودند. پای افسرانی از [[استخبارات]] به [[اردوگاه]] باز می‌شود و [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها به نهایت شدت خود می‌رسد. [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها آن‌چنان سنگین و طاقت‌فرساست که خلیل فاتح برای نجات جان بقیه، مسئولیت دستبرد به انبار را یک‌تنه برعهده می‌گیرد. عراقی‌ها مهماتی را که در باغچه جاسازی شده می‌یابند و از [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|فاتح]] می‌خواهند عوامل همدست خود را معرفی کند که او منکر همکاری دیگران می‌شود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بیشتر افرادی که گرفتار شده بودند تقریباً تکلیفشان معلوم شد. احمد کاشی &amp;lt;sup&amp;gt;(عطوفی)&amp;lt;/sup&amp;gt; و علی حسن‌جمالی را برگرداندند. از [[اردوگاه موصل 3|اردوگاه موصل3]] مروتی را، بعد از آنکه به‌شدت کتک زده بودند، برگردانده بودند. طوری او را زده بودند که از پا افتاده بود و قادر به حرکت نبود. دستش هم شکسته بود و مدت‌ها با عصا راه می‌رفت. احمد روزبهانی را هم به‌شدت کتک زده بودند. برای قدرت، محمد نیازی، و شخص دیگری به نام اسماعیل که شش تا گلوله مشقی از او گرفته بودند حکم زندان بریدند و از [[اردوگاه]] ما بردند. تنها فرد باقی‌مانده [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|یعقوب &amp;lt;sup&amp;gt;[خلیل فاتح]&amp;lt;/sup&amp;gt;]] بود که هنوز وضعیتش مشخص نشده بود. البته برای او حکمی در نظر گرفته بودند ولی هنوز به جای دیگری فرستاده نشده بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;به‌این‌ترتیب، بقیه را پایین ‌می‌آورند و [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|خلیل فاتح]] تنها می‌ماند. چند شبانه‌روز [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]] می‌شود تا در بیست‌ویکم اردیبهشت ۱۳۶۲ به شهادت می‌رسد&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
==پاورقی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[1]. با وجود تلاش نگارنده و مراجعه به منابع مختلف، علت دقیق آتش‌سوزی انبار مشخص نشد. امید است شاهدان عینی حادثه پس از مطالعه مقاله، اطلاعات تکمیلی خود را به مؤسسه [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان] منتقل نمایند. نویسنده&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه موصل 2]]&lt;br /&gt;
*[[وقایع مهم اردوگاه موصل 2]]&lt;br /&gt;
*[[استخبارات]]&lt;br /&gt;
*[[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نویسنده مقاله==&lt;br /&gt;
مسعود امیرخانی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بازنویسی حسن بهشتی پور و فرزانه قلعه قوند&lt;br /&gt;
==استناد به این مقاله==&lt;br /&gt;
امیرخانی، مسعود (1404). &amp;quot;انفجار و آتش سوزی در یکی از انبارهای اردوگاه موصل 2&amp;quot;، بازنویسی حسن بهشتی پور و فرزانه قلعه قوند، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=4 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;diff=12165</id>
		<title>انفجار و آتش سوزی در یکی از انبارهای اردوگاه موصل 2</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;diff=12165"/>
		<updated>2026-10-25T10:16:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* نیز نگاه کنید به */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی در اردوگاه‌های رژیم بعثی عراق مشحون از حوادث و رخدادهایی قابل تأمل است. این حوادث گاه بر اثر دخالت [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی و گاه رأساً ازسوی خود افسران و سربازان عراقی اتفاق می‌افتاد و تبعاتی را برای هر دو طرف در پی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یکی از این رخدادها &#039;&#039;&#039;آتش‌سوزی انبار&#039;&#039;&#039; در [[اردوگاه موصل 2]] (موصل 1 قدیم) در &#039;&#039;&#039;15 اردیبهشت 1361&#039;&#039;&#039; است. اردوگاه موصل انبارهایی در گوشه‌های خود داشت که در آن وسایل مختلفی مثل سلاح، فانسقه، لباس و آرم نظامی، رادیو و چیزهای دیگر نگهداری می‌شد. عراقی‌ها از این انبارها حفاظت درست و دقیقی نمی‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«از این انبارها حفاظت دقیقی نمی‌شد و با بی‌احتیاطی کامل درهایش را باز گذاشته بودند. فقط مقداری پلیت جلوی انبارها ریخته بودند و با مقداری سیم‌خاردار مثلاً برایش حصاری درست کرده بودند، اما قابل دسترس و ورود بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;عبدالحسینی، سهیلا (1396). &#039;&#039;[[خداحافظ آقای رئیس(کتاب)|خداحافظ آقای رئیس]]&#039;&#039;. خاطرات علی علیدوست قزوینی. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;[[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی به‌راحتی راه ورود به یکی از این انبارها را پیدا می‌کنند و وسایل مورد نیاز خود را برمی‌دارند. در روایت‌های مختلفی که از [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی نقل شده است، وسایلی نظیر [[رادیو]]، انواع لباس و درجه‌های نظامی، اسلحه کلاشینکف و کلت، نارنجک و فشنگ- که فکر می‌کردند در آینده به درد می‌خورد- بیرون می‌آورند و در جاهای مختلف اردوگاه پنهان می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اثر غفلت اسیرانی که به انبار رفت‌وآمد می‌کنند، انبار آتش می‌گیرد، دود فضای [[اردوگاه]] را انباشته می‌کند و صدای انفجار و ترکیدن از داخل انبار به گوش می‌رسد.&amp;lt;sup&amp;gt;[1]&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سربازان عراقی‌ها نمی‌توانند به‌تنهایی آتش را خاموش کنند، لذا از کمک [[اسیران جنگ|اسیران]] هم استفاده می‌کنند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«عده‌ای از بچه‌های ما و عده‌ای از سربازها و گروهبان‌های عراقی به داخل انبار ریختند، ولی قبل از اینکه کسی اقدام به خاموش کردن آتش بکند، همه در حال برداشتن وسایلی برای خودشان بودند. وقتی بچه‌های ما می‌دیدند اینها خودشان با سرعت مشغول دزدی هستند، آنها هم شروع کردند به برداشتن لوازم آنجا.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;آزاده رحمان صمصامی نیز روایت می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«عراقی‌ها همین که متوجه آتش‌سوزی شدند، گروه‌گروه‌ آمدند تا آتش را خاموش کنند. وقتی دیدند نمی‌توانند، از ایرانی‌ها کمک خواستند. وقتی [[اسیران جنگ|اسیران]] وارد انبار شدند، توی آن شلوغی و آتش و دود، باز هم دست‌بردار نبودند و سعی کردند هر چیز به‌درد‌بخوری که پیدا کنند بیرون بیاورند. برای ترساندن عراقی‌ها و بیرون کردنشان، چند نفر رفتند سراغ طبل‌های بزرگ و محکم بر آنها می‌کوبیدند. عراقی‌ها فکر می‌کردند صدای انفجار است. از ترس بیرون می‌رفتند. توی فاصله رفت‌وبرگشتشان، ایرانی‌ها بخش دیگری از وسایل کم‌حجم و به‌دردبخور را بیرون می‌آوردند و پنهان می‌کردند.»&amp;lt;ref&amp;gt;خاطرات آزاده بیژن کیانی (زیر چاپ)&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;بعد از این ماجرا، عراقی‌ها جلوی انبار را دیوار دو متری می‌کشند، گرچه انبار باز هم قابل دسترس [[اسیران جنگ|اسیران]] است. در روزهای آخر سال 1361، [[فرار]] دو [[اسیران جنگ|اسیر]] اوضاع اردوگاه را دگرگون می‌کند. فرمانده و کارکنان قبلی که روادارانه [[اردوگاه]] را مدیریت می‌کردند عوض شدند و گروه جدیدی مسئولیت [[اردوگاه]] را برعهده می‌گیرند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعد از فرار این دو نفر، با ورود پرسنل جدید، قوانین خشکی بر اردوگاه حاکم شد. روزی سه تا چهار بار [[آمار]] می‌گرفتند و هربار مدتی طول می‌کشید تا افراد جمع و تکمیل شوند. مسئول و معاون اتاق‌ها به‌شدت کتک خوردند. تعدادی از افراد مظنون و مشکوک هم دستگیر شدند. بعضی‌ها را همان‌جا [[شکنجه]] دادند و بعضی‌ها را به بغداد فرستادند.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;[[فرار ناموفق در اسارت|فرار ناموفق]] یکی دیگر از [[اسیران جنگ|اسیران]] موجب تشدید برخورد عراقی‌ها می‌شود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پس از آن، حکومت نظامی اعلام کردند. اطلاعیه‌ای را برایمان خواندند به این مضمون که ما دیگر آن رفتار سابق را با شما نخواهیم داشت. [[نماز]] جماعت تعطیل، دعاهای دسته‌جمعی تعطیل، اجتماعات تعطیل و خلاصه کلی موارد ممنوع برایمان خواندند... از فردای آن روز هم بر[[نامه]] کتک زدن‌های مفصلی را شروع کردند. روزهای سختی را می‌گذراندیم. همه تحت فشار بودند؛ حزب‌اللهی و غیرحزب‌اللهی همه را آزار می‌دادند. همه بچه‌ها از کاری که آن دو نفر کرده بودند ناراحت بودند و به آنها بد و بیراه می‌گفتند. [[فرار]] آنها تمام افراد [[اردوگاه]] را به دردسر عجیبی انداخته بود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;عراقی‌ها، علاوه‌بر این برخوردهای خشن، پنجره‌های آسایشگاه‌ها &amp;lt;sup&amp;gt;(دوازده پنجره رو به حیاط و دوازده پنجره دیگر رو به بیرون محوطه اردوگاه و بیابان)&amp;lt;/sup&amp;gt; را مسدود می‌کنند. یکی از چهار [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانی که کار مسدودسازی پنجره‌ها را انجام می‌دهد متوجه اسیری &amp;lt;sup&amp;gt;(به نام احمد کاشی معروف به عطوفی)&amp;lt;/sup&amp;gt; می‌شود که نارنجکی را از داخل پنجره آسایشگاه 6 برمی‌دارد و بلافاصله این موضوع را به عراقی‌ها گزارش می‌دهد. این نارنجک از همان وسایلی است که در ماجرای آتش‌سوزی انبار بیرون آورده شده و داخل پنجره جاسازی شده بود. عراقی‌ها بلافاصله [[ارشد اردوگاه|ارشد]] آسایشگاه 6 &amp;lt;sup&amp;gt;(صفر پیرمرادیان)&amp;lt;/sup&amp;gt; و دو نفر دیگر &amp;lt;sup&amp;gt;(غلام قاسمی و محمدرضا فرج‌پور)&amp;lt;/sup&amp;gt; می‌برند و آنها را [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کنند تا اعتراف کنند این نارنجک یا سلاح و مهمات دیگر را کجا پنهان کرده‌اند. این در حالی است که آنها بی‌گناه بودند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعد از آن همه شکنجه به این نتیجه رسیدند که اینها واقعاً چیزی نمی‌دانند. آن خبرچین لعنت‌الله‌علیه را خواسته بودند و به او گفته بودند اینها تا حد مرگ کتک خورده‌اند، ولی به چیزی اعتراف نکرده‌اند. اگر معلوم بشود که این موضوع دروغ است و این افراد آسیب ببینند، تو مقصر شناخته می‌شوی و باید [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] بشوی. آن خبرچین، بعد از دیدن این افراد، گفته بود من دیدم احمد کاشی نارنجک را از پنجره برداشت. شما یک هفته است که به اشتباه اینها را می‌زنید!»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;این سه نفر را با حال زار آزاد می‌کنند، اما احمد کاشی را به اتفاق دو نفر دیگر &amp;lt;sup&amp;gt;(امیر جعفری معروف به «امیر آفتابه» و آقای فلاح)&amp;lt;/sup&amp;gt; بازداشت می‌کنند و از میان آن سه فقط احمد کاشی را نگه می‌دارند. یک شبانه‌روز او را به‌شدت [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کنند، ولی او اعتراف نمی‌کند. تا اینکه خبرچین را با او روبه‌رو می‌کنند و احمد کاشی ناچار می‌شود اعتراف کند. با اعتراف کاشی، عراقی‌ها به دنبال بقیه سلاح‌ها و مهمات و دیگر افراد همدست او در قضیه آتش زدن انبار می‌افتند و به نام [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|خلیل فاتح &amp;lt;sup&amp;gt;(نک فاتح، خلیل)&amp;lt;/sup&amp;gt;]] و چند نفر دیگر و حتی سی چهل نفر از اسیرانی می‌رسند که به [[اردوگاه موصل 3]] منتقل شده بودند. پای افسرانی از [[استخبارات]] به [[اردوگاه]] باز می‌شود و [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها به نهایت شدت خود می‌رسد. [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها آن‌چنان سنگین و طاقت‌فرساست که خلیل فاتح برای نجات جان بقیه، مسئولیت دستبرد به انبار را یک‌تنه برعهده می‌گیرد. عراقی‌ها مهماتی را که در باغچه جاسازی شده می‌یابند و از [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|فاتح]] می‌خواهند عوامل همدست خود را معرفی کند که او منکر همکاری دیگران می‌شود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بیشتر افرادی که گرفتار شده بودند تقریباً تکلیفشان معلوم شد. احمد کاشی &amp;lt;sup&amp;gt;(عطوفی)&amp;lt;/sup&amp;gt; و علی حسن‌جمالی را برگرداندند. از [[اردوگاه موصل 3|اردوگاه موصل3]] مروتی را، بعد از آنکه به‌شدت کتک زده بودند، برگردانده بودند. طوری او را زده بودند که از پا افتاده بود و قادر به حرکت نبود. دستش هم شکسته بود و مدت‌ها با عصا راه می‌رفت. احمد روزبهانی را هم به‌شدت کتک زده بودند. برای قدرت، محمد نیازی، و شخص دیگری به نام اسماعیل که شش تا گلوله مشقی از او گرفته بودند حکم زندان بریدند و از [[اردوگاه]] ما بردند. تنها فرد باقی‌مانده [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|یعقوب &amp;lt;sup&amp;gt;[خلیل فاتح]&amp;lt;/sup&amp;gt;]] بود که هنوز وضعیتش مشخص نشده بود. البته برای او حکمی در نظر گرفته بودند ولی هنوز به جای دیگری فرستاده نشده بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;به‌این‌ترتیب، بقیه را پایین ‌می‌آورند و [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|خلیل فاتح]] تنها می‌ماند. چند شبانه‌روز [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]] می‌شود تا در بیست‌ویکم اردیبهشت ۱۳۶۲ به شهادت می‌رسد&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
==پاورقی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[1]. با وجود تلاش نگارنده و مراجعه به منابع مختلف، علت دقیق آتش‌سوزی انبار مشخص نشد. امید است شاهدان عینی حادثه پس از مطالعه مقاله، اطلاعات تکمیلی خود را به مؤسسه [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان] منتقل نمایند. نویسنده&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه موصل 2]]&lt;br /&gt;
*[[وقایع مهم اردوگاه موصل 2]]&lt;br /&gt;
*[[استخبارات]]&lt;br /&gt;
*[[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نویسنده مقاله==&lt;br /&gt;
مسعود امیرخانی&lt;br /&gt;
==استناد به این مقاله==&lt;br /&gt;
امیرخانی، مسعود (1404). &amp;quot;[[آتش‌سوزی انبار اردوگاه موصل 2]]&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=4 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;diff=12164</id>
		<title>انفجار و آتش سوزی در یکی از انبارهای اردوگاه موصل 2</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;diff=12164"/>
		<updated>2026-10-25T10:15:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «دوران اسارت اسیران ایرانی در اردوگاه‌های رژیم بعثی عراق مشحون از حوادث و رخدادهایی قابل تأمل است. این حوادث گاه بر اثر دخالت اسیران ایرانی و گاه رأساً ازسوی خود افسران و سربازان عراقی اتفاق می‌افتا...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی در اردوگاه‌های رژیم بعثی عراق مشحون از حوادث و رخدادهایی قابل تأمل است. این حوادث گاه بر اثر دخالت [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی و گاه رأساً ازسوی خود افسران و سربازان عراقی اتفاق می‌افتاد و تبعاتی را برای هر دو طرف در پی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یکی از این رخدادها &#039;&#039;&#039;آتش‌سوزی انبار&#039;&#039;&#039; در [[اردوگاه موصل 2]] (موصل 1 قدیم) در &#039;&#039;&#039;15 اردیبهشت 1361&#039;&#039;&#039; است. اردوگاه موصل انبارهایی در گوشه‌های خود داشت که در آن وسایل مختلفی مثل سلاح، فانسقه، لباس و آرم نظامی، رادیو و چیزهای دیگر نگهداری می‌شد. عراقی‌ها از این انبارها حفاظت درست و دقیقی نمی‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«از این انبارها حفاظت دقیقی نمی‌شد و با بی‌احتیاطی کامل درهایش را باز گذاشته بودند. فقط مقداری پلیت جلوی انبارها ریخته بودند و با مقداری سیم‌خاردار مثلاً برایش حصاری درست کرده بودند، اما قابل دسترس و ورود بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;عبدالحسینی، سهیلا (1396). &#039;&#039;[[خداحافظ آقای رئیس(کتاب)|خداحافظ آقای رئیس]]&#039;&#039;. خاطرات علی علیدوست قزوینی. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;[[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی به‌راحتی راه ورود به یکی از این انبارها را پیدا می‌کنند و وسایل مورد نیاز خود را برمی‌دارند. در روایت‌های مختلفی که از [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی نقل شده است، وسایلی نظیر [[رادیو]]، انواع لباس و درجه‌های نظامی، اسلحه کلاشینکف و کلت، نارنجک و فشنگ- که فکر می‌کردند در آینده به درد می‌خورد- بیرون می‌آورند و در جاهای مختلف اردوگاه پنهان می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اثر غفلت اسیرانی که به انبار رفت‌وآمد می‌کنند، انبار آتش می‌گیرد، دود فضای [[اردوگاه]] را انباشته می‌کند و صدای انفجار و ترکیدن از داخل انبار به گوش می‌رسد.&amp;lt;sup&amp;gt;[1]&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سربازان عراقی‌ها نمی‌توانند به‌تنهایی آتش را خاموش کنند، لذا از کمک [[اسیران جنگ|اسیران]] هم استفاده می‌کنند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«عده‌ای از بچه‌های ما و عده‌ای از سربازها و گروهبان‌های عراقی به داخل انبار ریختند، ولی قبل از اینکه کسی اقدام به خاموش کردن آتش بکند، همه در حال برداشتن وسایلی برای خودشان بودند. وقتی بچه‌های ما می‌دیدند اینها خودشان با سرعت مشغول دزدی هستند، آنها هم شروع کردند به برداشتن لوازم آنجا.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;آزاده رحمان صمصامی نیز روایت می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«عراقی‌ها همین که متوجه آتش‌سوزی شدند، گروه‌گروه‌ آمدند تا آتش را خاموش کنند. وقتی دیدند نمی‌توانند، از ایرانی‌ها کمک خواستند. وقتی [[اسیران جنگ|اسیران]] وارد انبار شدند، توی آن شلوغی و آتش و دود، باز هم دست‌بردار نبودند و سعی کردند هر چیز به‌درد‌بخوری که پیدا کنند بیرون بیاورند. برای ترساندن عراقی‌ها و بیرون کردنشان، چند نفر رفتند سراغ طبل‌های بزرگ و محکم بر آنها می‌کوبیدند. عراقی‌ها فکر می‌کردند صدای انفجار است. از ترس بیرون می‌رفتند. توی فاصله رفت‌وبرگشتشان، ایرانی‌ها بخش دیگری از وسایل کم‌حجم و به‌دردبخور را بیرون می‌آوردند و پنهان می‌کردند.»&amp;lt;ref&amp;gt;خاطرات آزاده بیژن کیانی (زیر چاپ)&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;بعد از این ماجرا، عراقی‌ها جلوی انبار را دیوار دو متری می‌کشند، گرچه انبار باز هم قابل دسترس [[اسیران جنگ|اسیران]] است. در روزهای آخر سال 1361، [[فرار]] دو [[اسیران جنگ|اسیر]] اوضاع اردوگاه را دگرگون می‌کند. فرمانده و کارکنان قبلی که روادارانه [[اردوگاه]] را مدیریت می‌کردند عوض شدند و گروه جدیدی مسئولیت [[اردوگاه]] را برعهده می‌گیرند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعد از فرار این دو نفر، با ورود پرسنل جدید، قوانین خشکی بر اردوگاه حاکم شد. روزی سه تا چهار بار [[آمار]] می‌گرفتند و هربار مدتی طول می‌کشید تا افراد جمع و تکمیل شوند. مسئول و معاون اتاق‌ها به‌شدت کتک خوردند. تعدادی از افراد مظنون و مشکوک هم دستگیر شدند. بعضی‌ها را همان‌جا [[شکنجه]] دادند و بعضی‌ها را به بغداد فرستادند.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;[[فرار ناموفق در اسارت|فرار ناموفق]] یکی دیگر از [[اسیران جنگ|اسیران]] موجب تشدید برخورد عراقی‌ها می‌شود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پس از آن، حکومت نظامی اعلام کردند. اطلاعیه‌ای را برایمان خواندند به این مضمون که ما دیگر آن رفتار سابق را با شما نخواهیم داشت. [[نماز]] جماعت تعطیل، دعاهای دسته‌جمعی تعطیل، اجتماعات تعطیل و خلاصه کلی موارد ممنوع برایمان خواندند... از فردای آن روز هم بر[[نامه]] کتک زدن‌های مفصلی را شروع کردند. روزهای سختی را می‌گذراندیم. همه تحت فشار بودند؛ حزب‌اللهی و غیرحزب‌اللهی همه را آزار می‌دادند. همه بچه‌ها از کاری که آن دو نفر کرده بودند ناراحت بودند و به آنها بد و بیراه می‌گفتند. [[فرار]] آنها تمام افراد [[اردوگاه]] را به دردسر عجیبی انداخته بود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;عراقی‌ها، علاوه‌بر این برخوردهای خشن، پنجره‌های آسایشگاه‌ها &amp;lt;sup&amp;gt;(دوازده پنجره رو به حیاط و دوازده پنجره دیگر رو به بیرون محوطه اردوگاه و بیابان)&amp;lt;/sup&amp;gt; را مسدود می‌کنند. یکی از چهار [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانی که کار مسدودسازی پنجره‌ها را انجام می‌دهد متوجه اسیری &amp;lt;sup&amp;gt;(به نام احمد کاشی معروف به عطوفی)&amp;lt;/sup&amp;gt; می‌شود که نارنجکی را از داخل پنجره آسایشگاه 6 برمی‌دارد و بلافاصله این موضوع را به عراقی‌ها گزارش می‌دهد. این نارنجک از همان وسایلی است که در ماجرای آتش‌سوزی انبار بیرون آورده شده و داخل پنجره جاسازی شده بود. عراقی‌ها بلافاصله [[ارشد اردوگاه|ارشد]] آسایشگاه 6 &amp;lt;sup&amp;gt;(صفر پیرمرادیان)&amp;lt;/sup&amp;gt; و دو نفر دیگر &amp;lt;sup&amp;gt;(غلام قاسمی و محمدرضا فرج‌پور)&amp;lt;/sup&amp;gt; می‌برند و آنها را [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کنند تا اعتراف کنند این نارنجک یا سلاح و مهمات دیگر را کجا پنهان کرده‌اند. این در حالی است که آنها بی‌گناه بودند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعد از آن همه شکنجه به این نتیجه رسیدند که اینها واقعاً چیزی نمی‌دانند. آن خبرچین لعنت‌الله‌علیه را خواسته بودند و به او گفته بودند اینها تا حد مرگ کتک خورده‌اند، ولی به چیزی اعتراف نکرده‌اند. اگر معلوم بشود که این موضوع دروغ است و این افراد آسیب ببینند، تو مقصر شناخته می‌شوی و باید [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] بشوی. آن خبرچین، بعد از دیدن این افراد، گفته بود من دیدم احمد کاشی نارنجک را از پنجره برداشت. شما یک هفته است که به اشتباه اینها را می‌زنید!»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;این سه نفر را با حال زار آزاد می‌کنند، اما احمد کاشی را به اتفاق دو نفر دیگر &amp;lt;sup&amp;gt;(امیر جعفری معروف به «امیر آفتابه» و آقای فلاح)&amp;lt;/sup&amp;gt; بازداشت می‌کنند و از میان آن سه فقط احمد کاشی را نگه می‌دارند. یک شبانه‌روز او را به‌شدت [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کنند، ولی او اعتراف نمی‌کند. تا اینکه خبرچین را با او روبه‌رو می‌کنند و احمد کاشی ناچار می‌شود اعتراف کند. با اعتراف کاشی، عراقی‌ها به دنبال بقیه سلاح‌ها و مهمات و دیگر افراد همدست او در قضیه آتش زدن انبار می‌افتند و به نام [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|خلیل فاتح &amp;lt;sup&amp;gt;(نک فاتح، خلیل)&amp;lt;/sup&amp;gt;]] و چند نفر دیگر و حتی سی چهل نفر از اسیرانی می‌رسند که به [[اردوگاه موصل 3]] منتقل شده بودند. پای افسرانی از [[استخبارات]] به [[اردوگاه]] باز می‌شود و [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها به نهایت شدت خود می‌رسد. [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها آن‌چنان سنگین و طاقت‌فرساست که خلیل فاتح برای نجات جان بقیه، مسئولیت دستبرد به انبار را یک‌تنه برعهده می‌گیرد. عراقی‌ها مهماتی را که در باغچه جاسازی شده می‌یابند و از [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|فاتح]] می‌خواهند عوامل همدست خود را معرفی کند که او منکر همکاری دیگران می‌شود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بیشتر افرادی که گرفتار شده بودند تقریباً تکلیفشان معلوم شد. احمد کاشی &amp;lt;sup&amp;gt;(عطوفی)&amp;lt;/sup&amp;gt; و علی حسن‌جمالی را برگرداندند. از [[اردوگاه موصل 3|اردوگاه موصل3]] مروتی را، بعد از آنکه به‌شدت کتک زده بودند، برگردانده بودند. طوری او را زده بودند که از پا افتاده بود و قادر به حرکت نبود. دستش هم شکسته بود و مدت‌ها با عصا راه می‌رفت. احمد روزبهانی را هم به‌شدت کتک زده بودند. برای قدرت، محمد نیازی، و شخص دیگری به نام اسماعیل که شش تا گلوله مشقی از او گرفته بودند حکم زندان بریدند و از [[اردوگاه]] ما بردند. تنها فرد باقی‌مانده [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|یعقوب &amp;lt;sup&amp;gt;[خلیل فاتح]&amp;lt;/sup&amp;gt;]] بود که هنوز وضعیتش مشخص نشده بود. البته برای او حکمی در نظر گرفته بودند ولی هنوز به جای دیگری فرستاده نشده بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;به‌این‌ترتیب، بقیه را پایین ‌می‌آورند و [[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ|خلیل فاتح]] تنها می‌ماند. چند شبانه‌روز [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]] می‌شود تا در بیست‌ویکم اردیبهشت ۱۳۶۲ به شهادت می‌رسد.&amp;lt;ref&amp;gt;[[دانشنامه آزادگان]] (1399). تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
==پاورقی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[1]. با وجود تلاش نگارنده و مراجعه به منابع مختلف، علت دقیق آتش‌سوزی انبار مشخص نشد. امید است شاهدان عینی حادثه پس از مطالعه مقاله، اطلاعات تکمیلی خود را به مؤسسه [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان] منتقل نمایند. نویسنده&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه موصل 2]]&lt;br /&gt;
*[[وقایع مهم اردوگاه موصل 2]]&lt;br /&gt;
*[[استخبارات]]&lt;br /&gt;
*[[یعقوب(خلیل) فاتحی آقبلاغ]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نویسنده مقاله==&lt;br /&gt;
مسعود امیرخانی&lt;br /&gt;
==استناد به این مقاله==&lt;br /&gt;
امیرخانی، مسعود (1404). &amp;quot;[[آتش‌سوزی انبار اردوگاه موصل 2]]&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84_2&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=4 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1&amp;diff=12163</id>
		<title>بانوان اسیر</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1&amp;diff=12163"/>
		<updated>2026-10-25T10:12:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[پرونده:خانم آباد.jpg|بندانگشتی|بانوان اسیر]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[معصومه آباد]]&lt;br /&gt;
* [[حلیمه آزموده]]&lt;br /&gt;
* [[خدیجه میرشکار]]&lt;br /&gt;
* [[شمسی بهرامی]]&lt;br /&gt;
* [[فاطمه ناهیدی]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پیوند به بیرون ==&lt;br /&gt;
حضور بانوان در بر[[نامه]] های دوران اسارت، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/A4Szy&lt;br /&gt;
[[رده:افراد (آزاده‌ها)]]&lt;br /&gt;
[[رده:معصومه آباد]]&lt;br /&gt;
[[رده:بانوان اسیر]]&lt;br /&gt;
[[رده:شمسی بهرامی]]&lt;br /&gt;
[[رده:فاطمه ناهیدی]]&lt;br /&gt;
[[رده:خدیجه میرشکار]]&lt;br /&gt;
[[رده:حلیمه آزموده]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12162</id>
		<title>آموزش</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12162"/>
		<updated>2026-10-25T10:03:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;ا&#039;&#039;&#039;نتقال دانش، مفاهیم و مهارت در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]].&#039;&#039;&#039;[[پرونده:Image.png|بندانگشتی|تصویر آموزش آزادگان در [[اردوگاه]] ها، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.|233x233پیکسل]]آموزش را عمل آموختن و تعلیم دادن دانسته‌اند که به گونه‌های مختلف قابل انجام است &amp;lt;ref&amp;gt;عمید، حسن (1363). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیر کبیر.&amp;lt;/ref&amp;gt; و مراد ما از آموزش در اسارت هرگونه انتقال دانش، مفاهیم و مهارت در آن دوران است که اغلب ازطریق مباحثه، کلاس، سخنرانی یا مشاهده به‌صورت نظام‌مند انجام می‌شد.علم و آگاهی فضیلت و امتیاز (زمر/9 و مجادله/11) و انسان فطرتاً دانش‌دوست و پرسشگری و آموختن مورد سفارش قرآن کریم است&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;&#039;قرآن کریم&#039;&#039;&#039;، سوره انبیاء، آیه 7.&amp;lt;/ref&amp;gt;. لذا نخستین آیات نازل‌شده از علم، خواندن و ابزار تعلم (قلم) سخن دارد. (علق/1-5 و قلم/1)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    کنجکاوی و جست‌وجوگری، که به تفاوت درجه در همگان وجود دارد، در قشر انقلابی و ایثارگر این سرزمین به‌صورت برجسته‌تری قابل‌ملاحظه است. برهمین‌اساس، [[اسرا]] از نخستین فرصت‌های اسارت به‌طور جدی درصدد کسب و افزایش اطلاعات و آموختن برآمدند. این امر، که هماهنگ با [[رحلت امام خمینی|سخن امام خمینی (ره)]] مبنی‌بر ضرورت [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] و آموزش دنبال شد، مورد اعتراف و سفارش مجامع و قراردادهای بین‌المللی (چون کنوانسیون سوم ژنو) نیز قرار داشت &amp;lt;ref&amp;gt;داعی، علی (1387). [[نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.63.&amp;lt;/ref&amp;gt;.که به اقتضای زمان و مکان با فرازوفرود در فضای [[اسارت و اسیران|اسارت]] استمرار و عمومیت یافت و نتایج درخشانی هم به بار آورد تا جایی‌که اسارتگاه به دانشگاه تبدیل شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.130 و 145-146.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.204-205 و218.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== انگیزه آموزش ==&lt;br /&gt;
انگیزه آموزش علاوه‌بر ارضای حس کنجکاوی و سرگرمی، ارتقای دانش و بینش، تقویت ارتباط و همدلی، غلبه بر فضای دلسردی و افسردگی، رفع نیاز و مهارت‌آموزی، نشاط‌آفرینی و استوارسازی، جهاد علمی فکری [[اسرا]] در فضای ظلمانی و خفقان‌آلود [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود که دشمن تلاش داشت همان‌گونه که اجسام آزادگان را در بند دارد، اندیشه‌ها را نیز در اختیار خود گیرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). دانستنی‌های آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.66.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[تئاتر در اسارت]]. چ دوم، تهران: امید آزادگان،ص.28.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.192-202.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[مواد و محورهای آموزش]] ==&lt;br /&gt;
محورهای آموزش بسیار متنوع بود؛ به‌گونه‌ای که معمولاً بسیاری افراد علاقه داشتند اطلاع یا تجربه خود را به دیگران منتقل كنند و دیگران نیز به تفاوت ذوق و سلیقه، درصدد آموختن برمی‌آمدند.از یک نظر، محورهای اصلی [[مواد و محورهای آموزش|مواد آموزشی]] را می‌توان به علوم انسانی، فنی‌مهندسی و علوم پایه تقسیم کرد که البته تبادل اطلاعات و آموزش در حوزه علوم انسانی غلبه داشت. در این حوزه نیز براساس نیاز، ادبیات و معارف دینی، بیشترین اهتمام را به خود اختصاص داده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 از‌آنجاکه قرآن اساس فرهنگ اسلامی است، در دفاع مقدس نیز توجه به آن در صدر فعالیت‌های آموزشی قرار داشت. این مهم، هم در اثنای مسیر [[اسارت و اسیران|اسارت]] و هم در [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]]، مورد توجه ویژه [[اسرا]] بود و برهمین‌اساس، درخواست آوردن قرآن از عراقی‌ها در صدر مطالبات قرار داشت. برای تقویت ارتباط با قرآن از همان ابتدا یادگیری، حفظ، فهم ترجمه، معارف و تفسیر آن توسط [[اسرا]] با مراجعه به افراد داناتر دنبال شد. جز فعالیت‌های شفاهی و انتقال سینه‌به‌سینه، که اساس اغلب فعالیت‌های آموزشی [[اسارت و اسیران|دوره اسارت]] حتی برای اسرای صلیب‌دیده را تشکیل می‌داد، بیشترین عنایت برای نگارش هم بر محور قرآن دور می‌زد که البته با پیامدهای سخت و سنگینی چون تنبیه و حبس نیز مواجه بود. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386آ). دوازدهمین اردوگاه. قم: مؤسسه فرهنگی نینوا،ص. 327.&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    به‌مرور زمان فعالیت در این حوزه از گستردگی و انسجام بیشتری برخوردار شد؛ تشکیل واحدهای آموزش قرآن، مفاهیم و حفظ و برگزاری مسابقه در‌همین‌جهت، قابل ذکر است. حرکتی قرآنی که با استفاده از محفوظات و یا احیاناً قرآن‌های گزیده و کوچک همراه از قبل از اسارت، با قرائت یا کتابت سوره‌های قرآنی آغاز شد، در ادامه با درخواست‌های اکید از عراقی‌ها و مأموران صلیب دنبال شد و گرچه با برخی تهدیدها و برخوردها مواجه شد، بالأخره به آوردن تعدادی قرآن، عمدتاً بدون ترجمه در اردوگاه‌های مختلف منجر شد و در ادامه هزاران قاری، حافظ و آگاه به ترجمه ظهور کردند و در نتیجه، سطح معرفت قرآنی و استقامت بر فرهنگ اسلامی و ارزش‌های آن بالا رفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot;&amp;gt;علیدوست، علی (1391). ابر فیاض. چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 123-125.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.99 و117 و145و174.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    جریان [[دعا و توسل|دعا]]، زیارت و حفظ و قرائت و تبیین معارف آن نیز به‌صورتی مشابه تعقیب شد و تا جایی پیش رفت که بسیاری از دعاهای معروف بازیابی، نگارش، تکثیر و حفظ شد و با ورود نسخه‌های محدودی از کتب دعا و مفاتیح‌الجنان در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده به اوج رسید. البته در همین [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] هم مفاتیح پس از حدود شش ماه جمع‌آوری شد، جز آنکه نسخه‌برداری از آن و پنهان‌كاری [[اسیران جنگ|اسیران]] با مخفی كردن بخش‌هایی از مفاتیح سبب استمرار بهره‌مندی از دعاها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot;&amp;gt;حمزه، محمود (1389). برای گل نرگس. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.65 و 85&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای صلیب‌(← [[صلیب سرخ]] )دیده قرار گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386). شکوفه‌های صبر. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.46.&amp;lt;/ref&amp;gt;.آموزش و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود.&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.154.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.217.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پس از اهتمام به علوم دینی، ادبیات و ترجمه مهم‌ترین محور تعلیم و تعلم بود؛ مخصوصاً آنکه در فضای جدید، فهم زبان‌های جدید برای برقراری ارتباط با مخاطبان جدید ضرورت داشت. فعالیت‌های آموزشی در این زمینه به‌ترتیب اولویت از عربی و انگلیسی آغاز و به زبان‌های فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی منتهی شد و به تفاوت درجه علاقه و همت، صدها نفر پس از زبان‌آموزی مترجمانی چیره‌دست شدند و احیاناً نقش مترجمی دیگران را برعهده گرفتند و هنگام آزادی به چند زبان زنده مسلط شده بودند&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.155&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot;&amp;gt;مبهوتی، احمد (1388). دیار غربت. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.274.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[هنر در اسارت|فعالیت‌های هنری]] چون قصه‌گویی، [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرودخوانی]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و نقاشی از دیگر تلاش‌های آموزشی است که با رویکردهای متفاوت اجتماعی، مذهبی، سیاسی و غیره صورت اجرا به خود می‌گرفت. برای استفاده هرچه بیشتر از فرصت، چه بسا نمایش یا سرود به زبان‌های مختلف و احیاناً تلفیقی برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[ورزش|فعالیت آموزشی‌ورزشی]] در برخی مقاطع به‌طورکلی، قدغن و در برخی موارد تنها ورزش‌های رزمی ممنوع بود. در این جهت، به‌صورت محدود امکاناتی چون توپ، میز تنیس و تور والیبال در اختیار قرار می‌گرفت. باوجوداین آموزش بدن‌سازی، جودو، کاراته و... مخفیانه و با مراقبت برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    آموزش دانش‌های مهندسی و کسب مهارت‌های فنی محور برخی از فعالیت‌های دیگر بود؛ برخی دروس فنی‌مهندسی نیز مورد تعلیم و تعلم واقع می‌شد. عدم یا کمبود مایحتاج گذران اوقات، سبب بود تا از آنچه در حداقل ممکن یافت می‌شد، با برخی ابتکارات ابزارهای موردنیاز آموزشی ساخته شوند. ساختن سوزن برای آموزش خیاطی، جوالدوز، درفش و قیچی از سرسوزن یا سیم‌خاردار یا آموزش تهیه المنت، کیف، کفش، کلاه، جوراب، دستکش و... ازجمله این خلاقیت‌هاست. خیاطی، گلدوزی، خراطی، سنگ‌تراشی از مهارت‌هایی است که مورد استفاده و تعلیم اهالی [[اردوگاه]] قرار داشت. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot;&amp;gt;رکنی، سید کاظم (1389). دست بالای دست. قم: یاران قلم،ص.74.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پاره‌ای فعالیت‌های آموزشی زیرمجموعه علوم پایه، چون دروس ریاضی، فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی محور دیگر تلاش‌ها بود که با حداقل [[امکانات]] دنبال می‌شد. برای نمونه، برادری متخصص زیست‌شناسی در [[اردوگاه 12 تکریت]]([[اردوگاه تکریت 12]] )در فرصتی آزمایشگاه تشریح خود را با استفاده از تیغ و قورباغه‌ای نگون‌بخت، که در اطراف یافته شده بود، در زیر سایبان اتاق 7 برای علاقه‌مندان دایر کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.218.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع و متون آموزشی]] ==&lt;br /&gt;
[[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم از تنوع خاصی برخوردار بود. در بسیاری از مقاطع زمانی- مکانی تنها منابع آموزشی، حافظه‌ها بودند. به‌موازات احساس نیاز جدی‌تر به تعلیم و تعلم، کم‌کم از رهگذر تمرین و تکرار، محفوظات دسته‌بندی و در قالب جزوه و کتاب نگاشته و دستمایه [[آموزش]] قرار گرفت. در ادامه به‌ویژه به‌دنبال حضور نمایندگان صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) در اردوگاه‌ها برخی کتاب‌ها وارد شد؛ پس از آنکه جمعی از خلبانان اسیر از ایشان تقاضای کتاب داستان کردند، دیگر اسرا هم متقاضی برخی کتاب‌ها شدند. به این‌صورت با اجازه عراقی‌ها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قرآن، نهج‌البلاغه، مفاتیح‌الجنان، لغتنامه، دیوان حافظ، کلیله‌ودمنه،&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; منابع عمومی زبان‌های مختلف (عربی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی)، [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌های درسی مقاطع مختلف تحصیلی آموزش‌وپرورش ایران]]- لااقل در برخی دوره‌ها- توسط مأموران [[صلیب سرخ]] در اختیار عموم [[اسرا|اسرای]] زیرنظر صلیب(← [[صلیب سرخ]] )، که حدود نوزده هزار نفر بودند، قرار گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;یاحسینی، سیدقاسم (1387). پنهان زیر باران، چ دوم، تهران: سوره مهر،ص.361.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot; /&amp;gt; و به‌دنبال آن اتاقک‌هایی برای کتابخانه اختصاص یافت. ضمناً تعداد محدودی از این کتاب‌ها در هر آسایشگاه در دسترس قرار گرفت. مطالعه این منابع با برخی محدودیت‌ها روبه‌رو بود.در اردوگاه‌های مخفی جز نسخه‌های محدودی از قرآن بدون ترجمه- مثلاً برای هر آسایشگاه 100 یا 150 نفری یک نسخه- کتاب برای آموزش در دسترس قرار نگرفت  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot;&amp;gt;معروفی، حسین (1394). بچه‌های حاج قاسم، چ اول، تهران: فاتحان،ص.390.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
استفاده از [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌ها و فرصت‌های آموزشی]] نیز به تناسب احوال و جدیت افراد تفاوت داشت؛ چرا که حتی برای تدریس کتب درسی که صلیبی‌ها آورده بودند امکانات آموزشی چون کلاس، تخته و یا لااقل اجازه اجتماع وجود نداشت. صلاحدید عراقی‌ها خودخوانی کتاب‌ها و چشم‌پوشی از مباحثات دو یا سه نفره [[اسرا]] بود. از قاعده کلی ممنوعیت نوشت‌افزار و برگزاری کلاس یک مورد استثنا وجود داشت، آن‌گونه که مثلاً در اردوگاه [[عنبر]] حدود 400 اسیر نوجوان و جوان را جدا کرده، برایشان کلاس گذاشته، از بیرون [[اردوگاه]] خانم آموزگاری را آوردند و از کلاس آنان فیلم گرفتند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به رغم وجود ممنوعیت‌ها و نابسامانی اوضاع، نهضت آموزش حرکتی مستمر، رو به رشد و جهادگونه داشت. هرجا آموزگار و و دانش‌آموزان جدی‌تر بودند، دروس مختلف بیشتری مورد آموزش واقع و مهارت‌های بیشتری کسب شد و جویندگان دانش به مراحل بالاتر گام نهادند و تشکیلات فرهنگی چه‌بسا برایشان گواهی[[نامه]] صادر كرد و مشوقاتی درنظر گرفت. این آموزش‌های خودجوش و آموخته‌های خودخواسته گرچه به دریافت گواهی و کارنامه تحصیلی رسمی و معتبر منتهی نشد، اما از‌آنجاکه با عدم امکانات و در فضایی متفاوت، تکلیفی و با تمام وجود دنبال شده بود، برای همیشه در وجدان آزادگان نهادینه شد &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot;&amp;gt;اعتصام، ابراهیم (1394). به‌سمت پرواز. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 158.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های مخفی حتی [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم در اختیار قرار نگرفت. لذا [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] جز محفوظات ذهنی، جزوات مختصر و محدودی بود که توسط برخی نخبگان [[اسرا]] در محورهایی چون قرآن، دعا، احکام، عقاید و [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] تألیف شده بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt; . البته متون روزنامه‌های عربی یا انگلیسی که عموماً در دسترس قرار داشت جهت آموزش زبان و ترجمه مورد استفاده بود. پاره‌ای کتاب‌ها (ترجمه سخنان صدام)، نشریات تبلیغی دشمن چون حقیقت یا مجاهد، که در دسترس قرار داشت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; ، هم می‌توانست برای [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] فارسی مورد استفاده قرار گیرد. کشف [[منابع و متون آموزشی در اسارت|دفترچه‌ها و جزوات آموزشی]] متناسب با محتوایش با مجازات همراه بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot;&amp;gt;آقامحمدی، محمدرضا (1392). کمی تا آخر دنیا. تهران: سوره مهر،ص.130.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بسیاری از لوازم‌التحریر [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیز مخصوص همان عالم بود؛ در آن فضا که غالباً داشتن [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] ممنوع و یافتن آن جرم به‌حساب می‌آمد. جز جست‌وجوی پنهانی از مداد و خودکارهای معمولی و سعی تمام در بهره‌وری حداکثری از آن، که البته با مخفی‌کاری همراه بود، از بعضی نوشت‌افزارهای ابتکاری چون ذغال باطری به‌عنوان مداد، چوب تراشیده و [[آب]] به‌عنوان قلم و جوهرِ خطاطی، از زمین (خاکی یا آسفالت) و دیوار به‌عنوان لوح و از [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] پاکت‌های مختلف به‌عنوان [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] استفاده می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; . همچنین ابداع خودنویس با استفاده از سرنگ و تهیه جوهر با استفاده از برخی گیاهان یا حشرات و یا طراحی نوعی تخته با بهره‌گیری از کارتن، خمیر دندان، پارچه و پلاستیک یادکردنی است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در بعضی اردوگاه‌های رسمی با تأخیر و به‌دنبال درخواست از مأموران صلیب (← [[صلیب سرخ]] ) به تعداد محدود [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در اختیار قرار گرفت، اما پس از فرصتی به بهانه اینکه از آن استفاده ممنوعه می‌شود آن را منع کرده، حتی نوشت‌افزارهایی را که مأموران صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) حدود هر دو ماه یک‌بار برای نوشتن نامه در اختیار قرار می‌دادند دوباره جمع‌آوری کردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استادان و آموزگاران ==&lt;br /&gt;
معلمان دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] همه کسانی بودند که از برخی اطلاعات، انگیزه‌ها و ابتکارات برای آموزش برخوردار بودند. اغلب این افراد از [[روحانیت|روحانیون و طلاب]]، استادان و مربیان، فرهنگیان و دانشجویانی بودند که نسبت به مخاطرات جهالت مخصوصاً در عالم [[اسارت و اسیران|اسارت]] و در برابر برنامه‌های مختلف تعلیم اجباری دشمن جهت استحاله فرهنگی با استفاده از رسانه‌های مختلف بیم داشتند &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== آموزشی نظام‌مند اما مخفیانه ==&lt;br /&gt;
با توجه به ابعاد مختلف کارهای آموزشی و مخاطرات آن، به‌مرور زمان و اقتضای احوال، تشکیلاتی فرهنگی‌آموزشی با مشارکت اقشار پیش‌گفته شکل گرفت. این تشکیلات، که گسترده‌ترین و مؤثرترین تشکیلات دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود، برنامه‌ریزی‌های وسیع و اقدامات فراگیری داشت. با توجه به حساسیت دشمن نسبت به امور آموزشی، جلسات با رعایت احتیاط و تدبیر، به‌صورت شبکه‌ای و در قسمت‌های مخفی‌تر [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد. البته تفاوت سنی، فکری و اطلاعاتی فراگیران سبب می‌شد کلاس‌ها در سطوح متفاوت برگزار گردد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; .چون اجتماع افراد مخصوصاً با تعداد بیشتر اغلب ممنوع و مخاطره‌آمیز بود، به اقتضای شرایط برنامه‌های آموزشی با تعداد متفاوت، عموماً با یکی دو نفر و بعضاً با افراد یک آسایشگاه و احیاناً یک قسمت و چه بسا کل [[اردوگاه]] برگزار می‌شد که البته پنهان‌کاری و مراقبت وصف ذاتی این برنامه‌ها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; .در برخی فرصت‌ها که نشستن حساسیت‌زا بود، برنامه آموزشی به‌صورت سیار- آموزگار در وسط و فراگیران در طرفین- صورت می‌گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازجمله برنامه‌هایی که کارکرد عمیق آموزشی‌پرورشی داشت برگزاری جلسات [[دعا و توسل|دعا]]، [[نماز]] جماعت، همایش‌ها و مراسم بزرگداشت [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های ملی‌مذهبی]] با اجرای سخنرانی، قصه‌گویی، نمایش و... بود&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده، میکائیل (1388). اردوگاه پانزده تکریت. تهران: شاهد،ص.151.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .شورای فرهنگی [[اردوگاه]] در آستانه رسیدن مناسبت‌ها پاره‌ای مقدمات چون اصل برنامه (شامل متن، [[سرود در اسارت|سرود]]، [[شعر در اسارت|شعر]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و...)، عوامل، زمان و مکان اجرا، مسابقه و جوایز و امكان و چگونگی پذیرایی را پیش‌بینی و دنبال می‌کرد. از بین مناسبت‌های ملی، [[مناسبت ملی دهه فجر|دهه فجر]] و [[مناسبت ملی عید نوروز|ایام نوروز]] موقعیت ممتازی داشت کما آنکه [[مراسم مذهبی و ملی در اسارت|مراسم مذهبی]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|ماه‌های رمضان]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|محرم و صفر]] از جایگاه خاصی برخوردار بودند. به‌ویژه آنکه در این موقعیت‌ها انگیزه بزرگداشت مضاعف و احیاناً مراقبت و فشار دشمن کمتر می‌شد &amp;lt;ref&amp;gt;عاملی، جواد (1390). زندگی و مبارزات حجةالاسلام سید علی اکبر ابوترابی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی ،ص.39 و 219.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[منابع و متون آموزشی در اسارت]] &lt;br /&gt;
* [[مواد و محورهای آموزش]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه رمادی 2]]&lt;br /&gt;
* [[تک نگاری]]&lt;br /&gt;
* [[اسیران نوجوان و جوان]]&lt;br /&gt;
* [[صلیب سرخ]]&lt;br /&gt;
* [[ابتکارات و خلاقیت]]&lt;br /&gt;
* [[ورزش]]&lt;br /&gt;
* [[ادبیات و هنر]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
علیرضا حیدری‌نسب&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منبع اصلی ==&lt;br /&gt;
شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
حیدری نسب، علیرضا (1401)، &amp;quot;آموزش&amp;quot;، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;amp;veaction=edit&lt;br /&gt;
[[en:Education]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش]]&lt;br /&gt;
[[ar:التعليم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12161</id>
		<title>آموزش</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12161"/>
		<updated>2026-10-25T10:01:32Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;ا&#039;&#039;&#039;نتقال دانش، مفاهیم و مهارت در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]].&#039;&#039;&#039;[[پرونده:Image.png|بندانگشتی|تصویر آموزش آزادگان در [[اردوگاه]] ها، برگرفته از شورای علمی دانشنامه آزادگان (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.|233x233پیکسل]]آموزش را عمل آموختن و تعلیم دادن دانسته‌اند که به گونه‌های مختلف قابل انجام است &amp;lt;ref&amp;gt;عمید، حسن (1363). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیر کبیر.&amp;lt;/ref&amp;gt; و مراد ما از آموزش در اسارت هرگونه انتقال دانش، مفاهیم و مهارت در آن دوران است که اغلب ازطریق مباحثه، کلاس، سخنرانی یا مشاهده به‌صورت نظام‌مند انجام می‌شد.علم و آگاهی فضیلت و امتیاز (زمر/9 و مجادله/11) و انسان فطرتاً دانش‌دوست و پرسشگری و آموختن مورد سفارش قرآن کریم است (انبیاء/7). لذا نخستین آیات نازل‌شده از علم، خواندن و ابزار تعلم (قلم) سخن دارد. (علق/1-5 و قلم/1)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    کنجکاوی و جست‌وجوگری، که به تفاوت درجه در همگان وجود دارد، در قشر انقلابی و ایثارگر این سرزمین به‌صورت برجسته‌تری قابل‌ملاحظه است. برهمین‌اساس، [[اسرا]] از نخستین فرصت‌های اسارت به‌طور جدی درصدد کسب و افزایش اطلاعات و آموختن برآمدند. این امر، که هماهنگ با [[رحلت امام خمینی|سخن امام خمینی (ره)]] مبنی‌بر ضرورت [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] و آموزش دنبال شد، مورد اعتراف و سفارش مجامع و قراردادهای بین‌المللی (چون کنوانسیون سوم ژنو) نیز قرار داشت &amp;lt;ref&amp;gt;داعی، علی (1387). [[نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.63.&amp;lt;/ref&amp;gt;.که به اقتضای زمان و مکان با فرازوفرود در فضای [[اسارت و اسیران|اسارت]] استمرار و عمومیت یافت و نتایج درخشانی هم به بار آورد تا جایی‌که اسارتگاه به دانشگاه تبدیل شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.130 و 145-146.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.204-205 و218.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== انگیزه آموزش ==&lt;br /&gt;
انگیزه آموزش علاوه‌بر ارضای حس کنجکاوی و سرگرمی، ارتقای دانش و بینش، تقویت ارتباط و همدلی، غلبه بر فضای دلسردی و افسردگی، رفع نیاز و مهارت‌آموزی، نشاط‌آفرینی و استوارسازی، جهاد علمی فکری [[اسرا]] در فضای ظلمانی و خفقان‌آلود [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود که دشمن تلاش داشت همان‌گونه که اجسام آزادگان را در بند دارد، اندیشه‌ها را نیز در اختیار خود گیرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). دانستنی‌های آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.66.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[تئاتر در اسارت]]. چ دوم، تهران: امید آزادگان،ص.28.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.192-202.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[مواد و محورهای آموزش]] ==&lt;br /&gt;
محورهای آموزش بسیار متنوع بود؛ به‌گونه‌ای که معمولاً بسیاری افراد علاقه داشتند اطلاع یا تجربه خود را به دیگران منتقل كنند و دیگران نیز به تفاوت ذوق و سلیقه، درصدد آموختن برمی‌آمدند.از یک نظر، محورهای اصلی [[مواد و محورهای آموزش|مواد آموزشی]] را می‌توان به علوم انسانی، فنی‌مهندسی و علوم پایه تقسیم کرد که البته تبادل اطلاعات و آموزش در حوزه علوم انسانی غلبه داشت. در این حوزه نیز براساس نیاز، ادبیات و معارف دینی، بیشترین اهتمام را به خود اختصاص داده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 از‌آنجاکه قرآن اساس فرهنگ اسلامی است، در دفاع مقدس نیز توجه به آن در صدر فعالیت‌های آموزشی قرار داشت. این مهم، هم در اثنای مسیر [[اسارت و اسیران|اسارت]] و هم در [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]]، مورد توجه ویژه [[اسرا]] بود و برهمین‌اساس، درخواست آوردن قرآن از عراقی‌ها در صدر مطالبات قرار داشت. برای تقویت ارتباط با قرآن از همان ابتدا یادگیری، حفظ، فهم ترجمه، معارف و تفسیر آن توسط [[اسرا]] با مراجعه به افراد داناتر دنبال شد. جز فعالیت‌های شفاهی و انتقال سینه‌به‌سینه، که اساس اغلب فعالیت‌های آموزشی [[اسارت و اسیران|دوره اسارت]] حتی برای اسرای صلیب‌دیده را تشکیل می‌داد، بیشترین عنایت برای نگارش هم بر محور قرآن دور می‌زد که البته با پیامدهای سخت و سنگینی چون تنبیه و حبس نیز مواجه بود. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386آ). دوازدهمین اردوگاه. قم: مؤسسه فرهنگی نینوا،ص. 327.&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    به‌مرور زمان فعالیت در این حوزه از گستردگی و انسجام بیشتری برخوردار شد؛ تشکیل واحدهای آموزش قرآن، مفاهیم و حفظ و برگزاری مسابقه در‌همین‌جهت، قابل ذکر است. حرکتی قرآنی که با استفاده از محفوظات و یا احیاناً قرآن‌های گزیده و کوچک همراه از قبل از اسارت، با قرائت یا کتابت سوره‌های قرآنی آغاز شد، در ادامه با درخواست‌های اکید از عراقی‌ها و مأموران صلیب دنبال شد و گرچه با برخی تهدیدها و برخوردها مواجه شد، بالأخره به آوردن تعدادی قرآن، عمدتاً بدون ترجمه در اردوگاه‌های مختلف منجر شد و در ادامه هزاران قاری، حافظ و آگاه به ترجمه ظهور کردند و در نتیجه، سطح معرفت قرآنی و استقامت بر فرهنگ اسلامی و ارزش‌های آن بالا رفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot;&amp;gt;علیدوست، علی (1391). ابر فیاض. چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 123-125.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.99 و117 و145و174.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    جریان [[دعا و توسل|دعا]]، زیارت و حفظ و قرائت و تبیین معارف آن نیز به‌صورتی مشابه تعقیب شد و تا جایی پیش رفت که بسیاری از دعاهای معروف بازیابی، نگارش، تکثیر و حفظ شد و با ورود نسخه‌های محدودی از کتب دعا و مفاتیح‌الجنان در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده به اوج رسید. البته در همین [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] هم مفاتیح پس از حدود شش ماه جمع‌آوری شد، جز آنکه نسخه‌برداری از آن و پنهان‌كاری [[اسیران جنگ|اسیران]] با مخفی كردن بخش‌هایی از مفاتیح سبب استمرار بهره‌مندی از دعاها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot;&amp;gt;حمزه، محمود (1389). برای گل نرگس. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.65 و 85&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای صلیب‌(← [[صلیب سرخ]] )دیده قرار گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386). شکوفه‌های صبر. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.46.&amp;lt;/ref&amp;gt;.آموزش و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود.&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.154.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.217.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پس از اهتمام به علوم دینی، ادبیات و ترجمه مهم‌ترین محور تعلیم و تعلم بود؛ مخصوصاً آنکه در فضای جدید، فهم زبان‌های جدید برای برقراری ارتباط با مخاطبان جدید ضرورت داشت. فعالیت‌های آموزشی در این زمینه به‌ترتیب اولویت از عربی و انگلیسی آغاز و به زبان‌های فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی منتهی شد و به تفاوت درجه علاقه و همت، صدها نفر پس از زبان‌آموزی مترجمانی چیره‌دست شدند و احیاناً نقش مترجمی دیگران را برعهده گرفتند و هنگام آزادی به چند زبان زنده مسلط شده بودند&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.155&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot;&amp;gt;مبهوتی، احمد (1388). دیار غربت. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.274.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[هنر در اسارت|فعالیت‌های هنری]] چون قصه‌گویی، [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرودخوانی]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و نقاشی از دیگر تلاش‌های آموزشی است که با رویکردهای متفاوت اجتماعی، مذهبی، سیاسی و غیره صورت اجرا به خود می‌گرفت. برای استفاده هرچه بیشتر از فرصت، چه بسا نمایش یا سرود به زبان‌های مختلف و احیاناً تلفیقی برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[ورزش|فعالیت آموزشی‌ورزشی]] در برخی مقاطع به‌طورکلی، قدغن و در برخی موارد تنها ورزش‌های رزمی ممنوع بود. در این جهت، به‌صورت محدود امکاناتی چون توپ، میز تنیس و تور والیبال در اختیار قرار می‌گرفت. باوجوداین آموزش بدن‌سازی، جودو، کاراته و... مخفیانه و با مراقبت برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    آموزش دانش‌های مهندسی و کسب مهارت‌های فنی محور برخی از فعالیت‌های دیگر بود؛ برخی دروس فنی‌مهندسی نیز مورد تعلیم و تعلم واقع می‌شد. عدم یا کمبود مایحتاج گذران اوقات، سبب بود تا از آنچه در حداقل ممکن یافت می‌شد، با برخی ابتکارات ابزارهای موردنیاز آموزشی ساخته شوند. ساختن سوزن برای آموزش خیاطی، جوالدوز، درفش و قیچی از سرسوزن یا سیم‌خاردار یا آموزش تهیه المنت، کیف، کفش، کلاه، جوراب، دستکش و... ازجمله این خلاقیت‌هاست. خیاطی، گلدوزی، خراطی، سنگ‌تراشی از مهارت‌هایی است که مورد استفاده و تعلیم اهالی [[اردوگاه]] قرار داشت. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot;&amp;gt;رکنی، سید کاظم (1389). دست بالای دست. قم: یاران قلم،ص.74.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پاره‌ای فعالیت‌های آموزشی زیرمجموعه علوم پایه، چون دروس ریاضی، فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی محور دیگر تلاش‌ها بود که با حداقل [[امکانات]] دنبال می‌شد. برای نمونه، برادری متخصص زیست‌شناسی در [[اردوگاه 12 تکریت]]([[اردوگاه تکریت 12]] )در فرصتی آزمایشگاه تشریح خود را با استفاده از تیغ و قورباغه‌ای نگون‌بخت، که در اطراف یافته شده بود، در زیر سایبان اتاق 7 برای علاقه‌مندان دایر کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.218.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع و متون آموزشی]] ==&lt;br /&gt;
[[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم از تنوع خاصی برخوردار بود. در بسیاری از مقاطع زمانی- مکانی تنها منابع آموزشی، حافظه‌ها بودند. به‌موازات احساس نیاز جدی‌تر به تعلیم و تعلم، کم‌کم از رهگذر تمرین و تکرار، محفوظات دسته‌بندی و در قالب جزوه و کتاب نگاشته و دستمایه [[آموزش]] قرار گرفت. در ادامه به‌ویژه به‌دنبال حضور نمایندگان صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) در اردوگاه‌ها برخی کتاب‌ها وارد شد؛ پس از آنکه جمعی از خلبانان اسیر از ایشان تقاضای کتاب داستان کردند، دیگر اسرا هم متقاضی برخی کتاب‌ها شدند. به این‌صورت با اجازه عراقی‌ها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قرآن، نهج‌البلاغه، مفاتیح‌الجنان، لغتنامه، دیوان حافظ، کلیله‌ودمنه،&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; منابع عمومی زبان‌های مختلف (عربی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی)، [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌های درسی مقاطع مختلف تحصیلی آموزش‌وپرورش ایران]]- لااقل در برخی دوره‌ها- توسط مأموران [[صلیب سرخ]] در اختیار عموم [[اسرا|اسرای]] زیرنظر صلیب(← [[صلیب سرخ]] )، که حدود نوزده هزار نفر بودند، قرار گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;یاحسینی، سیدقاسم (1387). پنهان زیر باران، چ دوم، تهران: سوره مهر،ص.361.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot; /&amp;gt; و به‌دنبال آن اتاقک‌هایی برای کتابخانه اختصاص یافت. ضمناً تعداد محدودی از این کتاب‌ها در هر آسایشگاه در دسترس قرار گرفت. مطالعه این منابع با برخی محدودیت‌ها روبه‌رو بود.در اردوگاه‌های مخفی جز نسخه‌های محدودی از قرآن بدون ترجمه- مثلاً برای هر آسایشگاه 100 یا 150 نفری یک نسخه- کتاب برای آموزش در دسترس قرار نگرفت  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot;&amp;gt;معروفی، حسین (1394). بچه‌های حاج قاسم، چ اول، تهران: فاتحان،ص.390.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
استفاده از [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌ها و فرصت‌های آموزشی]] نیز به تناسب احوال و جدیت افراد تفاوت داشت؛ چرا که حتی برای تدریس کتب درسی که صلیبی‌ها آورده بودند امکانات آموزشی چون کلاس، تخته و یا لااقل اجازه اجتماع وجود نداشت. صلاحدید عراقی‌ها خودخوانی کتاب‌ها و چشم‌پوشی از مباحثات دو یا سه نفره [[اسرا]] بود. از قاعده کلی ممنوعیت نوشت‌افزار و برگزاری کلاس یک مورد استثنا وجود داشت، آن‌گونه که مثلاً در اردوگاه [[عنبر]] حدود 400 اسیر نوجوان و جوان را جدا کرده، برایشان کلاس گذاشته، از بیرون [[اردوگاه]] خانم آموزگاری را آوردند و از کلاس آنان فیلم گرفتند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به رغم وجود ممنوعیت‌ها و نابسامانی اوضاع، نهضت آموزش حرکتی مستمر، رو به رشد و جهادگونه داشت. هرجا آموزگار و و دانش‌آموزان جدی‌تر بودند، دروس مختلف بیشتری مورد آموزش واقع و مهارت‌های بیشتری کسب شد و جویندگان دانش به مراحل بالاتر گام نهادند و تشکیلات فرهنگی چه‌بسا برایشان گواهی[[نامه]] صادر كرد و مشوقاتی درنظر گرفت. این آموزش‌های خودجوش و آموخته‌های خودخواسته گرچه به دریافت گواهی و کارنامه تحصیلی رسمی و معتبر منتهی نشد، اما از‌آنجاکه با عدم امکانات و در فضایی متفاوت، تکلیفی و با تمام وجود دنبال شده بود، برای همیشه در وجدان آزادگان نهادینه شد &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot;&amp;gt;اعتصام، ابراهیم (1394). به‌سمت پرواز. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 158.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های مخفی حتی [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم در اختیار قرار نگرفت. لذا [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] جز محفوظات ذهنی، جزوات مختصر و محدودی بود که توسط برخی نخبگان [[اسرا]] در محورهایی چون قرآن، دعا، احکام، عقاید و [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] تألیف شده بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt; . البته متون روزنامه‌های عربی یا انگلیسی که عموماً در دسترس قرار داشت جهت آموزش زبان و ترجمه مورد استفاده بود. پاره‌ای کتاب‌ها (ترجمه سخنان صدام)، نشریات تبلیغی دشمن چون حقیقت یا مجاهد، که در دسترس قرار داشت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; ، هم می‌توانست برای [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] فارسی مورد استفاده قرار گیرد. کشف [[منابع و متون آموزشی در اسارت|دفترچه‌ها و جزوات آموزشی]] متناسب با محتوایش با مجازات همراه بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot;&amp;gt;آقامحمدی، محمدرضا (1392). کمی تا آخر دنیا. تهران: سوره مهر،ص.130.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بسیاری از لوازم‌التحریر [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیز مخصوص همان عالم بود؛ در آن فضا که غالباً داشتن [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] ممنوع و یافتن آن جرم به‌حساب می‌آمد. جز جست‌وجوی پنهانی از مداد و خودکارهای معمولی و سعی تمام در بهره‌وری حداکثری از آن، که البته با مخفی‌کاری همراه بود، از بعضی نوشت‌افزارهای ابتکاری چون ذغال باطری به‌عنوان مداد، چوب تراشیده و [[آب]] به‌عنوان قلم و جوهرِ خطاطی، از زمین (خاکی یا آسفالت) و دیوار به‌عنوان لوح و از [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] پاکت‌های مختلف به‌عنوان [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] استفاده می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; . همچنین ابداع خودنویس با استفاده از سرنگ و تهیه جوهر با استفاده از برخی گیاهان یا حشرات و یا طراحی نوعی تخته با بهره‌گیری از کارتن، خمیر دندان، پارچه و پلاستیک یادکردنی است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در بعضی اردوگاه‌های رسمی با تأخیر و به‌دنبال درخواست از مأموران صلیب (← [[صلیب سرخ]] ) به تعداد محدود [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در اختیار قرار گرفت، اما پس از فرصتی به بهانه اینکه از آن استفاده ممنوعه می‌شود آن را منع کرده، حتی نوشت‌افزارهایی را که مأموران صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) حدود هر دو ماه یک‌بار برای نوشتن نامه در اختیار قرار می‌دادند دوباره جمع‌آوری کردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استادان و آموزگاران ==&lt;br /&gt;
معلمان دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] همه کسانی بودند که از برخی اطلاعات، انگیزه‌ها و ابتکارات برای آموزش برخوردار بودند. اغلب این افراد از [[روحانیت|روحانیون و طلاب]]، استادان و مربیان، فرهنگیان و دانشجویانی بودند که نسبت به مخاطرات جهالت مخصوصاً در عالم [[اسارت و اسیران|اسارت]] و در برابر برنامه‌های مختلف تعلیم اجباری دشمن جهت استحاله فرهنگی با استفاده از رسانه‌های مختلف بیم داشتند &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== آموزشی نظام‌مند اما مخفیانه ==&lt;br /&gt;
با توجه به ابعاد مختلف کارهای آموزشی و مخاطرات آن، به‌مرور زمان و اقتضای احوال، تشکیلاتی فرهنگی‌آموزشی با مشارکت اقشار پیش‌گفته شکل گرفت. این تشکیلات، که گسترده‌ترین و مؤثرترین تشکیلات دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود، برنامه‌ریزی‌های وسیع و اقدامات فراگیری داشت. با توجه به حساسیت دشمن نسبت به امور آموزشی، جلسات با رعایت احتیاط و تدبیر، به‌صورت شبکه‌ای و در قسمت‌های مخفی‌تر [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد. البته تفاوت سنی، فکری و اطلاعاتی فراگیران سبب می‌شد کلاس‌ها در سطوح متفاوت برگزار گردد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; .چون اجتماع افراد مخصوصاً با تعداد بیشتر اغلب ممنوع و مخاطره‌آمیز بود، به اقتضای شرایط برنامه‌های آموزشی با تعداد متفاوت، عموماً با یکی دو نفر و بعضاً با افراد یک آسایشگاه و احیاناً یک قسمت و چه بسا کل [[اردوگاه]] برگزار می‌شد که البته پنهان‌کاری و مراقبت وصف ذاتی این برنامه‌ها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; .در برخی فرصت‌ها که نشستن حساسیت‌زا بود، برنامه آموزشی به‌صورت سیار- آموزگار در وسط و فراگیران در طرفین- صورت می‌گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازجمله برنامه‌هایی که کارکرد عمیق آموزشی‌پرورشی داشت برگزاری جلسات [[دعا و توسل|دعا]]، [[نماز]] جماعت، همایش‌ها و مراسم بزرگداشت [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های ملی‌مذهبی]] با اجرای سخنرانی، قصه‌گویی، نمایش و... بود&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده، میکائیل (1388). اردوگاه پانزده تکریت. تهران: شاهد،ص.151.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .شورای فرهنگی [[اردوگاه]] در آستانه رسیدن مناسبت‌ها پاره‌ای مقدمات چون اصل برنامه (شامل متن، [[سرود در اسارت|سرود]]، [[شعر در اسارت|شعر]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و...)، عوامل، زمان و مکان اجرا، مسابقه و جوایز و امكان و چگونگی پذیرایی را پیش‌بینی و دنبال می‌کرد. از بین مناسبت‌های ملی، [[مناسبت ملی دهه فجر|دهه فجر]] و [[مناسبت ملی عید نوروز|ایام نوروز]] موقعیت ممتازی داشت کما آنکه [[مراسم مذهبی و ملی در اسارت|مراسم مذهبی]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|ماه‌های رمضان]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|محرم و صفر]] از جایگاه خاصی برخوردار بودند. به‌ویژه آنکه در این موقعیت‌ها انگیزه بزرگداشت مضاعف و احیاناً مراقبت و فشار دشمن کمتر می‌شد &amp;lt;ref&amp;gt;عاملی، جواد (1390). زندگی و مبارزات حجةالاسلام سید علی اکبر ابوترابی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی ،ص.39 و 219.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[منابع و متون آموزشی در اسارت]] &lt;br /&gt;
* [[مواد و محورهای آموزش]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه رمادی 2]]&lt;br /&gt;
* [[تک نگاری]]&lt;br /&gt;
* [[اسیران نوجوان و جوان]]&lt;br /&gt;
* [[صلیب سرخ]]&lt;br /&gt;
* [[ابتکارات و خلاقیت]]&lt;br /&gt;
* [[ورزش]]&lt;br /&gt;
* [[ادبیات و هنر]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
علیرضا حیدری‌نسب&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منبع اصلی ==&lt;br /&gt;
شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
حیدری نسب، علیرضا (1401)، &amp;quot;آموزش&amp;quot;، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;amp;veaction=edit&lt;br /&gt;
[[en:Education]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش]]&lt;br /&gt;
[[ar:التعليم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12160</id>
		<title>آموزش</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12160"/>
		<updated>2026-10-25T10:00:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;ا&#039;&#039;&#039;نتقال دانش، مفاهیم و مهارت در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]].&#039;&#039;&#039;[[پرونده:Image.png|بندانگشتی|تصویر آموزش آزادگان در [[اردوگاه]] ها، برگرفته از دانشنامه آزادگان، تهران: انتشارات پیام آزادگان،|233x233پیکسل]]آموزش را عمل آموختن و تعلیم دادن دانسته‌اند که به گونه‌های مختلف قابل انجام است &amp;lt;ref&amp;gt;عمید، حسن (1363). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیر کبیر.&amp;lt;/ref&amp;gt; و مراد ما از آموزش در اسارت هرگونه انتقال دانش، مفاهیم و مهارت در آن دوران است که اغلب ازطریق مباحثه، کلاس، سخنرانی یا مشاهده به‌صورت نظام‌مند انجام می‌شد.علم و آگاهی فضیلت و امتیاز (زمر/9 و مجادله/11) و انسان فطرتاً دانش‌دوست و پرسشگری و آموختن مورد سفارش قرآن کریم است (انبیاء/7). لذا نخستین آیات نازل‌شده از علم، خواندن و ابزار تعلم (قلم) سخن دارد. (علق/1-5 و قلم/1)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    کنجکاوی و جست‌وجوگری، که به تفاوت درجه در همگان وجود دارد، در قشر انقلابی و ایثارگر این سرزمین به‌صورت برجسته‌تری قابل‌ملاحظه است. برهمین‌اساس، [[اسرا]] از نخستین فرصت‌های اسارت به‌طور جدی درصدد کسب و افزایش اطلاعات و آموختن برآمدند. این امر، که هماهنگ با [[رحلت امام خمینی|سخن امام خمینی (ره)]] مبنی‌بر ضرورت [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] و آموزش دنبال شد، مورد اعتراف و سفارش مجامع و قراردادهای بین‌المللی (چون کنوانسیون سوم ژنو) نیز قرار داشت &amp;lt;ref&amp;gt;داعی، علی (1387). [[نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.63.&amp;lt;/ref&amp;gt;.که به اقتضای زمان و مکان با فرازوفرود در فضای [[اسارت و اسیران|اسارت]] استمرار و عمومیت یافت و نتایج درخشانی هم به بار آورد تا جایی‌که اسارتگاه به دانشگاه تبدیل شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.130 و 145-146.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.204-205 و218.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== انگیزه آموزش ==&lt;br /&gt;
انگیزه آموزش علاوه‌بر ارضای حس کنجکاوی و سرگرمی، ارتقای دانش و بینش، تقویت ارتباط و همدلی، غلبه بر فضای دلسردی و افسردگی، رفع نیاز و مهارت‌آموزی، نشاط‌آفرینی و استوارسازی، جهاد علمی فکری [[اسرا]] در فضای ظلمانی و خفقان‌آلود [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود که دشمن تلاش داشت همان‌گونه که اجسام آزادگان را در بند دارد، اندیشه‌ها را نیز در اختیار خود گیرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). دانستنی‌های آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.66.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[تئاتر در اسارت]]. چ دوم، تهران: امید آزادگان،ص.28.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.192-202.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[مواد و محورهای آموزش]] ==&lt;br /&gt;
محورهای آموزش بسیار متنوع بود؛ به‌گونه‌ای که معمولاً بسیاری افراد علاقه داشتند اطلاع یا تجربه خود را به دیگران منتقل كنند و دیگران نیز به تفاوت ذوق و سلیقه، درصدد آموختن برمی‌آمدند.از یک نظر، محورهای اصلی [[مواد و محورهای آموزش|مواد آموزشی]] را می‌توان به علوم انسانی، فنی‌مهندسی و علوم پایه تقسیم کرد که البته تبادل اطلاعات و آموزش در حوزه علوم انسانی غلبه داشت. در این حوزه نیز براساس نیاز، ادبیات و معارف دینی، بیشترین اهتمام را به خود اختصاص داده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 از‌آنجاکه قرآن اساس فرهنگ اسلامی است، در دفاع مقدس نیز توجه به آن در صدر فعالیت‌های آموزشی قرار داشت. این مهم، هم در اثنای مسیر [[اسارت و اسیران|اسارت]] و هم در [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]]، مورد توجه ویژه [[اسرا]] بود و برهمین‌اساس، درخواست آوردن قرآن از عراقی‌ها در صدر مطالبات قرار داشت. برای تقویت ارتباط با قرآن از همان ابتدا یادگیری، حفظ، فهم ترجمه، معارف و تفسیر آن توسط [[اسرا]] با مراجعه به افراد داناتر دنبال شد. جز فعالیت‌های شفاهی و انتقال سینه‌به‌سینه، که اساس اغلب فعالیت‌های آموزشی [[اسارت و اسیران|دوره اسارت]] حتی برای اسرای صلیب‌دیده را تشکیل می‌داد، بیشترین عنایت برای نگارش هم بر محور قرآن دور می‌زد که البته با پیامدهای سخت و سنگینی چون تنبیه و حبس نیز مواجه بود. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386آ). دوازدهمین اردوگاه. قم: مؤسسه فرهنگی نینوا،ص. 327.&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    به‌مرور زمان فعالیت در این حوزه از گستردگی و انسجام بیشتری برخوردار شد؛ تشکیل واحدهای آموزش قرآن، مفاهیم و حفظ و برگزاری مسابقه در‌همین‌جهت، قابل ذکر است. حرکتی قرآنی که با استفاده از محفوظات و یا احیاناً قرآن‌های گزیده و کوچک همراه از قبل از اسارت، با قرائت یا کتابت سوره‌های قرآنی آغاز شد، در ادامه با درخواست‌های اکید از عراقی‌ها و مأموران صلیب دنبال شد و گرچه با برخی تهدیدها و برخوردها مواجه شد، بالأخره به آوردن تعدادی قرآن، عمدتاً بدون ترجمه در اردوگاه‌های مختلف منجر شد و در ادامه هزاران قاری، حافظ و آگاه به ترجمه ظهور کردند و در نتیجه، سطح معرفت قرآنی و استقامت بر فرهنگ اسلامی و ارزش‌های آن بالا رفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot;&amp;gt;علیدوست، علی (1391). ابر فیاض. چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 123-125.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.99 و117 و145و174.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    جریان [[دعا و توسل|دعا]]، زیارت و حفظ و قرائت و تبیین معارف آن نیز به‌صورتی مشابه تعقیب شد و تا جایی پیش رفت که بسیاری از دعاهای معروف بازیابی، نگارش، تکثیر و حفظ شد و با ورود نسخه‌های محدودی از کتب دعا و مفاتیح‌الجنان در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده به اوج رسید. البته در همین [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] هم مفاتیح پس از حدود شش ماه جمع‌آوری شد، جز آنکه نسخه‌برداری از آن و پنهان‌كاری [[اسیران جنگ|اسیران]] با مخفی كردن بخش‌هایی از مفاتیح سبب استمرار بهره‌مندی از دعاها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot;&amp;gt;حمزه، محمود (1389). برای گل نرگس. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.65 و 85&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای صلیب‌(← [[صلیب سرخ]] )دیده قرار گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386). شکوفه‌های صبر. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.46.&amp;lt;/ref&amp;gt;.آموزش و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود.&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.154.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.217.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پس از اهتمام به علوم دینی، ادبیات و ترجمه مهم‌ترین محور تعلیم و تعلم بود؛ مخصوصاً آنکه در فضای جدید، فهم زبان‌های جدید برای برقراری ارتباط با مخاطبان جدید ضرورت داشت. فعالیت‌های آموزشی در این زمینه به‌ترتیب اولویت از عربی و انگلیسی آغاز و به زبان‌های فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی منتهی شد و به تفاوت درجه علاقه و همت، صدها نفر پس از زبان‌آموزی مترجمانی چیره‌دست شدند و احیاناً نقش مترجمی دیگران را برعهده گرفتند و هنگام آزادی به چند زبان زنده مسلط شده بودند&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.155&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot;&amp;gt;مبهوتی، احمد (1388). دیار غربت. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.274.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[هنر در اسارت|فعالیت‌های هنری]] چون قصه‌گویی، [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرودخوانی]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و نقاشی از دیگر تلاش‌های آموزشی است که با رویکردهای متفاوت اجتماعی، مذهبی، سیاسی و غیره صورت اجرا به خود می‌گرفت. برای استفاده هرچه بیشتر از فرصت، چه بسا نمایش یا سرود به زبان‌های مختلف و احیاناً تلفیقی برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[ورزش|فعالیت آموزشی‌ورزشی]] در برخی مقاطع به‌طورکلی، قدغن و در برخی موارد تنها ورزش‌های رزمی ممنوع بود. در این جهت، به‌صورت محدود امکاناتی چون توپ، میز تنیس و تور والیبال در اختیار قرار می‌گرفت. باوجوداین آموزش بدن‌سازی، جودو، کاراته و... مخفیانه و با مراقبت برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    آموزش دانش‌های مهندسی و کسب مهارت‌های فنی محور برخی از فعالیت‌های دیگر بود؛ برخی دروس فنی‌مهندسی نیز مورد تعلیم و تعلم واقع می‌شد. عدم یا کمبود مایحتاج گذران اوقات، سبب بود تا از آنچه در حداقل ممکن یافت می‌شد، با برخی ابتکارات ابزارهای موردنیاز آموزشی ساخته شوند. ساختن سوزن برای آموزش خیاطی، جوالدوز، درفش و قیچی از سرسوزن یا سیم‌خاردار یا آموزش تهیه المنت، کیف، کفش، کلاه، جوراب، دستکش و... ازجمله این خلاقیت‌هاست. خیاطی، گلدوزی، خراطی، سنگ‌تراشی از مهارت‌هایی است که مورد استفاده و تعلیم اهالی [[اردوگاه]] قرار داشت. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot;&amp;gt;رکنی، سید کاظم (1389). دست بالای دست. قم: یاران قلم،ص.74.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پاره‌ای فعالیت‌های آموزشی زیرمجموعه علوم پایه، چون دروس ریاضی، فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی محور دیگر تلاش‌ها بود که با حداقل [[امکانات]] دنبال می‌شد. برای نمونه، برادری متخصص زیست‌شناسی در [[اردوگاه 12 تکریت]]([[اردوگاه تکریت 12]] )در فرصتی آزمایشگاه تشریح خود را با استفاده از تیغ و قورباغه‌ای نگون‌بخت، که در اطراف یافته شده بود، در زیر سایبان اتاق 7 برای علاقه‌مندان دایر کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.218.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع و متون آموزشی]] ==&lt;br /&gt;
[[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم از تنوع خاصی برخوردار بود. در بسیاری از مقاطع زمانی- مکانی تنها منابع آموزشی، حافظه‌ها بودند. به‌موازات احساس نیاز جدی‌تر به تعلیم و تعلم، کم‌کم از رهگذر تمرین و تکرار، محفوظات دسته‌بندی و در قالب جزوه و کتاب نگاشته و دستمایه [[آموزش]] قرار گرفت. در ادامه به‌ویژه به‌دنبال حضور نمایندگان صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) در اردوگاه‌ها برخی کتاب‌ها وارد شد؛ پس از آنکه جمعی از خلبانان اسیر از ایشان تقاضای کتاب داستان کردند، دیگر اسرا هم متقاضی برخی کتاب‌ها شدند. به این‌صورت با اجازه عراقی‌ها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قرآن، نهج‌البلاغه، مفاتیح‌الجنان، لغتنامه، دیوان حافظ، کلیله‌ودمنه،&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; منابع عمومی زبان‌های مختلف (عربی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی)، [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌های درسی مقاطع مختلف تحصیلی آموزش‌وپرورش ایران]]- لااقل در برخی دوره‌ها- توسط مأموران [[صلیب سرخ]] در اختیار عموم [[اسرا|اسرای]] زیرنظر صلیب(← [[صلیب سرخ]] )، که حدود نوزده هزار نفر بودند، قرار گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;یاحسینی، سیدقاسم (1387). پنهان زیر باران، چ دوم، تهران: سوره مهر،ص.361.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot; /&amp;gt; و به‌دنبال آن اتاقک‌هایی برای کتابخانه اختصاص یافت. ضمناً تعداد محدودی از این کتاب‌ها در هر آسایشگاه در دسترس قرار گرفت. مطالعه این منابع با برخی محدودیت‌ها روبه‌رو بود.در اردوگاه‌های مخفی جز نسخه‌های محدودی از قرآن بدون ترجمه- مثلاً برای هر آسایشگاه 100 یا 150 نفری یک نسخه- کتاب برای آموزش در دسترس قرار نگرفت  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot;&amp;gt;معروفی، حسین (1394). بچه‌های حاج قاسم، چ اول، تهران: فاتحان،ص.390.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
استفاده از [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌ها و فرصت‌های آموزشی]] نیز به تناسب احوال و جدیت افراد تفاوت داشت؛ چرا که حتی برای تدریس کتب درسی که صلیبی‌ها آورده بودند امکانات آموزشی چون کلاس، تخته و یا لااقل اجازه اجتماع وجود نداشت. صلاحدید عراقی‌ها خودخوانی کتاب‌ها و چشم‌پوشی از مباحثات دو یا سه نفره [[اسرا]] بود. از قاعده کلی ممنوعیت نوشت‌افزار و برگزاری کلاس یک مورد استثنا وجود داشت، آن‌گونه که مثلاً در اردوگاه [[عنبر]] حدود 400 اسیر نوجوان و جوان را جدا کرده، برایشان کلاس گذاشته، از بیرون [[اردوگاه]] خانم آموزگاری را آوردند و از کلاس آنان فیلم گرفتند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به رغم وجود ممنوعیت‌ها و نابسامانی اوضاع، نهضت آموزش حرکتی مستمر، رو به رشد و جهادگونه داشت. هرجا آموزگار و و دانش‌آموزان جدی‌تر بودند، دروس مختلف بیشتری مورد آموزش واقع و مهارت‌های بیشتری کسب شد و جویندگان دانش به مراحل بالاتر گام نهادند و تشکیلات فرهنگی چه‌بسا برایشان گواهی[[نامه]] صادر كرد و مشوقاتی درنظر گرفت. این آموزش‌های خودجوش و آموخته‌های خودخواسته گرچه به دریافت گواهی و کارنامه تحصیلی رسمی و معتبر منتهی نشد، اما از‌آنجاکه با عدم امکانات و در فضایی متفاوت، تکلیفی و با تمام وجود دنبال شده بود، برای همیشه در وجدان آزادگان نهادینه شد &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot;&amp;gt;اعتصام، ابراهیم (1394). به‌سمت پرواز. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 158.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های مخفی حتی [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم در اختیار قرار نگرفت. لذا [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] جز محفوظات ذهنی، جزوات مختصر و محدودی بود که توسط برخی نخبگان [[اسرا]] در محورهایی چون قرآن، دعا، احکام، عقاید و [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] تألیف شده بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt; . البته متون روزنامه‌های عربی یا انگلیسی که عموماً در دسترس قرار داشت جهت آموزش زبان و ترجمه مورد استفاده بود. پاره‌ای کتاب‌ها (ترجمه سخنان صدام)، نشریات تبلیغی دشمن چون حقیقت یا مجاهد، که در دسترس قرار داشت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; ، هم می‌توانست برای [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] فارسی مورد استفاده قرار گیرد. کشف [[منابع و متون آموزشی در اسارت|دفترچه‌ها و جزوات آموزشی]] متناسب با محتوایش با مجازات همراه بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot;&amp;gt;آقامحمدی، محمدرضا (1392). کمی تا آخر دنیا. تهران: سوره مهر،ص.130.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بسیاری از لوازم‌التحریر [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیز مخصوص همان عالم بود؛ در آن فضا که غالباً داشتن [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] ممنوع و یافتن آن جرم به‌حساب می‌آمد. جز جست‌وجوی پنهانی از مداد و خودکارهای معمولی و سعی تمام در بهره‌وری حداکثری از آن، که البته با مخفی‌کاری همراه بود، از بعضی نوشت‌افزارهای ابتکاری چون ذغال باطری به‌عنوان مداد، چوب تراشیده و [[آب]] به‌عنوان قلم و جوهرِ خطاطی، از زمین (خاکی یا آسفالت) و دیوار به‌عنوان لوح و از [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] پاکت‌های مختلف به‌عنوان [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] استفاده می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; . همچنین ابداع خودنویس با استفاده از سرنگ و تهیه جوهر با استفاده از برخی گیاهان یا حشرات و یا طراحی نوعی تخته با بهره‌گیری از کارتن، خمیر دندان، پارچه و پلاستیک یادکردنی است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در بعضی اردوگاه‌های رسمی با تأخیر و به‌دنبال درخواست از مأموران صلیب (← [[صلیب سرخ]] ) به تعداد محدود [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در اختیار قرار گرفت، اما پس از فرصتی به بهانه اینکه از آن استفاده ممنوعه می‌شود آن را منع کرده، حتی نوشت‌افزارهایی را که مأموران صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) حدود هر دو ماه یک‌بار برای نوشتن نامه در اختیار قرار می‌دادند دوباره جمع‌آوری کردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استادان و آموزگاران ==&lt;br /&gt;
معلمان دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] همه کسانی بودند که از برخی اطلاعات، انگیزه‌ها و ابتکارات برای آموزش برخوردار بودند. اغلب این افراد از [[روحانیت|روحانیون و طلاب]]، استادان و مربیان، فرهنگیان و دانشجویانی بودند که نسبت به مخاطرات جهالت مخصوصاً در عالم [[اسارت و اسیران|اسارت]] و در برابر برنامه‌های مختلف تعلیم اجباری دشمن جهت استحاله فرهنگی با استفاده از رسانه‌های مختلف بیم داشتند &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== آموزشی نظام‌مند اما مخفیانه ==&lt;br /&gt;
با توجه به ابعاد مختلف کارهای آموزشی و مخاطرات آن، به‌مرور زمان و اقتضای احوال، تشکیلاتی فرهنگی‌آموزشی با مشارکت اقشار پیش‌گفته شکل گرفت. این تشکیلات، که گسترده‌ترین و مؤثرترین تشکیلات دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود، برنامه‌ریزی‌های وسیع و اقدامات فراگیری داشت. با توجه به حساسیت دشمن نسبت به امور آموزشی، جلسات با رعایت احتیاط و تدبیر، به‌صورت شبکه‌ای و در قسمت‌های مخفی‌تر [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد. البته تفاوت سنی، فکری و اطلاعاتی فراگیران سبب می‌شد کلاس‌ها در سطوح متفاوت برگزار گردد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; .چون اجتماع افراد مخصوصاً با تعداد بیشتر اغلب ممنوع و مخاطره‌آمیز بود، به اقتضای شرایط برنامه‌های آموزشی با تعداد متفاوت، عموماً با یکی دو نفر و بعضاً با افراد یک آسایشگاه و احیاناً یک قسمت و چه بسا کل [[اردوگاه]] برگزار می‌شد که البته پنهان‌کاری و مراقبت وصف ذاتی این برنامه‌ها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; .در برخی فرصت‌ها که نشستن حساسیت‌زا بود، برنامه آموزشی به‌صورت سیار- آموزگار در وسط و فراگیران در طرفین- صورت می‌گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازجمله برنامه‌هایی که کارکرد عمیق آموزشی‌پرورشی داشت برگزاری جلسات [[دعا و توسل|دعا]]، [[نماز]] جماعت، همایش‌ها و مراسم بزرگداشت [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های ملی‌مذهبی]] با اجرای سخنرانی، قصه‌گویی، نمایش و... بود&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده، میکائیل (1388). اردوگاه پانزده تکریت. تهران: شاهد،ص.151.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .شورای فرهنگی [[اردوگاه]] در آستانه رسیدن مناسبت‌ها پاره‌ای مقدمات چون اصل برنامه (شامل متن، [[سرود در اسارت|سرود]]، [[شعر در اسارت|شعر]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و...)، عوامل، زمان و مکان اجرا، مسابقه و جوایز و امكان و چگونگی پذیرایی را پیش‌بینی و دنبال می‌کرد. از بین مناسبت‌های ملی، [[مناسبت ملی دهه فجر|دهه فجر]] و [[مناسبت ملی عید نوروز|ایام نوروز]] موقعیت ممتازی داشت کما آنکه [[مراسم مذهبی و ملی در اسارت|مراسم مذهبی]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|ماه‌های رمضان]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|محرم و صفر]] از جایگاه خاصی برخوردار بودند. به‌ویژه آنکه در این موقعیت‌ها انگیزه بزرگداشت مضاعف و احیاناً مراقبت و فشار دشمن کمتر می‌شد &amp;lt;ref&amp;gt;عاملی، جواد (1390). زندگی و مبارزات حجةالاسلام سید علی اکبر ابوترابی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی ،ص.39 و 219.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[منابع و متون آموزشی در اسارت]] &lt;br /&gt;
* [[مواد و محورهای آموزش]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه رمادی 2]]&lt;br /&gt;
* [[تک نگاری]]&lt;br /&gt;
* [[اسیران نوجوان و جوان]]&lt;br /&gt;
* [[صلیب سرخ]]&lt;br /&gt;
* [[ابتکارات و خلاقیت]]&lt;br /&gt;
* [[ورزش]]&lt;br /&gt;
* [[ادبیات و هنر]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
علیرضا حیدری‌نسب&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منبع اصلی ==&lt;br /&gt;
شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
حیدری نسب، علیرضا (1401)، &amp;quot;آموزش&amp;quot;، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، قابل دسترسی از https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;amp;veaction=edit&lt;br /&gt;
[[en:Education]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش]]&lt;br /&gt;
[[ar:التعليم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12159</id>
		<title>آموزش</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4&amp;diff=12159"/>
		<updated>2026-10-25T09:49:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;ا&#039;&#039;&#039;نتقال دانش، مفاهیم و مهارت در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]].&#039;&#039;&#039;[[پرونده:Image.png|بندانگشتی|تصویر آموزش آزادگان در [[اردوگاه]] ها، برگرفته از دانشنامه آزادگان، تهران: انتشارات پیام آزادگان،|233x233پیکسل]]آموزش را عمل آموختن و تعلیم دادن دانسته‌اند که به گونه‌های مختلف قابل انجام است &amp;lt;ref&amp;gt;عمید، حسن (1363). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیر کبیر.&amp;lt;/ref&amp;gt; و مراد ما از آموزش در اسارت هرگونه انتقال دانش، مفاهیم و مهارت در آن دوران است که اغلب ازطریق مباحثه، کلاس، سخنرانی یا مشاهده به‌صورت نظام‌مند انجام می‌شد.علم و آگاهی فضیلت و امتیاز (زمر/9 و مجادله/11) و انسان فطرتاً دانش‌دوست و پرسشگری و آموختن مورد سفارش قرآن کریم است (انبیاء/7). لذا نخستین آیات نازل‌شده از علم، خواندن و ابزار تعلم (قلم) سخن دارد. (علق/1-5 و قلم/1)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    کنجکاوی و جست‌وجوگری، که به تفاوت درجه در همگان وجود دارد، در قشر انقلابی و ایثارگر این سرزمین به‌صورت برجسته‌تری قابل‌ملاحظه است. برهمین‌اساس، [[اسرا]] از نخستین فرصت‌های اسارت به‌طور جدی درصدد کسب و افزایش اطلاعات و آموختن برآمدند. این امر، که هماهنگ با [[رحلت امام خمینی|سخن امام خمینی (ره)]] مبنی‌بر ضرورت [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] و آموزش دنبال شد، مورد اعتراف و سفارش مجامع و قراردادهای بین‌المللی (چون کنوانسیون سوم ژنو) نیز قرار داشت &amp;lt;ref&amp;gt;داعی، علی (1387). [[نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.63.&amp;lt;/ref&amp;gt;.که به اقتضای زمان و مکان با فرازوفرود در فضای [[اسارت و اسیران|اسارت]] استمرار و عمومیت یافت و نتایج درخشانی هم به بار آورد تا جایی‌که اسارتگاه به دانشگاه تبدیل شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.130 و 145-146.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.204-205 و218.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== انگیزه آموزش ==&lt;br /&gt;
انگیزه آموزش علاوه‌بر ارضای حس کنجکاوی و سرگرمی، ارتقای دانش و بینش، تقویت ارتباط و همدلی، غلبه بر فضای دلسردی و افسردگی، رفع نیاز و مهارت‌آموزی، نشاط‌آفرینی و استوارسازی، جهاد علمی فکری [[اسرا]] در فضای ظلمانی و خفقان‌آلود [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود که دشمن تلاش داشت همان‌گونه که اجسام آزادگان را در بند دارد، اندیشه‌ها را نیز در اختیار خود گیرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). دانستنی‌های آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.66.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[تئاتر در اسارت]]. چ دوم، تهران: امید آزادگان،ص.28.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.192-202.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[مواد و محورهای آموزش]] ==&lt;br /&gt;
محورهای آموزش بسیار متنوع بود؛ به‌گونه‌ای که معمولاً بسیاری افراد علاقه داشتند اطلاع یا تجربه خود را به دیگران منتقل كنند و دیگران نیز به تفاوت ذوق و سلیقه، درصدد آموختن برمی‌آمدند.از یک نظر، محورهای اصلی [[مواد و محورهای آموزش|مواد آموزشی]] را می‌توان به علوم انسانی، فنی‌مهندسی و علوم پایه تقسیم کرد که البته تبادل اطلاعات و آموزش در حوزه علوم انسانی غلبه داشت. در این حوزه نیز براساس نیاز، ادبیات و معارف دینی، بیشترین اهتمام را به خود اختصاص داده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 از‌آنجاکه قرآن اساس فرهنگ اسلامی است، در دفاع مقدس نیز توجه به آن در صدر فعالیت‌های آموزشی قرار داشت. این مهم، هم در اثنای مسیر [[اسارت و اسیران|اسارت]] و هم در [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]]، مورد توجه ویژه [[اسرا]] بود و برهمین‌اساس، درخواست آوردن قرآن از عراقی‌ها در صدر مطالبات قرار داشت. برای تقویت ارتباط با قرآن از همان ابتدا یادگیری، حفظ، فهم ترجمه، معارف و تفسیر آن توسط [[اسرا]] با مراجعه به افراد داناتر دنبال شد. جز فعالیت‌های شفاهی و انتقال سینه‌به‌سینه، که اساس اغلب فعالیت‌های آموزشی [[اسارت و اسیران|دوره اسارت]] حتی برای اسرای صلیب‌دیده را تشکیل می‌داد، بیشترین عنایت برای نگارش هم بر محور قرآن دور می‌زد که البته با پیامدهای سخت و سنگینی چون تنبیه و حبس نیز مواجه بود. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386آ). دوازدهمین اردوگاه. قم: مؤسسه فرهنگی نینوا،ص. 327.&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    به‌مرور زمان فعالیت در این حوزه از گستردگی و انسجام بیشتری برخوردار شد؛ تشکیل واحدهای آموزش قرآن، مفاهیم و حفظ و برگزاری مسابقه در‌همین‌جهت، قابل ذکر است. حرکتی قرآنی که با استفاده از محفوظات و یا احیاناً قرآن‌های گزیده و کوچک همراه از قبل از اسارت، با قرائت یا کتابت سوره‌های قرآنی آغاز شد، در ادامه با درخواست‌های اکید از عراقی‌ها و مأموران صلیب دنبال شد و گرچه با برخی تهدیدها و برخوردها مواجه شد، بالأخره به آوردن تعدادی قرآن، عمدتاً بدون ترجمه در اردوگاه‌های مختلف منجر شد و در ادامه هزاران قاری، حافظ و آگاه به ترجمه ظهور کردند و در نتیجه، سطح معرفت قرآنی و استقامت بر فرهنگ اسلامی و ارزش‌های آن بالا رفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot;&amp;gt;علیدوست، علی (1391). ابر فیاض. چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 123-125.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.99 و117 و145و174.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    جریان [[دعا و توسل|دعا]]، زیارت و حفظ و قرائت و تبیین معارف آن نیز به‌صورتی مشابه تعقیب شد و تا جایی پیش رفت که بسیاری از دعاهای معروف بازیابی، نگارش، تکثیر و حفظ شد و با ورود نسخه‌های محدودی از کتب دعا و مفاتیح‌الجنان در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده به اوج رسید. البته در همین [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] هم مفاتیح پس از حدود شش ماه جمع‌آوری شد، جز آنکه نسخه‌برداری از آن و پنهان‌كاری [[اسیران جنگ|اسیران]] با مخفی كردن بخش‌هایی از مفاتیح سبب استمرار بهره‌مندی از دعاها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot;&amp;gt;حمزه، محمود (1389). برای گل نرگس. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.65 و 85&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای صلیب‌(← [[صلیب سرخ]] )دیده قرار گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot;&amp;gt;زاغیان، اصغر (1386). شکوفه‌های صبر. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.46.&amp;lt;/ref&amp;gt;.آموزش و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود.&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.154.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). خاکریز دوازدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.217.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پس از اهتمام به علوم دینی، ادبیات و ترجمه مهم‌ترین محور تعلیم و تعلم بود؛ مخصوصاً آنکه در فضای جدید، فهم زبان‌های جدید برای برقراری ارتباط با مخاطبان جدید ضرورت داشت. فعالیت‌های آموزشی در این زمینه به‌ترتیب اولویت از عربی و انگلیسی آغاز و به زبان‌های فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی منتهی شد و به تفاوت درجه علاقه و همت، صدها نفر پس از زبان‌آموزی مترجمانی چیره‌دست شدند و احیاناً نقش مترجمی دیگران را برعهده گرفتند و هنگام آزادی به چند زبان زنده مسلط شده بودند&amp;lt;ref&amp;gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش،ص.155&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot;&amp;gt;مبهوتی، احمد (1388). دیار غربت. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.274.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[هنر در اسارت|فعالیت‌های هنری]] چون قصه‌گویی، [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرودخوانی]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و نقاشی از دیگر تلاش‌های آموزشی است که با رویکردهای متفاوت اجتماعی، مذهبی، سیاسی و غیره صورت اجرا به خود می‌گرفت. برای استفاده هرچه بیشتر از فرصت، چه بسا نمایش یا سرود به زبان‌های مختلف و احیاناً تلفیقی برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    [[ورزش|فعالیت آموزشی‌ورزشی]] در برخی مقاطع به‌طورکلی، قدغن و در برخی موارد تنها ورزش‌های رزمی ممنوع بود. در این جهت، به‌صورت محدود امکاناتی چون توپ، میز تنیس و تور والیبال در اختیار قرار می‌گرفت. باوجوداین آموزش بدن‌سازی، جودو، کاراته و... مخفیانه و با مراقبت برگزار می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    آموزش دانش‌های مهندسی و کسب مهارت‌های فنی محور برخی از فعالیت‌های دیگر بود؛ برخی دروس فنی‌مهندسی نیز مورد تعلیم و تعلم واقع می‌شد. عدم یا کمبود مایحتاج گذران اوقات، سبب بود تا از آنچه در حداقل ممکن یافت می‌شد، با برخی ابتکارات ابزارهای موردنیاز آموزشی ساخته شوند. ساختن سوزن برای آموزش خیاطی، جوالدوز، درفش و قیچی از سرسوزن یا سیم‌خاردار یا آموزش تهیه المنت، کیف، کفش، کلاه، جوراب، دستکش و... ازجمله این خلاقیت‌هاست. خیاطی، گلدوزی، خراطی، سنگ‌تراشی از مهارت‌هایی است که مورد استفاده و تعلیم اهالی [[اردوگاه]] قرار داشت. &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot;&amp;gt;رکنی، سید کاظم (1389). دست بالای دست. قم: یاران قلم،ص.74.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    پاره‌ای فعالیت‌های آموزشی زیرمجموعه علوم پایه، چون دروس ریاضی، فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی محور دیگر تلاش‌ها بود که با حداقل [[امکانات]] دنبال می‌شد. برای نمونه، برادری متخصص زیست‌شناسی در [[اردوگاه 12 تکریت]]([[اردوگاه تکریت 12]] )در فرصتی آزمایشگاه تشریح خود را با استفاده از تیغ و قورباغه‌ای نگون‌بخت، که در اطراف یافته شده بود، در زیر سایبان اتاق 7 برای علاقه‌مندان دایر کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;براتی، محمدرضا (1387). ترنم رهایی، مشهد: زلال اندیشه،ص.218.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع و متون آموزشی]] ==&lt;br /&gt;
[[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم از تنوع خاصی برخوردار بود. در بسیاری از مقاطع زمانی- مکانی تنها منابع آموزشی، حافظه‌ها بودند. به‌موازات احساس نیاز جدی‌تر به تعلیم و تعلم، کم‌کم از رهگذر تمرین و تکرار، محفوظات دسته‌بندی و در قالب جزوه و کتاب نگاشته و دستمایه [[آموزش]] قرار گرفت. در ادامه به‌ویژه به‌دنبال حضور نمایندگان صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) در اردوگاه‌ها برخی کتاب‌ها وارد شد؛ پس از آنکه جمعی از خلبانان اسیر از ایشان تقاضای کتاب داستان کردند، دیگر اسرا هم متقاضی برخی کتاب‌ها شدند. به این‌صورت با اجازه عراقی‌ها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قرآن، نهج‌البلاغه، مفاتیح‌الجنان، لغتنامه، دیوان حافظ، کلیله‌ودمنه،&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; منابع عمومی زبان‌های مختلف (عربی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی و روسی)، [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌های درسی مقاطع مختلف تحصیلی آموزش‌وپرورش ایران]]- لااقل در برخی دوره‌ها- توسط مأموران [[صلیب سرخ]] در اختیار عموم [[اسرا|اسرای]] زیرنظر صلیب(← [[صلیب سرخ]] )، که حدود نوزده هزار نفر بودند، قرار گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref&amp;gt;یاحسینی، سیدقاسم (1387). پنهان زیر باران، چ دوم، تهران: سوره مهر،ص.361.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:10&amp;quot; /&amp;gt; و به‌دنبال آن اتاقک‌هایی برای کتابخانه اختصاص یافت. ضمناً تعداد محدودی از این کتاب‌ها در هر آسایشگاه در دسترس قرار گرفت. مطالعه این منابع با برخی محدودیت‌ها روبه‌رو بود.در اردوگاه‌های مخفی جز نسخه‌های محدودی از قرآن بدون ترجمه- مثلاً برای هر آسایشگاه 100 یا 150 نفری یک نسخه- کتاب برای آموزش در دسترس قرار نگرفت  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot;&amp;gt;معروفی، حسین (1394). بچه‌های حاج قاسم، چ اول، تهران: فاتحان،ص.390.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
استفاده از [[منابع و متون آموزشی در اسارت|کتاب‌ها و فرصت‌های آموزشی]] نیز به تناسب احوال و جدیت افراد تفاوت داشت؛ چرا که حتی برای تدریس کتب درسی که صلیبی‌ها آورده بودند امکانات آموزشی چون کلاس، تخته و یا لااقل اجازه اجتماع وجود نداشت. صلاحدید عراقی‌ها خودخوانی کتاب‌ها و چشم‌پوشی از مباحثات دو یا سه نفره [[اسرا]] بود. از قاعده کلی ممنوعیت نوشت‌افزار و برگزاری کلاس یک مورد استثنا وجود داشت، آن‌گونه که مثلاً در اردوگاه [[عنبر]] حدود 400 اسیر نوجوان و جوان را جدا کرده، برایشان کلاس گذاشته، از بیرون [[اردوگاه]] خانم آموزگاری را آوردند و از کلاس آنان فیلم گرفتند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به رغم وجود ممنوعیت‌ها و نابسامانی اوضاع، نهضت آموزش حرکتی مستمر، رو به رشد و جهادگونه داشت. هرجا آموزگار و و دانش‌آموزان جدی‌تر بودند، دروس مختلف بیشتری مورد آموزش واقع و مهارت‌های بیشتری کسب شد و جویندگان دانش به مراحل بالاتر گام نهادند و تشکیلات فرهنگی چه‌بسا برایشان گواهی[[نامه]] صادر كرد و مشوقاتی درنظر گرفت. این آموزش‌های خودجوش و آموخته‌های خودخواسته گرچه به دریافت گواهی و کارنامه تحصیلی رسمی و معتبر منتهی نشد، اما از‌آنجاکه با عدم امکانات و در فضایی متفاوت، تکلیفی و با تمام وجود دنبال شده بود، برای همیشه در وجدان آزادگان نهادینه شد &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot;&amp;gt;اعتصام، ابراهیم (1394). به‌سمت پرواز. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 158.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های مخفی حتی [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] هم در اختیار قرار نگرفت. لذا [[منابع و متون آموزشی در اسارت|منابع آموزشی]] جز محفوظات ذهنی، جزوات مختصر و محدودی بود که توسط برخی نخبگان [[اسرا]] در محورهایی چون قرآن، دعا، احکام، عقاید و [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] تألیف شده بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt; . البته متون روزنامه‌های عربی یا انگلیسی که عموماً در دسترس قرار داشت جهت آموزش زبان و ترجمه مورد استفاده بود. پاره‌ای کتاب‌ها (ترجمه سخنان صدام)، نشریات تبلیغی دشمن چون حقیقت یا مجاهد، که در دسترس قرار داشت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; ، هم می‌توانست برای [[سوادآموزی در اسارت|سوادآموزی]] فارسی مورد استفاده قرار گیرد. کشف [[منابع و متون آموزشی در اسارت|دفترچه‌ها و جزوات آموزشی]] متناسب با محتوایش با مجازات همراه بود &amp;lt;ref name=&amp;quot;:7&amp;quot; /&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot;&amp;gt;آقامحمدی، محمدرضا (1392). کمی تا آخر دنیا. تهران: سوره مهر،ص.130.&amp;lt;/ref&amp;gt;  &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بسیاری از لوازم‌التحریر [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیز مخصوص همان عالم بود؛ در آن فضا که غالباً داشتن [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] ممنوع و یافتن آن جرم به‌حساب می‌آمد. جز جست‌وجوی پنهانی از مداد و خودکارهای معمولی و سعی تمام در بهره‌وری حداکثری از آن، که البته با مخفی‌کاری همراه بود، از بعضی نوشت‌افزارهای ابتکاری چون ذغال باطری به‌عنوان مداد، چوب تراشیده و [[آب]] به‌عنوان قلم و جوهرِ خطاطی، از زمین (خاکی یا آسفالت) و دیوار به‌عنوان لوح و از [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] پاکت‌های مختلف به‌عنوان [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] استفاده می‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:13&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt; . همچنین ابداع خودنویس با استفاده از سرنگ و تهیه جوهر با استفاده از برخی گیاهان یا حشرات و یا طراحی نوعی تخته با بهره‌گیری از کارتن، خمیر دندان، پارچه و پلاستیک یادکردنی است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در بعضی اردوگاه‌های رسمی با تأخیر و به‌دنبال درخواست از مأموران صلیب (← [[صلیب سرخ]] ) به تعداد محدود [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در اختیار قرار گرفت، اما پس از فرصتی به بهانه اینکه از آن استفاده ممنوعه می‌شود آن را منع کرده، حتی نوشت‌افزارهایی را که مأموران صلیب(← [[صلیب سرخ]] ) حدود هر دو ماه یک‌بار برای نوشتن نامه در اختیار قرار می‌دادند دوباره جمع‌آوری کردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استادان و آموزگاران ==&lt;br /&gt;
معلمان دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] همه کسانی بودند که از برخی اطلاعات، انگیزه‌ها و ابتکارات برای آموزش برخوردار بودند. اغلب این افراد از [[روحانیت|روحانیون و طلاب]]، استادان و مربیان، فرهنگیان و دانشجویانی بودند که نسبت به مخاطرات جهالت مخصوصاً در عالم [[اسارت و اسیران|اسارت]] و در برابر برنامه‌های مختلف تعلیم اجباری دشمن جهت استحاله فرهنگی با استفاده از رسانه‌های مختلف بیم داشتند &amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:8&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== آموزشی نظام‌مند اما مخفیانه ==&lt;br /&gt;
با توجه به ابعاد مختلف کارهای آموزشی و مخاطرات آن، به‌مرور زمان و اقتضای احوال، تشکیلاتی فرهنگی‌آموزشی با مشارکت اقشار پیش‌گفته شکل گرفت. این تشکیلات، که گسترده‌ترین و مؤثرترین تشکیلات دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود، برنامه‌ریزی‌های وسیع و اقدامات فراگیری داشت. با توجه به حساسیت دشمن نسبت به امور آموزشی، جلسات با رعایت احتیاط و تدبیر، به‌صورت شبکه‌ای و در قسمت‌های مخفی‌تر [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد. البته تفاوت سنی، فکری و اطلاعاتی فراگیران سبب می‌شد کلاس‌ها در سطوح متفاوت برگزار گردد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:11&amp;quot; /&amp;gt; .چون اجتماع افراد مخصوصاً با تعداد بیشتر اغلب ممنوع و مخاطره‌آمیز بود، به اقتضای شرایط برنامه‌های آموزشی با تعداد متفاوت، عموماً با یکی دو نفر و بعضاً با افراد یک آسایشگاه و احیاناً یک قسمت و چه بسا کل [[اردوگاه]] برگزار می‌شد که البته پنهان‌کاری و مراقبت وصف ذاتی این برنامه‌ها بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:9&amp;quot; /&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:12&amp;quot; /&amp;gt; .در برخی فرصت‌ها که نشستن حساسیت‌زا بود، برنامه آموزشی به‌صورت سیار- آموزگار در وسط و فراگیران در طرفین- صورت می‌گرفت &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازجمله برنامه‌هایی که کارکرد عمیق آموزشی‌پرورشی داشت برگزاری جلسات [[دعا و توسل|دعا]]، [[نماز]] جماعت، همایش‌ها و مراسم بزرگداشت [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های ملی‌مذهبی]] با اجرای سخنرانی، قصه‌گویی، نمایش و... بود&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده، میکائیل (1388). اردوگاه پانزده تکریت. تهران: شاهد،ص.151.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt; .شورای فرهنگی [[اردوگاه]] در آستانه رسیدن مناسبت‌ها پاره‌ای مقدمات چون اصل برنامه (شامل متن، [[سرود در اسارت|سرود]]، [[شعر در اسارت|شعر]]، [[نمایش در اسارت|نمایش]] و...)، عوامل، زمان و مکان اجرا، مسابقه و جوایز و امكان و چگونگی پذیرایی را پیش‌بینی و دنبال می‌کرد. از بین مناسبت‌های ملی، [[مناسبت ملی دهه فجر|دهه فجر]] و [[مناسبت ملی عید نوروز|ایام نوروز]] موقعیت ممتازی داشت کما آنکه [[مراسم مذهبی و ملی در اسارت|مراسم مذهبی]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|ماه‌های رمضان]]، [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|محرم و صفر]] از جایگاه خاصی برخوردار بودند. به‌ویژه آنکه در این موقعیت‌ها انگیزه بزرگداشت مضاعف و احیاناً مراقبت و فشار دشمن کمتر می‌شد &amp;lt;ref&amp;gt;عاملی، جواد (1390). زندگی و مبارزات حجةالاسلام سید علی اکبر ابوترابی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی ،ص.39 و 219.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[منابع و متون آموزشی در اسارت]] &lt;br /&gt;
* [[مواد و محورهای آموزش]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه رمادی 2]]&lt;br /&gt;
* [[تک نگاری]]&lt;br /&gt;
* [[اسیران نوجوان و جوان]]&lt;br /&gt;
* [[صلیب سرخ]]&lt;br /&gt;
* [[ابتکارات و خلاقیت]]&lt;br /&gt;
* [[ورزش]]&lt;br /&gt;
* [[ادبیات و هنر]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
علیرضا حیدری‌نسب&lt;br /&gt;
[[en:Education]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش]]&lt;br /&gt;
[[رده:مواد و محورهای آموزش]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش قران در اسارت]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش نهج البلاغه در اسارت]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش ادبیات و ترجمه]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش هنر]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش علوم پایه]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش فعالیت های ورزشی]]&lt;br /&gt;
[[رده:آموزش دانش مهندسی]]&lt;br /&gt;
[[رده:منابع و متون آموزشی در اسارت]]&lt;br /&gt;
[[رده:اردوگاه رمادی 2]]&lt;br /&gt;
[[ar:التعليم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C&amp;diff=12158</id>
		<title>بیگاری</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C&amp;diff=12158"/>
		<updated>2026-10-25T09:46:11Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* نیز نگاه کنید به */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;در لغت‌[[نامه]] دهخدا، بیگاری به معنی «كار اجباری بی‌مزد یا کار رایگان» است. بیگاری کشیدن ممکن است ازطریق تهدید، ترس، خشونت یا ناچار کردن اشخاص صورت بگیرد. بر پایه تعریف [https://www.ilo.org/global/lang--en/index.htm سازمان بین‌المللی کار] که در ۱۹۳۰ رسمیت یافت، کار در زمان دوره خدمت سربازی و دوره بازداشت و زندان بیگاری به‌شمار نمی‌آید. فصل سوم کنوانسیون سوم ژنو ماده 89 بند 3 در مورد بیگاری [[اسیران جنگ|اسیران جنگی]]، به بیگاری‌هایی که از دو ساعت در روز تجاوز نکند، اشاره دارد. [[اشتغال]] در [[اسارت و اسیران|اسارت]] به دو شکل اجباری و اختیاری انجام می‌شد. آنچه بیشتر بهداشت روانی [[اسیران جنگ|اسیران]] را مختل می‌كرد، تکالیف اجباری بوده است&amp;lt;ref&amp;gt;کنعانی، محمدطاهر؛ سیاه‌رستمی، هاجر؛ حسین‌نژاد،‌ کتایون (1385). حقوق بین‌الملل بشردوستانه ناظر بر حمایت از افراد در درگیری‌های مسلحانه (مجموعه اسناد ژنو). چ دوم. تهران: [https://rcs.ir/ جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران].&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]]، ارتش رژیم بعث عراق با اهداف زیر [[اسرا|اسرای ایرانی]] را به بیگاری وادار می‌کرد:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# سلب قدرت تفکر و خلاقیت از [[اسرا]] تا قدرت انجام دادن كارهای مفید و مؤثر را نداشته باشند؛&lt;br /&gt;
# به‌منظور كنترل راحت‌تر [[اسرا]]، قصد داشتند مستقیم یا غیرمستقیم، [[اسرا]] را خسته، بی‌انرژی، خموده و کسل کنند؛&lt;br /&gt;
# ایجاد احساس حقارت، زجر، اضطراب، شکست و...؛ و انواع ناراحتی‌های دیگر در بین [[اسرا]] برای از بین بردن روحیه معنوی در آنها؛&lt;br /&gt;
# انجام كارهای عمرانی مانند ساختن ساختمان، كندن چاه، توسعه اردوگاه‌ها، كشیدن سیم‌خاردار؛&lt;br /&gt;
# سرگرم كردن اسیران.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== انواع بیگاری در [[اسارت و اسیران|دوران اسارت]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== برون‌اردوگاهی ====&lt;br /&gt;
هر گروه بیگاری، معمولاً از تعداد ده تا بیست نفر تشکیل می‌شد كه اول صبح، از [[اردوگاه]] خارج می‌شدند و به کارهای مختلف مانند تولید خشت گلی، بلوک زنی، ساختمان‌سازی، اداره کارخانه بلوکزنی نزدیک اردوگاه صلاح‌الدین، امور فنی و کشاورزی (زمینی که [[اسرا]] آباد می‌كردند، اکثر محصولاتش مورداستفاده عراقی‌ها قرار می‌گرفت) و... می‌پرداختند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== درون‌اردوگاهی ====&lt;br /&gt;
پس از [[فرار]] دو تن از [[اسرا]]، بیگاری از بیرون به داخل [[اردوگاه]] منتقل شد. در داخل [[اردوگاه]] نیز كارهای مختلفی مانند ساختمان‌سازی (کار ساختمان‌سازی در اردوگاه‌های عراق رواج داشت، برای مثال، اردوگاه صلاح‌الدین 17 درواقع پادگانی متروکه بود که [[اسرا]] آن را آباد كردند)، بلوکزنی (بلوکزنی یکی از کارهایی بود که در اردوگاه‌های مختلف انجام می‌شد. دستگاه بلوک زنی از هشت صبح تا چهار بعدازظهر، بدون وقفه بلوك می‌زد. حدود 1000 الی 1200 بلوك در روز زده و عصر با كامیون، به خارج از [[اردوگاه]] حمل می‌شد)، حیاط‌سازی (در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]] حیاط [[اردوگاه]]، پر از علف‌های هرز و ناهموار بود. [[اسرا]] با حداقل [[امکانات]] مانند استفاده از ظروف غذا برای حمل خاک و ماسه و ساختن غلطکهایی با استفاده از چوب درخت توانستند حیاط [[اردوگاه]] را مسطح كنند)، یا جمع‌آوری سنگ‌های كوچك و بزرگ از حیاط محوطه [[اردوگاه تکریت 12]]، کشاورزی، کشیدن سیم‌خاردار در اطراف [[اردوگاه]] و تقویت حصارهای پیرامونی، کنده‌کاری، بنایی و تولید صنایع‌دستی و ملزومات موردنیاز رایج بود. البته تولید [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] و ملزومات موردنیاز، همیشه بیگاری محسوب نمی‌شد چون با تولید آنها، دستمزد ناچیزی دریافت می‌كردند. ضروری است بدانیم که اسرا در [[اردوگاه]] [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] مختلفی ازقبیل جُنگ (آلبوم) عکس‌، سنگ‌سابی، مهر [[نماز]]، انواع تسبیح، انواع گلدوزی، ساخت انواع کیف، کفش، گیوه و... تولید می‌کردند که در اکثر مواقع، به علل زیر نوعی بیگاری محسوب می‌شد: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] فوق در ازای مقداری کمی غذا یا سیگار با دژبان‌ها و افسران عراقی معامله می‌شد؛&lt;br /&gt;
# برای جلوگیری از [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، این کالاها را به آنها هدیه می‌دادند؛&lt;br /&gt;
# بعضی از سربازان عراقی با اعمال زور، این صنایع را از [[اسرا]] اخاذی می‌کردند؛&lt;br /&gt;
# به بهانه تفتیش از وسایل ممنوعه، خیلی از این [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] را تصاحب می‌کردند&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری،علی اکبر(1395).مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مزایای بیگاری ==&lt;br /&gt;
1. گاهی‌اوقات اسرا در مقابل بیگاری‌هایی که انجام می‌دادند، دستمزد کمی دریافت می‌کردند که برخی از مشکلات آنها را کاهش می‌داد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. کسانی که به بیگاری می‌رفتند، می‌توانستند یک نان اضافه دریافت کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. بیگاری باعث کاهش [[شکنجه های جسمی|شکنجه‌های فردی و جمعی]] می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. بیگاری بهتر از بیکاری بود و برای [[اسرا]] [[سرگرمی]] محسوب می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. اجرای دستورات رهبران [[اردوگاه]] به‌خصوص حاج‌آقا [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]] مبنی‌بر صبر و استقامت و رعایت مقررات [[اردوگاه]] و عدم اصطکاک و درگیری با عراقی‌ها ([[اسرا]] به‌خاطر عدم تمکین به بیگاری شدیداً [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌شدند که این تنبیهات باعث مشکلات زیادی می‌شد که با رهنمودهای آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]]، این مشکلات حل شد. در این زمینه خاطرات زیادی از آزادگان نقل شده است که اطاعت از دستورهای حاج آقا و دیگر رهبران [[اردوگاه]] باعث آرامش و رفاه آنان شده است). (← [[سید علی اکبر ابوترابی فرد]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. کاهش فشارهای روحی و روانی. حاج‌آقا [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]] می‌فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«همه بچه‌ها باید مشغول باشند. هر کاری شد باید بکنند؛ حتی بیگاری. اگر عراقی‌ها می‌گویند بلوک بزنید، این کار را بکنید.» &amp;lt;ref&amp;gt;علی‌دوست قزوینی، علی (1393). [[ابر فیاض(کتاب)|ابر فیاض]]، ج سوم. تهران: [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|مؤسسه پیام آزادگان،]] ص.17-26.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;/blockquote&amp;gt;به‌همین‌علت، به عراقی‌ها پیشنهاد شد زمینی در اختیار [[اسرا]] بگذارند تا از این راه بچه‌ها مشغول شوند و فشارهای روحی‌شان کمتر شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. رفتن به بیگاری. مزایای دیگری ازجمله کسب اطلاعات، دسترسی به [[رادیو]]، دسترسی به نوشت‌افزار ([[اسرا]] در برگشت از بیگاری، پاکت‌های خالی سیمان را برای نوشتن، در لباس‌های خود پنهان می‌کردند و به [[اردوگاه]] می‌بردند)، دسترسی به خیلی از مواد اولیه موردنیاز [[اردوگاه]] در قالب کالاهای دورریختنی و...&amp;lt;ref&amp;gt;کنعانی، محمدطاهر؛ سیاه‌رستمی، هاجر؛ حسین‌نژاد،‌ کتایون (1385). حقوق بین‌الملل بشردوستانه ناظر بر حمایت از افراد در درگیری‌های مسلحانه (مجموعه اسناد ژنو). چ دوم. تهران: [https://rcs.ir/ جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== معایب بیگاری ==&lt;br /&gt;
1. ایجاد [[اشتغال]] کاذب ازطرف عراقی‌ها: ایجاد انواع [[اشتغال]] کاذب در [[اسارت و اسیران|اسارت]] یکی از روش‌های عراقی‌ها در آرام نمودن و به تعبیری دیگر مشغول كردن [[اسرا]] بوده است. برای مثال، در یکی از اردوگاه‌ها پس از [[اعتراض]] و [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] [[اسرا]] که منجر به [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های دسته‌جمعی و ضرب‌وجرح فراوان شد، عراقی‌ها اعلام کردند در داخل آسایشگاه‌ها دکور بسازید و [[اسیران جنگ|اسیران]] نیز با معمولی‌ترین ابزار و وسایل به تنظیم کردن دکور پرداختند. [[اسرا]] حتی با زبان روزه باید بیگاری می‌کردند&amp;lt;ref&amp;gt;رضیان،کمال(1396).مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. ابتلا به بیماری‌های مختلف به‌خاطر فشارهای ناشی از کار در اردوگاه‌های موصل.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. تحقیر کردن [[اسرا]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. ایجاد این احساس در [[اسرا]] که بیگاری باعث تقویت عراقی‌ها می‌شود؛ به‌خصوص تولید بلوک که ممکن بود از آن بلوکها برای سنگرسازی هم استفاده شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. [[شکنجه]] حین بیگاری و...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[انواع بیگاری در اسارت]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
* [[ابتکارات و خلاقیت]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سید رضی نبوی چاشمی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
نبوی چاشمی، سید رضی( 1404). &amp;quot;بیگاری&amp;quot;، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ویکی آزادگان&#039;&#039;،&#039;&#039;&#039; قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=6 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]&lt;br /&gt;
[[رده:اشتغال]]&lt;br /&gt;
[[en:Forced Labour]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C&amp;diff=12157</id>
		<title>بیگاری</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C&amp;diff=12157"/>
		<updated>2026-10-25T09:39:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;در لغت‌[[نامه]] دهخدا، بیگاری به معنی «كار اجباری بی‌مزد یا کار رایگان» است. بیگاری کشیدن ممکن است ازطریق تهدید، ترس، خشونت یا ناچار کردن اشخاص صورت بگیرد. بر پایه تعریف [https://www.ilo.org/global/lang--en/index.htm سازمان بین‌المللی کار] که در ۱۹۳۰ رسمیت یافت، کار در زمان دوره خدمت سربازی و دوره بازداشت و زندان بیگاری به‌شمار نمی‌آید. فصل سوم کنوانسیون سوم ژنو ماده 89 بند 3 در مورد بیگاری [[اسیران جنگ|اسیران جنگی]]، به بیگاری‌هایی که از دو ساعت در روز تجاوز نکند، اشاره دارد. [[اشتغال]] در [[اسارت و اسیران|اسارت]] به دو شکل اجباری و اختیاری انجام می‌شد. آنچه بیشتر بهداشت روانی [[اسیران جنگ|اسیران]] را مختل می‌كرد، تکالیف اجباری بوده است&amp;lt;ref&amp;gt;کنعانی، محمدطاهر؛ سیاه‌رستمی، هاجر؛ حسین‌نژاد،‌ کتایون (1385). حقوق بین‌الملل بشردوستانه ناظر بر حمایت از افراد در درگیری‌های مسلحانه (مجموعه اسناد ژنو). چ دوم. تهران: [https://rcs.ir/ جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران].&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]]، ارتش رژیم بعث عراق با اهداف زیر [[اسرا|اسرای ایرانی]] را به بیگاری وادار می‌کرد:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. سلب قدرت تفکر و خلاقیت از [[اسرا]] تا قدرت انجام دادن كارهای مفید و مؤثر را نداشته باشند؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. به‌منظور كنترل راحت‌تر [[اسرا]]، قصد داشتند مستقیم یا غیرمستقیم، [[اسرا]] را خسته، بی‌انرژی، خموده و کسل کنند؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. ایجاد احساس حقارت، زجر، اضطراب، شکست و...؛ و انواع ناراحتی‌های دیگر در بین [[اسرا]] برای از بین بردن روحیه معنوی در آنها؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. انجام كارهای عمرانی مانند ساختن ساختمان، كندن چاه، توسعه اردوگاه‌ها، كشیدن سیم‌خاردار؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. سرگرم كردن اسیران.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== انواع بیگاری در [[اسارت و اسیران|دوران اسارت]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== برون‌اردوگاهی ====&lt;br /&gt;
هر گروه بیگاری، معمولاً از تعداد ده تا بیست نفر تشکیل می‌شد كه اول صبح، از [[اردوگاه]] خارج می‌شدند و به کارهای مختلف مانند تولید خشت گلی، بلوک زنی، ساختمان‌سازی، اداره کارخانه بلوکزنی نزدیک اردوگاه صلاح‌الدین، امور فنی و کشاورزی (زمینی که [[اسرا]] آباد می‌كردند، اکثر محصولاتش مورداستفاده عراقی‌ها قرار می‌گرفت) و... می‌پرداختند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== درون‌اردوگاهی ====&lt;br /&gt;
پس از [[فرار]] دو تن از [[اسرا]]، بیگاری از بیرون به داخل [[اردوگاه]] منتقل شد. در داخل [[اردوگاه]] نیز كارهای مختلفی مانند ساختمان‌سازی (کار ساختمان‌سازی در اردوگاه‌های عراق رواج داشت، برای مثال، اردوگاه صلاح‌الدین 17 درواقع پادگانی متروکه بود که [[اسرا]] آن را آباد كردند)، بلوکزنی (بلوکزنی یکی از کارهایی بود که در اردوگاه‌های مختلف انجام می‌شد. دستگاه بلوک زنی از هشت صبح تا چهار بعدازظهر، بدون وقفه بلوك می‌زد. حدود 1000 الی 1200 بلوك در روز زده و عصر با كامیون، به خارج از [[اردوگاه]] حمل می‌شد)، حیاط‌سازی (در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]] حیاط [[اردوگاه]]، پر از علف‌های هرز و ناهموار بود. [[اسرا]] با حداقل [[امکانات]] مانند استفاده از ظروف غذا برای حمل خاک و ماسه و ساختن غلطکهایی با استفاده از چوب درخت توانستند حیاط [[اردوگاه]] را مسطح كنند)، یا جمع‌آوری سنگ‌های كوچك و بزرگ از حیاط محوطه [[اردوگاه تکریت 12]]، کشاورزی، کشیدن سیم‌خاردار در اطراف [[اردوگاه]] و تقویت حصارهای پیرامونی، کنده‌کاری، بنایی و تولید صنایع‌دستی و ملزومات موردنیاز رایج بود. البته تولید [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] و ملزومات موردنیاز، همیشه بیگاری محسوب نمی‌شد چون با تولید آنها، دستمزد ناچیزی دریافت می‌كردند. ضروری است بدانیم که اسرا در [[اردوگاه]] [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] مختلفی ازقبیل جُنگ (آلبوم) عکس‌، سنگ‌سابی، مهر [[نماز]]، انواع تسبیح، انواع گلدوزی، ساخت انواع کیف، کفش، گیوه و... تولید می‌کردند که در اکثر مواقع، به علل زیر نوعی بیگاری محسوب می‌شد: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] فوق در ازای مقداری کمی غذا یا سیگار با دژبان‌ها و افسران عراقی معامله می‌شد؛ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. برای جلوگیری از [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، این کالاها را به آنها هدیه می‌دادند؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. بعضی از سربازان عراقی با اعمال زور، این صنایع را از [[اسرا]] اخاذی می‌کردند؛ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. به بهانه تفتیش از وسایل ممنوعه، خیلی از این [[صنایع دستی در اسارت|صنایع دستی]] را تصاحب می‌کردند&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری،علی اکبر(1395).مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مزایای بیگاری ==&lt;br /&gt;
1. گاهی‌اوقات اسرا در مقابل بیگاری‌هایی که انجام می‌دادند، دستمزد کمی دریافت می‌کردند که برخی از مشکلات آنها را کاهش می‌داد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. کسانی که به بیگاری می‌رفتند، می‌توانستند یک نان اضافه دریافت کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. بیگاری باعث کاهش [[شکنجه های جسمی|شکنجه‌های فردی و جمعی]] می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. بیگاری بهتر از بیکاری بود و برای [[اسرا]] [[سرگرمی]] محسوب می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. اجرای دستورات رهبران [[اردوگاه]] به‌خصوص حاج‌آقا [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]] مبنی‌بر صبر و استقامت و رعایت مقررات [[اردوگاه]] و عدم اصطکاک و درگیری با عراقی‌ها ([[اسرا]] به‌خاطر عدم تمکین به بیگاری شدیداً [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌شدند که این تنبیهات باعث مشکلات زیادی می‌شد که با رهنمودهای آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]]، این مشکلات حل شد. در این زمینه خاطرات زیادی از آزادگان نقل شده است که اطاعت از دستورهای حاج آقا و دیگر رهبران [[اردوگاه]] باعث آرامش و رفاه آنان شده است). (← [[سید علی اکبر ابوترابی فرد]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. کاهش فشارهای روحی و روانی. حاج‌آقا [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]] می‌فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«همه بچه‌ها باید مشغول باشند. هر کاری شد باید بکنند؛ حتی بیگاری. اگر عراقی‌ها می‌گویند بلوک بزنید، این کار را بکنید.» &amp;lt;ref&amp;gt;علی‌دوست قزوینی، علی (1393). [[ابر فیاض(کتاب)|ابر فیاض]]، ج سوم. تهران: [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|مؤسسه پیام آزادگان،]] ص.17-26.&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;/blockquote&amp;gt;به‌همین‌علت، به عراقی‌ها پیشنهاد شد زمینی در اختیار [[اسرا]] بگذارند تا از این راه بچه‌ها مشغول شوند و فشارهای روحی‌شان کمتر شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. رفتن به بیگاری. مزایای دیگری ازجمله کسب اطلاعات، دسترسی به [[رادیو]]، دسترسی به نوشت‌افزار ([[اسرا]] در برگشت از بیگاری، پاکت‌های خالی سیمان را برای نوشتن، در لباس‌های خود پنهان می‌کردند و به [[اردوگاه]] می‌بردند)، دسترسی به خیلی از مواد اولیه موردنیاز [[اردوگاه]] در قالب کالاهای دورریختنی و...&amp;lt;ref&amp;gt;کنعانی، محمدطاهر؛ سیاه‌رستمی، هاجر؛ حسین‌نژاد،‌ کتایون (1385). حقوق بین‌الملل بشردوستانه ناظر بر حمایت از افراد در درگیری‌های مسلحانه (مجموعه اسناد ژنو). چ دوم. تهران: [https://rcs.ir/ جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== معایب بیگاری ==&lt;br /&gt;
1. ایجاد [[اشتغال]] کاذب ازطرف عراقی‌ها: ایجاد انواع [[اشتغال]] کاذب در [[اسارت و اسیران|اسارت]] یکی از روش‌های عراقی‌ها در آرام نمودن و به تعبیری دیگر مشغول كردن [[اسرا]] بوده است. برای مثال، در یکی از اردوگاه‌ها پس از [[اعتراض]] و [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] [[اسرا]] که منجر به [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های دسته‌جمعی و ضرب‌وجرح فراوان شد، عراقی‌ها اعلام کردند در داخل آسایشگاه‌ها دکور بسازید و [[اسیران جنگ|اسیران]] نیز با معمولی‌ترین ابزار و وسایل به تنظیم کردن دکور پرداختند. [[اسرا]] حتی با زبان روزه باید بیگاری می‌کردند&amp;lt;ref&amp;gt;رضیان،کمال(1396).مصاحبه.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. ابتلا به بیماری‌های مختلف به‌خاطر فشارهای ناشی از کار در اردوگاه‌های موصل.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. تحقیر کردن [[اسرا]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. ایجاد این احساس در [[اسرا]] که بیگاری باعث تقویت عراقی‌ها می‌شود؛ به‌خصوص تولید بلوک که ممکن بود از آن بلوکها برای سنگرسازی هم استفاده شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. [[شکنجه]] حین بیگاری و...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[انواع بیگاری در اسارت]]&lt;br /&gt;
* [[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
* [[ابتکارات و خلاقیت]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== كتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&#039;&#039;&#039;سید رضی نبوی چاشمی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
[[رده:بیگاری]]&lt;br /&gt;
[[رده:اشتغال]]&lt;br /&gt;
[[رده:انواع بیگاری در اسارت]]&lt;br /&gt;
[[en:Forced Labour]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=12101</id>
		<title>جیره آب اسرا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=12101"/>
		<updated>2026-10-02T18:02:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* نیز نگاه کنید به */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;انسان از گذشته‌های دور و از بدو حیات، با آب رابطه مستحکمی داشته است. [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]]، در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] به‌خصوص ساعات اولیه آن، کم‌وبیش با مشکل کم‌آبی یا بی‌آبی مواجه بودند؛ بعثی‌های عراقی از شیوه‌های مختلفی برای آزار اسیران استفاده می‌کردند كه یكی از آنها قطع آب بود. بودند اسیرانی که در اثر بی‌آبی، تشنگی یا نوشیدن آب‌های آلوده دچار بیماری‌های مختلف شدند یا حتی جان خود را از دست داده و شهید شدند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[اردوگاه تکریت 17]] ==&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;  گفته است که در ابتدای ورود [[اسرا|اسرای]] ایرانی به [[اردوگاه تکریت 17]]، آنها را در سه سوله اسکان دادند. این سوله‌ها فاقد [[امکانات]] بهداشتی بودند. اما [[آب]] لوله‌کشی داشتند. استفاده از [[آب]] به‌صورت جیره‌بندی بود؛ به‌گونه‌ای‌که در کل ساعات شبانه‌روز، [[اسرا]] بیشتر از چند ساعت اجازه استفاده از آن را نداشتند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[اردوگاه رمادی 1]] ==&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;  همچنین گفته است «در مدت 10 روز اول ورود اسرای ایرانی به [[اردوگاه]] شماره 6 (رمادی 1)(←[[اردوگاه رمادی 1]])، این افراد در آسایشگاه محبوس شدند. سربازان عراقی تعدادی (4، 5 عدد) حلب روغن 7 کیلویی را پر از [[آب]] می‌کردند و برای استفاده [[اسرا]] در پشت پنجره آسایشگاه قرار می‌دادند.» رحمانیان در مورد [[زندان الرشید|زندان الرّشید در بغداد]]، گفته است: «در گرمای شدید تابستان، در هر شبانه‌روز، به هر نفر دو لیوان [[آب]] می‌رسید.»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
کرمی&amp;lt;ref&amp;gt;کرمی، حسین (1389). اردوگاه سوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt; گفته است که به ما در زمان داخل‌باش، دو سطل 45 لیتری [[آب]] به‌عنوان سهمیه می‌دادند که مسئول [[آب]]، در دقایق پایانی بیرون‌باش به آسایشگاه می‌آورد. این مقدار [[آب]] برای آشامیدن، وضو و سرویس بهداشتی 60 نفر به مدت 15 ساعت بود. سال‌های ابتدایی [[اسارت و اسیران|اسارت]] یک سطل بیشتر در اختیار نبود؛ به‌ناچار در ماه‌های گرم سال، از سطل ادرار نیز در ساعات اولیه شب استفاده و بعد از خالی شدن در [[توالت]] قرار داده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]] &lt;br /&gt;
* [[کمبود آب]] &lt;br /&gt;
* [[جیره غذایی اسرا]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot;جیره آب اسرا&amp;quot;، ویکی آزادگان، قابل دسترسی از&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=3&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره غذایی اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:اردوگاه تکریت 17]]&lt;br /&gt;
[[رده:اردوگاه رمادی 1]]&lt;br /&gt;
[[رده:امکانات]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12100</id>
		<title>قطع همیشگی آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12100"/>
		<updated>2026-10-02T17:59:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* استناد به مقاله */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
کویری بودن نواحی میانه و جنوب عراق، همچنین گرمای بسیار شدید آن، همواره این کشور را با مشکل کمبود [[آب]] مواجه كرده است. این مسئله در مقیاس وسیع‌تری سلامت [[اسرا]] را به خطر می‌انداخت. [[اسیران جنگ|اسیران]] تقریباً با مشکل همیشگی قطع [[آب]] مواجه بودند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== قطع [[آب]] ==&lt;br /&gt;
عطایی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;در مورد [[اردوگاه موصل 2]] چنین بیان كرده است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«[[آب]] دستشویی به‌طور دایم قطع بود؛ سطل‌های [[آب]] را در کنار [[توالت]] ها قرار داده بودند و کسانی داوطلبانه مأمور پر کردن دایم این سطل‌ها از [[آب]] منبع شده بودند.» &amp;lt;/blockquote&amp;gt;نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; در مورد قاطع 2 در اردوگاه رمادی ([[کمپ 9]]) (← [[اردوگاه]] ) بیان کرده است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«قطع شدن [[آب]] و فشار آن، گاهی‌اوقات اعصاب همه را به هم می‌ریخت.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;در زمان داخل‌باش، اکثر [[ارشد اردوگاه|ارشدها]]، که مسئولان اصلی داخل آسایشگاه‌ها بودند، به‌علّت کمبود [[آب]] مصرفی و سهمیه‌بندی آن به [[اسیران جنگ|اسیران]] اجازه نمی‌دادند که در زمان استفاده از [[توالت|توالت‌های]] ایستاده (سرپایی) از [[آب]] استفاده کنند؛ همچنین در دستشویی، [[توالت]] و [[شست و شو وحمام|حمام‌ها]] نیز یا همواره [[آب]] قطع می‌شد و اگر بود، فشارش کم بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به‌علّت کمبود یا قطع مکرر [[آب]]، بدن [[اسیران جنگ|اسیران]] در بیشتر مواقع ناپاک بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به گفته سالمی‌نژاد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). دانستنی‌های آزادگان، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;blockquote&amp;gt;«تقریباً قطع همیشگی [[آب]]، مانع اجرای مسائل شرعی می‌شد... افراد تا روزها، با بدنی ناپاک به انجام فرایض دینی خود مشغول بودند. در بعضی از موارد، [[اسرا]] با خیس کردن یک تکه ابر، اقدام به غسل می‌كردند.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]] &lt;br /&gt;
* [[کمبود آب]]&lt;br /&gt;
* [[جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی‌ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot;قطع همیشگی آب&amp;quot;، ویکی آزادگان، قابل دسترسی از&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=3&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AE%D9%86%DA%A9_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86_%D8%A2%D8%A8_%DA%AF%D8%B1%D9%85&amp;diff=12099</id>
		<title>خنک کردن آب گرم</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AE%D9%86%DA%A9_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86_%D8%A2%D8%A8_%DA%AF%D8%B1%D9%85&amp;diff=12099"/>
		<updated>2026-10-02T17:59:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* نیز نگاه کنید به */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
[[آب|آب آشامیدنی]] گرم بود و اسیران برای خنک کردن آن به‌خصوص در فصل تابستان، از شیوه‌های مختلفی استفاده می‌کردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== شیوه های خنک کردن آب ==&lt;br /&gt;
یکی از این شیوه‌ها استفاده از حُبّانه بود. عراقی‌ها در هر آسایشگاه، به‌طور جداگانه، ظرف سفالینی به نام حُبّانه برای نگه‌داری و خنک كردن [[آب]] آشامیدنی در اختیار اسیران قرار داده بودند. این ظرف به شکل مخروطی وارونه بود که روی چهارپایه یا سه‌پایه‌ای که به همین منظور ساخته شده بود، قرار می‌گرفت. حُبّانه‌ها ازنظر مقدار گنجایش [[آب]] متفاوت بودند و انواع بزرگ، کوچک و متوسط داشتند. تعداد حُبّانه‌ها در هر آسایشگاه محدود بود و جواب‌گوی نیاز [[اسیران جنگ|اسیران]] نبود. البته باید توجه داشت که، در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] ندیده یا مفقودالاثرها، از حُبّانه خبری نبود. خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt; گفته است که در آسایشگاه‌هایی که سطل [[آب]] یا حُبّانه وجود نداشت، [[اسیران جنگ|اسیران]] [[آب]] موردنیاز خود در طول شب را، با یک لیوان به آسایشگاه می‌بردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[اسیران جنگ|اسیران]] با نایلون و پارچه، مشک‌های کوچکی درست می‌کردند و آن مشک‌ها را جلوی پنجره آویزان می‌کردند تا [[آب]] داخل آن خنک شود. از ظرف‌های فلزی نیز برای خنک کردن [[آب]] استفاده می‌شد؛ دور این ظرف‌ها، پارچه یا گونی می‌پیچیدند و آن را از [[آب]] پر و کنار پنجره، در معرض باد آویزان می‌کردند تا [[آب]] درون ظرف، کم‌کم بر اثر تبخیر حاصله خنک شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[اسیران جنگ|اسیران]] حلب‌های چهار کیلویی روغن نباتی را جمع‌آوری می‌کردند و پس از [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] آنها، با سیم‌خاردار برای آن دسته‌ای درست می‌کردند تا بتوانند به‌راحتی آن را به دیوار یا ستون‌های ایوان آسایشگاه آویزان کنند و در مرحله بعد، تکه‌هایی از پتو یا لباس‌های کهنه را محکم به دور آن می‌دوختند. با توجه به کثرت [[اسیران جنگ|اسیران]] و کمبود حلب، امکان ساخت آن برای تک‌تک نفرات به‌طور جداگانه وجود نداشت. یک نفر از اعضا به‌عنوان ساقی انتخاب می‌شد تا کارهای مربوط به آب‌سردکن، ازجمله پر کردن و مرطوب نگه داشتن پتو یا پارچه دور آن را به‌عهده بگیرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]]&lt;br /&gt;
* [[بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
* [[شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; خنک کردن آب گرم&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AE%D9%86%DA%A9_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86_%D8%A2%D8%A8_%DA%AF%D8%B1%D9%85&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=2&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12098</id>
		<title>قطع همیشگی آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12098"/>
		<updated>2026-10-02T17:56:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* کتابشناسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
کویری بودن نواحی میانه و جنوب عراق، همچنین گرمای بسیار شدید آن، همواره این کشور را با مشکل کمبود [[آب]] مواجه كرده است. این مسئله در مقیاس وسیع‌تری سلامت [[اسرا]] را به خطر می‌انداخت. [[اسیران جنگ|اسیران]] تقریباً با مشکل همیشگی قطع [[آب]] مواجه بودند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== قطع [[آب]] ==&lt;br /&gt;
عطایی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;در مورد [[اردوگاه موصل 2]] چنین بیان كرده است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«[[آب]] دستشویی به‌طور دایم قطع بود؛ سطل‌های [[آب]] را در کنار [[توالت]] ها قرار داده بودند و کسانی داوطلبانه مأمور پر کردن دایم این سطل‌ها از [[آب]] منبع شده بودند.» &amp;lt;/blockquote&amp;gt;نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; در مورد قاطع 2 در اردوگاه رمادی ([[کمپ 9]]) (← [[اردوگاه]] ) بیان کرده است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«قطع شدن [[آب]] و فشار آن، گاهی‌اوقات اعصاب همه را به هم می‌ریخت.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;در زمان داخل‌باش، اکثر [[ارشد اردوگاه|ارشدها]]، که مسئولان اصلی داخل آسایشگاه‌ها بودند، به‌علّت کمبود [[آب]] مصرفی و سهمیه‌بندی آن به [[اسیران جنگ|اسیران]] اجازه نمی‌دادند که در زمان استفاده از [[توالت|توالت‌های]] ایستاده (سرپایی) از [[آب]] استفاده کنند؛ همچنین در دستشویی، [[توالت]] و [[شست و شو وحمام|حمام‌ها]] نیز یا همواره [[آب]] قطع می‌شد و اگر بود، فشارش کم بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به‌علّت کمبود یا قطع مکرر [[آب]]، بدن [[اسیران جنگ|اسیران]] در بیشتر مواقع ناپاک بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به گفته سالمی‌نژاد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). دانستنی‌های آزادگان، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;blockquote&amp;gt;«تقریباً قطع همیشگی [[آب]]، مانع اجرای مسائل شرعی می‌شد... افراد تا روزها، با بدنی ناپاک به انجام فرایض دینی خود مشغول بودند. در بعضی از موارد، [[اسرا]] با خیس کردن یک تکه ابر، اقدام به غسل می‌كردند.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]] &lt;br /&gt;
* [[کمبود آب]]&lt;br /&gt;
* [[جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی‌ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; آب&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=3&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12097</id>
		<title>کمبود آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12097"/>
		<updated>2026-10-02T17:53:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* استناد به این مقاله */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; کمبود یا نبود [[آب]] آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران انتقال [[اسیران جنگ|اسیران]] از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و درون [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] ها می‌داند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به گفته زاغیان&amp;lt;ref&amp;gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین [[اردوگاه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; ، اولین مشکلی که [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، کمبود [[آب]] بود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، [[اسیران جنگ|اسیران]] برای نیاز خود از [[آب]] آن استفاده می‌کردند. اما [[آب]] آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با کمبود [[آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها (← [[توالت]] )هم مرتب قطع می‌شد، [[اسیران جنگ|اسیران]] به‌ناچار از [[آب]] این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از [[آب]] همین تانكر استفاده می‌شد.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کمبود شیرهای [[آب]] ==&lt;br /&gt;
مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر [[آب]] بود. نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;  بیان می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعضی روزها [[آب]] قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت کمبود [[آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== فقدان [[آب]] لوله کشی ==&lt;br /&gt;
در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مختلف به‌كرّات از نبود [[آب]] لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، [[آب]] لوله‌كشی نداشت و [[آب]] با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:02&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;، در اردوگاه رمادی (← [[اردوگاه]] )به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه [[آب]] شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن [[آب]] درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که [[آب]] را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، [[آب]] ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] [[آب]] را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استفاده از [[آب]] باران ==&lt;br /&gt;
در موارد متعددی، اسرا از [[آب]] باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن [[آب]]، از آن استفاده می‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«یک‌بار که [[آب]] برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های [[آب]] را پر کردند.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). تنفس ممنوع، چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]]&lt;br /&gt;
* [[جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
* [[شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; کمبود آب&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=7&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12096</id>
		<title>کمبود آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12096"/>
		<updated>2026-10-02T17:50:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* استناد به این مقاله */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; کمبود یا نبود [[آب]] آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران انتقال [[اسیران جنگ|اسیران]] از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و درون [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] ها می‌داند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به گفته زاغیان&amp;lt;ref&amp;gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین [[اردوگاه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; ، اولین مشکلی که [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، کمبود [[آب]] بود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، [[اسیران جنگ|اسیران]] برای نیاز خود از [[آب]] آن استفاده می‌کردند. اما [[آب]] آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با کمبود [[آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها (← [[توالت]] )هم مرتب قطع می‌شد، [[اسیران جنگ|اسیران]] به‌ناچار از [[آب]] این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از [[آب]] همین تانكر استفاده می‌شد.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کمبود شیرهای [[آب]] ==&lt;br /&gt;
مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر [[آب]] بود. نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;  بیان می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعضی روزها [[آب]] قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت کمبود [[آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== فقدان [[آب]] لوله کشی ==&lt;br /&gt;
در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مختلف به‌كرّات از نبود [[آب]] لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، [[آب]] لوله‌كشی نداشت و [[آب]] با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:02&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;، در اردوگاه رمادی (← [[اردوگاه]] )به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه [[آب]] شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن [[آب]] درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که [[آب]] را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، [[آب]] ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] [[آب]] را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استفاده از [[آب]] باران ==&lt;br /&gt;
در موارد متعددی، اسرا از [[آب]] باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن [[آب]]، از آن استفاده می‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«یک‌بار که [[آب]] برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های [[آب]] را پر کردند.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). تنفس ممنوع، چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]]&lt;br /&gt;
* [[جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
* [[شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; کمبود آب&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=7#%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12095</id>
		<title>کمبود آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12095"/>
		<updated>2026-10-02T17:48:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* استناد به این مقاله */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; کمبود یا نبود [[آب]] آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران انتقال [[اسیران جنگ|اسیران]] از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و درون [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] ها می‌داند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به گفته زاغیان&amp;lt;ref&amp;gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین [[اردوگاه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; ، اولین مشکلی که [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، کمبود [[آب]] بود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، [[اسیران جنگ|اسیران]] برای نیاز خود از [[آب]] آن استفاده می‌کردند. اما [[آب]] آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با کمبود [[آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها (← [[توالت]] )هم مرتب قطع می‌شد، [[اسیران جنگ|اسیران]] به‌ناچار از [[آب]] این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از [[آب]] همین تانكر استفاده می‌شد.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کمبود شیرهای [[آب]] ==&lt;br /&gt;
مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر [[آب]] بود. نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;  بیان می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعضی روزها [[آب]] قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت کمبود [[آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== فقدان [[آب]] لوله کشی ==&lt;br /&gt;
در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مختلف به‌كرّات از نبود [[آب]] لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، [[آب]] لوله‌كشی نداشت و [[آب]] با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:02&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;، در اردوگاه رمادی (← [[اردوگاه]] )به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه [[آب]] شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن [[آب]] درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که [[آب]] را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، [[آب]] ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] [[آب]] را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استفاده از [[آب]] باران ==&lt;br /&gt;
در موارد متعددی، اسرا از [[آب]] باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن [[آب]]، از آن استفاده می‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«یک‌بار که [[آب]] برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های [[آب]] را پر کردند.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). تنفس ممنوع، چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]]&lt;br /&gt;
* [[جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
* [[شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; آب&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=5 https://fa.wikiazadegan.com/index.php]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12094</id>
		<title>کمبود آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12094"/>
		<updated>2026-10-02T17:47:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* کتابشناسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; کمبود یا نبود [[آب]] آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران انتقال [[اسیران جنگ|اسیران]] از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و درون [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] ها می‌داند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به گفته زاغیان&amp;lt;ref&amp;gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین [[اردوگاه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt; ، اولین مشکلی که [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، کمبود [[آب]] بود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، [[اسیران جنگ|اسیران]] برای نیاز خود از [[آب]] آن استفاده می‌کردند. اما [[آب]] آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با کمبود [[آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها (← [[توالت]] )هم مرتب قطع می‌شد، [[اسیران جنگ|اسیران]] به‌ناچار از [[آب]] این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از [[آب]] همین تانكر استفاده می‌شد.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کمبود شیرهای [[آب]] ==&lt;br /&gt;
مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر [[آب]] بود. نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;  بیان می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«بعضی روزها [[آب]] قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت کمبود [[آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== فقدان [[آب]] لوله کشی ==&lt;br /&gt;
در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مختلف به‌كرّات از نبود [[آب]] لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، [[آب]] لوله‌كشی نداشت و [[آب]] با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:02&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;، در اردوگاه رمادی (← [[اردوگاه]] )به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه [[آب]] شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن [[آب]] درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که [[آب]] را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، [[آب]] ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] [[آب]] را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استفاده از [[آب]] باران ==&lt;br /&gt;
در موارد متعددی، اسرا از [[آب]] باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن [[آب]]، از آن استفاده می‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«یک‌بار که [[آب]] برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های [[آب]] را پر کردند.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). تنفس ممنوع، چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نیز نگاه کنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[آب]]&lt;br /&gt;
* [[جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
* [[شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; آب&amp;quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF_%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=5&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:بهداشت آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:خنک کردن آب گرم]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:شست‌وشو و حمام]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12093</id>
		<title>آب</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&amp;diff=12093"/>
		<updated>2026-10-02T17:46:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* نویسنده مقاله */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;وضعیت آب در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[آب]] ماده‌ای مرکب ساخته‌شده از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن است. ویژگی بی‌بویی، بی‌رنگی، و بی‌طعمی آب، آن را از دیگر مایعات متفاوت می‌سازد. بهترین تعریفی که می‌توان از آب عرضه داشت اینكه «آب مایه حیات است.»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان از گذشته‌های دور و از بدو حیات، با آب رابطه مستحکمی داشته است. وجود هرگونه حیات، متکی به آب است. آب تقریباً هفتاد درصد وزن بدن انسان را تشکیل می‌دهد و در بیشتر فرایندهای متابولیسمی بدن، نقش حیاتی ایفا می‌کند. میزان نیاز بدن انسان به آب سالم، متفاوت است. این میزان، به معیارهایی ازقبیل سن، سطح فعالیت، و محیط بستگی دارد؛ همچنین انسان پیوسته و در طول زندگی برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] بدن، [[پوشاک|لباس‌ها]]، ظروف و غیره به عنصر آب نیازمند است. انسان تا با کمبود و یا نبود چیزی مواجه نشود، قدر آن را نمی‌داند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]]، در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] به‌خصوص ساعات اولیه آن، کم‌وبیش با مشکل کم‌آبی یا بی‌آبی مواجه بودند؛ بعثی‌های عراقی از شیوه‌های مختلفی برای آزار اسیران استفاده می‌کردند كه یكی از آنها قطع آب بود. بودند اسیرانی که در اثر بی‌آبی، تشنگی یا نوشیدن آب‌های آلوده دچار بیماری‌های مختلف شدند یا حتی جان خود را از دست داده و شهید شدند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[کمبود آب]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt; (1391) کمبود یا نبود آب آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران انتقال اسیران از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها و درون قرنطینه‌ها می‌داند.به گفته زاغیان&amp;lt;ref&amp;gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین اردوگاه. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt; (1389)، اولین مشکلی که اسیران در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، [[کمبود آب]] بود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، اسیران برای نیاز خود از آب آن استفاده می‌کردند. اما آب آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با [[کمبود آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها (← [[توالت]] )هم مرتب قطع می‌شد، اسیران به‌ناچار از آب این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از آب همین تانكر استفاده می‌شد.( ←[[کمبود آب]])&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[قطع همیشگی آب]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
کویری بودن نواحی میانه و جنوب عراق، همچنین گرمای بسیار شدید آن، همواره این کشور را با مشکل [[کمبود آب]] مواجه كرده است. این مسئله در مقیاس وسیع‌تری سلامت [[اسرا]] را به خطر می‌انداخت. [[اسیران جنگ|اسیران]] تقریباً با [[قطع همیشگی آب|مشکل همیشگی قطع آب]] مواجه بودند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
عطایی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;در مورد [[اردوگاه موصل 2]]  چنین بیان كرده است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«آب دستشویی به‌طور دایم قطع بود؛ سطل‌های آب را در کنار [[توالت]] ها قرار داده بودند و کسانی داوطلبانه مأمور پر کردن دایم این سطل‌ها از آب منبع شده بودند.» &amp;lt;/blockquote&amp;gt;نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt; در مورد قاطع 2 در اردوگاه رمادی ([[کمپ 9]]) (← [[اردوگاه]] ) بیان کرده است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«[[قطع همیشگی آب|قطع شدن آب]] و فشار آن، گاهی‌اوقات اعصاب همه را به هم می‌ریخت.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;در زمان داخل‌باش، اکثر [[ارشد اردوگاه|ارشد]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، که مسئولان اصلی داخل آسایشگاه‌ها بودند، به‌علّت [[کمبود آب]] مصرفی و سهمیه‌بندی آن به [[اسیران جنگ|اسیران]] اجازه نمی‌دادند که در زمان استفاده از [[توالت|توالت‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های ایستاده (سرپایی) از آب استفاده کنند؛ همچنین در دستشویی، [[توالت]] و [[شست و شو وحمام|حمام‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها نیز یا همواره آب قطع می‌شد و اگر بود، فشارش کم بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به‌علّت [[کمبود آب|کمبود]] یا [[قطع همیشگی آب|قطع مکرر آب]]، بدن [[اسیران جنگ|اسیران]] در بیشتر مواقع ناپاک بود. به گفته سالمی‌نژاد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). دانستنی‌های آزادگان، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;blockquote&amp;gt;«تقریباً [[قطع همیشگی آب]]، مانع اجرای مسائل شرعی می‌شد... افراد تا روزها، با بدنی ناپاک به انجام فرایض دینی خود مشغول بودند. در بعضی از موارد، [[اسرا]] با خیس کردن یک تکه ابر، اقدام به غسل می‌كردند.»( ← [[قطع همیشگی آب]])&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[کمبود آب|كمبود شیرهای آب]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر آب بود. نوبرانی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;  بیان می‌کند: «بعضی روزها آب قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت [[کمبود آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن شست‌وشوی ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»( ←[[کمبود آب]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== وضعیت بهداشت آب، آلودگی آب‌ها ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سلامتی انسان‌ها ارتباط مستقیم با آب سالم و بهداشتی دارد. نبود آب سالم در اردوگاه‌ها باعث بروز بیماری و آلودگی محیط می‌شد:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«در شهر العماره، ما را درون سوله‌هایی تنگ جا دادند. عراقی‌ها لوله تانکر آب را در سوله آوردند و روی زمین گذاشتند، شیر آن را باز کردند که اسیران تشنه از آن آب بیاشامند. در آن آب، خون جنازه دوستان شهیدمان دیده می‌شد. همچنین ادرار بچه‌ها و سیمان و خاک هم با آب قاطی شده بود.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). تنفس ممنوع، چ دوم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;عطایی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; چنین گفته است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«اردوگاه‌های واقع در رمادی، که در معرض توفان‌های شن و خاک سیاه قرار داشت، به‌طور دایم با کمبود آب مواجه بودند و آب مصرفی هم آلوده و غیربهداشتی و دارای درصد بالایی از مواد معدنی بود... این دو امر، باعث بروز بیماری‌های پوستی، التهاب و عفونت کلیه و مثانه و رسوب سنگی در آنها شده بود.» &amp;lt;/blockquote&amp;gt;رحمانیان&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;  در مورد [[اردوگاه موصل 4]]، چنین بیان کرده است: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«آب لوله‌ها زنگ‌زده بود. بچه‌ها با خوردن آن آب زرد و زنگ‌زده تا یک ماه به اسهال مبتلا شدند.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;سالمی‌نژاد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;  بیان می‌کند که&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آب‌ها آهک داشتند و چون آب آهک‌دار، صابون و کف را به‌خوبی پاک نمی‌کند، اسیران پودر شوینده را در آب می‌ریختند و از آن به‌جای صابون استفاده می‌کردند و چون آب کافی برای شست‌وشو وجود نداشت، صابون و پودر رختشویی به‌خوبی از روی سطوح بدن پاک نمی‌شد و همین امر، به‌مرور زمان عوارضی را برای بدن به همراه داشت و سبب بروز بیماری‌هایی می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به‌علت آلودگی آب، بیماری‌های پوستی نیز به شکل‌های عجیب و ناشناخته‌ای ازجمله قارچ‌های پوستی، دمل‌های چرکی بزرگ و... در میان اسیران شایع بود. پزشکان متخصص [[صلیب سرخ]]، با تأكید بر آلودگی آب مصرفی، چند نوع از این بیماری‌ها را ناشناخته معرفی کردند؛ همچنین بیماری‌های انگلی، اسهال و تهوع ناشی از آب آلوده نیز در میان اسیران، به‌وفور شایع بود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
گاه استفاده از وسایل دیگری غیر از لیوان سبب بروز بیماری در اسیران می‌شد: &amp;lt;blockquote&amp;gt;«در روزهای آغازین اسارت پوتین ظرف آب ما بود. آنهایی که می‌توانستند به مجروحان کمک کنند، با پوتین آب می‌آوردند. همین‌ها گاهی لباس خود را خیس می‌کردند و بقیه با مکیدن آن، کمی از عطش خود را برطرف می‌کردند.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;( ← [[بهداشت آب]])&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== شیوه‌های [[خنک کردن آب گرم]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آب آشامیدنی گرم بود و اسیران برای خنک کردن آن به‌خصوص در فصل تابستان، از شیوه‌های مختلفی استفاده می‌کردند. یکی از این شیوه‌ها استفاده از حُبّانه بود. عراقی‌ها در هر آسایشگاه، به‌طور جداگانه، ظرف سفالینی به نام حُبّانه برای نگه‌داری و [[خنک کردن آب گرم|خنک كردن آب آشامیدنی]] در اختیار اسیران قرار داده بودند. این ظرف به شکل مخروطی وارونه بود که روی چهارپایه یا سه‌پایه‌ای که به همین منظور ساخته شده بود، قرار می‌گرفت. حُبّانه‌ها ازنظر مقدار گنجایش آب متفاوت بودند و انواع بزرگ، کوچک و متوسط داشتند. تعداد حُبّانه‌ها در هر آسایشگاه محدود بود و جواب‌گوی نیاز اسیران نبود. البته باید توجه داشت که، در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] ندیده یا مفقودالاثرها، از حُبّانه خبری نبود. خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; گفته است که در آسایشگاه‌هایی که سطل آب یا حُبّانه وجود نداشت، [[اسیران جنگ|اسیران]] آب موردنیاز خود در طول شب را، با یک لیوان به آسایشگاه می‌بردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اسیران با نایلون و پارچه، مشک‌های کوچکی درست می‌کردند و آن مشک‌ها را جلوی پنجره آویزان می‌کردند تا آب داخل آن خنک شود. از ظرف‌های فلزی نیز برای [[خنک کردن آب گرم|خنک کردن آب]] استفاده می‌شد؛ دور این ظرف‌ها، پارچه یا گونی می‌پیچیدند و آن را از آب پر و کنار پنجره، در معرض باد آویزان می‌کردند تا آب درون ظرف، کم‌کم بر اثر تبخیر حاصله خنک شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[اسیران جنگ|اسیران]] حلب‌های چهار کیلویی روغن نباتی را جمع‌آوری می‌کردند و پس از [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] آنها، با سیم‌خاردار برای آن دسته‌ای درست می‌کردند تا بتوانند به‌راحتی آن را به دیوار یا ستون‌های ایوان آسایشگاه آویزان کنند و در مرحله بعد، تکه‌هایی از پتو یا لباس‌های کهنه را محکم به دور آن می‌دوختند. با توجه به کثرت [[اسیران جنگ|اسیران]] و کمبود حلب، امکان ساخت آن برای تک‌تک نفرات به‌طور جداگانه وجود نداشت. یک نفر از اعضا به‌عنوان ساقی انتخاب می‌شد تا کارهای مربوط به آب‌سردکن، ازجمله پر کردن و مرطوب نگه داشتن پتو یا پارچه دور آن را به‌عهده بگیرد.(← [[خنک کردن آب گرم]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استفاده از آب باران ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در موارد متعددی، [[اسرا]] از آب باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن آب، از آن استفاده می‌کردند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«یک‌بار که آب برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های آب را پر کردند.» &amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;( ←[[کمبود آب]])&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نبود آب لوله‌کشی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در اردوگاه‌های مختلف به‌كرّات از نبود آب لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ها، آب لوله‌كشی نداشت و آب با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt; ، در [[اردوگاه رمادی 1|اردوگاه رمادی]] (← [[اردوگاه]] )به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه آب شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن آب درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که آب را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، آب ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] آب را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.( ←[[کمبود آب]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== [[جیره آب اسرا|جیره آب در اسارت]] ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خاجی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;  گفته است که در ابتدای ورود اسرای ایرانی به [[اردوگاه تکریت 17]]، آنها را در سه سوله اسکان دادند. این سوله‌ها فاقد [[امکانات]] بهداشتی بودند. اما آب لوله‌کشی داشتند. استفاده از آب به‌صورت جیره‌بندی بود؛ به‌گونه‌ای‌که در کل ساعات شبانه‌روز، [[اسرا]] بیشتر از چند ساعت اجازه استفاده از آن را نداشتند:  &amp;lt;blockquote&amp;gt;«در مدت 10 روز اول ورود اسرای ایرانی به اردوگاه شماره 6 (رمادی 1)(←[[اردوگاه رمادی 1]])، این افراد در آسایشگاه محبوس شدند. سربازان عراقی تعدادی (4، 5 عدد) حلب روغن 7 کیلویی را پر از آب می‌کردند و برای استفاده [[اسرا]] در پشت پنجره آسایشگاه قرار می‌دادند.»  &amp;lt;/blockquote&amp;gt;رحمانیان در مورد [[زندان الرشید|زندان الرّشید در بغداد]]، گفته است:  &amp;lt;blockquote&amp;gt;«در گرمای شدید تابستان، در هر شبانه‌روز، به هر نفر دو لیوان آب می‌رسید.»  &amp;lt;/blockquote&amp;gt;کرمی&amp;lt;ref&amp;gt;کرمی، حسین (1389). اردوگاه سوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt; گفته است که به ما در زمان داخل‌باش، دو سطل 45 لیتری آب به‌عنوان سهمیه می‌دادند که مسئول آب، در دقایق پایانی بیرون‌باش به آسایشگاه می‌آورد. این مقدار آب برای آشامیدن، وضو و سرویس بهداشتی 60 نفر به مدت 15 ساعت بود. سال‌های ابتدایی [[اسارت و اسیران|اسارت]] یک سطل بیشتر در اختیار نبود؛ به‌ناچار در ماه‌های گرم سال، از سطل ادرار نیز در ساعات اولیه شب استفاده و بعد از خالی شدن در [[توالت]] قرار داده می‌شد.( ←[[جیره آب اسرا]]) &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== قطع آب، ابزار شکنجه و فشار دشمن ==&lt;br /&gt;
عراقی‌های بعثی برای آزار و اذیت [[اسیران جنگ|اسیران]] مکرراً آب [[اردوگاه]] را قطع می‌کردند و اجازه خروج از آسایشگاه‌ها را به آنها نمی‌دادند. همچنین، برخی از اسیران ایرانی از همان لحظه آغازین [[اسارت و اسیران|اسارت]] یا در زندان‌های عراق بر اثر تشنگی مفرط و بی‌آبی جان خود را از دست داده و به شهادت رسیدند.( ← [[تنبیه قطع آب]])&lt;br /&gt;
== نیز نگاه كنید به ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
* [[جیره غذایی اسرا]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتابشناسی ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
سهیلا علی‌ین&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== استناد به این مقاله ==&lt;br /&gt;
علی‌ین، سهیلا (1399)، &amp;quot; آب&amp;quot;. ویکی آزادگان،  قابل دسترسی از https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&amp;amp;veaction=edit&amp;amp;section=12&lt;br /&gt;
[[en:Water]]&lt;br /&gt;
[[رده:آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:شست‌وشو و حمام]]&lt;br /&gt;
[[رده:قطع همیشگی آب]]&lt;br /&gt;
[[رده:جیره آب اسرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:کمبود آب]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DB%8C%DA%A9%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1&amp;diff=11845</id>
		<title>ارتباط اسیران با یکدیگر</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DB%8C%DA%A9%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1&amp;diff=11845"/>
		<updated>2026-08-06T16:06:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;فرایند انتقال اطلاعات از اسیری به اسیر دیگر به‌کمک صدا، علامت یا رفتار قابل رؤیت و ترکیبی از اینها.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;  وجود ارتباطات بین اسرای ایرانی در زندان‌‌های عراق در طی سال‌‌های 1359-1369 از بحث‌‌های علمی خوبی است که ک...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;فرایند انتقال اطلاعات از [[اسیران جنگ|اسیری]] به [[اسیران جنگ|اسیر]] دیگر به‌کمک صدا، علامت یا رفتار قابل رؤیت و ترکیبی از اینها.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
وجود [[ارتباطات]] بین [[اسرا|اسرای ایرانی]] در زندان‌‌های عراق در طی سال‌‌های 1359-1369 از بحث‌‌های علمی خوبی است که کمتر موردتوجه تحقیقات علمی بوده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== &#039;&#039;&#039;مفاهیم&#039;&#039;&#039; ==&lt;br /&gt;
مفهوم و واژه انگلیسی ارتباطات، &amp;quot;Communication&amp;quot; است.در فرهنگ انگلیسی وبستر در تعریف ارتباط آمده است:&amp;quot; ارتباط عبارت است از عمل انتقال، اظهار، بیان و گفتگو بین یک فرد با افراد دیگر&amp;quot;. ارتباطات فرایند انتقال اطلاعات است به‌واسطه فرستنده پیام ازطریق رسانه به گیرنده پیام که مخاطب نامیده می‌‌شود؛ اما در تعریفی دیگر، انتقال مفاهیم از شخصی به شخصی دیگر، براساس تجربه و فرهنگ خاص است  کلود شانون و وارن ویور در کتاب معروف خود با عنوان &amp;quot; تئوری ریاضی ارتباط&amp;quot; می نویسد:&amp;quot; کلمه ارتباط معرف تمام جریان هایی است که به وسیله آنها یک فکر می تواند فکر دیگری را تحت تاثیر قرار دهد. به عبارت دیگر ارتباط سبب می شود وجدان انسان در وجدان دیگران، تصاویر و مفاهیم، تمایلات و رفتارها و آثار روانی گوناگونی را به وجود آورد&amp;quot;..در تعاریف ارتباطات، آنچه به‌نظر می‌‌رسد ارتباط ازطریق نمادهایی برقرار می‌‌شود که در ارتباطات با یکدیگر قرار دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== &#039;&#039;&#039;اجزای ارتباط&#039;&#039;&#039; ==&lt;br /&gt;
در جریان فرایند ارتباطات اجتماعی، بین انسان‌‌ها چهار جزء وجود دارد: فرستنده پیام، محتوی یا پیام، گیرنده پیام (مخاطب) و وسیله پیام&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;گیل، دیوید و بریجت ادمز (1384). الفبای ارتباطات. ترجمه رامین کریمیان و دیگران. تهران: نژده،&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;معتمدنژاد، کاظم (1365). وسایل ارتباط جمعی. ج 1. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== &#039;&#039;&#039;انواع ارتباط&#039;&#039;&#039; ==&lt;br /&gt;
ارتباط را از نظر نمادی که به کار گرفته می شود، می توان به دو گروه تقسیم کرد:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1.    &#039;&#039;&#039;ارتباط کلامی.&#039;&#039;&#039; در این نوع ارتباط، کلمات که واحد زبان هستند به صورت نوشتاری و یا گفتاری در خدمت ارتباط در می آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2.    &#039;&#039;&#039;ارتباط غیر کلامی&#039;&#039;&#039;. هرگاه برای انتقال پیام از نمادی غیر از کلمات استفاده شود، ارتباط غیر کلامی برقرار شده است. نماد غیر کلامی می تواند به صورت نقاشی، رقص، زبان و یا هر نماد دیگر باشد. عموما ارتباط غیر کلامی را به &amp;quot;زبان نشانه ها&amp;quot;، &amp;quot;زبان اشیاء &amp;quot;و &amp;quot;زبان حرکت ها&amp;quot; تقسیم می‌کنند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== &#039;&#039;&#039;ارتباطات اجتماعی&#039;&#039;&#039; ==&lt;br /&gt;
ازآنجاكه ارتباطات اجتماعی دربرگیرنده همه روابط بین انسان‌‌ها است، پیچیدگی فراوانی دارد و ازاین‌لحاظ دارای انواع گوناگونی است: براساس وسیله برقراری ارتباطات به کلامی، غیرکلامی، بصری (مانند استفاده از [[نقاشی در اسارت|نقاشی]]، [[عکس]] و فیلم) و ارتباطات الکترونیکی (مانند تلویزیون، [[رادیو]]، تلفن، رایا[[نامه]]) تقسیم شده است ، اما براساس طبقه‌‌بندی منابع جدیدتر، ارتباطات برمبنای محیط اجتماعی یا چهارچوب شکل، زمان و مکان و روابط اجتماعی بین انسان‌‌ها شکل می‌‌گیرد، كه شامل این ارتباطات است: الف) ارتباطات درون‌فردی، که اطلاعات و مبادلات ارتباطات ذهنی است؛ ب) ارتباطات میان‌‌فردی که خود شامل ارتباطات کلامی و غیرکلامی، با استفاده از نشانه‌‌ها و نمایه است، و ارتباطات چهره‌به‌چهره و رودررو است. در تقسیم‌‌بندی ارتباطات اجتماعی میان انسان‌‌ها گفتار، نوشتار، موسیقی، [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] و نظایر اینها از ابزارهای ارتباطات محسوب می‌‌شوند؛ ج) ارتباطات گروهی نوعی از ارتباطات اجتماعی است که در آن گروه‌‌های مختلف اجتماعی، میان افراد گروه و میان گروه‌‌های مختلف برقرار است؛ د) ارتباطات جمعی نوعی از ارتباطات اجتماعی میان انسان‌‌ها است که فرد با انسان‌‌های دیگر، از رسانه‌‌های جمعی مانند روزنامه و تلویزیون برقرار می‌‌کند؛ و) ارتباطات بهداشتی؛ این نوع ارتباطات برای مطالعه و استفاده از راهبردهای ارتباطات برای آگاهی و اثرگذاردن بر تصمیم‌‌های فردی و اجتماعی است؛ و سرانجام، ذ) ارتباطات مبتنی‌بر فناوری‌‌های جدید. این نوع از ارتباطات شکل تازه‌‌ای از ارتباطات اجتماعی میان انسان‌‌ها است که اساس آن بر ابزارهای نوین و الکترونیکی شکل گرفته که در مناطق پیشرفته اهمیت ویژه‌‌ای دارد.( منبع)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== &#039;&#039;&#039;انواع ارتباطات بین اسرا&#039;&#039;&#039; ==&lt;br /&gt;
ارتباطات بین [[اسرا|اسرای ایرانی]] در [[اردوگاه|اردوگاه‌های عراق]]، عمدتاً ارتباطات میان‌فردی (کلامی و غیرکلامی) و بیشتر ازطریق صدا و گاه نیز نوشتار بوده است. در ارتباطات ازطریق صدا، نسبت به طریق‌‌های دیگر مانند نشانه و نماد، امتیازهای ویژه‌‌ای وجود داشت که در آن فرستنده پیام به‌طور دقیق مشخص نبود و زندانبانان نمی‌‌توانستند پیام‌دهنده را مشخص کنند مگر ازطریق [[جاسوسی|جاسوسانی]] که گمارده بودند؛ همچنین با تغییر زیر یا بم و همراه با تغییر چهره امکان پدید آمدن رمزهای خاصی در میان [[اسرا]] فراهم می‌‌شد. علاوه‌براین، در شرایطی با توجه به کمبود [[امکانات]] مانند دسترس نبودن [[قلم در اسارت|خودکار]] و یا [[کاغذ در اسارت|کاغذ]]، صدا از اهمیت خاصی در ارتباطات بین [[اسرا]] برخوردار بود، ولی در مواردی نیز در ارتباطات بین [[اسرا]]، برای انتقال مفاهیم ازطریق ارتباطات غیرکلامی، با استفاده از نماد و نشانه نیز استفاده می‌‌شد؛ مثلاً در سال‌روز تولّد با هدیه فرستادن برای یکدیگر، با هم ارتباط برقرار می‌‌کردند و ازاین‌طریق تبریک خودشان را اظهار می‌‌داشتند .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    دیوارنویسی نوع دیگر ارتباطات بین [[اسرا]] به‌صورت میان‌فردی بود .در این نوع از ارتباطات، حرف ‌‌زدن و یا سخن گفتن میان چند اسیر، که مباحثه (گفتمان) می‌‌شد، مهم‌ترین نوع روابط بود که در آن نقش فرستنده و گیرنده پیام جابه‌جا می‌‌شد و هیچ‌گاه گیرنده و فرستنده ثابت نبود و نقش آنها جابه‌جا می‌‌شد . گاهی نیز این ارتباطات با حالت و اداهای خاصی (مثل تعجب یا خشم‌آلود و با داد زدن) منتقل می‌‌شد. نوشتن اطلاعات نوع دیگر ارتباطات بین [[اسرا|اسرای ایرانی]] در اردوگاه‌های عراق بود. این نوع از ارتباطات در میان اسیرانی که سال‌‌های طولانی در زندان بودند، کاربرد بیشتری داشت. در این روش [[اسرا]] با نوشتن مشخصات خود روی دیوار، به [[اسرا|اسرای]] جدید اطلاع می‌‌دادند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;[[آباد، معصومه]] (1391). من زنده‌‌ام. چ ششم. تهران: بروج،ص.244.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    نوع دیگر ارتباطات میان‌فردی بین [[اسرا]] به‌کار بردن اصطلاح و ضرب‌‌المثل بود؛ برای نمونه‌‌ زمانی‌که اسیری به زندان آورده می‌‌شد، برای اینکه متوجه بشوند ایرانی است یا زندانی سیاسی عراقی، با به‌کار بردن ضرب‌‌المثل ایرانی، به زندانی جدید اطلاع می‌‌دادند که در این زندان [[اسرا|اسرای ایرانی]] هستند &amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. کارسازترین نوع ارتباطات بین اسرا صحبت کردن بود. در این نوع از ارتباط، گاهی [[اسرا]] با مجاب کردن عراقی‌‌ها برای برقراری ارتباط با افراد دیگر، به سلول‌‌های آنها می‌‌رفتند. نمونه بارز این نوع از ارتباطات مربوط به [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1|سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد]]، آزاده معروف [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]، است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[منشور پاکی و خدمتگزاری]] . تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.26-27.&amp;lt;/ref&amp;gt;. گاه نیز ازطریق گوش کردن از دیوار بود. این نوع از ارتباطات، که شاید از سخت‌‌ترین نوع ارتباطات میان [[اسرا]] بود، بایستی ساعت‌‌های متمادی گوش به دیوار می‌‌گذاشتند تا از سلول همجوار اطلاعاتی به‌‌دست می‌‌آوردند؛ سپس با اندک اطلاعات به‌‌دست‌آمده بین خودشان تفسیر می‌‌کردند و سپس براساس قاعده مورس در تلگراف، از ریتم ضرب با سلول همجوار خود ارتباط برقرار می‌‌کردند و از احوال یکدیگر اطلاعاتی به‌‌دست می‌‌آوردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. خواندن و نوشتن شکل دیگری از ارتباطات بود که بین [[اسرا]] کاربرد داشت. در این نوع از ارتباط، اطلاعات به‌صورت مخفی و جاسازی‌شده به طریق جاسازی زیر سینی غذا و میان سبزی یا نان، بین اسرا تبادل می‌‌شد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    از انواع دیگر ارتباطات می‌‌توان به ارتباط مستقیم و چهره‌به‌چهره اشاره کرد. در این ارتباط، علاوه‌براینکه [[اسرا]] در درون یک سلول با هم ارتباط داشتند، گاهی نیز بدون واسطه با [[اسرا|اسرای]] سلول دیگر ارتباط مستقیم برقرار می‌‌کردند. این نوع ارتباطات، عمدتاً ازطریق پرت کردن یک کلمه فارسی یا با خواندن [[دعا و توسل|دعاهای خاصِ]] بعد از [[نماز]] با صدای بلند بود؛ طوری‌که دیگر [[اسرا|اسرایی]] که برای [[بازجویی در اسارت|بازجویی]] می‌‌آوردند، به زندان پیام ارسال می‌‌کردند و از این‌طریق ایرانی بودن خودشان را به [[اسیران جنگ|اسیر]] در حال [[بازجویی در اسارت|بازجویی]] می‌‌دادند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. در این روش گاه نیز با خواندن [[دعا و توسل|دعا]] یا نوحه كلماتی كه پیام مشخصی داشت به [[اسرا|اسرای]] دیگر منتقل می‌كردند؛ مثلاً با صدای بلند با [[شعر در اسارت|شعرخوانی]] اطلاعات را به هم می‌رساندند.شکل دیگری از ارتباطات، که میان اسرا رواج داشت، استفاده از سخنرانی و خطابه بود. در این روش یک فرد با بیان سخنرانی درباره موضوعات مختلف، اطلاعات را به روشی خاص به مستمعین اطلاع می‌‌داد. از نمونه‌های بارز و شاخص افراد در این نوع از ارتباطات می‌‌توان به [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1|علی‌اکبر ابوترابی‌فرد]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;اشاره کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    نوع دیگری از ارتباط میان [[اسرا|اسرای ایرانی]] در [[درمانگاه]] یا [[بیمارستان]] صورت می‌گرفت. درصورتی‌كه امكان درمان بیمار در درمانگاه میسر نبود، او را به [[بیمارستان]] شهر، و در صورت وضعیت حادّ بیمار، او را به [[بیمارستان نظامی الرشید بغداد|بیمارستان الرشید بغداد]] منتقل می‌كردند. اینجا بستری فراهم می‌شد تا بیمارانی از [[اردوگاه|اردوگاه‌های]] مختلف با یكدیگر برخورد كنند و هنگام معاینه توسط پزشك یا توزیع [[غذای اسارت|غذا]] به‌وسیله ارتباط كلامی یا [[نامه]] یكدیگر را از اخبار [[اردوگاه]] خود باخبر سازند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نیز نگاه كنید به==&lt;br /&gt;
*[[رسانه و خبر]]&lt;br /&gt;
*[[جابجایی و انتقال اسیران]]&lt;br /&gt;
==كتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==برای مطالعه بیشتر==&lt;br /&gt;
جمالی، حمیده (1384). «ارتباط». دانشنامه ایران، ج 2، زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره‌‌المعارف بزرگ اسلامی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ساروخانی، باقر (1373). جامعه‌‌شناسی ارتباطات. تهران: اطلاعات&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
علی ذبیحی علی‌‌تپه&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بازنویسی توسط دکتر بهشتی‌پور-مرداد 1405&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D9%87_%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%BE%D8%AE%D8%AA%DA%AF%DB%8C&amp;diff=11844</id>
		<title>اسارت به مثابه کوره پختگی</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D9%87_%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%BE%D8%AE%D8%AA%DA%AF%DB%8C&amp;diff=11844"/>
		<updated>2026-08-06T15:52:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «این مدخل به بررسی فرآیند تحول درونی اسیران، با الهام از استعاره «&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;مهلتی بایست تا خون شیر شد&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;» مولوی شاعر بزرگ می‌پردازد&amp;lt;ref&amp;gt;با الهام از مثنوی، مشهور به مثنوی معنوی (یا مثنوی مولوی)، کتاب شعر مولانا جلال‌الدین محمد بلخی شاعر و عار...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;این مدخل به بررسی فرآیند تحول درونی [[اسیران جنگ|اسیران]]، با الهام از استعاره «&#039;&#039;&#039;مهلتی بایست تا خون شیر شد&#039;&#039;&#039;» مولوی شاعر بزرگ می‌پردازد&amp;lt;ref&amp;gt;با الهام از مثنوی، مشهور به مثنوی معنوی (یا مثنوی مولوی)، کتاب شعر مولانا جلال‌الدین محمد بلخی شاعر و عارف ایرانی،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اسارتگاه، در این تحلیل، نه صرفاً یک مکان حبس، که یک «کارگاه انسان‌سازی» در نظر گرفته می‌شود که در آن تجربیات خام و رنج‌آلود «خون»، به حکمت، تاب‌آوری و بینش ناب «شیر» تبدیل می‌گردد.&lt;br /&gt;
==مقدمه==&lt;br /&gt;
مولانا جلال‌الدین بلخی در آغاز دفتر ششم مثنوی معنوی می‌سراید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«مدتی این مثنوی تأخیر شد / مهلتی بایست تا خون شیر شد».&amp;lt;/blockquote&amp;gt;این ابیات را می‌توان فراسوی معنای ظاهری، به عنوان فرمولی جهانی برای هر دگرگونی بنیادین روحی تفسیر کرد. تجربه زیسته آزادگان در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، یکی از گویاترین مصداق‌های این استعاره است، که در آن اسارتگاه به «سینه مادر»ی برای زایش دوباره روح بدل می‌شود.&lt;br /&gt;
===مرحله اول: خونِ تجربه (دوران خامی و رنج اولیه)===&lt;br /&gt;
همزمان با [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، زندگی عادی در هم می‌شکند و فرد با سیلابی از تجربیات خام و دردناک مواجه می‌شود که به صورت استعاری «خون تجربه» نامیده می‌شود:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  خونِ از دست دادن آزادی: همراه با احساس درد، ترس، خشم و درماندگی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  خونِ مواجهه با بی‌عدالتی: متضمن تحقیر، فشار روانی و ناملایمات.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  خونِ دوری از عزیزان: آمیخته با حسرت و اندوه عمیق.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در این مرحله، همه چیز برای [[اسیران جنگ|اسیر]]، خام، تلخ و غیرقابل تحمل به نظر می‌رسد. این دوره، همان «مهلت» و «تأخیر» اجباری است که پختگی از درون آن سر برمی‌آورد.&lt;br /&gt;
===مرحله دوم: پختن در اسارتگاه (تبدیل درونی)===&lt;br /&gt;
اسارتگاه در این مرحله به یک «کارگاه انسان‌سازی» معنوی تبدیل می‌شود. در این کوره، مواد خام روح، آرام‌آرام دگرگون می‌شوند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  تاب‌آوری جایگزین درماندگی می‌شود: [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌آموزد چگونه در سخت‌ترین شرایط، روح خود را زنده و پویا نگه دارد. این، تبدیل «رنج» به «استقامت» است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  خرد جایگزین خشم می‌شود: [[اسیران جنگ|اسیر]] درمی‌یابد که خشم ویرانگر است و برای بقا باید از موقعیت درس بگیرد. این، تبدیل «ظلم و ستم» به «درک لذت [[مقاومت]]» است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  کشف ظرفیت‌های پنهان: در نبود [[امکانات]] بیرونی، [[اسیران جنگ|اسیر]] به منابع درونی خویش—از جمله تخیل، یادبودهای زیبا، دعا و توکل بر خدا پناه می‌برد و قدرتی را در خود کشف می‌کند که پیش از این ناشناخته بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  همبستگی جایگزین انزوا می‌شود: درک رنج مشترک، پیوندهای انسانی را مستحکم‌تر کرده و «منِ فردی» به «مای جمعی» تبدیل می‌شود.&lt;br /&gt;
===مرحله سوم: شیرِ آزادی (ثمره پختگی)===&lt;br /&gt;
با پایان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و فرا رسیدن آزادی، محصول این دگرگونی درونی متبلور می‌شود. فرد آزاده شده، دیگر آن شخص «خام» پیشین نیست. او اکنون انسانی است که:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  شیرِ صبر و [[مقاومت]] در جانش جاری است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  شیرِ خرد و بینش عمیق‌تری نسبت به زندگی دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  شیرِ همدلی و عطوفت را برای همه رنجدیدگان در خود پرورانده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
•  شیرِ معنای زندگی را چشیده است؛ او می‌داند که چه چیزهایی واقعاً ارزشمند هستند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;در این نگاه، آزادی جسمانی تنها بخشی از ماجراست. آزادی حقیقی، همان سیراب شدن از «شیرِ پختگی» است که در درونش تولید شده و او را برای زندگیِ عمیق‌تر و مسئولانه‌تری آماده کرده است.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نتیجه‌گیری==&lt;br /&gt;
استعاره مولوی به ما می‌آموزد که هیچ «مهلتی»—حتی به ظاهر تاریک و دردناکی مانند [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]—بی‌حکمت نیست. دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] می‌تواند به سبکی برای زندگی و سازندگی روح تبدیل شود؛ به کوره‌ای که در آن، خونِ تجربیات سخت و خام، به شیرِ حکمت، تاب‌آوری و عشق ناب تبدیل می‌گردد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این، پیروزی نهایی روح انسانی بر شرایط است: نه فقط زنده ماندن، بلکه دگرگون شدن و متعالی گردیدن.&lt;br /&gt;
==جستارهای وابسته==&lt;br /&gt;
رشد پس از سانحه و تحول مثبت روحی؛ روانشناسی تاب‌آوری&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;حسن بهشتی پور&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%8C_%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86&amp;diff=11842</id>
		<title>بازتاب اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%8C_%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86&amp;diff=11842"/>
		<updated>2026-08-06T15:46:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: /* اسارت در تلویزیون */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;بازتاب اسارت و آزادگی در آثار سینمایی، نمایشی و تلویزیونی.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ارتش عراق در 31 شهریور 1359 با بهره‌مندی كامل از تجهیزات نظامی و با آمادگی عملیاتی مناسب، به ایران حمله كرد. پس از [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|هشت سال جنگ مداوم]]، قطعنامه 598 در 27 تیرماه 1367 توسط امام خمینی(ره) پذیرفته شد و در 29 مرداد 1367، طرفین آتش‌بس را پذیرفتند. با شروع جنگ، «سینمای ایران با خلق فیلم‌هایی كه حاكی از [[مقاومت]] مردم مسلمان ایران در مقابل تهاجم وحشیانه دشمن بود، وارد عرصه سینمای جنگ شد و برای اولین‌بار در تاریخ سینمای ایران، یك ژانر تازه به نام سینمای جنگ پدید آمد.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;تیموری، عباس (1385). نگاهی اجمالی به دفاع مقدس. تهران: سخن‌گستر.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در سال‌های آغازین جنگ، آثار هنری زیادی به جنگ و مسائل پیرامون آن پرداختند و این جریان شتاب و رشد چشمگیری به خود گرفت. اما «این حركت روبه‌رشد، تنها یك دهه پس از جنگ، دچار افول و ركود شد. افت سریع تولید فیلم‌های ژانر سینمایی دفاع مقدس، نسبت به دیگر ژانرهای سینمایی در جای خود بسیار قابل‌توجه است؛ برای مثال، تولید سی‌وپنج درصدی (35%) فیلم‌های دفاع مقدس در 1377 به دوونیم درصد (5/2%) در 1381 رسید.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سینما، تئاتر و تلویزیون رسانه‌هایی بودند كه ظرفیت و بضاعت خوبی برای انعكاس چندوچون جنگ از مقاومت گرفته تا شهادت و بازتاب زشتی‌ها و زیبایی‌های این پدیده ناخواسته داشتند. به‌همین‌علت، هنرمندان عرصه [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] و [[اسارت در تلویزیون|تلویزیون]] و [[اسارت در سینما|سینما]]، چه در زمان جنگ و چه پس از آن، در آثارشان به مسائل آشكار و پنهان این پدیده پرداختند. یكی از موضوعات مهم در این بین، [[اسیران جنگ|اسیران]] و مسئله [[اسارت و اسیران|اسارت]] است كه آثار تصویری و نمایشی درخوری با این موضوع تولید شده و این امر همچنان ادامه دارد.[[پرونده:سینما 2.png|بندانگشتی|254x254پیکسل]][[پرونده:سنما 3.png|بندانگشتی|257x257پیکسل]]&lt;br /&gt;
==[[اسارت در سینما]]==&lt;br /&gt;
تا به امروز (بهمن 1395) بیش از 40 فیلم سینمایی تولید شده است كه به موضوع اسارت پرداخته‌اند. شروع جدی و پرداخت به این موضوع، در 1362 با ساخت فیلم بازداشتگاه به كارگردانی &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كوپال مشكوت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; شروع شد. این فیلم، كه بازیگرانی همچون جمشید هاشم‌پور، محمد مطیع، حسین شهاب، ناهید ظفر، بهروز جلیلی، ایرج سرباز، مجید علیزاده، رسول حیدری، امیر معاون‌زاده و نعمت حقیقی در آن بازی می‌كنند، داستانی با محوریت اسرا دارد و خلاصه داستان آن به این شرح است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«[[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] در بازداشتگاه‌های رژیم بعث عراق، تحت فشار و [[شکنجه|شكنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های نیروهای بعثی همانند فولاد آبدیده شده و دلاورانه مقاومت می‌كنند. عده‌ای از [[اسرا]] تصمیم به [[فرار]] می‌گیرند و موفق نیز می‌شوند. اسرای فراری وقتی به ایران می‌رسند، بی‌درنگ عازم جبهه می‌شوند تا به جنگ بی‌امانشان علیه دشمن بعثی ادامه دهند.»&amp;lt;ref&amp;gt;امید، جمال (1371)، فرهنگ فیلم‌های سینمای ایران، ج ‌3. تهران: تصویر.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;دیگر فیلم‌های سینمایی كه به موضوع [[اسارت و اسیران|اسارت]] پرداخته‌اند به شرح ذیل هستند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتاق یك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رحیم رحیمی‌پور، 1363)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتوبوس شب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (كیومرث پوراحمد، 1385)، &#039;&#039;&#039;اخراجی‌ها 2&#039;&#039;&#039; (مسعود ده‌نمكی، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;باز باران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محسن محسنی‌نسب، 1372)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بازگشت قهرمان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شاپور قریب، 1369)، [[بوی پیراهن یوسف]] (ابراهیم حاتمی‌كیا، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بیداری رؤیاها&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدعلی باشه‌آهنگر، 1388)، &#039;&#039;&#039;پاتك&#039;&#039;&#039; (علی‌اصغر شادروان، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پرنده آهنین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی شاه‌حاتمی، 1370)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پرواز از [[اردوگاه]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسن كاربخش، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پوتین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (عبدالله باكیده، 1371)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خط آتش&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید علی و سید فرید سجادحسینی، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خرس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (خسرو معصومی، 1390)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دست‌های خالی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ابوالقاسم طالبی، 1385)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دوئل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمدرضا درویش، 1382)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دیدار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا هنرمند، 1373)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رهایی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رسول صدرعاملی، 1362)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زیر سایه‌ كنار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جواد ارشاد، 1365)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ساعت 25&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مسعود آب‌پرور، 1385)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شكوه بازگشت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سیروس مقدم، 1371)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;عیسی می‌آید&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی ژكان، 1380)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرار بزرگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ناصر محمدی، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرار مرگبار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (تورج منصوری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قاصدك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (قاسم جعفری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كمین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمید خیرالدین، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كیمیا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمدرضا درویش، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گارد ویژه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (پرویز صبری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گیلانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رخشان بنی‌اعتماد، محسن عبدالوهاب، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لانه عقاب‌ها&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (كوپال مشكوت، 1378)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مردی شبیه باران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سعید سهیلی، 1376)، &#039;&#039;&#039;مسافر غریب&#039;&#039;&#039; (یوسف جمادی، 1370)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معصوم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (داود توحیدپرست، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منطقه ممنوع&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رضا جعفری، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نفوذی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمد كاوری، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;یك قدم تا مرگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بهروز فرجی، 1378)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از این بین پنج فیلم &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بوی پیراهن یوسف]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; ، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[کیمیا|كیمیا]]، [[مردی شبیه باران]]، [[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]] و [[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; از نظر پرداخت و جذب مخاطب ازجمله موفق‌ترین‌ها هستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[کیمیا|كیمیا]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره رضا است كه در آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] همسرش را به [[بیمارستان]] می‌رساند و خود به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن در‌می‌آید. همسر رضا در حین جراحی می‌میرد و شكوه، جراح، فرزند رضا را نجات می‌دهد. پس از گذشت نه سال، رضا از [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزاد می‌شود. حال او در جست‌و‌جوی تنها بازمانده خود، فرزندش، است. كیمیا نزد شكوه در مشهد زندگی می‌كند. مشكل اینجا است كه شكوه به‌طور كامل به كیمیا وابسته است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مردی شبیه باران]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره فرماندهی به نام منصور است كه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن درمی‌آید. قتلی در میان اسرا اتفاق می‌افتد. [[اسرا]] به منصور مظنون هستند، اما او توان دفاع از خویش را ندارد. یكی از [[اسرا]] تصمیم به قتل او می‌گیرد و همسرش، كه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمده است، یك تنه به دفاع از او برمی‌خیزد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره رخشانه است كه در سال‌های جوانی ازدواج كرده و صاحب پسری شده است. پس از مدتی خبر شهادت همسرش به او می‌رسد. او به‌ناچار در اثر فشار [[خانواده]] به عقد شوهرش درمی‌آید. پس از سال‌ها شوهرش از [[اسارت و اسیران|اسارت]] بازمی‌گردد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره فریدون كیان‌فر است كه همراه عده‌ای دیگر از اسیران جنگی به ایران بازمی‌گردد. دو نفر از نیروهای اطلاعاتی او را به‌علت اینكه مشهور به [[جاسوسی]]، پیوستن به [[منافقین]] و نقش داشتن در شهادت عده‌ای از [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] بوده بازداشت می‌كنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جدای از فیلم‌های سینمایی، فیلم‌های كوتاه زیادی با موضوع [[اسارت و اسیران|اسارت]] ساخته شده است كه برخی از شاخص‌ترین آنها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تولدی دیگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (هوشنگ پاكروان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حلبچه رعد دوردست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بزرگمهر رفیعا)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رباعی كوچه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمید قاسم‌زادگان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روایت رزم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (فرامرز ناصری) نام دارند. نكته‌ای كه دراین‌بین حائز اهمیت است اینكه از زمان تبادل انبوه اسیران ایران و عراق در 26 مرداد 1369، ساخت آثار سینمایی مرتبط با اسرا شتاب بیشتری گرفت؛ نیمی از آثار سینمایی از ابتدا تا به امروز در سال‌های 1369 تا 1379 تولید شد و به‌تدریج كاهش چشمگیری پیدا كرد تا جایی ‌كه حتی در برخی از سال‌های دهه 1380 (1381، 1384، 1385، 1389) هیچ فیلمی در این زمینه تولید نشد.&lt;br /&gt;
==[[اسارت در تئاتر]]==&lt;br /&gt;
ذات درام كنش و عمل است و ازطرفی جنگ با كشمكش و درگیری عجین است و ظرفیت بالایی برای درام شدن دارد. اما خود كارزار جنگ، تنها عمل جنگی، باعث درام نمی‌شود. ظرفیت دیگری هم در جنگ وجود دارد و آن حالت جنگی است كه شاید جنگ به شكل مستقیم و به‌صورت توپ و تانك و خمپاره حضور نداشته باشد، اما باعث شكل‌گیری درام شود.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«نوشتن نمایش‌نامه‌های عمل جنگی تنها پردازش ممكن انگیزه جنگ در [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] نیست. طرح سؤال از زاویه پدیده نظامی، بدون شك مقابله با نقطه‌نظر دیگری را ایجاب می‌كند كه جنگ را محدود به میدان جنگ نمی‌دارد، بلكه با آن مثل سمپتوم یا بیماری پیكر اجتماع و حتی پیكر انسان برخورد می‌كند. اندیشیدن به جنگ همچون عمل نیست؛ یعنی مانند كشمكش یا نبردی كه گروه‌های متشكل را به دور یك مخاصمه متمركز می‌كند، بلكه مثل حالت است.حالت جنگی به‌عنوان موضوع نمایش‌نامه‌نویسی، بیان فصیحی از انگیزه‌های اجتماعی و حیاتی، سیاسی و فردی را ایجاب می‌كند؛ چیزی كه ضرورتاً متضمن چشم‌پوشی از حماسه و بازگشت به مقوله‌های مهم فرم دراماتیك، و به‌خصوص عمل ارگانیك و پرسناژی كه به‌عنوان ذات شخصی و روان‌شناختی منظور شده، نیست.»&amp;lt;ref&amp;gt;لسكو، داوید (1383). هنر نمایش‌نویسی جنگ. ترجمه نادعلی همدانی، تهران: قطره.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&amp;lt;/blockquote&amp;gt;    پدیده جنگ برای درام‌نویسان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ تا جایی ‌كه از اولین درام‌ها تا نمایش‌نامه‌های مدرن و معاصر هم به این موضوع پرداخته‌اند. از نمایش‌[[نامه]] ایرانیان كه اشیل در 472 قبل از میلاد نوشته و آنتیگونه سوفوكل، زنان تروآ و ایفیژنی اوریپید و لسیسترا آریستوفان تا مكبث، هملت، اتلّلو، هنری پنجم و ریچارد سومِ شكسپیر و ننه دلاور و فرزندان او، مادر، دایره گچی قفقازی، تفنگ‌های خانم كارار، محاكمه ژاندارك در روآن، اپرای دوپولی، محاكمه لوكولوس و آدم آدم استِ برشت و پیك‌نیك در میدان جنگ و گوئرنیكا آرابال و بیرون پشت درِ بورشرت، قضیه رابرت اوپنهایمرِ كیپهارت، صفحه اولِ رابرت نیكولز و صلح كبیرِ ادوارد باند.تئاتر عرصه تجربه و خلاقیت است. «هریك از چهره‌های تجربی، امكانات تئاتر را به‌عنوان یك هنر، گسترش داده‌اند و برای هریك از آنها تجربه معنایی متفاوت داشته است.»&amp;lt;ref&amp;gt;اِوَنز، جیمز روز (1376). تئاتر تجربی، ترجمه مصطفی اسلامیه، تهران: سروش.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    دراین‌بین، پدیده جنگ و به تبع آن اسارت هم امكانات خوبی را در اختیار اصحاب تئاتر قرار داده است. در جنگ هشت ساله عراق علیه ایران، نمایش‌نامه‌های متعددی تولید و نمایش‌های چشمگیری در حوزه جنگ به روی صحنه رفت. در اردوگاه‌ها و بازداشتگاه‌های اسرا، خود اسرا با حداقل امكانات و به شكل خلاقانه‌ای نمایش‌هایی را به مناسبت‌هایی تمرین و در شرایط سخت اجرا می‌كردند كه نمایش [[نماز]] در اسارتِ احمد یوسفی به بخشی از زندگی اسرا در اسارت می‌پردازد. نمایش‌نامه‌های معتنابهی در این زمینه به چاپ رسیده‌اند كه به‌خاطر مانایی، منابع ارزشمندی در این حوزه محسوب می‌شوند. متون نمایشی كه با موضوع اسارت تا به امروز چاپ شده‌اند، به شرح ذیل‌اند: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خدای عشق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمد احمدی، 1373)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صبح صادق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا برمایون، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرودگاه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مرتضی داریوندنژاد، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از بی‌نامی‌های عشق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا آریان‌فر، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آینه، وقت آفتاب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سعید تشكری، 1377)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ماهِ لب‌ریخته&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا آریان‌فر، 1377)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دغدغه‌های پرچین چهار زبل و رمزورازهای دورودراز نیمه‌شب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مهرداد رایانی مخصوص، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجلس گل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید مهدی شجاعی، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مهمان سرزمین خواب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (چیستا یثربی، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;برگ‌ریزان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سیروس همتی، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زنگ خاطرات نرگس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حلقه مفقوده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چهارمین نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جمشید خانیان، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فصل صبوری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمد خراط‌زاده، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معلمی به نام صفر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بلوط‌های تلخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شهرام كرمی، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتوبان سكوت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شهرام كرمی، 1388)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خط سرخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمیدرضا نعیمی، 1388)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تخت برزخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید مجتبی حسینی كفشدار، 1393).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
همه این نمایش‌نامه‌ها به‌وسیله كارگردان‌های مختلف از سراسر كشور روی صحنه رفته و اكثراً در جشنواره‌های تئاتر دفاع مقدس حضور داشته‌اند. جدای از این اجراها، نمایش‌هایی با موضوع اسارت به‌وسیله كارگردانانی اجرا شده‌اند كه از آن میان می‌توان به نمایش‌های ذیل اشاره كرد: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نماز در اسارت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمد یوسفی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از خرما تا زیتون&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ایرج افشاری‌اصل)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چرخ هشتم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علیرضا حنیفی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ناگهان پنجره سرد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (افسانه هنرور)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ماهی سرخ سیب گل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدحسین طهماسبی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لاله كوهستان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (پرویز عرب)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آرزو&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسین رستمیان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زیتون&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بهمن حسین‌محمد)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فانوس دهكده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید محمد سیدی‌فر)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدیث ‌وصال&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (قدیرعلی ترك‌زهرایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;وداع در غربت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (روح‌الله صفایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هاد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علیرضا پوربزرگ)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صفیه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مجید عزیزی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همیشه ‌ماندگار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسن باستانی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مردی دیگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدمهدی حاتمی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;توفان روح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسین پارسایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اسم من رحیمه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی دل‌پیشه)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مقتل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (نیر غایب‌زاده)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تولد یك ستاره&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جواد ایزددوست)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چراغ‌ها را خاموش نكنید&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (هومن برق‌نورد)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خاكستری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (الهام فتاحی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كاكوتی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مهدی مرعشی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نقطه، ته‌خط (&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مالك سراج)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;به ‌موازات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (امین آبان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آرزویم آرزوست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا عطایی‌فر).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از این بین، نمایش‌نامه‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مهمان سرزمین خواب، چهارمین نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اسم من رحیمه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به جهت نگاه نو و جذابیت‌های متنی، اجراهای مختلفی در سراسر كشور داشته و در جشنواره‌های مختلف تئاتر جوایزی را به خود اختصاص داده‌اند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مهمان سرزمین خواب]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره یونس، عكاس جنگ، است كه خانواده او گمان می‌كنند اسیر شده است. او در اثر انفجار، حافظه خود را از دست داده است. پس از جست‌وجوهای فراوان، او را در بیمارستانی پیدا می‌كنند و همسرش سارا، كه بازیگر تئاتر است، با بازآفرینی خاطرات و موضوع‌های عكس‌هایش، یونس خاطراتش را به یاد می‌آورد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[چهارمین نامه]] د&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رباره قاسم است كه به جنگ رفته و نامه‌ای كه خورشید، نامزد او، برایش نوشته، خوانده می‌شود. او شهید شده است، اما مادرش بر این باور است كه او زنده است. جنگ تمام می‌شود و با بازگشت اسرا، مادر بر این اعتقاد است كه او اسیر بوده و همراه اسرا به خانه بازخواهد گشت. در نهایت خورشید هم به این باور می‌رسد كه قاسم اسیر است. اسم من رحیمه درباره رحیم و حبیب، دوست دوران كودكی اوست. آن دو در جریان جنگ، برای انفجار پلی مأموریت می‌گیرند. رحیم پس از منفجر كردن پل، اسیر و حبیب زخمی می‌شود. رحیم در [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن است و همه گمان می‌كنند كه حبیب پل را منفجر كرده و او را قهرمان می‌دانند.&lt;br /&gt;
==[[اسارت در تلویزیون]]==&lt;br /&gt;
جدای از اكثر فیلم‌های سینمایی و كوتاهی كه در تلویزیون به نمایش درآمده‌اند، فیلم‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اربعین، جایی برای زندگی، آتش در خرمن، همه فرزندان من، لانه عقاب‌ها، گل و تگرگ و بچه‌های شهر خرم (انیمیشن)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; نیز از رسانه ملی پخش شده‌اند. در ضمن سریال‌هایی هم به این موضوع پرداخته‌اند كه شاخص‌ترین آنها سریال‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دولت مخفی، بازگشت پرستوها، نبردی دیگر و قفسی برای پرواز&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; است.علاوه‌بر فیلم و سریال‌های مزبور، چند فیلم به شكل مستند و مصاحبه‌محور تولید شده است ازجمله اسرای ایرانی در عراق، [[اسیران جنگ|اسرای جنگ]]، اسرای عراقی (دو عنوان) و سه برنامه‌ای كه با عنوان [[اسیران جنگ|اسرای ایرانی]] در عراق در 1365 در بغداد تولید شد، حائز اهمیت هستند&amp;lt;ref&amp;gt;آرشیو مركزی صدا و سیما.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت در سینما]]&lt;br /&gt;
*[[اسارت در تئاتر]]&lt;br /&gt;
*[[تئاتر در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[اسارت در تلویزیون]]&lt;br /&gt;
==كتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
ایرج افشاری‌اصل&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%8C_%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86&amp;diff=11841</id>
		<title>بازتاب اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%8C_%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86&amp;diff=11841"/>
		<updated>2026-08-06T15:44:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بازتاب اسارت و آزادگی در آثار سینمایی، نمایشی و تلویزیونی.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;  ارتش عراق در 31 شهریور 1359 با بهره‌مندی كامل از تجهیزات نظامی و با آمادگی عملیاتی مناسب، به ایران حمله كرد. پس از هشت سال جنگ مداوم، قطعنامه 598 در 27 تیرم...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;بازتاب اسارت و آزادگی در آثار سینمایی، نمایشی و تلویزیونی.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ارتش عراق در 31 شهریور 1359 با بهره‌مندی كامل از تجهیزات نظامی و با آمادگی عملیاتی مناسب، به ایران حمله كرد. پس از [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|هشت سال جنگ مداوم]]، قطعنامه 598 در 27 تیرماه 1367 توسط امام خمینی(ره) پذیرفته شد و در 29 مرداد 1367، طرفین آتش‌بس را پذیرفتند. با شروع جنگ، «سینمای ایران با خلق فیلم‌هایی كه حاكی از [[مقاومت]] مردم مسلمان ایران در مقابل تهاجم وحشیانه دشمن بود، وارد عرصه سینمای جنگ شد و برای اولین‌بار در تاریخ سینمای ایران، یك ژانر تازه به نام سینمای جنگ پدید آمد.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;تیموری، عباس (1385). نگاهی اجمالی به دفاع مقدس. تهران: سخن‌گستر.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در سال‌های آغازین جنگ، آثار هنری زیادی به جنگ و مسائل پیرامون آن پرداختند و این جریان شتاب و رشد چشمگیری به خود گرفت. اما «این حركت روبه‌رشد، تنها یك دهه پس از جنگ، دچار افول و ركود شد. افت سریع تولید فیلم‌های ژانر سینمایی دفاع مقدس، نسبت به دیگر ژانرهای سینمایی در جای خود بسیار قابل‌توجه است؛ برای مثال، تولید سی‌وپنج درصدی (35%) فیلم‌های دفاع مقدس در 1377 به دوونیم درصد (5/2%) در 1381 رسید.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سینما، تئاتر و تلویزیون رسانه‌هایی بودند كه ظرفیت و بضاعت خوبی برای انعكاس چندوچون جنگ از مقاومت گرفته تا شهادت و بازتاب زشتی‌ها و زیبایی‌های این پدیده ناخواسته داشتند. به‌همین‌علت، هنرمندان عرصه [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] و [[اسارت در تلویزیون|تلویزیون]] و [[اسارت در سینما|سینما]]، چه در زمان جنگ و چه پس از آن، در آثارشان به مسائل آشكار و پنهان این پدیده پرداختند. یكی از موضوعات مهم در این بین، [[اسیران جنگ|اسیران]] و مسئله [[اسارت و اسیران|اسارت]] است كه آثار تصویری و نمایشی درخوری با این موضوع تولید شده و این امر همچنان ادامه دارد.[[پرونده:سینما 2.png|بندانگشتی|254x254پیکسل]][[پرونده:سنما 3.png|بندانگشتی|257x257پیکسل]]&lt;br /&gt;
==[[اسارت در سینما]]==&lt;br /&gt;
تا به امروز (بهمن 1395) بیش از 40 فیلم سینمایی تولید شده است كه به موضوع اسارت پرداخته‌اند. شروع جدی و پرداخت به این موضوع، در 1362 با ساخت فیلم بازداشتگاه به كارگردانی &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كوپال مشكوت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; شروع شد. این فیلم، كه بازیگرانی همچون جمشید هاشم‌پور، محمد مطیع، حسین شهاب، ناهید ظفر، بهروز جلیلی، ایرج سرباز، مجید علیزاده، رسول حیدری، امیر معاون‌زاده و نعمت حقیقی در آن بازی می‌كنند، داستانی با محوریت اسرا دارد و خلاصه داستان آن به این شرح است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«[[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] در بازداشتگاه‌های رژیم بعث عراق، تحت فشار و [[شکنجه|شكنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های نیروهای بعثی همانند فولاد آبدیده شده و دلاورانه مقاومت می‌كنند. عده‌ای از [[اسرا]] تصمیم به [[فرار]] می‌گیرند و موفق نیز می‌شوند. اسرای فراری وقتی به ایران می‌رسند، بی‌درنگ عازم جبهه می‌شوند تا به جنگ بی‌امانشان علیه دشمن بعثی ادامه دهند.»&amp;lt;ref&amp;gt;امید، جمال (1371)، فرهنگ فیلم‌های سینمای ایران، ج ‌3. تهران: تصویر.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;دیگر فیلم‌های سینمایی كه به موضوع [[اسارت و اسیران|اسارت]] پرداخته‌اند به شرح ذیل هستند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتاق یك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رحیم رحیمی‌پور، 1363)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتوبوس شب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (كیومرث پوراحمد، 1385)، &#039;&#039;&#039;اخراجی‌ها 2&#039;&#039;&#039; (مسعود ده‌نمكی، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;باز باران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محسن محسنی‌نسب، 1372)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بازگشت قهرمان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شاپور قریب، 1369)، [[بوی پیراهن یوسف]] (ابراهیم حاتمی‌كیا، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بیداری رؤیاها&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدعلی باشه‌آهنگر، 1388)، &#039;&#039;&#039;پاتك&#039;&#039;&#039; (علی‌اصغر شادروان، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پرنده آهنین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی شاه‌حاتمی، 1370)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پرواز از [[اردوگاه]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسن كاربخش، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پوتین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (عبدالله باكیده، 1371)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خط آتش&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید علی و سید فرید سجادحسینی، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خرس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (خسرو معصومی، 1390)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دست‌های خالی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ابوالقاسم طالبی، 1385)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دوئل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمدرضا درویش، 1382)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دیدار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا هنرمند، 1373)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رهایی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رسول صدرعاملی، 1362)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زیر سایه‌ كنار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جواد ارشاد، 1365)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ساعت 25&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مسعود آب‌پرور، 1385)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شكوه بازگشت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سیروس مقدم، 1371)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;عیسی می‌آید&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی ژكان، 1380)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرار بزرگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ناصر محمدی، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرار مرگبار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (تورج منصوری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قاصدك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (قاسم جعفری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كمین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمید خیرالدین، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كیمیا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمدرضا درویش، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گارد ویژه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (پرویز صبری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گیلانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رخشان بنی‌اعتماد، محسن عبدالوهاب، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لانه عقاب‌ها&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (كوپال مشكوت، 1378)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مردی شبیه باران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سعید سهیلی، 1376)، &#039;&#039;&#039;مسافر غریب&#039;&#039;&#039; (یوسف جمادی، 1370)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معصوم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (داود توحیدپرست، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منطقه ممنوع&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رضا جعفری، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نفوذی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمد كاوری، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;یك قدم تا مرگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بهروز فرجی، 1378)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از این بین پنج فیلم &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بوی پیراهن یوسف]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; ، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[کیمیا|كیمیا]]، [[مردی شبیه باران]]، [[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]] و [[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; از نظر پرداخت و جذب مخاطب ازجمله موفق‌ترین‌ها هستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[کیمیا|كیمیا]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره رضا است كه در آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] همسرش را به [[بیمارستان]] می‌رساند و خود به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن در‌می‌آید. همسر رضا در حین جراحی می‌میرد و شكوه، جراح، فرزند رضا را نجات می‌دهد. پس از گذشت نه سال، رضا از [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزاد می‌شود. حال او در جست‌و‌جوی تنها بازمانده خود، فرزندش، است. كیمیا نزد شكوه در مشهد زندگی می‌كند. مشكل اینجا است كه شكوه به‌طور كامل به كیمیا وابسته است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مردی شبیه باران]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره فرماندهی به نام منصور است كه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن درمی‌آید. قتلی در میان اسرا اتفاق می‌افتد. [[اسرا]] به منصور مظنون هستند، اما او توان دفاع از خویش را ندارد. یكی از [[اسرا]] تصمیم به قتل او می‌گیرد و همسرش، كه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمده است، یك تنه به دفاع از او برمی‌خیزد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره رخشانه است كه در سال‌های جوانی ازدواج كرده و صاحب پسری شده است. پس از مدتی خبر شهادت همسرش به او می‌رسد. او به‌ناچار در اثر فشار [[خانواده]] به عقد شوهرش درمی‌آید. پس از سال‌ها شوهرش از [[اسارت و اسیران|اسارت]] بازمی‌گردد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره فریدون كیان‌فر است كه همراه عده‌ای دیگر از اسیران جنگی به ایران بازمی‌گردد. دو نفر از نیروهای اطلاعاتی او را به‌علت اینكه مشهور به [[جاسوسی]]، پیوستن به [[منافقین]] و نقش داشتن در شهادت عده‌ای از [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] بوده بازداشت می‌كنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جدای از فیلم‌های سینمایی، فیلم‌های كوتاه زیادی با موضوع [[اسارت و اسیران|اسارت]] ساخته شده است كه برخی از شاخص‌ترین آنها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تولدی دیگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (هوشنگ پاكروان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حلبچه رعد دوردست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بزرگمهر رفیعا)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رباعی كوچه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمید قاسم‌زادگان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روایت رزم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (فرامرز ناصری) نام دارند. نكته‌ای كه دراین‌بین حائز اهمیت است اینكه از زمان تبادل انبوه اسیران ایران و عراق در 26 مرداد 1369، ساخت آثار سینمایی مرتبط با اسرا شتاب بیشتری گرفت؛ نیمی از آثار سینمایی از ابتدا تا به امروز در سال‌های 1369 تا 1379 تولید شد و به‌تدریج كاهش چشمگیری پیدا كرد تا جایی ‌كه حتی در برخی از سال‌های دهه 1380 (1381، 1384، 1385، 1389) هیچ فیلمی در این زمینه تولید نشد.&lt;br /&gt;
==[[اسارت در تئاتر]]==&lt;br /&gt;
ذات درام كنش و عمل است و ازطرفی جنگ با كشمكش و درگیری عجین است و ظرفیت بالایی برای درام شدن دارد. اما خود كارزار جنگ، تنها عمل جنگی، باعث درام نمی‌شود. ظرفیت دیگری هم در جنگ وجود دارد و آن حالت جنگی است كه شاید جنگ به شكل مستقیم و به‌صورت توپ و تانك و خمپاره حضور نداشته باشد، اما باعث شكل‌گیری درام شود.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«نوشتن نمایش‌نامه‌های عمل جنگی تنها پردازش ممكن انگیزه جنگ در [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] نیست. طرح سؤال از زاویه پدیده نظامی، بدون شك مقابله با نقطه‌نظر دیگری را ایجاب می‌كند كه جنگ را محدود به میدان جنگ نمی‌دارد، بلكه با آن مثل سمپتوم یا بیماری پیكر اجتماع و حتی پیكر انسان برخورد می‌كند. اندیشیدن به جنگ همچون عمل نیست؛ یعنی مانند كشمكش یا نبردی كه گروه‌های متشكل را به دور یك مخاصمه متمركز می‌كند، بلكه مثل حالت است.حالت جنگی به‌عنوان موضوع نمایش‌نامه‌نویسی، بیان فصیحی از انگیزه‌های اجتماعی و حیاتی، سیاسی و فردی را ایجاب می‌كند؛ چیزی كه ضرورتاً متضمن چشم‌پوشی از حماسه و بازگشت به مقوله‌های مهم فرم دراماتیك، و به‌خصوص عمل ارگانیك و پرسناژی كه به‌عنوان ذات شخصی و روان‌شناختی منظور شده، نیست.»&amp;lt;ref&amp;gt;لسكو، داوید (1383). هنر نمایش‌نویسی جنگ. ترجمه نادعلی همدانی، تهران: قطره.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&amp;lt;/blockquote&amp;gt;    پدیده جنگ برای درام‌نویسان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ تا جایی ‌كه از اولین درام‌ها تا نمایش‌نامه‌های مدرن و معاصر هم به این موضوع پرداخته‌اند. از نمایش‌[[نامه]] ایرانیان كه اشیل در 472 قبل از میلاد نوشته و آنتیگونه سوفوكل، زنان تروآ و ایفیژنی اوریپید و لسیسترا آریستوفان تا مكبث، هملت، اتلّلو، هنری پنجم و ریچارد سومِ شكسپیر و ننه دلاور و فرزندان او، مادر، دایره گچی قفقازی، تفنگ‌های خانم كارار، محاكمه ژاندارك در روآن، اپرای دوپولی، محاكمه لوكولوس و آدم آدم استِ برشت و پیك‌نیك در میدان جنگ و گوئرنیكا آرابال و بیرون پشت درِ بورشرت، قضیه رابرت اوپنهایمرِ كیپهارت، صفحه اولِ رابرت نیكولز و صلح كبیرِ ادوارد باند.تئاتر عرصه تجربه و خلاقیت است. «هریك از چهره‌های تجربی، امكانات تئاتر را به‌عنوان یك هنر، گسترش داده‌اند و برای هریك از آنها تجربه معنایی متفاوت داشته است.»&amp;lt;ref&amp;gt;اِوَنز، جیمز روز (1376). تئاتر تجربی، ترجمه مصطفی اسلامیه، تهران: سروش.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    دراین‌بین، پدیده جنگ و به تبع آن اسارت هم امكانات خوبی را در اختیار اصحاب تئاتر قرار داده است. در جنگ هشت ساله عراق علیه ایران، نمایش‌نامه‌های متعددی تولید و نمایش‌های چشمگیری در حوزه جنگ به روی صحنه رفت. در اردوگاه‌ها و بازداشتگاه‌های اسرا، خود اسرا با حداقل امكانات و به شكل خلاقانه‌ای نمایش‌هایی را به مناسبت‌هایی تمرین و در شرایط سخت اجرا می‌كردند كه نمایش [[نماز]] در اسارتِ احمد یوسفی به بخشی از زندگی اسرا در اسارت می‌پردازد. نمایش‌نامه‌های معتنابهی در این زمینه به چاپ رسیده‌اند كه به‌خاطر مانایی، منابع ارزشمندی در این حوزه محسوب می‌شوند. متون نمایشی كه با موضوع اسارت تا به امروز چاپ شده‌اند، به شرح ذیل‌اند: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خدای عشق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمد احمدی، 1373)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صبح صادق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا برمایون، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرودگاه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مرتضی داریوندنژاد، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از بی‌نامی‌های عشق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا آریان‌فر، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آینه، وقت آفتاب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سعید تشكری، 1377)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ماهِ لب‌ریخته&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا آریان‌فر، 1377)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دغدغه‌های پرچین چهار زبل و رمزورازهای دورودراز نیمه‌شب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مهرداد رایانی مخصوص، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجلس گل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید مهدی شجاعی، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مهمان سرزمین خواب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (چیستا یثربی، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;برگ‌ریزان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سیروس همتی، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زنگ خاطرات نرگس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حلقه مفقوده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چهارمین نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جمشید خانیان، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فصل صبوری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمد خراط‌زاده، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معلمی به نام صفر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بلوط‌های تلخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شهرام كرمی، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتوبان سكوت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شهرام كرمی، 1388)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خط سرخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمیدرضا نعیمی، 1388)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تخت برزخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید مجتبی حسینی كفشدار، 1393).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
همه این نمایش‌نامه‌ها به‌وسیله كارگردان‌های مختلف از سراسر كشور روی صحنه رفته و اكثراً در جشنواره‌های تئاتر دفاع مقدس حضور داشته‌اند. جدای از این اجراها، نمایش‌هایی با موضوع اسارت به‌وسیله كارگردانانی اجرا شده‌اند كه از آن میان می‌توان به نمایش‌های ذیل اشاره كرد: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نماز در اسارت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمد یوسفی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از خرما تا زیتون&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ایرج افشاری‌اصل)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چرخ هشتم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علیرضا حنیفی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ناگهان پنجره سرد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (افسانه هنرور)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ماهی سرخ سیب گل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدحسین طهماسبی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لاله كوهستان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (پرویز عرب)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آرزو&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسین رستمیان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زیتون&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بهمن حسین‌محمد)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فانوس دهكده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید محمد سیدی‌فر)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدیث ‌وصال&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (قدیرعلی ترك‌زهرایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;وداع در غربت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (روح‌الله صفایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هاد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علیرضا پوربزرگ)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صفیه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مجید عزیزی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همیشه ‌ماندگار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسن باستانی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مردی دیگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدمهدی حاتمی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;توفان روح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسین پارسایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اسم من رحیمه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی دل‌پیشه)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مقتل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (نیر غایب‌زاده)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تولد یك ستاره&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جواد ایزددوست)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چراغ‌ها را خاموش نكنید&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (هومن برق‌نورد)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خاكستری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (الهام فتاحی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كاكوتی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مهدی مرعشی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نقطه، ته‌خط (&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مالك سراج)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;به ‌موازات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (امین آبان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آرزویم آرزوست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا عطایی‌فر).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از این بین، نمایش‌نامه‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مهمان سرزمین خواب، چهارمین نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اسم من رحیمه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به جهت نگاه نو و جذابیت‌های متنی، اجراهای مختلفی در سراسر كشور داشته و در جشنواره‌های مختلف تئاتر جوایزی را به خود اختصاص داده‌اند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مهمان سرزمین خواب]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره یونس، عكاس جنگ، است كه خانواده او گمان می‌كنند اسیر شده است. او در اثر انفجار، حافظه خود را از دست داده است. پس از جست‌وجوهای فراوان، او را در بیمارستانی پیدا می‌كنند و همسرش سارا، كه بازیگر تئاتر است، با بازآفرینی خاطرات و موضوع‌های عكس‌هایش، یونس خاطراتش را به یاد می‌آورد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[چهارمین نامه]] د&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رباره قاسم است كه به جنگ رفته و نامه‌ای كه خورشید، نامزد او، برایش نوشته، خوانده می‌شود. او شهید شده است، اما مادرش بر این باور است كه او زنده است. جنگ تمام می‌شود و با بازگشت اسرا، مادر بر این اعتقاد است كه او اسیر بوده و همراه اسرا به خانه بازخواهد گشت. در نهایت خورشید هم به این باور می‌رسد كه قاسم اسیر است. اسم من رحیمه درباره رحیم و حبیب، دوست دوران كودكی اوست. آن دو در جریان جنگ، برای انفجار پلی مأموریت می‌گیرند. رحیم پس از منفجر كردن پل، اسیر و حبیب زخمی می‌شود. رحیم در [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن است و همه گمان می‌كنند كه حبیب پل را منفجر كرده و او را قهرمان می‌دانند.&lt;br /&gt;
==[[اسارت در تلویزیون]]==&lt;br /&gt;
جدای از اكثر فیلم‌های سینمایی و كوتاهی كه در تلویزیون به نمایش درآمده‌اند، فیلم‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اربعین، جایی برای زندگی، آتش در خرمن، همه فرزندان من، لانه عقاب‌ها، گل و تگرگ و بچه‌های شهر خرم (انیمیشن)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; نیز از رسانه ملی پخش شده‌اند. در ضمن سریال‌هایی هم به این موضوع پرداخته‌اند كه شاخص‌ترین آنها سریال‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دولت مخفی، بازگشت پرستوها، نبردی دیگر و قفسی برای پرواز&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; است.علاوه‌بر فیلم و سریال‌های مزبور، چند فیلم به شكل مستند و مصاحبه‌محور تولید شده است ازجمله اسرای ایرانی در عراق، [[اسیران جنگ|اسرای جنگ]]، اسرای عراقی (دو عنوان) و سه برنامه‌ای كه با عنوان [[اسیران جنگ|اسرای ایرانی]] در عراق در 1365 در بغداد تولید شد، حائز اهمیت هستند&amp;lt;ref&amp;gt;آرشیو مركزی صدا و سیما.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت در سینما]]&lt;br /&gt;
*[[اسارت در تئاتر]]&lt;br /&gt;
*[[تئاتر در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[اسارت در تلویزیون]]&lt;br /&gt;
==كتابشناسی==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7&amp;diff=11840</id>
		<title>بازتاب اسارت در سینما</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7&amp;diff=11840"/>
		<updated>2026-08-06T15:42:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « تا به امروز (بهمن 1395) بیش از 40 فیلم سینمایی تولید شده است كه به موضوع اسارت پرداخته‌اند. شروع جدی و پرداخت به این موضوع، در 1362 با ساخت فیلم بازداشتگاه به كارگردانی &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كوپال مشكوت&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شروع شد. این فیلم، كه بازیگ...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
تا به امروز (بهمن 1395) بیش از 40 فیلم سینمایی تولید شده است كه به موضوع [[اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون|اسارت]] پرداخته‌اند. شروع جدی و پرداخت به این موضوع، در 1362 با ساخت فیلم بازداشتگاه به كارگردانی &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كوپال مشكوت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; شروع شد. این فیلم، كه بازیگرانی همچون جمشید هاشم‌پور، محمد مطیع، حسین شهاب، ناهید ظفر، بهروز جلیلی، ایرج سرباز، مجید علیزاده، رسول حیدری، امیر معاون‌زاده و نعمت حقیقی در آن بازی می‌كنند، داستانی با محوریت [[اسرا]] دارد و خلاصه داستان آن به این شرح است: «[[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] در بازداشتگاه‌های رژیم بعث عراق، تحت فشار و شكنجه‌های نیروهای بعثی همانند فولاد آبدیده شده و دلاورانه [[مقاومت]] می‌كنند. عده‌ای از [[اسرا]] تصمیم به [[فرار]] می‌گیرند و موفق نیز می‌شوند. اسرای فراری وقتی به ایران می‌رسند، بی‌درنگ عازم جبهه می‌شوند تا به جنگ بی‌امانشان علیه دشمن بعثی ادامه دهند.»&amp;lt;ref&amp;gt;امید، جمال (1371)، فرهنگ فیلم‌های سینمای ایران، ج ‌3. تهران: تصویر.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دیگر فیلم‌های سینمایی كه به موضوع [[اسارت و اسیران|اسارت]] پرداخته‌اند به شرح ذیل هستند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتاق یك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رحیم رحیمی‌پور، 1363)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتوبوس شب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (كیومرث پوراحمد، 1385)، &#039;&#039;&#039;اخراجی‌ها 2&#039;&#039;&#039; (مسعود ده‌نمكی، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;باز باران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محسن محسنی‌نسب، 1372)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بازگشت قهرمان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شاپور قریب، 1369)، [[بوی پیراهن یوسف]] (ابراهیم حاتمی‌كیا، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدعلی باشه‌آهنگر، 1388)، &#039;&#039;&#039;پاتك&#039;&#039;&#039; (علی‌اصغر شادروان، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پرنده آهنین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی شاه‌حاتمی، 1370)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پرواز از [[اردوگاه]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسن كاربخش، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پوتین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (عبدالله باكیده، 1371)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خط آتش&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید علی و سید فرید سجادحسینی، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خرس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (خسرو معصومی، 1390)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دست‌های خالی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ابوالقاسم طالبی، 1385)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دوئل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمدرضا درویش، 1382)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دیدار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا هنرمند، 1373)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رهایی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رسول صدرعاملی، 1362)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زیر سایه‌ كنار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جواد ارشاد، 1365)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ساعت 25&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مسعود آب‌پرور، 1385)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شكوه بازگشت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سیروس مقدم، 1371)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;عیسی می‌آید&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی ژكان، 1380)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرار بزرگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ناصر محمدی، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرار مرگبار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (تورج منصوری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قاصدك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (قاسم جعفری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كمین&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمید خیرالدین، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كیمیا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمدرضا درویش، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گارد ویژه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (پرویز صبری، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گیلانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رخشان بنی‌اعتماد، محسن عبدالوهاب، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لانه عقاب‌ها&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (كوپال مشكوت، 1378)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مردی شبیه باران]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سعید سهیلی، 1376)، &#039;&#039;&#039;مسافر غریب&#039;&#039;&#039; (یوسف جمادی، 1370)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معصوم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (داود توحیدپرست، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منطقه ممنوع&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (رضا جعفری، 1374)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمد كاوری، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;یك قدم تا مرگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بهروز فرجی، 1378)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از این بین پنج فیلم &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بوی پیراهن یوسف]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[کیمیا|كیمیا]]، [[مردی شبیه باران]]، [[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]] و [[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; از نظر پرداخت و جذب مخاطب ازجمله موفق‌ترین‌ها هستند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[کیمیا|كیمیا]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره رضا است كه در آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] همسرش را به [[بیمارستان]] می‌رساند و خود به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن در‌می‌آید. همسر رضا در حین جراحی می‌میرد و شكوه، جراح، فرزند رضا را نجات می‌دهد. پس از گذشت نه سال، رضا از [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزاد می‌شود. حال او در جست‌و‌جوی تنها بازمانده خود، فرزندش، است. كیمیا نزد شكوه در مشهد زندگی می‌كند. مشكل اینجا است كه شكوه به‌طور كامل به كیمیا وابسته است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مردی شبیه باران]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره فرماندهی به نام منصور است كه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن درمی‌آید. قتلی در میان [[اسرا]] اتفاق می‌افتد. [[اسرا]] به منصور مظنون هستند، اما او توان دفاع از خویش را ندارد. یكی از [[اسرا]] تصمیم به قتل او می‌گیرد و همسرش، كه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمده است، یك تنه به دفاع از او برمی‌خیزد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[بیداری رویاها|بیداری رؤیاها]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره رخشانه است كه در سال‌های جوانی ازدواج كرده و صاحب پسری شده است. پس از مدتی خبر شهادت همسرش به او می‌رسد. او به‌ناچار در اثر فشار [[خانواده]] به عقد شوهرش درمی‌آید. پس از سال‌ها شوهرش از [[اسارت و اسیران|اسارت]] بازمی‌گردد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[نفوذی]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره فریدون كیان‌فر است كه همراه عده‌ای دیگر از [[اسیران جنگ|اسیران جنگی]] به ایران بازمی‌گردد. دو نفر از نیروهای اطلاعاتی او را به‌علت اینكه مشهور به [[جاسوسی]]، پیوستن به [[منافقین]] و نقش داشتن در شهادت عده‌ای از اسیران ایرانی بوده بازداشت می‌كنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جدای از فیلم‌های سینمایی، فیلم‌های كوتاه زیادی با موضوع [[اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون|اسارت]] ساخته شده است كه برخی از شاخص‌ترین آنها &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تولدی دیگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (هوشنگ پاكروان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حلبچه رعد دوردست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بزرگمهر رفیعا)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رباعی كوچه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمید قاسم‌زادگان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روایت رزم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (فرامرز ناصری) نام دارند. نكته‌ای كه دراین‌بین حائز اهمیت است اینكه از زمان تبادل انبوه اسیران ایران و عراق در 26 مرداد 1369، ساخت آثار سینمایی مرتبط با [[اسرا]] شتاب بیشتری گرفت؛ نیمی از آثار سینمایی از ابتدا تا به امروز در سال‌های 1369 تا 1379 تولید شد و به‌تدریج كاهش چشمگیری پیدا كرد تا جایی ‌كه حتی در برخی از سال‌های دهه 1380 (1381، 1384، 1385، 1389) هیچ فیلمی در این زمینه تولید نشد.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون]]&lt;br /&gt;
*[[اسارت در تئاتر]]&lt;br /&gt;
*[[اسارت در تلویزیون]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF&amp;diff=11839</id>
		<title>بازتاب اسارت در مجموعه‌های تلویزیونی و مستند</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF&amp;diff=11839"/>
		<updated>2026-08-06T15:41:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « جدای از اكثر فیلم‌های سینمایی و كوتاهی كه در تلویزیون به نمایش درآمده‌اند، فیلم‌های &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;اربعین، جایی برای زندگی، آتش در خرمن، همه فرزندان من، لانه عقاب‌ها، گل و تگرگ و بچه‌های شهر خرم (انیمیشن)&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; نیز از رسانه ملی پخش شده‌اند...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
جدای از اكثر فیلم‌های سینمایی و كوتاهی كه در تلویزیون به [[نمایش در اسارت|نمایش]] درآمده‌اند، فیلم‌های &#039;&#039;&#039;اربعین، جایی برای زندگی، آتش در خرمن، همه فرزندان من، لانه عقاب‌ها، گل و تگرگ و بچه‌های شهر خرم (انیمیشن)&#039;&#039;&#039; نیز از رسانه ملی پخش شده‌اند. در ضمن سریال‌هایی هم به این موضوع پرداخته‌اند كه شاخص‌ترین آنها سریال‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دولت مخفی، بازگشت پرستوها، نبردی دیگر و قفسی برای پرواز&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; است.علاوه‌بر فیلم و سریال‌های مزبور، چند فیلم به شكل مستند و مصاحبه‌محور تولید شده است ازجمله اسرای ایرانی در عراق، اسرای جنگ، اسرای عراقی (دو عنوان) و سه برنامه‌ای كه با عنوان [[اسرا|اسرای ایرانی]] در عراق در 1365 در بغداد تولید شد، حائز اهمیت هستند&amp;lt;ref&amp;gt;آرشیو مركزی صدا و سیما.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]].(1399).[[دانشنامه آزادگان]]: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون]]&lt;br /&gt;
*&lt;br /&gt;
*&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1&amp;diff=11838</id>
		<title>بازتاب اسارت در تئاتر</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1&amp;diff=11838"/>
		<updated>2026-08-06T15:39:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «ذات درام كنش و عمل است و ازطرفی جنگ با كشمكش و درگیری عجین است و ظرفیت بالایی برای درام شدن دارد. اما خود كارزار جنگ، تنها عمل جنگی، باعث درام نمی‌شود. ظرفیت دیگری هم در جنگ وجود دارد و آن حالت جنگی است كه شاید جنگ به شكل مستقیم و به‌صورت توپ و ت...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;ذات درام كنش و عمل است و ازطرفی جنگ با كشمكش و درگیری عجین است و ظرفیت بالایی برای درام شدن دارد. اما خود كارزار جنگ، تنها عمل جنگی، باعث درام نمی‌شود. ظرفیت دیگری هم در جنگ وجود دارد و آن حالت جنگی است كه شاید جنگ به شكل مستقیم و به‌صورت توپ و تانك و خمپاره حضور نداشته باشد، اما باعث شكل‌گیری درام شود.&amp;lt;blockquote&amp;gt;    «نوشتن نمایش‌نامه‌های عمل جنگی تنها پردازش ممكن انگیزه جنگ در تئاتر نیست. طرح سؤال از زاویه پدیده نظامی، بدون شك مقابله با نقطه‌نظر دیگری را ایجاب می‌كند كه جنگ را محدود به میدان جنگ نمی‌دارد، بلكه با آن مثل سمپتوم یا بیماری پیكر اجتماع و حتی پیكر انسان برخورد می‌كند. اندیشیدن به جنگ همچون عمل نیست؛ یعنی مانند كشمكش یا نبردی كه گروه‌های متشكل را به دور یك مخاصمه متمركز می‌كند، بلكه مثل حالت است.حالت جنگی به‌عنوان موضوع نمایش‌نامه‌نویسی، بیان فصیحی از انگیزه‌های اجتماعی و حیاتی، سیاسی و فردی را ایجاب می‌كند؛ چیزی كه ضرورتاً متضمن چشم‌پوشی از حماسه و بازگشت( ←[[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت آزادگان به وطن)]] به مقوله‌های مهم فرم دراماتیك، و به‌خصوص عمل ارگانیك و پرسناژی كه به‌عنوان ذات شخصی و روان‌شناختی منظور شده، نیست.»&amp;lt;ref&amp;gt;لسكو، داوید (1383). هنر نمایش‌نویسی جنگ. ترجمه نادعلی همدانی، تهران: قطره.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&amp;lt;/blockquote&amp;gt;    پدیده جنگ برای درام‌نویسان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ تا جایی ‌كه از اولین درام‌ها تا نمایش‌نامه‌های مدرن و معاصر هم به این موضوع پرداخته‌اند. از نمایش‌[[نامه]] ایرانیان كه اشیل در 472 قبل از میلاد نوشته و آنتیگونه سوفوكل، زنان تروآ و ایفیژنی اوریپید و لسیسترا آریستوفان تا مكبث، هملت، اتلّلو، هنری پنجم و ریچارد سومِ شكسپیر و ننه دلاور و فرزندان او، مادر، دایره گچی قفقازی، تفنگ‌های خانم كارار، محاكمه ژاندارك در روآن، اپرای دوپولی، محاكمه لوكولوس و آدم آدم استِ برشت و پیك‌نیك در میدان جنگ و گوئرنیكا آرابال و بیرون پشت درِ بورشرت، قضیه رابرت اوپنهایمرِ كیپهارت، صفحه اولِ رابرت نیكولز و صلح كبیرِ ادوارد باند.تئاتر عرصه تجربه و خلاقیت است. «هریك از چهره‌های تجربی، [[امکانات]] تئاتر را به‌عنوان یك هنر، گسترش داده‌اند و برای هریك از آنها تجربه معنایی متفاوت داشته است.»&amp;lt;ref&amp;gt;اِوَنز، جیمز روز (1376). تئاتر تجربی، ترجمه مصطفی اسلامیه، تهران: سروش.&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    دراین‌بین، پدیده جنگ و به تبع آن [[اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون|اسارت]] هم امكانات خوبی را در اختیار اصحاب تئاتر قرار داده است. در جنگ هشت ساله عراق علیه ایران، نمایش‌نامه‌های متعددی تولید و نمایش‌های چشمگیری در حوزه جنگ به روی صحنه رفت. در [[اردوگاه]] ها و بازداشتگاه‌های اسرا، خود اسرا با حداقل امكانات و به شكل خلاقانه‌ای نمایش‌هایی را به مناسبت‌هایی تمرین و در شرایط سخت اجرا می‌كردند كه نمایش [[نماز]] در اسارتِ احمد یوسفی به بخشی از زندگی [[اسرا]] در [[اسارت و اسیران|اسارت]] می‌پردازد. نمایش‌نامه‌های معتنابهی در این زمینه به چاپ رسیده‌اند كه به‌خاطر مانایی، منابع ارزشمندی در این حوزه محسوب می‌شوند. متون نمایشی كه با موضوع اسارت تا به امروز چاپ شده‌اند، به شرح ذیل‌اند: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خدای عشق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمد احمدی، 1373)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صبح صادق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا برمایون، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرودگاه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مرتضی داریوندنژاد، 1375)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از بی‌نامی‌های عشق&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا آریان‌فر، 1376)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آینه، وقت آفتاب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سعید تشكری، 1377)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ماهِ لب‌ریخته&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا آریان‌فر، 1377)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دغدغه‌های پرچین چهار زبل و رمزورازهای دورودراز نیمه‌شب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مهرداد رایانی مخصوص، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجلس گل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید مهدی شجاعی، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مهمان سرزمین خواب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (چیستا یثربی، 1379)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;برگ‌ریزان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سیروس همتی، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زنگ خاطرات نرگس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1383)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حلقه مفقوده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چهارمین نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جمشید خانیان، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فصل صبوری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمد خراط‌زاده، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معلمی به نام صفر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید حسین فدایی‌حسین، 1384)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بلوط‌های تلخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شهرام كرمی، 1387)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتوبان سكوت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (شهرام كرمی، 1388)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خط سرخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حمیدرضا نعیمی، 1388)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تخت برزخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید مجتبی حسینی كفشدار، 1393).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    همه این نمایش‌نامه‌ها به‌وسیله كارگردان‌های مختلف از سراسر كشور روی صحنه رفته و اكثراً در جشنواره‌های تئاتر دفاع مقدس حضور داشته‌اند. جدای از این اجراها، نمایش‌هایی با موضوع اسارت به‌وسیله كارگردانانی اجرا شده‌اند كه از آن میان می‌توان به نمایش‌های ذیل اشاره كرد: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نماز در اسارت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (احمد یوسفی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از خرما تا زیتون&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ایرج افشاری‌اصل)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چرخ هشتم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علیرضا حنیفی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ناگهان پنجره سرد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (افسانه هنرور)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ماهی سرخ سیب گل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدحسین طهماسبی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لاله كوهستان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (پرویز عرب)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آرزو&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسین رستمیان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زیتون&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (بهمن حسین‌محمد)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فانوس دهكده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سید محمد سیدی‌فر)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدیث ‌وصال&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (قدیرعلی ترك‌زهرایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;وداع در غربت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (روح‌الله صفایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هاد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علیرضا پوربزرگ)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صفیه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مجید عزیزی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همیشه ‌ماندگار&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسن باستانی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مردی دیگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدمهدی حاتمی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;توفان روح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (حسین پارسایی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اسم من رحیمه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (علی دل‌پیشه)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مقتل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (نیر غایب‌زاده)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تولد یك ستاره&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (جواد ایزددوست)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چراغ‌ها را خاموش نكنید&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (هومن برق‌نورد)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خاكستری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (الهام فتاحی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كاكوتی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (مهدی مرعشی)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نقطه، ته‌خط (&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مالك سراج)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;به ‌موازات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (امین آبان)، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آرزویم آرزوست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (محمدرضا عطایی‌فر).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
   از این بین، نمایش‌نامه‌های &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مهمان سرزمین خواب، چهارمین نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اسم من رحیمه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به جهت نگاه نو و جذابیت‌های متنی، اجراهای مختلفی در سراسر كشور داشته و در جشنواره‌های مختلف تئاتر جوایزی را به خود اختصاص داده‌اند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[مهمان سرزمین خواب]]&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; درباره یونس، عكاس جنگ، است كه [[خانواده]] او گمان می‌كنند اسیر شده است. او در اثر انفجار، حافظه خود را از دست داده است. پس از جست‌وجوهای فراوان، او را در بیمارستانی پیدا می‌كنند و همسرش سارا، كه بازیگر تئاتر است، با بازآفرینی خاطرات و موضوع‌های عكس‌هایش، یونس خاطراتش را به یاد می‌آورد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[[چهارمین نامه]] د&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رباره قاسم است كه به جنگ رفته و نامه‌ای كه خورشید، نامزد او، برایش نوشته، خوانده می‌شود. او شهید شده است، اما مادرش بر این باور است كه او زنده است. جنگ تمام می‌شود و با بازگشت اسرا، مادر بر این اعتقاد است كه او اسیر بوده و همراه اسرا به خانه بازخواهد گشت. در نهایت خورشید هم به این باور می‌رسد كه قاسم اسیر است. اسم من رحیمه درباره رحیم و حبیب، دوست دوران كودكی اوست. آن دو در جریان جنگ، برای انفجار پلی مأموریت می‌گیرند. رحیم پس از منفجر كردن پل، اسیر و حبیب زخمی می‌شود. رحیم در [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن است و همه گمان می‌كنند كه حبیب پل را منفجر كرده و او را قهرمان می‌دانند.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت در سینما، تئاتر و تلویزیون]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[تئاتر در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[مهمان سرزمین خواب]]&lt;br /&gt;
*[[چهارمین نامه]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=11837</id>
		<title>ادبیات در دوران اسارت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=11837"/>
		<updated>2026-08-06T15:38:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
ادبیات در دوران [[مقاومت]] آزادگان در زندان‌های رژیم صدام، در ایجاد نشاط و پویایی [[اسرا]] نقش بسزایی داشت و در بیشتر مناسبت‌ها، از ابزار ادبیات به شکل مناسبی برای حفظ و ارتقای روحیه [[اسرا]] و بی‌اثر کردن تبلیغات مسموم رژیم صدام استفاده می‌شد.&lt;br /&gt;
==انواع قالب های ادبی==&lt;br /&gt;
====[[شعر در اسارت|شعر]]====&lt;br /&gt;
در سراسر دوران [[اسارت در شعر|اسارت]]، شاعران اسیر با سرودن اشعار در قالب‌های مختلف و با مضامین سیاسی، اجتماعی، انقلابی، دینی، عرفانی و طنز خدمات چشمگیری به هم‌بندان خود کردند و نقش بسزایی در حفظ روحیه آنان داشتند. این اشعار در قالب غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره، رباعی و شعر نو سروده شدند و بسته به میزان تسلط شاعر به [[شعر در اسارت|شعر]] در سطوح مختلف قابل ارزیابی است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در برخی از اردوگاه‌ها، به‌سبب شرایط امنیتی، شاعر یا شاعران جز برای فعالان و مدیران فرهنگی شناخته‌شده نبودند و [[شعر در اسارت|اشعار]] آنان بدون ذکر نام سراینده در مناسبت‌ها خوانده می‌شد، ولی در اردوگاه‌هایی که فضای تقریباً مساعدی حاکم بود، همه افراد شاعر را می‌شناختند و اشعارشان را معمولاً خودشان می‌خواندند و اگر امکان حضور شاعر برای خواندن شعر نبود، نام او به‌عنوان سراینده [[شعر در اسارت|شعر]] بیان می‌شد. البته در [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعاری با مضامین سیاسی]]، نام شاعر برده نمی‌شد؛ مگر اینکه خود او به این کار رضایت می‌داد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در برخی اردوگاه‌ها شاعران با یکدیگر ارتباط نداشتند. ولی در بعضی اردوگاه‌ها شاعران به‌صورت پنهانی، نشست‌های ادبی برگزار می‌کردند و اشعار خود را برای یکدیگر می‌خواندند و آنها را نقد می‌کردند. این نشست‌ها در پرورش استعدادها و غنای اشعار و همچنین روحیه دادن به [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[اردوگاه]] مؤثر بود. ازجمله در اردوگاه‌های موصل، شاعران با هم ارتباط داشتند و حتی در [[اردوگاه موصل 1]] انجمن شعر تشکیل شد و به‌صورت هفتگی نشست‌هایی برگزار می‌شد. در این انجمنِ مخفی، مدیران فرهنگی [[اردوگاه]] ازطریق رابط خود، که از اعضای انجمن بود، به هر مناسبتْ [[شعر در اسارت|شعر]] سفارش می‌دادند و رابط از اعضای انجمن می‌خواست در زمینه موردنظر [[شعر در اسارت|شعر]] بسرایند و پس از آماده شدن [[شعر در اسارت|شعر]] و نقد آن، در اختیار مسئول فرهنگی [[اردوگاه]] قرار داده می‌شد و او نیز آن را در اختیار مسئولان فرهنگی اتاق‌ها قرار می‌داد. در‌این‌خصوص معمولاً بهترین اشعار را برای ارائه در برنامه‌ها انتخاب می‌کردند. [[سرود در اسارت|سرودها]] نیز توسط اعضای انجمن سروده و ارائه می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
برگزاری [[جشنواره های شعر|جشنواره‌ها و سوگواره‌های شعر]] با هدایت انجمن صورت می‌گرفت. در [[اردوگاه موصل 1]]، جشنواره شعر در ایام دهه فجر برگزار شد و همه شاعران به [[شعر در اسارت|شعرخوانی]] در رابطه با [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] ‌پرداختند. سوگواره شعر نیز به مناسبت [[رحلت امام خمینی|ارتحال حضرت امام‌خمینی(ره)]] توسط همان انجمن در 1368 در [[اردوگاه موصل 1]] برگزار شد. از دیگر اقدامات انجمن، برگزاری مشاعره‌ها و مجادله‌های شعری بود که مورد استقبال عموم آزادگان واقع می‌شد. طراحی یک نمایش سه‌قسمتی با گویش شعری از دیگر اقدامات به‌یادماندنی اعضای انجمن شعر بود. مجادله‌های شعری عموماً جنبه نمایشی به خود می‌گرفتند و در مواردی، با محتوای طنز برگزار می‌شدند.&lt;br /&gt;
=====[[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]=====&lt;br /&gt;
[[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] عمدتاً در وصف امام‌خمینی(ره) و [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] سروده می‌شد و در بعضی مواقع نیز به مناسبت کسب پیروزی در جبهه‌های جنگ، اشعاری را [[شاعران آزاده]] سروده‌اند. محتوای پاره‌ای از [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] در ذمّ رژیم صدام و خود او بود. به‌طور‌کلی، بعثی‌ها نسبت به همه اشعار حساسیت نشان می‌دادند، ولی در مورد [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]، حساسیت آنان مضاعف بود. سراینده شعر در صورت لو رفتن به‌شدت [[شکنجه]] می‌شد. به نقل از آزاده، عبدالحسین جلالوند، در یک مورد، هنگامی‌كه قطعه شعری سیاسی در [[اردوگاه تکریت 11|اردوگاه 11 تکریت]] به دست بعثی‌ها افتاد، کسی را که مسئولیت سرودن آن را برعهده گرفت به [[زندان انفرادی]] بردند و به‌سختی [[شکنجه]] کردند به‌گونه‌ای‌که تا شش ماه قادر به راه رفتن نبود؛ زیرا تمام گوشت کف پاهای او با ضربه‌های کابل صدمه می‌بیند. (همایش آزادگان [[اردوگاه تکریت 11|تكریت 11]] در مشهد)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شاعران برای مصون ماندن از تبعات [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]، معمولاً ابیات را به ذهن می‌سپردند و درصورتی‌که برای استفاده در جمع نوشته می‌شد، مسئولان فرهنگی، پس از استفاده آن را از بین می‌بردند تا به دست بعثی‌ها نیفتد.&lt;br /&gt;
=====[[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]]=====&lt;br /&gt;
[[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] پرمخاطب‌ترین اشعار دوران [[مقاومت]] بود. سید آزادگان، مرحوم حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]]، در هر اردوگاهی که حضور پیدا می‌کرد، شاعران را تشویق می‌كرد تا [[اشعار طنز در اسارت|شعر طنز]] بسرایند و در جمع بخوانند. ایشان ازاین‌طریق سعی می‌کرد تا با ایجاد نشاط، روحیه آزادگان را تقویت کند. به‌همین‌علت بخش زیادی از اشعار شاعران با دستمایه طنز سروده شد. برخی از این اشعار تا مدت‌ها در اذهان مخاطبان باقی می‌ماند و گاه و بی‌گاه، برخی ابیات آن از زبان آنان بیان می‌شد و موجب انبساط خاطر شنوندگان می‌شد. [[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] بیشتر در [[مناسبت ملی عید نوروز|عید نوروز]] و [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|اعیاد مذهبی]] خوانده می‌شد. خاستگاه این اشعار بیشتر در اردوگاه‌های موصل به‌ویژه [[اردوگاه موصل 1|موصل 1]] بود.&lt;br /&gt;
====[[سرود در اسارت|سرود]]====&lt;br /&gt;
ایجاد گروه‌های [[سرود در اسارت|سرود]] و اجرا در میان جمع به [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]]، جزء جدایی‌ناپذیر برنامه‌های فرهنگی در بیشتر اردوگاه‌ها بود. [[سرود در اسارت|سرودها]] در ایجاد شور و نشاط و ارتقای روحیه [[اسرا]]، تأثیر چشمگیری داشت. البته در همه اردوگاه‌ها امکان تشکیل گروه [[سرود در اسارت|سرود]] نبود، ولی در اکثر اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده، این گروه‌ها فعال بودند و با رعایت مسائل حفاظتی به اجرای بر[[نامه]] می‌پرداختند. نکته قابل توجه در بحث [[سرود در اسارت|سرودها]] این بود که عمدتاً مناسبتی بودند و آهنگ كلامی توسط افراد مشخص صورت می‌گرفت. گاهی [[شعر در اسارت|شعر]] و آهنگ كلامی یک [[سرود در اسارت|سرود]] هم‌زمان توسط یک نفر آماده می‌شد و در گیرایی آن، تأثیر خوبی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آماده‌سازی [[سرود در اسارت|سرود]]، گاهی به‌سختی صورت می‌گرفت و مدتی به طول می‌انجامید. در برخی اردوگاه‌ها هر اتاق یک گروه [[سرود در اسارت|سرود]] داشت و از ترکیب خوش‌صداترین افراد این گروه‌ها، گروه [[سرود در اسارت|سرود]] [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد و آنها در سطح عمومی به اجرای برنامه می‌پرداختند. برخی از [[سرود در اسارت|سرودها]] در دوران [[مقاومت]] مورد استقبال گسترده قرار می‌گرفت و به‌این‌ترتیب این اشعار در اذهان آزادگان ماندگار شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[سرود در اسارت|سرودها]] شكل‌ها و موضوعات‌ مختلفی‌ داشتند: [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] روحیه‌بخش‌ و راهگشا؛ [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] تصویری‌؛ [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] طنز (برخی‌ از [[سرود در اسارت|سرودها]] به‌‌صورت‌ نمایشی‌ و در قالب‌ طنز اجرا می‌شد. اجرای‌ این‌گونه‌ [[سرود در اسارت|سرودها]] غوغا می‌كرد. لباس‌ و گریم‌ خوبی‌ برای‌ آنها درنظر گرفته‌ می‌شد)؛ و [[سرود در اسارت|سرودهایی‌]] كه‌ به‌‌عنوان‌ موسیقی‌ [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] به‌‌كار می‌رفت؛ مجموعه‌ [[سرود در اسارت|سرودهایی‌]] كه‌ در زمان‌ معین‌ و با درخواست‌ شنوندگان‌ و بینندگان‌ پخش‌ می‌شد. مسئول‌ [[سرود در اسارت|سرود]] در معرض‌ خطر‌های‌ شدیدی‌ قرار داشت، به‌ویژه‌ آنكه‌ [[سرود در اسارت|سرود]] با سروصدایی‌ كه‌ ایجاد می‌كرد، عراقی‌ها را به‌‌سوی‌ خود می‌خواند&amp;lt;ref&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1380). [[تئاتر در اسارت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
====[[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله و دکلمه]]====&lt;br /&gt;
[[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله و دکلمه]] نیز در کنار [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرود]] بیشتر کاربرد مناسبتی داشت و در مواقع نیاز، متن‌هایی در [[مقاله و دکلمه در اسارت|قالب مقاله یا دکلمه]] توسط افراد آشنا به فن آماده می‌شد و نویسنده یا فردی که بیان خوبی داشت، در خلال برنامه‌ها به اجرای آن می‌پرداخت. متن [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله‌ها و دکلمه‌ها]] به‌علت محدودیت [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در دوره‌ای یا برای رعایت زمان برنامه، طولانی نوشته نمی‌شد. [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله‌ها و دکلمه‌ها]] بیشتر در [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|اعیاد مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]] کاربرد داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    گاهی مسابقه مقاله‌نویسی با موضوع [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] در خلال برگزاری [[مناسبت ملی دهه فجر|جشن‌های پیروزی انقلاب اسلامی]] برگزار می‌شد و پس از داوری، به نویسندگان مقاله‌های برتر جوایزی اهدا می‌شد. نویسنده بهترین مقاله نیز آن را در یکی از [[مناسبت ملی دهه فجر|شب‌های دهه فجر]]، در جمع می‌خواند.&lt;br /&gt;
====[[داستان در اسارت|داستان]]====&lt;br /&gt;
داستان‌نویسی از دیگر موضوع‌هایی بود که در دوران [[مقاومت]] موردتوجه تعدادی از نویسندگان آزاده قرار گرفت. این موضوع به گستردگی [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرود]] نبود و مخاطبان خاصی داشت. در اردوگاه‌هایی که در میانه دوران [[مقاومت]]، [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] آزاد شد و هیئت‌های [[صلیب سرخ]] آن را در اختیار [[اسرا]] قرار دادند، تعدادی از نویسندگان اقدام به نوشتن داستان‌های متوسط و بلند کردند. متن‌ [[داستان در اسارت|داستان]] با خط خوش در دفتری نگاشته می‌شد و در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گرفت. خوانندگان در فرصت یک تا دو هفته‌ای، خواندن [[داستان در اسارت|داستان]] را به پایان می‌رساندند و آن را در اختیار متقاضیان بعدی قرار می‌دادند. استقبال از [[داستان در اسارت|داستان‌ها]] به مضمون و شیوه نگارش و نویسنده آن بستگی داشت. ازاین‌رو برخی از [[داستان در اسارت|داستان‌ها]]، در کل [[اردوگاه]] دست‌به‌دست می‌شد و برخی دیگر در یک یا دو اتاق مورد استفاده قرار می‌گرفت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در [[اردوگاه موصل 1]]، دو سه عنوان از [[داستان در اسارت|داستان‌های]] نوشته‌شده که دارای مضمون اجتماعی خیلی خوبی بودند، به [[نمایش در اسارت|نمایش]] درآمدند و مورد استقبال قرار گرفتند. نویسندگان این سه [[داستان در اسارت|داستان]] احمد رضایی حسن‌آبادی و داود حدادی بودند&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]].(1399).[[دانشنامه آزادگان]]: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]]،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[ادبیات و هنر]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=11835</id>
		<title>ادبیات در دوران اسارت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=11835"/>
		<updated>2026-08-06T15:37:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « ادبیات در دوران مقاومت آزادگان در زندان‌های رژیم صدام، در ایجاد نشاط و پویایی اسرا نقش بسزایی داشت و در بیشتر مناسبت‌ها، از ابزار ادبیات به شکل مناسبی برای حفظ و ارتقای روحیه اسرا و بی‌اثر کردن تبلیغات مسموم رژیم صدام استفاده می‌شد....» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
ادبیات در دوران [[مقاومت]] آزادگان در زندان‌های رژیم صدام، در ایجاد نشاط و پویایی [[اسرا]] نقش بسزایی داشت و در بیشتر مناسبت‌ها، از ابزار ادبیات به شکل مناسبی برای حفظ و ارتقای روحیه [[اسرا]] و بی‌اثر کردن تبلیغات مسموم رژیم صدام استفاده می‌شد.&lt;br /&gt;
==انواع قالب های ادبی==&lt;br /&gt;
====[[شعر در اسارت|شعر]]====&lt;br /&gt;
در سراسر دوران [[اسارت در شعر|اسارت]]، شاعران اسیر با سرودن اشعار در قالب‌های مختلف و با مضامین سیاسی، اجتماعی، انقلابی، دینی، عرفانی و طنز خدمات چشمگیری به هم‌بندان خود کردند و نقش بسزایی در حفظ روحیه آنان داشتند. این اشعار در قالب غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره، رباعی و شعر نو سروده شدند و بسته به میزان تسلط شاعر به [[شعر در اسارت|شعر]] در سطوح مختلف قابل ارزیابی است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در برخی از اردوگاه‌ها، به‌سبب شرایط امنیتی، شاعر یا شاعران جز برای فعالان و مدیران فرهنگی شناخته‌شده نبودند و [[شعر در اسارت|اشعار]] آنان بدون ذکر نام سراینده در مناسبت‌ها خوانده می‌شد، ولی در اردوگاه‌هایی که فضای تقریباً مساعدی حاکم بود، همه افراد شاعر را می‌شناختند و اشعارشان را معمولاً خودشان می‌خواندند و اگر امکان حضور شاعر برای خواندن شعر نبود، نام او به‌عنوان سراینده [[شعر در اسارت|شعر]] بیان می‌شد. البته در [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعاری با مضامین سیاسی]]، نام شاعر برده نمی‌شد؛ مگر اینکه خود او به این کار رضایت می‌داد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در برخی اردوگاه‌ها شاعران با یکدیگر ارتباط نداشتند. ولی در بعضی اردوگاه‌ها شاعران به‌صورت پنهانی، نشست‌های ادبی برگزار می‌کردند و اشعار خود را برای یکدیگر می‌خواندند و آنها را نقد می‌کردند. این نشست‌ها در پرورش استعدادها و غنای اشعار و همچنین روحیه دادن به [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[اردوگاه]] مؤثر بود. ازجمله در اردوگاه‌های موصل، شاعران با هم ارتباط داشتند و حتی در [[اردوگاه موصل 1]] انجمن شعر تشکیل شد و به‌صورت هفتگی نشست‌هایی برگزار می‌شد. در این انجمنِ مخفی، مدیران فرهنگی [[اردوگاه]] ازطریق رابط خود، که از اعضای انجمن بود، به هر مناسبتْ [[شعر در اسارت|شعر]] سفارش می‌دادند و رابط از اعضای انجمن می‌خواست در زمینه موردنظر [[شعر در اسارت|شعر]] بسرایند و پس از آماده شدن [[شعر در اسارت|شعر]] و نقد آن، در اختیار مسئول فرهنگی [[اردوگاه]] قرار داده می‌شد و او نیز آن را در اختیار مسئولان فرهنگی اتاق‌ها قرار می‌داد. در‌این‌خصوص معمولاً بهترین اشعار را برای ارائه در برنامه‌ها انتخاب می‌کردند. [[سرود در اسارت|سرودها]] نیز توسط اعضای انجمن سروده و ارائه می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
برگزاری [[جشنواره های شعر|جشنواره‌ها و سوگواره‌های شعر]] با هدایت انجمن صورت می‌گرفت. در [[اردوگاه موصل 1]]، جشنواره شعر در ایام دهه فجر برگزار شد و همه شاعران به [[شعر در اسارت|شعرخوانی]] در رابطه با [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] ‌پرداختند. سوگواره شعر نیز به مناسبت [[رحلت امام خمینی|ارتحال حضرت امام‌خمینی(ره)]] توسط همان انجمن در 1368 در [[اردوگاه موصل 1]] برگزار شد. از دیگر اقدامات انجمن، برگزاری مشاعره‌ها و مجادله‌های شعری بود که مورد استقبال عموم آزادگان واقع می‌شد. طراحی یک نمایش سه‌قسمتی با گویش شعری از دیگر اقدامات به‌یادماندنی اعضای انجمن شعر بود. مجادله‌های شعری عموماً جنبه نمایشی به خود می‌گرفتند و در مواردی، با محتوای طنز برگزار می‌شدند.&lt;br /&gt;
=====[[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]=====&lt;br /&gt;
[[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] عمدتاً در وصف امام‌خمینی(ره) و [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] سروده می‌شد و در بعضی مواقع نیز به مناسبت کسب پیروزی در جبهه‌های جنگ، اشعاری را [[شاعران آزاده]] سروده‌اند. محتوای پاره‌ای از [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] در ذمّ رژیم صدام و خود او بود. به‌طور‌کلی، بعثی‌ها نسبت به همه اشعار حساسیت نشان می‌دادند، ولی در مورد [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]، حساسیت آنان مضاعف بود. سراینده شعر در صورت لو رفتن به‌شدت [[شکنجه]] می‌شد. به نقل از آزاده، عبدالحسین جلالوند، در یک مورد، هنگامی‌كه قطعه شعری سیاسی در [[اردوگاه تکریت 11|اردوگاه 11 تکریت]] به دست بعثی‌ها افتاد، کسی را که مسئولیت سرودن آن را برعهده گرفت به [[زندان انفرادی]] بردند و به‌سختی [[شکنجه]] کردند به‌گونه‌ای‌که تا شش ماه قادر به راه رفتن نبود؛ زیرا تمام گوشت کف پاهای او با ضربه‌های کابل صدمه می‌بیند. (همایش آزادگان [[اردوگاه تکریت 11|تكریت 11]] در مشهد)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شاعران برای مصون ماندن از تبعات [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]، معمولاً ابیات را به ذهن می‌سپردند و درصورتی‌که برای استفاده در جمع نوشته می‌شد، مسئولان فرهنگی، پس از استفاده آن را از بین می‌بردند تا به دست بعثی‌ها نیفتد.&lt;br /&gt;
=====[[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]]=====&lt;br /&gt;
[[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] پرمخاطب‌ترین اشعار دوران [[مقاومت]] بود. سید آزادگان، مرحوم حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی‌فرد]]، در هر اردوگاهی که حضور پیدا می‌کرد، شاعران را تشویق می‌كرد تا [[اشعار طنز در اسارت|شعر طنز]] بسرایند و در جمع بخوانند. ایشان ازاین‌طریق سعی می‌کرد تا با ایجاد نشاط، روحیه آزادگان را تقویت کند. به‌همین‌علت بخش زیادی از اشعار شاعران با دستمایه طنز سروده شد. برخی از این اشعار تا مدت‌ها در اذهان مخاطبان باقی می‌ماند و گاه و بی‌گاه، برخی ابیات آن از زبان آنان بیان می‌شد و موجب انبساط خاطر شنوندگان می‌شد. [[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] بیشتر در [[مناسبت ملی عید نوروز|عید نوروز]] و [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|اعیاد مذهبی]] خوانده می‌شد. خاستگاه این اشعار بیشتر در اردوگاه‌های موصل به‌ویژه [[اردوگاه موصل 1|موصل 1]] بود.&lt;br /&gt;
====[[سرود در اسارت|سرود]]====&lt;br /&gt;
ایجاد گروه‌های [[سرود در اسارت|سرود]] و اجرا در میان جمع به [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]]، جزء جدایی‌ناپذیر برنامه‌های فرهنگی در بیشتر اردوگاه‌ها بود. [[سرود در اسارت|سرودها]] در ایجاد شور و نشاط و ارتقای روحیه [[اسرا]]، تأثیر چشمگیری داشت. البته در همه اردوگاه‌ها امکان تشکیل گروه [[سرود در اسارت|سرود]] نبود، ولی در اکثر اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده، این گروه‌ها فعال بودند و با رعایت مسائل حفاظتی به اجرای بر[[نامه]] می‌پرداختند. نکته قابل توجه در بحث [[سرود در اسارت|سرودها]] این بود که عمدتاً مناسبتی بودند و آهنگ كلامی توسط افراد مشخص صورت می‌گرفت. گاهی [[شعر در اسارت|شعر]] و آهنگ كلامی یک [[سرود در اسارت|سرود]] هم‌زمان توسط یک نفر آماده می‌شد و در گیرایی آن، تأثیر خوبی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آماده‌سازی [[سرود در اسارت|سرود]]، گاهی به‌سختی صورت می‌گرفت و مدتی به طول می‌انجامید. در برخی اردوگاه‌ها هر اتاق یک گروه [[سرود در اسارت|سرود]] داشت و از ترکیب خوش‌صداترین افراد این گروه‌ها، گروه [[سرود در اسارت|سرود]] [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد و آنها در سطح عمومی به اجرای برنامه می‌پرداختند. برخی از [[سرود در اسارت|سرودها]] در دوران [[مقاومت]] مورد استقبال گسترده قرار می‌گرفت و به‌این‌ترتیب این اشعار در اذهان آزادگان ماندگار شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[سرود در اسارت|سرودها]] شكل‌ها و موضوعات‌ مختلفی‌ داشتند: [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] روحیه‌بخش‌ و راهگشا؛ [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] تصویری‌؛ [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] طنز (برخی‌ از [[سرود در اسارت|سرودها]] به‌‌صورت‌ نمایشی‌ و در قالب‌ طنز اجرا می‌شد. اجرای‌ این‌گونه‌ [[سرود در اسارت|سرودها]] غوغا می‌كرد. لباس‌ و گریم‌ خوبی‌ برای‌ آنها درنظر گرفته‌ می‌شد)؛ و [[سرود در اسارت|سرودهایی‌]] كه‌ به‌‌عنوان‌ موسیقی‌ [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] به‌‌كار می‌رفت؛ مجموعه‌ [[سرود در اسارت|سرودهایی‌]] كه‌ در زمان‌ معین‌ و با درخواست‌ شنوندگان‌ و بینندگان‌ پخش‌ می‌شد. مسئول‌ [[سرود در اسارت|سرود]] در معرض‌ خطر‌های‌ شدیدی‌ قرار داشت، به‌ویژه‌ آنكه‌ [[سرود در اسارت|سرود]] با سروصدایی‌ كه‌ ایجاد می‌كرد، عراقی‌ها را به‌‌سوی‌ خود می‌خواند&amp;lt;ref&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1380). [[تئاتر در اسارت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
====[[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله و دکلمه]]====&lt;br /&gt;
[[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله و دکلمه]] نیز در کنار [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرود]] بیشتر کاربرد مناسبتی داشت و در مواقع نیاز، متن‌هایی در [[مقاله و دکلمه در اسارت|قالب مقاله یا دکلمه]] توسط افراد آشنا به فن آماده می‌شد و نویسنده یا فردی که بیان خوبی داشت، در خلال برنامه‌ها به اجرای آن می‌پرداخت. متن [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله‌ها و دکلمه‌ها]] به‌علت محدودیت [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در دوره‌ای یا برای رعایت زمان برنامه، طولانی نوشته نمی‌شد. [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله‌ها و دکلمه‌ها]] بیشتر در [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|اعیاد مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]] کاربرد داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    گاهی مسابقه مقاله‌نویسی با موضوع [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] در خلال برگزاری [[مناسبت ملی دهه فجر|جشن‌های پیروزی انقلاب اسلامی]] برگزار می‌شد و پس از داوری، به نویسندگان مقاله‌های برتر جوایزی اهدا می‌شد. نویسنده بهترین مقاله نیز آن را در یکی از [[مناسبت ملی دهه فجر|شب‌های دهه فجر]]، در جمع می‌خواند.&lt;br /&gt;
====[[داستان در اسارت|داستان]]====&lt;br /&gt;
داستان‌نویسی از دیگر موضوع‌هایی بود که در دوران [[مقاومت]] موردتوجه تعدادی از نویسندگان آزاده قرار گرفت. این موضوع به گستردگی [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرود]] نبود و مخاطبان خاصی داشت. در اردوگاه‌هایی که در میانه دوران [[مقاومت]]، [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] آزاد شد و هیئت‌های [[صلیب سرخ]] آن را در اختیار [[اسرا]] قرار دادند، تعدادی از نویسندگان اقدام به نوشتن داستان‌های متوسط و بلند کردند. متن‌ [[داستان در اسارت|داستان]] با خط خوش در دفتری نگاشته می‌شد و در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گرفت. خوانندگان در فرصت یک تا دو هفته‌ای، خواندن [[داستان در اسارت|داستان]] را به پایان می‌رساندند و آن را در اختیار متقاضیان بعدی قرار می‌دادند. استقبال از [[داستان در اسارت|داستان‌ها]] به مضمون و شیوه نگارش و نویسنده آن بستگی داشت. ازاین‌رو برخی از [[داستان در اسارت|داستان‌ها]]، در کل [[اردوگاه]] دست‌به‌دست می‌شد و برخی دیگر در یک یا دو اتاق مورد استفاده قرار می‌گرفت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در [[اردوگاه موصل 1]]، دو سه عنوان از [[داستان در اسارت|داستان‌های]] نوشته‌شده که دارای مضمون اجتماعی خیلی خوبی بودند، به [[نمایش در اسارت|نمایش]] درآمدند و مورد استقبال قرار گرفتند. نویسندگان این سه [[داستان در اسارت|داستان]] احمد رضایی حسن‌آبادی و داود حدادی بودند&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]].(1399).[[دانشنامه آزادگان]]: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]]،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[ادبیات و هنر]]&lt;br /&gt;
*[[داستان در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[شعر در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[سرود در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[اشعار سیاسی در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[اشعار طنز در اسارت]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D8%AA%DA%A9_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%DB%8C%DA%A9%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1&amp;diff=11804</id>
		<title>اجبار اسیران به کتک زدن یکدیگر</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D8%AA%DA%A9_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%DB%8C%DA%A9%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1&amp;diff=11804"/>
		<updated>2026-07-26T20:23:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «از شیوه های تنبیه و شکنجه های روحی اسرا، اجبار اسرا به کتک زدن یکدیگر بود.  مأموران بعثی اسرا را وادار می‌کردند همدیگر را کتک بزنند و اگر کسی استنکاف می‌ورزید، به‌شدت تنبیه می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی دانشنامه آزادگان.(1399)...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;از شیوه های [[تنبیه و شکنجه های روحی]] [[اسرا]]، اجبار [[اسرا]] به کتک زدن یکدیگر بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مأموران بعثی [[اسرا]] را وادار می‌کردند همدیگر را کتک بزنند و اگر کسی استنکاف می‌ورزید، به‌شدت [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]].(1399).[[دانشنامه آزادگان]]: اسیران ایرانی آزاد شده در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ عراق علیه ایران]].تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir/fa/library پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اسارتگاه‌های رژیم بعث عراق، یکی از روش‌های تحقیر و [[شکنجه]] اسیران ایرانی این بود که در مواردی به دلیل تعداد بالای اسیران، آن‌ها را دو به دو در برابر هم قرار می‌دادند و وادار می‌کردند به یکدیگر سیلی بزنند یا به صورت هم ضربه وارد کنند. این روش پیامدهای روانی و اخلاقی عمیقی داشت که در ادامه به آن‌ها خواهم پرداخت.&lt;br /&gt;
==این روش خشونت بار و تحقیرکننده، چندلایه بود==&lt;br /&gt;
۱. شکستن اتحاد: [[اسیران جنگ|اسیران]] را در موقعیتی قرار می‌داد که مجبور بودند به هم‌وطن خود آسیب بزنند، که این خود بزرگترین پیروزی روانی برای عراقی‌ها و تلاش برای ایجاد گسست بین [[اسیران جنگ|اسیران]] بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲. بازی با زمان: تأخیر و کش دادن اجرای حکم، خود [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ای دیگر بود؛ چون [[اسیران جنگ|اسیران]] می‌دانستند عاقبت یا باید بزنند یا زیر [[شکنجه|شکنجه‌]] شدیدتر بروند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳. دلخوری و گناه: حتی اگر [[اسیران جنگ|اسیران]] می‌فهمیدند که مجبور هستند، این عمل باعث احساس شرم، گناه درونی [[اسیران جنگ|اسیران]] می شد و حتی در مواردی به ایجاد کینه پنهان بین دوستان دامن می زد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴. راهکار [[مقاومت]] منفعلانه: [[اسیران جنگ|اسیران]] هوشمندانه عمل می‌کردند؛ یعنی ظاهرِ امر را حفظ می‌کردند (برای [[فرار]] از [[شکنجه|شکنجه‌]] مستقیم) اما در باطن ضربات را آرام می‌زدند یا فقط ادای ضربه زدن را درمی‌آوردند تا هم [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] نشوند  و هم کمتر به رفیق خود آسیب برسانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این نمونه‌ی بارز [[مقاومت]] اخلاقی در سخت‌ترین شرایط بود. در یک مورد پائیز سال 1367 در اسارتگاه [[اردوگاه تکریت 12|تکریت 12]] آسایشگاه 6 عبدالرضا در آن زمان، بیست و یک سال بیشتر نداشت و یک جوان خیلی با انرژی و دانشجو بود که سال اول دانشگاه را به صورت داوطلبانه رها کرده بود و رفته بود به جبهه تا ادای دینی به کشور خودش در برابر تجاوز ارتش عراق داشته باشد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
او در [[اعتراض]] به این نوع تنبیه در برابر عراقی‌ها ایستاد و گفت:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«ما [[اسیر جنگی در حقوق بین المللی|اسیر]] هستیم و اینجا هم اسارتگاه است و شما موظفید خودتان ما را [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] کنید، نه اینکه ما را به جان هم بیندازید.&amp;lt;ref&amp;gt;نکوئیان، عبدالرضا. خاطره نگاشت&amp;lt;/ref&amp;gt;»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;این حرکت عبدالرضا روحیه‌ای به بقیه‌ی افرادی که آنجا داشتند [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌شدند داد. انگار که این حرکت او یک انرژی مضاعفی در آنها ایجاد کرد و همه یک‌باره تکبیر گفتند و محکم ایستادند در برابر عراقی‌ها.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آنها به محض اینکه اتحاد این بچه‌ها را دیدند، یک‌باره این شیوه‌ی [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] را متوقف کردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
عبدالرضا با وجود سن کم، شجاعت مثال‌زدنی از خود نشان داد. او با یک موضع‌گیری اصولی و انسانی، نه تنها کرامت خود را حفظ کرد، بلکه اتحاد و همبستگی را در میان سایر [[اسیران جنگ|اسیران]] زنده کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
فریاد تکبیر جمعی [[اسیران جنگ|اسیران]]، نشان‌دهنده‌ی انرژی مضاعف و [[مقاومت]] دسته‌جمعی در برابر ذلت‌پذیری بود که از حرکت عبدالرضا الهام گرفت و به یک حرکت اعتراضی موثر معنا بخشید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
عراقی‌ها وقتی اتحاد و ایستادگی [[اسیران جنگ|اسیران]] را دیدند، عقب‌نشینی کردند و آن روش تحقیرآمیز را متوقف ساختند. زیرا می دیدند اگر به این روش ادامه دهن با واکنش های جمعی بیشتری روبرو می شوند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این یک نمونه‌ی بسیار الهام‌بخش از [[مقاومت]] اخلاقی و جمعی در سخت‌ترین شرایط ممکن بود .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«این درس بزرگی برای همهٔ ما بود که شجاعت یک فرد می‌تواند هم به خودش و هم به دیگران درس [[مقاومت]] در برابر دشمن بدهد.»&lt;br /&gt;
==تحلیل و گسترش معنا==&lt;br /&gt;
۱. شجاعت فردی، جرقه جمعی می‌زند&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
  یک نفر با یک «نه» به‌موقع، می‌تواند زنجیره خاموشی و انفعال را بشکند. عبدالرضا نشان داد که جسارت اخلاقی گاهی از سلاح موثرتر است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲. [[مقاومت]]، مسری است&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
وقتی اسیران تکبیر گفتند و ایستادگی کردند، ثابت شد که امید و همبستگی در شرایط [[اسارت و اسیران|اسارت]] هم قابل انتشار است؛ دشمن از اتحاد می‌ترسد، نه از تنهایی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳. قدرت الگوسازی&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
  این حرکت نه‌تنها در آن لحظه تأثیر داشت، بلکه به عنوان یک الگوی رفتاری برای سایر [[اسیران جنگ|اسیران]] و نسل‌های بعد ثبت شد که حتی در اوج فشار، می‌توان کرامت را حفظ کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴. پیام به امروز ما&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این  آدرس فقط محدود به [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیست؛ در هر عرصه‌ای که با ناعدالتی، زورگویی یا تحقیر مواجهیم، شجاعت یک نفر می‌تواند سرآغاز تغییر باشد.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[تنبیه و شکنجه]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[تنبیه و شکنجه های روحی]]&lt;br /&gt;
*[[تنبیه در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[شکنجه در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[تنبیه و شکنجه های جسمی]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عبدالرضا نکوئیان&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86&amp;diff=11787</id>
		<title>کتاب هایی درباره سید آزادگان</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86&amp;diff=11787"/>
		<updated>2026-07-23T06:03:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « در طول سال هایی که آزادگان به کشور بازگشته اند کتاب های زیادی در خصوص خاطرات و سیره رفتاری حاج آقا ابوترابی به نگارش دارآمده، بسیاری از این کتاب ها روایت اسرای هم بند وی در اردوگاه های عراق است و بخشی دیگر به زندگی...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
در طول سال هایی که آزادگان به کشور بازگشته اند کتاب های زیادی در خصوص خاطرات و سیره رفتاری [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] به نگارش دارآمده، بسیاری از این کتاب ها روایت اسرای هم بند وی در اردوگاه های عراق است و بخشی دیگر به زندگی او پیش از [[اسارت و اسیران|اسارت]] می پردازد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
همچنین در خاطرات بسیاری از آزادگانی که سرگذشت [[اسارت و اسیران|اسارت]] خود را به رشته تحریر درآورده اند رد پای [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|سید آزادگان]] به نحوی پررنگ و تاثیر گذار به چشم می خورد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در ادامه به معرفی برخی کتاب های چاپ شده در خصوص [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا علی اکبر ابوترابی فرد]] می پردازیم.&lt;br /&gt;
==از تربت کربلا==&lt;br /&gt;
اولین کتاب به چاپ رسیده از [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] مربوط به سال 1375 است اثری با عنوان «از تربت کربلا» که شامل مجموعه سخنرانی های [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی فرد]] برای آزادگان است که به صورت مخفیانه در [[اردوگاه]] ها انجام می شد این کتاب توسط دفتر [[ادبیات و هنر]] [[مقاومت]] به چاپ رسیده است.&lt;br /&gt;
==[[عارف شیدا]]==&lt;br /&gt;
[[عارف شیدا]] نام کتاب دیگری است که شامل 28 خاطره کوتاه از زبان [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|مرحوم حجت الاسلام ابوترابی فرد]] است. این خاطرات درباره برخی شخصیت ها مانند امام خمینی و افرادی از فداییان اسلام در مواضع مختلف است که راوی خود شاهد تحولات روحی برخی افراد در اثر ایمان و اعتقاد قلبی و بلاخره تاثیر اخلاق اسلامی بوده یا از اشخاص مطمئن شنیده است.&lt;br /&gt;
==[[نسیمی از بهشت(کتاب)|نسیمی از بهشت]]==&lt;br /&gt;
کتاب دیگری که در خصوص [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] به چاپ رسیده است کتابی با عنوان «[[نسیمی از بهشت(کتاب)|نسیمی از بهشت]]» در قالب سفر[[نامه]] است که سفر [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] از حرم امام خمینی تا حرم امام رضا (ع) را که شامل برخی خاطرات آزادگان در بخش های مختلف است آورده. مجموعه مذکور حاوی خاطرات شیرین و خواندنی رهروان آزاده است که به همراه امیر کاروان [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|مرحوم ابوترابی]] مسیر اشاره شده را طی و در این مسیر با ذکر خاطراتی به طرح مسائل اسارت می پردازد. این کتاب کاری از صفرعبدالملکی توسط انتشارات امید ازادگان به چاپ رسیده است.&lt;br /&gt;
==[[فرشته های زمینی(کتاب)|فرشته های زمینی]]==&lt;br /&gt;
«[[مهمانی از آسمان]]» و «[[فرشته های زمینی(کتاب)|فرشته های زمینی]]» نام 2 کتاب در رده سنی کودکان است که خاطرات مربوط به [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] را گردآوری کرده است. این 2 کتاب در [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان]] به چاپ رسیده است.&lt;br /&gt;
==[[ستاره سپهر شیدایی]]==&lt;br /&gt;
نام کتابی دربردارنده مقالات و مطالب نگارنده در ترسیم شخصیت [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] است. همچنین شامل مقالاتی است که دوستان دوستان و آزادگان وی درباره شخصیت الهی آن آزاده گرانقدر گفته و یا نوشته اند. این کتاب در قالب کتب پژوهشی توسط قاسم جعفری نوشته شده و انتشارات [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان]] آن را به چاپ رسانده است.&lt;br /&gt;
==[[آن یار آسمانی]]==&lt;br /&gt;
[[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حجت الاسلام علی اکبری ابوترابی]] و علی اندرزگو 2 مبارز خستگی ناپذیر در دوره پهلوی بودند که در سخت ترین شرایط با اندیشه ای عمیق و عملی بی ریا به جهاد در راه خدا برخاستند و رنج در به دری را به جان خریدند و با اخلاص تمام عمر خود را وقف خدمت به اسلام و مردم و ترویج معنویت و مبارزه با رژیم پهلوی کردند. پشتیبانی مالی، تدارکاتی و تسلیحاتی و ایجاد ارتباط بین نیروهای رازدار مبارز با سید علی اندرزگو کاری دشوار و توانفرسا بود که [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|سید آزادگان علی اکبر ابوترابی]] به خوبی از عهده آن بر آمد و همچنان گمنام هم پای یار میداندار خویش به مبارزه پرداخت. بخشی از زندگی و خاطرات سید علی اندرزگو از زبان علی اکبر ابوترابی در کتابی با عنوان «ان یار آسمانی» توسط [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان]] به چاپ رسیده است.&lt;br /&gt;
==[[حماسه های ناگفته]]==&lt;br /&gt;
«[[حماسه های ناگفته]]» روایتی اجمالی از زبان [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|شهید سید علی اکبر ابوترابی فرد]] به قلم عبدالمجید رحمانیان است که توسط انتشارات [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]] به چاپ رسیده است.&lt;br /&gt;
==پاسیاد پسر خاک==&lt;br /&gt;
کتاب «پاسیاد پسر خاک» در 2 بخش هر کدام در سه فصل به سیر زندگی و مبارزات [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|مرحوم سید علی اکبر ابوترابی فرد]] می پردازد. بخش اول دربرگیرنده موضوعات پیش از انقلاب و پیشینه خانوادگی، تولد، دوران کودکی و نوجوانی، تحصیلات کلاسیک و حوزوی، حضور و فعالیت در عرصه های سیاسی در قم، نجف و تهران و همکاری با سید علی اندرزگو است. بخش دوم به مسایل بعد از انقلاب اسلامی می پردازد که مهمترین فرازهای این بخش حضور [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|مرحوم ابوترابی]] در ستاد جنگ های نامنظم، 10 سال اسارت، نمایندگی مقام معظم رهبری و دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی است. این کتاب توسط انتشارات سوریه مهر به چاپ رسیده است.&lt;br /&gt;
==[[سیره ابوترابی 1(کتاب)|سیره ابوترابی]]==&lt;br /&gt;
این کتاب در 2 جلد شامل خاطرات دوران اسارت [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حاج آقا ابوترابی]] است که به سفارش و مشارکت بنیاد شهید استان قزوین به چاپ رسیده است. این کتاب شرح حال و شیوه رفتاری [[سید آزادگان]] در زمان [[اسارت و اسیران|اسارت]] را بیان می کند و نهال ایثار و از خود گذشتگی در سخت ترین شرایط را در دل مخاطبان می نشاند.&lt;br /&gt;
==[[اوسلیمان بود(کتاب)|او سلیمان بود]]==&lt;br /&gt;
نام کتابی شامل خاطراتی از سید آزادگان است که به اهتمام معلم آزاده «محمد شقاقی» تهیه شده و حاوی نکات شیرین و درس آموزی از این بنده مخلص خداست که آزادگان آن را نقل می کنند. بیست و سه خاطره در این مجموعه نقل شده که از جمله آن ها می توان به مرد عاقل، [[آموزش]] نظامی، افسر سرافراز، تیغ و خرما،  [[عنبر]]، پیرمردها و [[علی فرعون، تکاور کرد(کتاب)|علی فرعون]] و ... اشاره کرد. این کتاب توسط انتشارات [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]] به چاپ رسیده است&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه قوند، فرزانه؛ کیانی، طاهره؛ شاهرخ آبادی، فهیمه و گودرزی، افسانه(1399). کتابنامه آزادگان. تهران: انتشارات [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]]،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[سید علی اکبر ابوترابی فرد]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[کتابشناسی سید آزادگان]]&lt;br /&gt;
*[[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پیوند به بیرون==&lt;br /&gt;
*[https://www.mashreghnews.ir/ مشرق نیوز]. کتاب‌هایی که نام «ابوترابی» گرفتند. قابل بازیابی از [https://www.mashreghnews.ir/news/861478/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF https://www.mashreghnews.ir/news/861478/]&lt;br /&gt;
*[https://defapress.ir/ خبر گزاری دفاع مقدس.] نگاهی به آثار منتشر شده در خصوص زندگی [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|حجت‌الاسلام سید علی اکبر ابوترابی]]. قابل بازیابی از[https://defapress.ir/fa/news/20662/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C https://defapress.ir/fa/news/20662/]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B6_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%86%D8%AE%D8%A7%D8%B9&amp;diff=11786</id>
		<title>نقض حقوق اسرای قطع نخاع</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B6_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%86%D8%AE%D8%A7%D8%B9&amp;diff=11786"/>
		<updated>2026-07-23T05:57:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹–۱۳۶۷) شمار قابل‌توجهی از [[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ایرانی بر اثر اصابت ترکش، [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های فیزیکی و ضعف تجهیزات پزشکی اولیه در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های عراق دچار مصدومیت نخاعی و قطع نخاع شدند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;دکر، ای.اف.، پست، اچ.اچ.جی. (1986). جنگ عراق علیه ایران از دیدگاه حقوق بین الملل، ترجمه و تلخيص واحد ترجمه دفتر خدمات حقوق بین الملل، سال[[نامه]] حقوق بین الملل، جلد 17، 75-105، قابل بازیابی از https://www.cilamag.ir/article_18351_0bd892e96006ebe241feaffae39d3bda.pdf&amp;lt;/ref&amp;gt;. این [[اسرا]] به‌دلیل ناتوانی در حرکت نیازمند مراقبت ویژه بودند، اما رژیم عراق اغلب از ارائه [[درمان بیماری|درمان]] مناسب یا انتقال به مراکز پزشکی تخصصی خودداری می کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;قریشی، سیدرسول (1397). &amp;quot;بازخوانی مسئولیت بین‌المللی رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی علیه ایران: تحلیل قطعنامه‌های شورای [[امنیت]] و سازوکار تعیین متجاوز&amp;quot;&#039;&#039;. فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس&#039;&#039;، 4(3)، 53-82، قابل بازیابی از https://hds.sndu.ac.ir/article_520.html&amp;lt;/ref&amp;gt;. پژوهش‌های حقوقی نشان می‌دهد چنین رفتارهایی مستقیماً ناقض مقررات کنوانسیون ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن بوده است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;فرجی، حسن (1402). &amp;quot;بررسی نقض مقررات ناظر بر حقوق مخاصمات بین المللی توسط دولت عراق در جنگ تحمیلی&amp;quot;، &#039;&#039;ف&#039;&#039;صلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق، 3(1)، قابل بازیابی از https://civilica.com/doc/189894&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==مصدومیت‌های نخاعی در میان اسرای ایرانی==&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های عراق به‌ویژه در مرحله انتقال اولیه، بسیاری از [[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی مجروح به‌دلیل نبود آمبولانس و تجهیزات تثبیت نخاع، دچار آسیب‌های ثانویه و قطع نخاع کامل شدند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;فقیه حبیبی، علی ( 1394). &amp;quot;راهبردهای احراز مسئولیت بین المللی دولت فعلی عراق در تادیه خسارات زیست محیطی جنگ تحمیلی به ایران از طریق اجرای کامل قطعنامه 598 شورای امنیت&amp;quot;، &#039;&#039;پژوهش های مدیریت راهبردی&#039;&#039;، 117-142، قابل بازیابی از https://sanad.iau.ir/fa/Article/1095415&amp;lt;/ref&amp;gt;. فقدان تشخیص به‌موقع و نگهداری نادرست از بیمار باعث عفونت و وخامت حال عده‌ای گردید که می‌توانست با مراقبت اولیه مناسب پیشگیری شود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;. گزارش‌های [[صلیب سرخ]] بین‌المللی حکایت از نگهداری این [[اسرا]] در سلول‌های انفرادی گرم و مرطوب دارد که شرایط را برای بروز زخم بستر و سایر عوارض تشدید می کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;Human Rights Watch. (2023). Iraq: Torture survivors await US redress, accountability. Retrieved from&amp;lt;nowiki/&amp;gt;https://www.hrw.org/news/2023/09/25/iraq-torture-survivors-await-us-redress-accountability&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==برخورد غیرقانونی با اسرای قطع نخاعی==&lt;br /&gt;
سخت‌ترین شرایط را کسانی داشتند که فلج بودند یا دچار ضایعات نخاعی شده بودند. از سویی نبود [[امکانات]] و عدم حضور پدر و مادر و خویشان و از سویی دیگر، اسیر دشمن بودن، آن‌ها را در تنگنا قرار می‌داد و غم و اندوهی چند برابر، بر جانشان مسلط می‌کرد. اما مهربانی‌های پزشکان و پرستاران ایثارگر ایرانی و دوستان هم‌وطنشان زندگی سخت و اسارتی را برایشان آسان می‌کرد. خاطرات منصور مزعل زاده یکی از اسرای قطع نخاعی به شرح زیر است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«دو تا پایم فلج بود. سر جایم در آسایشگاه افتاده بودم. صالح، پیش از شستن لباسهایش، لباس‌های مرا می‌شست. [[غذای اسارت|غذا]] دادن، تمیز کردن ملحفه و پتو و جای من، نظافت و ... همه را او انجام می‌داد. دو سال بعد، به راه افتادم. تا آمدم جبران کنم، عراقی‌ها زیر [[شکنجه]] شهیدش کردند. هیچ وقت نتوانستم مجاهدت‌های خاموش «صالح خلفیان» را جبران کنم».&amp;lt;/blockquote&amp;gt;خاطرات جانباز محمدرضا جماوندی چنین است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«جانبازی داشتیم که از ناحیه پا فلج بود. دوستان از هیچ کمکی به او کوتاهی نمی‌کردند. یک روز صبح، دیدیم که راه می‌رود. با نگاهی ناباورانه از او پرسیدم: «چطور شد که می‌توانی راه بروی؟» لبخندی زد و گفت: «دیشب در عالم خواب و بیداری، آقای بزرگواری بالای سرم ظاهر شد. به من فرمود: بلند شو! من هم ناخودآگاه برخاستم. چهره‌اش از نظرم محو شد. وقتی چشمانم را باز کردم، دیدم که به طلوع صبح چیزی نمانده و من ایستاده‌ام. قدری راه رفتم؛ ولی خودم هم نمی‌توانستم باور کنم که می‌توانم راه بروم». پخش خبر شفای او در [[اردوگاه]] تکریت، موجب شادمانی همه بچه‌ها شد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1399). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]: خاطرات [[بهداشت و درمان]] در اسارت. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;رژیم عراق مصدومان نخاعی را از حق دسترسی به سیگار، هواخوری و ملاقات با سایر [[اسرا]] محروم می‌کرد که نقض صریح ماده 17 کنوانسیون ژنو مربوط به مراقبت‌های پزشکی است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot;&amp;gt;International Committee of the Red Cross. (2004). Report on the treatment of prisoners in Iraq. Retrieved from https://www.legal-tools.org/doc/e5324c/pdf/&amp;lt;/ref&amp;gt;. طبق خاطرات [[اسرا]]، علیرغم وضعیت حرکتی محدود، از آن‌ها به‌عنوان برده کار اجباری در مسیرهای مین‌گذاری استفاده می‌شد که نه‌تنها مغایر اصول منع کار اجباری است، بلکه عملاً [[شکنجه]] تلقی می‌گردد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. [[شکنجه های جسمی|شکنجه‌های جسمی]] شامل کشیدن چادرهای سیمی گردن، [[خشونت در اسارت|خشونت‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مکرر و ضربات کابل بود که صدمات موجود را تشدید می‌کرد و تعهدات عراق تحت کنوانسیون ضد [[شکنجه]] را نادیده می گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه==&lt;br /&gt;
کنوانسیون ژنو سوم (۱۹۴۹) صراحتاً بر مراقبت فوری و متناسب با وضعیت جسمی [[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی مجروح تاکید دارد و هرگونه تبعیض در ارائه [[درمان بیماری|درمان]] پزشکی را ممنوع می‌سازد. پروتکل الحاقی اول (۱۹۷۷) استانداردهای بیشتری درباره حمایت از غیرنظامیان و مجروحان وضع کرد و [[شکنجه]] یا رفتار تحقیرآمیز نسبت به [[اسرا]] را به‌عنوان جنایت جنگی تعریف نمود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt;. علاوه بر این، «کنوانسیون جلوگیری و مجازات رفتارها و [[شکنجه]]» (۱۹۸۴) هرگونه خشونت عمدی که منجر به آسیب جدی جسمانی شود را جرم تلقی می‌کند و بر مسئولیت کیفری عاملان آن صحه می‌گذارد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
===گزارش ICRC در سال ۲۰۰۴ به صراحت به ناکافی بودن سیستم پزشکی به ویژه در [[زندان ابو غریب|زندان ابوغریب]] اشاره دارد. این گزارش بیان می‌کند که:===&lt;br /&gt;
*سیستم پزشکی زندان فاقد کارکنان و تجهیزات کافی بود؛&lt;br /&gt;
*کارت‌های پزشکی برای ثبت اطلاعات سلامت زندانیان نگهداری نمی‌شد، که نقض کنوانسیون ژنو است؛&lt;br /&gt;
*سیاست عدم ثبت رسمی زندانیان جدید، مانع از ارائه مراقبت‌های پزشکی مناسب شده بود.&lt;br /&gt;
این شرایط نشان‌دهنده عدم توجه به نیازهای پزشکی زندانیان است. برای [[اسیران جنگ|اسیران]] مبتلا به قطع نخاع، که به مراقبت‌های مداوم، فیزیوتراپی، و تجهیزات کمکی مانند ویلچر نیاز دارند، این کمبودها می‌تواند به معنای نقض جدی حقوق آن‌ها باشد. علاوه بر این، گزارش‌های دیده‌بان حقوق بشر نشان می‌دهد که زندانیان در بسیاری از موارد از دسترسی به [[خانواده]] و وکیل محروم بوده‌اند، که این موضوع می‌تواند مانع از پیگیری نیازهای پزشکی آن‌ها شود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==مقایسه عملکرد رژیم عراق با استانداردهای بین‌المللی==&lt;br /&gt;
در حالی که کنوانسیون ژنو موظف به ارائه [[درمان بیماری|درمان]] فوری و تخفیف شرایط جسمی مجروحان است، رژیم عراق نه تنها از [[درمان بیماری|درمان]] مناسب دریغ کرد، بلکه مجروحان نخاعی را به کار اجباری وادار ساخت که مصداق بارز [[شکنجه]] است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;. پروتکل الحاقی اول و کنوانسیون ضد [[شکنجه]] تأکید دارند رفتارهای تحقیرآمیز، [[شکنجه]] و اجبار به کار بر خلاف حقوق بشر و جرایم جنگی محسوب می‌شود، اما اعمال عراق بدون پیگرد قانونی باقی ماند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;. این تخلفات آشکار نشان می‌دهد که مسیر برخورد کیفری بین‌المللی با مسئولان عراقی جهت تضمین عدالت و پیشگیری از تکرار جنایات در آینده همچنان نیازمند تقویت است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==حرف‌های یک قطع نخاعی==&lt;br /&gt;
حسین معظمی‌نژاد که در جریان جنگ، قطع نخاع شده بود در خاطرات خود چنین می گوید:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«یک ساعت در راه بودیم تا به شهر العماره رسیدیم. خون از بدنم می‌رفت و ضعفم بیشتر می‌شد. به [[بیمارستان]] تموز که رسیدیم ما را روی برانکارد به سالنی پر از مجروح بردند. آن‌ها هر دو نفر را روی یک تخت می‌خواباندند. البته تخت‌ها بزرگ بود. سمت راستی من بچه تهران بود. سمت چپی‌ام بچه آذربایجان. خیلی خونریزی کرده بود. هفتاد نفر در یک سالن بودیم، با بیست یا بیست و پنج تخت زهوار در رفته. دوست آذربایجانی‌ام رنگش زرد شده بود. یک باند هم روی زخم‌هایمان نبستند. دم غروب، چهار نفر از بچه‌ها [[شهید و شهادت|شهید]] شدند. دوست تهرانی‌ام گفت: [[نماز]] یادت نره!» پیام را به دوست آذربایجانی‌ام رساندم. داشت ذکر می‌گفت. کف دو دستش را بر پتوها، لباس‌ها یا دیوار کشیدیم و تیمم کردیم و [[نماز]] خواندیم. بچه‌ها تا صبح یکی یکی [[شهید و شهادت|شهید]] می‌شدند. خون بر کف سالن بود و کاری از ما برنمی‌آمد. [[شام در اسارت|شام]] برایمان سوپ آوردند. نیمه شب دوست تهرانی‌ام را دیدم که داشت ذکر می‌گفت. شنیدم که می‌گفت: «اش ... اشهد ...». داشت شهادتین می‌گفت. لحظاتی بعد [[شهید و شهادت|شهید]] شد. عراقی‌ها آمدند و او را بردند. روز سوم، در سالن باز شد و [[آشپز در اردوگاه|آشپز]] با دیگ [[غذای اسارت|غذا]] وارد شد. او از تخت اول شروع کرد به بوسیدن بچه‌ها. گریه می‌کرد و می‌بوسید. تعجب کردیم. یکی از بچه‌ها به عربی علت این کارش را پرسید. گفت: «من ایرانی نیستم؛ ولی ایرانی‌ها را خیلی دوست دارم. همسرم هم ایرانی و اهل کرج است. من از امروز خدمتگزار شما هستم. اگر جلوی عراقی‌ها به شما تندی کردم، مجبورم».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[آب]] آورد و سر و صورتمان را شست. تا عراقی‌ها می‌آمدند تندخویی می‌کرد و بعد مهربان می‌شد. آن روز سر و کله دکتر هم پیدا شد. پزشکی چاق و تنومند بود. کارد تیزی در دست داشت. لباس بچه‌ها را پاره می‌کرد و جای زخم را می‌دید. دکتر همه را لخت کرد. تا مرا دید، گفت: «تیر به جای بدی خورده، قطع نخاع شده‌ای. اگر این تیر را دربیاورم، احتمال دارد رگ‌های دیگر هم آسیب ببیند و خطر دارد. فعلاً به سینه‌ات لوله می‌گذارم تا خون شکمت تخلیه شود».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بدون اینکه آمپول بی‌حسی بزند، با تیغ، نقطه‌ای در بالای قلبم را سوراخ کرد و یک لوله را که به یک شیشه وصل بود، در سینه‌ام فرو کرد. چیزی نمانده بود از شدت درد بی‌هوش شوم. بعد از ظهر هم نمایندگان [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] آمدند و از ما ثبت نام کردند و کارتی به ما دادند. برای [[خانواده|خانواده‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ام [[نامه]] نوشتم. گفتند: «ننویسید که مجروح شده‌اید!» من هم همین تصمیم را داشتم؛ چون برادرم عبدالرحیم قطع نخاعی بود و [[خانواده|خانواده‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ام می‌دانستند که قطع نخاعی چه اذیتی می‌کشد و یکی باید باشد تا از او پرستاری کند. ساعت یک بعد از ظهر روز چهارم، دوست آذربایجانی‌ام شهید شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بیست و هشت روز در آن [[بیمارستان]] بودیم و خبر از هیچ چیز نداشتیم. یک روز آمدند، لباس به تنمان کردند. مرا روی برانکارد خواباندند و کف اتوبوس دو طبقه گذاشتند. چشمانمان را هم بستند تا جایی را نبینیم. اتوبوس با تکان‌های شدید راه افتاد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ساعت پنج بعد از ظهر اتوبوس ایستاد. عده‌ای ایرانی آمدند و ما را پیاده کردند. آن اردوگاه [[عنبر]] بود. اسرای ایرانی به سویمان آمدند و ما را غرق بوسه کردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ما را به [[حمام در اسارت|حمام]] بردند. لباس‌های تمیز و خاکی رنگ آوردند و تنمان کردند و ما را در بهداری [[اردوگاه]] جا دادند. دکترهای ایرانی به استقبالمان آمدند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«سلام، خوش آمدید! من دکتر مجید جلالوند هستم» و به همین ترتیب دکتر بیگدلی، حسین قماشی، حسن افراسیابی، دکتر ارشاد و دکتر پاک‌نژاد به سراغمان آمدند».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دکتر مجید گفت: «خودتان را معرفی کنید و بگویید که چه کار بلدید؛ شاید شغل و حرفه شما به کار ما بیاید».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خود را معرفی کردم. او گفت: «وسایل جراحی و دوخت و دوز را آماده کنید!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
برق از چشمان ما پرید؛ «یعنی این‌ها وسایل جراحی و بی‌هوشی دارند؟»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
او از نفر اول شروع کرد به پرسیدن محل جراحت. نوبت من که رسید، گفتم: «گلوله به کمرم خورده و قطع نخاعی شده‌ام. پزشکان عراقی به من گفتند گلوله جای خطرناکی گیر کرده و نمی‌شود درش‌ آورد».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دکتر معاینه کرد و گفت: «بله، گلوله جای خطرناکیست. خب، این هم یادگاری جنگ است که باهات می‌ماند».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
معاینه که تمام شد، دکتر از نفر اول که گلوله در بازویش بود شروع کرد. اول به یکی از دکترها که متخصص بی‌هوشی بود، اشاره کرد. دکتر بی‌هوشی جلو رفت و دست برد طرف گردن مجروح، انگشت‌هایش کمی گردن او را مالید و بعد نقطه‌ای را فشار داد. پس از چند ثانیه، مجروح بی‌هوش شد؛ سپس یکی از بچه‌ها ظرفی را که از آن بخار بلند می‌شد، آورد. داخل آن یک تیغ جراحی، سوزن و نخ و قیچی دیده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دکتر مجید تیغ را برداشت. محل زخم را کمی شکافت، بعد با قیچی گلوله را بیرون کشید و با نخ و سوزن شکاف را دوخت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جراحی اول تمام شد. ترکش را از شکم دومی بیرون آورد. ترکش سومی را هم از پایش درآورد. گلوله را از سینه چهارمی بیرون کشید. ما هم شگفت‌زده نگاهش می‌کردیم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شب، دکتر مجید آمد سراغم و گفت: «با تو کار دارم؛ زحمت بکش و این پالتوی عهد دقیانوس من دو تا جیب گشاد بدوز؛ طوری که پنج، شش کیلو دارو&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در آن جا بگیرد!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
من هم با تکه لباس بچه‌ها دو جیب دوختم. دکتر جیب‌ها را که دید، خندید و گفت: «خیلی خوبه، بارک‌الله!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
من حکمت جیب‌های گشاد دکتر مجید را زمانی فهمیدم که صلیبی‌ها آمدند و درِ داروخانه‌های بسته باز شد. او دور و بر صلیبی‌ها می‌چرخید و دور از چشم عراقی‌ها جیب‌هایش را پر از قرص و شربت و داروهای لازم می‌کرد و می‌آورد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بعضی وقت‌ها دکتر مجید، «صفر نجفی» را که قطع نخاعی و کمی هم موجی بود و از همشهریان من بود سوار ویلچر می‌کرد و همراه صلیبی‌ها به داروخانه می‌برد. «صفر» عراقی‌ها را سر کار می‌گذاشت و آن‌ها را مشغول می‌کرد و دکتر هم تند تند جیب‌هایش را پر می‌کرد. بعد داروها را قایم می‌کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سه ویلچر داده بودند برای ما بیست و یک نفر! نوبتی سوار می‌شدیم و به دستشویی و هواخوری می‌رفتیم. در دو ساعت تنفس که در بهداری باز می‌شد، گاه نوبت به ما نمی‌رسید که سوار ویلچر شویم و به حیاط برویم»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نتیجه‌گیری==&lt;br /&gt;
رژیم عراق در طول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اسرای ایرانی مبتلا به قطع نخاع، از اصول مصرح در کنوانسیون‌های ژنو، پروتکل‌های الحاقی و کنوانسیون ضد [[شکنجه]] عدول کرد و مصدومان را در معرض [[شکنجه های جسمی|شکنجه جسمی]] و روانی قرار داد. مقایسه عملکرد واقعی با الزامات بین‌المللی نشان می‌دهد که فقدان پیگرد قانونی عاملان، نه تنها لطمه به کرامت [[اسرا]] وارد کرد، بلکه خلأی در نظام اجرای حقوق بین‌الملل بشردوستانه برجای گذاشت. پیگیری قضایی و [[آموزش]] سربازان و فرماندهان نظامی نسبت به استانداردهای حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه، از مهم‌ترین ضرورت‌های پیش‌روی جامعه جهانی برای جلوگیری از تکرار چنین جنایاتی است.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق]]&lt;br /&gt;
*[[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نویسنده مقاله==&lt;br /&gt;
[https://aris.atu.ac.ir/samiei میترا صمیعی]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://aris.atu.ac.ir/samiei دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی]&lt;br /&gt;
[[رده:اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
[[رده:حقوق بین الملل و اسیران جنگی]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B6_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%86%D8%AE%D8%A7%D8%B9&amp;diff=11785</id>
		<title>نقض حقوق اسرای قطع نخاع</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B6_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%B7%D8%B9_%D9%86%D8%AE%D8%A7%D8%B9&amp;diff=11785"/>
		<updated>2026-07-23T05:55:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی « در جریان جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۷) شمار قابل‌توجهی از اسرا&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ایرانی بر اثر اصابت ترکش، شکنجه‌&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های فیزیکی و ضعف تجهیزات پزشکی اولیه در اردوگاه‌&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های عراق دچار مصدومیت نخاعی و ق...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹–۱۳۶۷) شمار قابل‌توجهی از [[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ایرانی بر اثر اصابت ترکش، [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های فیزیکی و ضعف تجهیزات پزشکی اولیه در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های عراق دچار مصدومیت نخاعی و قطع نخاع شدند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;دکر، ای.اف.، پست، اچ.اچ.جی. (1986). جنگ عراق علیه ایران از دیدگاه حقوق بین الملل، ترجمه و تلخيص واحد ترجمه دفتر خدمات حقوق بین الملل، سال[[نامه]] حقوق بین الملل، جلد 17، 75-105، قابل بازیابی از https://www.cilamag.ir/article_18351_0bd892e96006ebe241feaffae39d3bda.pdf&amp;lt;/ref&amp;gt;. این [[اسرا]] به‌دلیل ناتوانی در حرکت نیازمند مراقبت ویژه بودند، اما رژیم عراق اغلب از ارائه [[درمان بیماری|درمان]] مناسب یا انتقال به مراکز پزشکی تخصصی خودداری می کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;قریشی، سیدرسول (1397). &amp;quot;بازخوانی مسئولیت بین‌المللی رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی علیه ایران: تحلیل قطعنامه‌های شورای [[امنیت]] و سازوکار تعیین متجاوز&amp;quot;&#039;&#039;. فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس&#039;&#039;، 4(3)، 53-82، قابل بازیابی از https://hds.sndu.ac.ir/article_520.html&amp;lt;/ref&amp;gt;. پژوهش‌های حقوقی نشان می‌دهد چنین رفتارهایی مستقیماً ناقض مقررات کنوانسیون ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن بوده است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;فرجی، حسن (1402). &amp;quot;بررسی نقض مقررات ناظر بر حقوق مخاصمات بین المللی توسط دولت عراق در جنگ تحمیلی&amp;quot;، &#039;&#039;ف&#039;&#039;صلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق، 3(1)، قابل بازیابی از https://civilica.com/doc/189894&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==مصدومیت‌های نخاعی در میان اسرای ایرانی==&lt;br /&gt;
در اردوگاه‌های عراق به‌ویژه در مرحله انتقال اولیه، بسیاری از [[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی مجروح به‌دلیل نبود آمبولانس و تجهیزات تثبیت نخاع، دچار آسیب‌های ثانویه و قطع نخاع کامل شدند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;فقیه حبیبی، علی ( 1394). &amp;quot;راهبردهای احراز مسئولیت بین المللی دولت فعلی عراق در تادیه خسارات زیست محیطی جنگ تحمیلی به ایران از طریق اجرای کامل قطعنامه 598 شورای امنیت&amp;quot;، &#039;&#039;پژوهش های مدیریت راهبردی&#039;&#039;، 117-142، قابل بازیابی از https://sanad.iau.ir/fa/Article/1095415&amp;lt;/ref&amp;gt;. فقدان تشخیص به‌موقع و نگهداری نادرست از بیمار باعث عفونت و وخامت حال عده‌ای گردید که می‌توانست با مراقبت اولیه مناسب پیشگیری شود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;. گزارش‌های [[صلیب سرخ]] بین‌المللی حکایت از نگهداری این [[اسرا]] در سلول‌های انفرادی گرم و مرطوب دارد که شرایط را برای بروز زخم بستر و سایر عوارض تشدید می کرد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;Human Rights Watch. (2023). Iraq: Torture survivors await US redress, accountability. Retrieved from&amp;lt;nowiki/&amp;gt;https://www.hrw.org/news/2023/09/25/iraq-torture-survivors-await-us-redress-accountability&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==برخورد غیرقانونی با اسرای قطع نخاعی==&lt;br /&gt;
سخت‌ترین شرایط را کسانی داشتند که فلج بودند یا دچار ضایعات نخاعی شده بودند. از سویی نبود [[امکانات]] و عدم حضور پدر و مادر و خویشان و از سویی دیگر، اسیر دشمن بودن، آن‌ها را در تنگنا قرار می‌داد و غم و اندوهی چند برابر، بر جانشان مسلط می‌کرد. اما مهربانی‌های پزشکان و پرستاران ایثارگر ایرانی و دوستان هم‌وطنشان زندگی سخت و اسارتی را برایشان آسان می‌کرد. خاطرات منصور مزعل زاده یکی از اسرای قطع نخاعی به شرح زیر است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«دو تا پایم فلج بود. سر جایم در آسایشگاه افتاده بودم. صالح، پیش از شستن لباسهایش، لباس‌های مرا می‌شست. [[غذای اسارت|غذا]] دادن، تمیز کردن ملحفه و پتو و جای من، نظافت و ... همه را او انجام می‌داد. دو سال بعد، به راه افتادم. تا آمدم جبران کنم، عراقی‌ها زیر [[شکنجه]] شهیدش کردند. هیچ وقت نتوانستم مجاهدت‌های خاموش «صالح خلفیان» را جبران کنم».&amp;lt;/blockquote&amp;gt;خاطرات جانباز محمدرضا جماوندی چنین است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«جانبازی داشتیم که از ناحیه پا فلج بود. دوستان از هیچ کمکی به او کوتاهی نمی‌کردند. یک روز صبح، دیدیم که راه می‌رود. با نگاهی ناباورانه از او پرسیدم: «چطور شد که می‌توانی راه بروی؟» لبخندی زد و گفت: «دیشب در عالم خواب و بیداری، آقای بزرگواری بالای سرم ظاهر شد. به من فرمود: بلند شو! من هم ناخودآگاه برخاستم. چهره‌اش از نظرم محو شد. وقتی چشمانم را باز کردم، دیدم که به طلوع صبح چیزی نمانده و من ایستاده‌ام. قدری راه رفتم؛ ولی خودم هم نمی‌توانستم باور کنم که می‌توانم راه بروم». پخش خبر شفای او در [[اردوگاه]] تکریت، موجب شادمانی همه بچه‌ها شد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1399). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]: خاطرات [[بهداشت و درمان]] در اسارت. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;رژیم عراق مصدومان نخاعی را از حق دسترسی به سیگار، هواخوری و ملاقات با سایر [[اسرا]] محروم می‌کرد که نقض صریح ماده 17 کنوانسیون ژنو مربوط به مراقبت‌های پزشکی است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot;&amp;gt;International Committee of the Red Cross. (2004). Report on the treatment of prisoners in Iraq. Retrieved from https://www.legal-tools.org/doc/e5324c/pdf/&amp;lt;/ref&amp;gt;. طبق خاطرات [[اسرا]]، علیرغم وضعیت حرکتی محدود، از آن‌ها به‌عنوان برده کار اجباری در مسیرهای مین‌گذاری استفاده می‌شد که نه‌تنها مغایر اصول منع کار اجباری است، بلکه عملاً [[شکنجه]] تلقی می‌گردد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. [[شکنجه های جسمی|شکنجه‌های جسمی]] شامل کشیدن چادرهای سیمی گردن، [[خشونت در اسارت|خشونت‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های مکرر و ضربات کابل بود که صدمات موجود را تشدید می‌کرد و تعهدات عراق تحت کنوانسیون ضد [[شکنجه]] را نادیده می گرفت&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه==&lt;br /&gt;
کنوانسیون ژنو سوم (۱۹۴۹) صراحتاً بر مراقبت فوری و متناسب با وضعیت جسمی [[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی مجروح تاکید دارد و هرگونه تبعیض در ارائه [[درمان بیماری|درمان]] پزشکی را ممنوع می‌سازد. پروتکل الحاقی اول (۱۹۷۷) استانداردهای بیشتری درباره حمایت از غیرنظامیان و مجروحان وضع کرد و [[شکنجه]] یا رفتار تحقیرآمیز نسبت به [[اسرا]] را به‌عنوان جنایت جنگی تعریف نمود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt;. علاوه بر این، «کنوانسیون جلوگیری و مجازات رفتارها و [[شکنجه]]» (۱۹۸۴) هرگونه خشونت عمدی که منجر به آسیب جدی جسمانی شود را جرم تلقی می‌کند و بر مسئولیت کیفری عاملان آن صحه می‌گذارد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
===گزارش ICRC در سال ۲۰۰۴ به صراحت به ناکافی بودن سیستم پزشکی به ویژه در [[زندان ابو غریب|زندان ابوغریب]] اشاره دارد. این گزارش بیان می‌کند که:===&lt;br /&gt;
*سیستم پزشکی زندان فاقد کارکنان و تجهیزات کافی بود؛&lt;br /&gt;
*کارت‌های پزشکی برای ثبت اطلاعات سلامت زندانیان نگهداری نمی‌شد، که نقض کنوانسیون ژنو است؛&lt;br /&gt;
*سیاست عدم ثبت رسمی زندانیان جدید، مانع از ارائه مراقبت‌های پزشکی مناسب شده بود.&lt;br /&gt;
این شرایط نشان‌دهنده عدم توجه به نیازهای پزشکی زندانیان است. برای [[اسیران جنگ|اسیران]] مبتلا به قطع نخاع، که به مراقبت‌های مداوم، فیزیوتراپی، و تجهیزات کمکی مانند ویلچر نیاز دارند، این کمبودها می‌تواند به معنای نقض جدی حقوق آن‌ها باشد. علاوه بر این، گزارش‌های دیده‌بان حقوق بشر نشان می‌دهد که زندانیان در بسیاری از موارد از دسترسی به [[خانواده]] و وکیل محروم بوده‌اند، که این موضوع می‌تواند مانع از پیگیری نیازهای پزشکی آن‌ها شود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:6&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==مقایسه عملکرد رژیم عراق با استانداردهای بین‌المللی==&lt;br /&gt;
در حالی که کنوانسیون ژنو موظف به ارائه [[درمان بیماری|درمان]] فوری و تخفیف شرایط جسمی مجروحان است، رژیم عراق نه تنها از [[درمان بیماری|درمان]] مناسب دریغ کرد، بلکه مجروحان نخاعی را به کار اجباری وادار ساخت که مصداق بارز [[شکنجه]] است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;. پروتکل الحاقی اول و کنوانسیون ضد [[شکنجه]] تأکید دارند رفتارهای تحقیرآمیز، [[شکنجه]] و اجبار به کار بر خلاف حقوق بشر و جرایم جنگی محسوب می‌شود، اما اعمال عراق بدون پیگرد قانونی باقی ماند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;. این تخلفات آشکار نشان می‌دهد که مسیر برخورد کیفری بین‌المللی با مسئولان عراقی جهت تضمین عدالت و پیشگیری از تکرار جنایات در آینده همچنان نیازمند تقویت است&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==حرف‌های یک قطع نخاعی==&lt;br /&gt;
حسین معظمی‌نژاد که در جریان جنگ، قطع نخاع شده بود در خاطرات خود چنین می گوید:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«یک ساعت در راه بودیم تا به شهر العماره رسیدیم. خون از بدنم می‌رفت و ضعفم بیشتر می‌شد. به [[بیمارستان]] تموز که رسیدیم ما را روی برانکارد به سالنی پر از مجروح بردند. آن‌ها هر دو نفر را روی یک تخت می‌خواباندند. البته تخت‌ها بزرگ بود. سمت راستی من بچه تهران بود. سمت چپی‌ام بچه آذربایجان. خیلی خونریزی کرده بود. هفتاد نفر در یک سالن بودیم، با بیست یا بیست و پنج تخت زهوار در رفته. دوست آذربایجانی‌ام رنگش زرد شده بود. یک باند هم روی زخم‌هایمان نبستند. دم غروب، چهار نفر از بچه‌ها [[شهید و شهادت|شهید]] شدند. دوست تهرانی‌ام گفت: [[نماز]] یادت نره!» پیام را به دوست آذربایجانی‌ام رساندم. داشت ذکر می‌گفت. کف دو دستش را بر پتوها، لباس‌ها یا دیوار کشیدیم و تیمم کردیم و [[نماز]] خواندیم. بچه‌ها تا صبح یکی یکی [[شهید و شهادت|شهید]] می‌شدند. خون بر کف سالن بود و کاری از ما برنمی‌آمد. [[شام در اسارت|شام]] برایمان سوپ آوردند. نیمه شب دوست تهرانی‌ام را دیدم که داشت ذکر می‌گفت. شنیدم که می‌گفت: «اش ... اشهد ...». داشت شهادتین می‌گفت. لحظاتی بعد [[شهید و شهادت|شهید]] شد. عراقی‌ها آمدند و او را بردند. روز سوم، در سالن باز شد و [[آشپز در اردوگاه|آشپز]] با دیگ [[غذای اسارت|غذا]] وارد شد. او از تخت اول شروع کرد به بوسیدن بچه‌ها. گریه می‌کرد و می‌بوسید. تعجب کردیم. یکی از بچه‌ها به عربی علت این کارش را پرسید. گفت: «من ایرانی نیستم؛ ولی ایرانی‌ها را خیلی دوست دارم. همسرم هم ایرانی و اهل کرج است. من از امروز خدمتگزار شما هستم. اگر جلوی عراقی‌ها به شما تندی کردم، مجبورم».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[آب]] آورد و سر و صورتمان را شست. تا عراقی‌ها می‌آمدند تندخویی می‌کرد و بعد مهربان می‌شد. آن روز سر و کله دکتر هم پیدا شد. پزشکی چاق و تنومند بود. کارد تیزی در دست داشت. لباس بچه‌ها را پاره می‌کرد و جای زخم را می‌دید. دکتر همه را لخت کرد. تا مرا دید، گفت: «تیر به جای بدی خورده، قطع نخاع شده‌ای. اگر این تیر را دربیاورم، احتمال دارد رگ‌های دیگر هم آسیب ببیند و خطر دارد. فعلاً به سینه‌ات لوله می‌گذارم تا خون شکمت تخلیه شود».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بدون اینکه آمپول بی‌حسی بزند، با تیغ، نقطه‌ای در بالای قلبم را سوراخ کرد و یک لوله را که به یک شیشه وصل بود، در سینه‌ام فرو کرد. چیزی نمانده بود از شدت درد بی‌هوش شوم. بعد از ظهر هم نمایندگان [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] آمدند و از ما ثبت نام کردند و کارتی به ما دادند. برای [[خانواده|خانواده‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ام [[نامه]] نوشتم. گفتند: «ننویسید که مجروح شده‌اید!» من هم همین تصمیم را داشتم؛ چون برادرم عبدالرحیم قطع نخاعی بود و [[خانواده|خانواده‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ام می‌دانستند که قطع نخاعی چه اذیتی می‌کشد و یکی باید باشد تا از او پرستاری کند. ساعت یک بعد از ظهر روز چهارم، دوست آذربایجانی‌ام شهید شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بیست و هشت روز در آن [[بیمارستان]] بودیم و خبر از هیچ چیز نداشتیم. یک روز آمدند، لباس به تنمان کردند. مرا روی برانکارد خواباندند و کف اتوبوس دو طبقه گذاشتند. چشمانمان را هم بستند تا جایی را نبینیم. اتوبوس با تکان‌های شدید راه افتاد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ساعت پنج بعد از ظهر اتوبوس ایستاد. عده‌ای ایرانی آمدند و ما را پیاده کردند. آن اردوگاه [[عنبر]] بود. اسرای ایرانی به سویمان آمدند و ما را غرق بوسه کردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ما را به [[حمام در اسارت|حمام]] بردند. لباس‌های تمیز و خاکی رنگ آوردند و تنمان کردند و ما را در بهداری [[اردوگاه]] جا دادند. دکترهای ایرانی به استقبالمان آمدند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«سلام، خوش آمدید! من دکتر مجید جلالوند هستم» و به همین ترتیب دکتر بیگدلی، حسین قماشی، حسن افراسیابی، دکتر ارشاد و دکتر پاک‌نژاد به سراغمان آمدند».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دکتر مجید گفت: «خودتان را معرفی کنید و بگویید که چه کار بلدید؛ شاید شغل و حرفه شما به کار ما بیاید».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خود را معرفی کردم. او گفت: «وسایل جراحی و دوخت و دوز را آماده کنید!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
برق از چشمان ما پرید؛ «یعنی این‌ها وسایل جراحی و بی‌هوشی دارند؟»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
او از نفر اول شروع کرد به پرسیدن محل جراحت. نوبت من که رسید، گفتم: «گلوله به کمرم خورده و قطع نخاعی شده‌ام. پزشکان عراقی به من گفتند گلوله جای خطرناکی گیر کرده و نمی‌شود درش‌ آورد».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دکتر معاینه کرد و گفت: «بله، گلوله جای خطرناکیست. خب، این هم یادگاری جنگ است که باهات می‌ماند».&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
معاینه که تمام شد، دکتر از نفر اول که گلوله در بازویش بود شروع کرد. اول به یکی از دکترها که متخصص بی‌هوشی بود، اشاره کرد. دکتر بی‌هوشی جلو رفت و دست برد طرف گردن مجروح، انگشت‌هایش کمی گردن او را مالید و بعد نقطه‌ای را فشار داد. پس از چند ثانیه، مجروح بی‌هوش شد؛ سپس یکی از بچه‌ها ظرفی را که از آن بخار بلند می‌شد، آورد. داخل آن یک تیغ جراحی، سوزن و نخ و قیچی دیده می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دکتر مجید تیغ را برداشت. محل زخم را کمی شکافت، بعد با قیچی گلوله را بیرون کشید و با نخ و سوزن شکاف را دوخت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جراحی اول تمام شد. ترکش را از شکم دومی بیرون آورد. ترکش سومی را هم از پایش درآورد. گلوله را از سینه چهارمی بیرون کشید. ما هم شگفت‌زده نگاهش می‌کردیم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شب، دکتر مجید آمد سراغم و گفت: «با تو کار دارم؛ زحمت بکش و این پالتوی عهد دقیانوس من دو تا جیب گشاد بدوز؛ طوری که پنج، شش کیلو دارو&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در آن جا بگیرد!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
من هم با تکه لباس بچه‌ها دو جیب دوختم. دکتر جیب‌ها را که دید، خندید و گفت: «خیلی خوبه، بارک‌الله!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
من حکمت جیب‌های گشاد دکتر مجید را زمانی فهمیدم که صلیبی‌ها آمدند و درِ داروخانه‌های بسته باز شد. او دور و بر صلیبی‌ها می‌چرخید و دور از چشم عراقی‌ها جیب‌هایش را پر از قرص و شربت و داروهای لازم می‌کرد و می‌آورد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بعضی وقت‌ها دکتر مجید، «صفر نجفی» را که قطع نخاعی و کمی هم موجی بود و از همشهریان من بود سوار ویلچر می‌کرد و همراه صلیبی‌ها به داروخانه می‌برد. «صفر» عراقی‌ها را سر کار می‌گذاشت و آن‌ها را مشغول می‌کرد و دکتر هم تند تند جیب‌هایش را پر می‌کرد. بعد داروها را قایم می‌کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سه ویلچر داده بودند برای ما بیست و یک نفر! نوبتی سوار می‌شدیم و به دستشویی و هواخوری می‌رفتیم. در دو ساعت تنفس که در بهداری باز می‌شد، گاه نوبت به ما نمی‌رسید که سوار ویلچر شویم و به حیاط برویم»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نتیجه‌گیری==&lt;br /&gt;
رژیم عراق در طول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اسرای ایرانی مبتلا به قطع نخاع، از اصول مصرح در کنوانسیون‌های ژنو، پروتکل‌های الحاقی و کنوانسیون ضد [[شکنجه]] عدول کرد و مصدومان را در معرض [[شکنجه های جسمی|شکنجه جسمی]] و روانی قرار داد. مقایسه عملکرد واقعی با الزامات بین‌المللی نشان می‌دهد که فقدان پیگرد قانونی عاملان، نه تنها لطمه به کرامت [[اسرا]] وارد کرد، بلکه خلأی در نظام اجرای حقوق بین‌الملل بشردوستانه برجای گذاشت. پیگیری قضایی و [[آموزش]] سربازان و فرماندهان نظامی نسبت به استانداردهای حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه، از مهم‌ترین ضرورت‌های پیش‌روی جامعه جهانی برای جلوگیری از تکرار چنین جنایاتی است.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق]]&lt;br /&gt;
*[[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B6_%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C&amp;diff=11767</id>
		<title>ممانعت از انجام فرایض دینی</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B6_%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C&amp;diff=11767"/>
		<updated>2026-07-17T10:37:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «یکی از روش های تنبیه و شکنجه های روحی اسرا دردوران اسارت، ممانعت آنها از انجام فرایض دینی بود. شیوه تنبیه در اردوگاه‌ها، کلیه فعالیت‌های دینی ممنوع بود، حتی فرایض دینی و علی‌رغم عدم تصریح به ممنوعیت آن، هر اسیری که مقید به انجام فرایض دینی ب...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;یکی از روش های تنبیه و [[شکنجه]] های روحی [[اسرا]] دردوران اسارت، ممانعت آنها از انجام فرایض دینی بود. شیوه تنبیه در اردوگاه‌ها، کلیه فعالیت‌های دینی ممنوع بود، حتی فرایض دینی و علی‌رغم عدم تصریح به ممنوعیت آن، هر اسیری که مقید به انجام فرایض دینی بود و عراقی‌ها او را مشاهده می‌کردند (چون قاطبه آزادگان مقید به امور شرعی و دینی بودند ولی در مرأی و منظر عراقی‌ها نبودند)، به بهانه‌های دیگر تنبیه می‌شدند. البته عراقی‌ها برای [[نماز]] خواندن مشكلی ایجاد نمی‌كردند؛ بیشتر با عبادت‌هایی كه دسته‌جمعی بود مخالفت می‌كردند  همانطور که مشاهده می کنید در پائین توضیح داده تنجام فرضیه نماز ممنون نبوده بلکه هر گونه دعای جمعی یا فرائض جمعی ممنوع بوده است بنابراین لطفا متن زیر را جایگزین کنید در میان روش‌های گوناگون تحقیر و شکنجهٔ روحی اسیران در دوران اسارت، یکی از سخت‌ترین آنها، ممانعت از برپایی آیین‌های دینی به صورت جمعی بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اسارتگاه‌ها، کلیه فعالیت‌های دسته جمعی بدون اجازه نگهبانان عراقی  ممنوع بود، حتی فرایض دینی و علی‌رغم عدم تصریح به ممنوعیت انجام آئین های دینی ، هر اسیری که مقید به انجام فرایض دینی  به صورت جمعی بود، - مانند نماز جماعت- اگر نگهبانان عراقی‌ مشاهده می‌کردند، نمازگزارن را به شدت تنبیه می‌کردند. البته عراقی‌ها برای نماز خواندن به صورت فردی و روزه‌داری  مشكلی ایجاد نمی‌كردند؛ بیشتر با عبادت‌هایی كه دسته‌جمعی برگزار می‌شد، برخورد می کردند&amp;lt;ref&amp;gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]].(1399).[[دانشنامه آزادگان]]: اسیران ایرانی آزاد شده در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ عراق علیه ایران]].تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir/fa/library پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[تنبیه و شکنجه]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[تنبیه و شکنجه های روحی]]&lt;br /&gt;
*[[تنبیه در اسارت]]&lt;br /&gt;
*[[شکنجه در اسارت]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;مراد شفیعی&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=11766</id>
		<title>اسیر و اسارت از منظر اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=11766"/>
		<updated>2026-07-17T10:28:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «در دین اسلام برای جنگ و اسیران جنگی قواعد و حقوق معینی در نظر گرفته شده است. قواعد بشردوستانه‌ای که در اسلام مدنظر قرار گرفته، ابتدا مربوط به تفکیک افراد غیرنظامی از افراد نظامی است و پیرو آن حمایت از افراد خاص همچون زنان، کودکان و افراد سال‌...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;در دین اسلام برای جنگ و اسیران جنگی قواعد و حقوق معینی در نظر گرفته شده است. قواعد بشردوستانه‌ای که در اسلام مدنظر قرار گرفته، ابتدا مربوط به تفکیک افراد غیرنظامی از افراد نظامی است و پیرو آن حمایت از افراد خاص همچون زنان، کودکان و افراد سال‌خورده و سایر افراد خاص دیگر است. قرآن به‌عنوان کلام خدا درخصوص حقوق غیرنظامیان دارای آیاتی است که ذیلاً به آنها اشاره می‌شود:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در آیه 190 سوره مبارکه بقره آمده است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«در راه خدا با کسانی که با شما می‌جنگند نبرد کنید و از حد تجاوز نکنید که خدا تجاوزکنندگان را دوست نمی‌دارد.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;قرآن کریم در این آیه دستور مقاتله و مبارزه با کسانی که دست به اسلحه برده و با مسلمانان وارد جنگ شده‌اند را صادر کرده و به آنها اجازه داده است برای خاموش ساختن دشمنان دست به اسلحه ببرند و از هرگونه وسایل دفاعی استفاده کنند. در این آیه به سه نکته اساسی اشاره شده است که منطق اسلام را در مورد جنگ کاملاً روشن می‌سازد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1-با جمله &amp;quot;در راه خدا نبرد کنید&amp;quot; هدف اصلی جنگ‌های اسلامی را روشن می‌سازد که جنگ برای به‌دست آوردن غنایم و تصرف و اشغال سرزمین‌های دیگران همه از نظر اسلام محکوم است و تنها اسلحه‌به‌دست‌گرفتن و به‌جهادپرداختن در صورتی صحیح است که در راه خدا و گسترش قوانین الهی یعنی حق و عدالت و توحید و ریشه‌کن کردن ظلم و ستم و فساد و انحراف می‌باشد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2-مورد اینکه با چه کسی باید جنگید جمله &amp;quot;کسانی که با شما می‌جنگند&amp;quot; صراحت دارد که تا طرف مقابل دست به اسلحه نبرده و به مبارزه نپرداخته است، مسلمانان نباید پیش‌دستی کنند. ضمناً از این آیه استفاده می‌شود که هرگز غیرنظامیان مخصوصاً زنان، کودکان و پیران زمین‌گیر نباید مورد حمله واقع شوند، زیرا آنها به‌مقابله برنخاسته‌اند و بنابراین مصونیت دارند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3-ابعاد جنگ نیز با جمله &amp;quot;از حد تجاوز نکنید&amp;quot; مشخص شده است. زیرا جنگ در اسلام برای خداست و در راه خدا نباید هیچ تعدی و تجاوزی صورت گیرد و لذا اسلام، برخلاف جنگ‌های عصر ما، رعایت اصول اخلاقی فراوانی در جنگ توصیه می‌کند. مثلاً افرادی را که سلاح بر زمین گذاشته‌اند و کسانی که توانایی جنگیدن را از دست داده و یا اصولاً قدرت بر جنگیدن ندارند، مانند پیرمردان و زنان و کودکان، نباید مورد تعدی قرار بگیرند. در اسلام همواره بر این اصل تأکید شده است که جنگ‌ها، نظام‌ها را رودرروی یکدیگر قرار می‌دهد و نه مردم را. بنابراین تا آنجا که ضروریات نظامی ممکن می‌سازد افراد باید از تعرض مصون باشند&amp;lt;ref&amp;gt;بوآزار، اسلام در جهان امروز، ترجمه مسعود محمدی، چاپ اول، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1369، ص 107.&amp;lt;/ref&amp;gt;و این به معنای مصونیت افرادی است که در نبرد شرکت نمی‌جویند همانند زنان و کودکان. اما به محض اینکه همین افراد دارای مصونیت در جنگ شرکت کنند، به هدف نظامی تبدیل می‌شوند. در جنگ‌های زمان پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; و صحابه پس‌از اینکه دشمن شکست می‌خورد، همه افراد آن شهر یا مکان به اسارت گرفته می‌شدند و از امتیاز اسیر جنگی برخوردار می‌شدند. برای مثال می‌توان به اقدامات رسول خدا&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; درخصوص زنانی اشاره کرد که اسیر شده و مطابق قوانین جنگ آن زمان می‌بایست ‌به‌عنوان کنیز در اختیار نیروهای فاتح قرار می‌گرفتند، ولی پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; زمینه آزادی آنان را فراهم نمود. این امر نشان‌دهنده توجه ویژه آن حضرت به زنان بوده است، آن‌هم در عصری که هیچ قانونی درباره جنگ و حقوق انسان‌ها وجود نداشت.&amp;lt;ref&amp;gt;محقق‌داماد، حقوق بشردوستانه بين‌المللي (رهيافت اسلامی)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1383، صص 115-110.&amp;lt;/ref&amp;gt; درواقع حتی افرادی که در نبرد مشارکت مستقیم نداشتند، به اسارت گرفته می‌شدند و پیامبر با عطوفت نسبت به آنها برخورد می‌کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازنظر اسلام اسیران جنگی به دو دسته تقسیم می‌شوند. گروه اول نظامیان و کسانی هستند که در جنگ مشارکت فعال داشتند و گروه دوم غیرنظامیان‌اند که در جنگ شرکت نمی‌کردند یا توسط دشمن برای پوشش مورد استفاده قرار نمی‌گرفتند. گروه دوم از تعرض و مجازات در امان بودند. اسلام درباره کسانی از دسته اول که در جنگ تسلیم، زخمی‌ یا اسیر می‌شوند معتقد است ازآن‌جایی‌که از جانب آنان خطری متصور نیست، نباید اعدام شوند یا مورد [[شکنجه]] قرارگیرند. این اصل توسط حقوق‌دانان اسلام از مفهوم مخالف آیه 191 سوره بقره استنباط شده است که می‌فرماید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«اگرکسانی که با شما جنگ خواهند کرد به شما حمله کنند آنان را بکشید».&amp;lt;/blockquote&amp;gt;بنابراین قتل اسیران جنگی مجاز نیست، چراکه پس‌از اسیرشدن دیگر نمی‌جنگند و با خلع سلاح آنان پیکار پایان می‌پذیرد.&amp;lt;ref&amp;gt;ضيائی‌بيگدلی،محمدرضا، اسلام و حقوق بين‌الملل، تهران: کتابخانه گنج دانش, 1375، ص 51.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
با وجود آیاتی ازاین‌دست در قرآن، بین فرق اسلامی درمورد نحوه رفتار با اسیران جنگی اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. بنابراین وجوه مشترک این دیدگاه‌ها را تحت‌عنوان چارچوب کلی معتقدات اسلامی درارتباط با نحوه رفتار با اسیران جنگی به‌صورت زیر طبقه‌بندی می‌کنیم:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1-هرگاه سپاهیان دشمن در حین جنگ دستگیر شوند و درخواست امان نمایند، مصون از هرگونه تعرض خواهند بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2-هرگاه سپاهیان دشمن در حین جنگ دستگیر شوند، اسیر جنگی هستند و نمی‌توان حکم قتل آنان را صادرکرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در مورد طرز رفتار با اسیران جنگی نیز حقوق و فقه سیاسی اسلام احکامی را وضع کرده است که برمبنای آنها با اسیر، از آغاز اسارت تا پایان، براساس اصول و کرامت انسانی برخورد می‌شود. یکی از محققان در این زمینه می‌نویسد:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«رهنمود حقوق اسلامی در زمینه طرز رفتار با اسیران جنگی، متضمن احکامی است که مفاد حقوق و عرف بین‌المللی مدرن هرگز به پای آن نمی‌رسد.»&amp;lt;ref&amp;gt;محقق‌داماد، حقوق بشردوستانه بين‌المللی (رهيافت اسلامی)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1383، ص 156.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;در حقوق اسلامی با توجه به آیات و احادیث به‌نظر می‌رسد نحوه برخورد با اسیران دارای ضوابط خاصی است. برای مثال، پیامبر اکرم&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; همواره از شکنجه دادن بیزاری می‌جستند و بر خوش‌رفتاری با اسیران تأکید داشتند. از ایشان نقل شده است که&amp;lt;blockquote&amp;gt;«خدای تعالی کسانی را که مردم را در این دنیا شکنجه می‌دهند، عذاب خواهد کرد.»&amp;lt;ref&amp;gt;محقق‌داماد، حقوق بشردوستانه بين‌المللی (رهيافت اسلامی)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1383، ص 150.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;اما درخصوص بستن اسیران، بخش اول آیه 4 سوره محمد&amp;lt;sup&amp;gt;‌(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; این امر را کاملاً مجاز می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;فَإِما لَقِيتُمُ الَّاِينَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّه إِمَا فَثْتَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ &amp;quot; و زمانی که کاملاً بر مشرکان غلبه کردید، اسیران را محکم ببندید&amp;quot;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;البته این آیه به بستن اسیران در میدان نبرد اشاره دارد و نه در محل نگهداری آنها&amp;lt;sup&amp;gt;[1]&amp;lt;/sup&amp;gt;،&amp;lt;ref&amp;gt;ر.ک. جمعی از نويسندگان زير نظر آيت‌الله مکارم‌شيرازی، تفسيرنمونه، جلد 8، تهران، دارالمکتب اسلاميه، 1371، صص 401- 398.&amp;lt;/ref&amp;gt; زیرا ادامه آیه یادشده بر آزادی اسیران با اخذ فدیه یا بدون آن اشاره می‌کند.&amp;lt;sup&amp;gt;[2]&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اسلام فرد اسیرشده در اختیار رزمنده‌ای که او را اسیر گرفته است، قرار ندارد و اصل اولیه در تعیین وضعیت یک اسیر جنگی این است که امام مسئول حفظ سلامت و [[امنیت]] او است. مکاتب فقهی در این موضوع که طرف اسیرکننده در صورت کشتن اسیر جنگی خود باید پاسخ‌گو و مسئول باشد اتفاق‌نظر دارند. اما درباره میزان و نوع کیفر اختلاف رأی وجود دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;محقق‌داماد، حقوق بشردوستانه بين‌المللی (رهيافت اسلامی)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی،1383، ص 104-105.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در اسلام بر فراهم کردن غذا و [[پوشاک]] برای اسیران تأکید شده است. خداوند اهل‌بیت پیامبر را در آیه 9 سوره انسان به این دلیل مدح کرده است که غذای خویش را درحالی‌که روزه‌دار بودند به مسکین و اسیر دادند، درصورتی‌که خود بیش از آنها به آن نیاز داشتند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;إِنَّما نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْکُمْ جَزاءً وَ لا شُکُوراً  &amp;quot; ما شما را به‌خاطر خدا اطعام می‌کنیم و هیچ پاداش و سپاسی از شما نمی‌خواهیم&amp;quot;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;درخصوص رعایت حقوق و احترام به اسیران جنگی نقل‌قول‌های زیادی وجود دارد. برای مثال مسلمانان در جنگ بدر بسیار به اسیران احترام می‌گذاشتند و حتی به آنها رطب و نان تازه می‌دادند. فرد به نام ابوعزیز‌بن‌عمیر که در همین جنگ اسیر شده بود، می‌گوید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«وقتی از بدر مرا به‌سوی مدینه می‌آوردند همراه گروهی از انصار بودم. چون به غذا می‌نشستند نان را به من می‌دادند و خودشان خرما می‌خوردند. (ارزش نان به‌دلیل کمبود گندم در مدینه برای مسلمانان در آن زمان بیشتر بود.) و این به‌سبب سفارشی بود که پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; در مورد اسیران کرده بود».&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;عظيمی‌شوشتری، عباسعلی (1392). حقوق بين‌الملل اسلام، تهران: نشر دادگستر، ص 175.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;درباره کیفیت و کمیت غذا نیز برخی معتقدند به اندازه کفایت باید به اسیر غذا داد و حداقل به اندازه غذایی باشد که خود رزمنده‌های اسیرگیرنده می‌خورند.&amp;lt;ref&amp;gt;حبيب‌نژاد، (1392). حقوق اسيران جنگي در پرتو آموزه‌هاي اسلامي با تطبيق بر کنوانسيون سوم ژنو، مجموعه مقالات اسلام و حقوق بين‌الملل بشردوستانه، مرکز مطالعات تطبيقی اسلام و حقوق بشردوستانه بين‌المللی، تهران: ميزان، ص 547.&amp;lt;/ref&amp;gt;همچنین در حقوق اسلام مقرر شده است که اگر اسیران به کار گرفته شوند، باید در مقابل پرداخت مزد و اجرت باشد و مسلمانان حق ندارند که دراین‌خصوص به کارگر اسیر خیانت کنند. اسلام با اینکه ملاحظات انسان‌دوستانه را نسبت به تمامی اسیران رعایت می‌کند، اما در دادن حقوق بیشتر یا کمتر به اسیران موقعیت و منزلت اجتماعی آنها را نیز در نظر می‌گیرد. برای مثال نقل شده است زمانی که دختر مقوقس&amp;lt;sup&amp;gt;[3]&amp;lt;/sup&amp;gt; اسیر شد، رسول‌الله&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«دختران سلاطین استحقاق توجهی خاص جدا از دیگران را دارند. نسبت به هر انسانی که روزی والامقام بوده و اکنون آن منزلت را از دست داده است، رحیم باشید.»&amp;lt;ref&amp;gt;محقق‌داماد (1383). حقوق بشردوستانه بين‌المللی (رهيافت اسلامی)، تهران،:مرکز نشر علوم اسلامی، ص 151-152.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;اسلام اعمال ملاطفت‌های متناسب با موقعیت اسیر را در حقیقت به‌مثابه رعایت حداقل ملاحظات انسانی در حق اسیر به حساب می‌آورد. از حقوق دیگری که در اسلام تأکید شده و باید رعایت شود، حفظ وحدت خانوادگی اسیر است. در اسلام در مواقعی که زن و شوهر به اسارت درمی‌آمدند، زن از شوهر جدا نمی‌شد و اولاد نیز از والدین جدا نمی‌ماند. همچنین فقها اتفاق‌نظر دارند که جدا کردن کودکِ کمتر از هفت سال از مادرش جایز نیست. &amp;lt;ref&amp;gt;وهبه‌الزحيلی، (1988م). آثار الحرب فی الفقه الاسلامی، دمشق، دارالفکر، ص469.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در حقوق بشردوستانه اسلامی نیز نه‌تنها بر رعایت رفتار انسانی، بلکه بر خوش‌رفتاری و داشتن رفتار برادرانه با اسیران در طول مدت اسارت همواره تأکید شده است. در حقوق اسلامی هم بر موارد پیش‌گفته و هم بر مجاز نبودن شکنجه در هر شرایطی تأکید شده است. انزجار پیامبر از شکنجه در روایات مختلفی نمایان است؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازجمله در مسئله سهیل‌بن‌عمروعامری (که خطیبی زبردست بود)، عمربن‌خطاب از رسول خدا&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; خواست به او اجازه دهد تا دندان‌های سهیل را درآورد تا او دیگر قادر به ایراد خطابه علیه پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; نباشد. پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; در پاسخ فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«من او را از شکل نخواهم انداخت، زیرا اگر چنان کنم خداوند مرا که رسول اویم از شکل خواهد انداخت».&amp;lt;ref&amp;gt;ابن‌کثير، اسماعيل‌بن‌عمر (بی تا)، البدايه و النهايه، بيروت، دارالفکر، ص 304.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;از این رو، مسلمانان حق ندارند کوچک‌ترین آزار و اذیتی نسبت به اسیران داشته باشند. همچنین اهانت به آنها نیز جایز نیست و باید اخلاق اسلامی رعایت شود.&amp;lt;ref&amp;gt;اسدی، علی‌محمد (1363). احکام جبهه، چاپ دوم، قم: مرکز بررسی و تحقيقات عقيدتی و سياسی، ص 16.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ازجمله رفتارهای ممنوع در مورد اسیران با پیروی و استناد به سیره پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; و امام‌علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; و نظریات فقهای شیعه عبارت است از:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. بستن دست و پای محکوم و اسیر در حال احتضار؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. زندانی کردن به‌قصد مرگ؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. رها کردن او بدون [[آب]] و غذا با دست‌وپای‌بسته تا بمیرد؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. شکنجه دادن؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. آشکارا کشتن او در میان مردم یا مقابل چشم دیگری؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. تهدید به قتل؛&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. مصبور کردن یعنی هدف قرار دادن او به‌قصد کشتن در غیر میدان جنگ.&lt;br /&gt;
==اسیر از دیدگاه قرآن کریم==&lt;br /&gt;
در قرآن کریم پیرامون [[اسیران جنگ|اسیر]] و اسارت آیه‌های زیادی آمده است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌شود. ‌به‌عنوان مثال در آیه 4 سوره محمد آمده است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پس چون با کسانی که کفر ورزیده‌اند برخورد کنید، گردن‌ها[یشان] را بزنید و زمانی که کاملا ً بر مشرکان غلبه کردید، اسیران را محکم ببندید و آنگاه اسیران ر ا با اخذ فدیه یا بدون آن آزاد سازید تا جنگ بار سنگین خود را بر زمین نهد».&amp;lt;/blockquote&amp;gt;همچنین در آیه 67 سوره انفال آمده است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پیامبران را نشاید که اسیر گیرند، قبل‌از آنکه به پیروزی دست یابند».&amp;lt;/blockquote&amp;gt;هر دو آیه دارای یک وجه مشترک هستند و آن این است که پیش از پیروزی کامل و غلبه بر دشمن نباید مبادرت به گرفتن اسیر کرد، ولی پس‌از پیروزی کامل، اسیر کردن آغازمی‌شود و می‌توان مطابق با آیه نخست عمل کرد. بنابراین به اسارت درآوردن پیش‌از پیروزی ممنوع است. دلیل این امر نیز روشن است. زیرا تا زمانی که جنگ به پایان نرسیده و پیروزی قطعی نشده است، نیروی سپاه صَرف گرفتن و دستگیری اسیران می‌شود و ممکن است به شکست سپاه بینجامد.&amp;lt;blockquote&amp;gt;فَاِذا لَقیتُمُ الَّذِینَ کَفَروا فَضَرْبَ الرِّقابِ حتّی اِذا اَثْخَنْتُموُهُمْ فَشُدُّوا الْوَِثاقَ فَاِمّا مَنّاً بَعْدُ وَ اِمّا فِداءً حَتّی تَضَعَ الْحَرْبُ اَوْزارَها ذلِکَ وَ لَوْ یَشاءُاللهُ لاَنْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لکِنْ لِیَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ وَالَّذینَ قُتِلوا فی سَبیلِ اللهِ فَلَنْ یُضِلَّ اَعْمالَهُمْ&amp;lt;sup&amp;gt;(محمد، آیه 4)&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;(شما مؤمنان) چون با کافران روبه‌رو شوید باید آن‌ها را گردن زنید تا آن‌گاه که ازخونریزی بسیار دشمن را ازپای درآورید. پس‌ازآن اسیران جنگ را محکم به بند کشید یا فوراً آن‌ها را آزاد کنید یا فدیه بگیرید تا (درنتیجه جنگ) سختی‌های خود را فروگذارند. این حکم فعلی است و اگر خدا می‌خواست خود از کافران انتقام می‌کشید و همه را بی‌زحمت جنگ شما هلاک می‌کرد ولیکن (این جنگ کفر و ایمان) برای امتحان خلق به یکدیگر است وآنان که در راه خدا کشته شدند، خدا هرگز رنج اعمالشان را ضایع نگرداند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;ما کانَ لِنَبِیٍ اَنْ یَکُونَ لَهُ اَسْریَ حَتّی یُثخِنَ فیِ الاَرْضِ تُریدونَ عَرَضَ الدُّنْیا وَاللهُ یُریدُ الاخِرَهَ وَ اللهُ عَزیزٌ حَکیمٌ&amp;lt;sup&amp;gt;(انفال، آیه 67)&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;هیچ پیغمبری را روا نباشد که اسیر بگیرد، مگراینکه خون ناپاکان را بریزد. شما متاع ناچیز دنیا را می‌خواهید و خدا برای شما [سرای ابدی و نعمت جاودانی] آخرت را می‌خواهد و خدا مقتدر و کارش همه از روی حکمت است.&amp;lt;blockquote&amp;gt;یا اَیُّهَا النَّبیُّ قُلْ لِمَنْ فی اَیْدیکُمْ مِنَ الْاَسْری اِنْ یَعْلَمِ اللهُ فی قُلُوبِکُم خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّا اُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْلَکُمْ واللهُ غَفُورٌ رَحیمٌ&amp;lt;sup&amp;gt;(انفال، آیه 70)&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;ای‌رسول، به اسیرانی که در دست شما (مسلمین) هستند بگو که اگر خدا در دل شما خیر و هدایتی مشاهده کند، درمقابل آنچه از شما گرفته شد، بهتر از آن را عطا می‌کند و ازگناهان شما درمی‌گذرد که خدا آمرزنده گناه و مهربان در حق خلق است.&amp;lt;blockquote&amp;gt;وَ اَنْزَلَ الَّذِینَ ظاهَرُوهُمْ مِنْ اَهْلِ الْکِتابِ مِنْ صَیاصیهِم و قَذَفَ فی قُلُوبِهِمُ الْرُعْبَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ وَ تَأْسِرُونَ فَریقاً&amp;lt;sup&amp;gt;(احزاب، آیه 26)&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;واز اهل کتاب آن گروه را که پشتیبان و کمک مشرکان بودند خدا ازحصار و سنگرهایشان فرود آورد و در دل‌هایشان (از شما مسلمین) ترس افکند تا آنکه گروهی از آنها را به قتل رساندید و گروهی را به اسارت گرفتید.&amp;lt;blockquote&amp;gt;وَ یُطْعِمونَ اَلْطَّعامَ عَلی حُبِّه مِسْکِینًا وَ یَتِیمًا وَ اَسِیرًا&amp;lt;sup&amp;gt;(انسان، آیه 8)&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;و بر دوستی خدا به فقیر و اسیر و طفل یتیم طعام می‌دهند.&lt;br /&gt;
==روش و رفتار پیامبر(ص) درباره اسیران==&lt;br /&gt;
در فرهنگ و اخلاق اسلامی تأکید فراوانی بر رعایت رأفت و مهربانی، نیکی کردن، عدالت و برابری در‌خصوص تمام انسان‌ها در روی کره خاکی شده است. به‌طوری که مسلمانان موظف‌اند با کسانی که در جبهه نبرد اسیر شده‌اند، رفتاری انسانی و اخلاقی داشته باشند و با آن‌ها به نیکی رفتار کنند و هرگز مجاز به کشتن و یا تعرض، اذیت و آزار و شکنجه آن‌ها نیستند. پیامبر اکرم&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; با اسیران همچون میهمان رفتار می‌کرد و همیشه اصحاب را سفارش به نیکی و خوش‌رفتاری با اسیران می‌کردند. شیوه عمل پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; درخصوص اسیران جنگی این بود که یا آنها را میان مجاهدانی که در جنگ شرکت داشتند تقسیم می‌نمود تا در خانه‌های خود نگهداری کنند، یا در مسجد از آنها محافظت شود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;به‌این‌ترتیب رفتار بدون خشونت و همراه با احترام در فرهنگ اسلامی مشهود است. حضرت محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; در بعضى از جنگ‌ها به مصلحت مسلمین می‌دانستند که اسیران فدیه بدهند و آزاد گردند، چنان‌که در جنگ بدر فدیه گرفتن را ترجیح دادند. آنان که ثروت و مال داشتند با پرداخت فدیه آزاد گردیدند و چند تن از اسیران که خواندن و نوشتن مى‌دانستند به دستور پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; به [[آموزش]] کودکان مسلمان پرداختند. قرار بر آن بود که هریک از آنان پس‌از آنکه ده تن از کودکان مسلمان را خواندن و نوشتن آموختند، بدون پرداخت فدیه آزاد گردند و این براى نخستین‌بار و آخرین‌بار در تاریخ بشر بود که به فرمان پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; آموزش و دانش به‌جاى غنیمت جنگى پذیرفته گشت. در بعضى از جنگ‌ها هم اسیران جنگى را بدون قید‌وشرط آزاد مى‌ساخت چنا‌ن‌که با اسیران قبیله (طى) این‌چنین رفتار کرد.&amp;lt;ref&amp;gt;الهامى، داود (1387). اخلاق و جنگ، قم، نشريه درس‌هايی از مکتب اسلام، شماره 4، ص 42.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نمونه‌هایی از این رفتار و برخوردهای پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; با اسیران را می‌توان در جنگ‌ها مشاهده کرد. در جنگ بدر در ابتدا قرار بود که تمام اسیرهای مشرکان کشته شوند، ولی طمع مردم آنان را واداشت تا فدیه بگیرند و پیامبر گرامی&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; به مردم فرمودند: «اگر فدیه قبول کنید، به تعداد اسیران دشمن که هفتاد نفر هستند از شما شهید خواهند شد.» مردم پذیرفتند که چنین شود و سال بعد در جنگ احد چنین شد که آن حضرت فرموده بودند. پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; از گرفتن فدیه کراهت داشتند و اصحاب این را از چهره مبارک آن حضرت فهمیده بودند.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم: دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج 19، ص 271، ح 10.&amp;lt;/ref&amp;gt; همچنین پس‌‍‌‌ازجنگ بدر، پیامبر اسلام&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; اسیری را به‌جهت تشرّف پدرش به دین اسلام آزاد کرد.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم: دارالکتب‌الاسلاميه، ج 19، ص 326، ح 82.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
رفتار با اسیران در طول مدت اسارت تابع مقررات آزادمنشانه بوده است. در واپسین ساعت آخرین روز جنگ بدر، حمزه عموی پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; اسیران دشمن (قریش) را جهت تعیین‌تکلیف نزد پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; آورد. عده آنها هفتاد تن بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
حضرت پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; به حمزه فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«این عده را در میان اصحاب و چادرهای آنها جای دهید و بدانید که باید همیشه به اسیران احترام بگذارید و از آنها پذیرایی انسانی کنید و در تقسیم اسیران دارند که فرزندان را از مادرانشان جدا نکنید.»&amp;lt;ref&amp;gt;رهنما، زين‌العابدين (1356). پيامبر، تهران: انتشارات اميرکبير، صص 633-627.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;درجنگ حنین نیز پیامبر گرامی&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; دستور دادند که اسیری کشته نشود.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، ج 21، ص 158، ح 6.&amp;lt;/ref&amp;gt; پیامبر اسلام&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; پس‌از پایان جنگ احزاب و اسارت یهودیان به‌دست مسلمانان، فرمودند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«به اسیران خود آب گوارا بنوشانید و از غذای نیکو و لذیذ به آنان بخورانید واسارتشان را نیکو بدارید».&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه،  ج20، 238.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;ازجمله صحنه‌هایی که اوج رأفت و مهربانی پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; در برخورد با اسیران را نشان می‌دهد زمان فتح مکه و غلبه بر مشرکان است که پیامبر اکرم&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; پس‌ازفتح مکه مردم آنجا را آزاد کردند.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن‌يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج3، ص 512، ج 2 و ج 5، ص 10، ح2.&amp;lt;/ref&amp;gt; پیامبر همچنین در زمان‌هایی چون هنگام حلول ماه مبارک رمضان تمام اسیران را آزاد می‌کرد.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن بابويه قمی (شيخ صدوق)، و ابوجعفرمحمدبن‌علی‌بن‌الحسين‌قمی، من لايحضره الفقيه، ترجمه محمدجواد غفاری، نشر صدوق، پايئز 1367، ج 2، ص 99، ج 184.&amp;lt;/ref&amp;gt; پیامبر اسلام&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; همچنین اسیرانی را که دارای خصلت‌های پسندیده انسانی مانند سخاوت، میهمان‌دوستی و بردباری در ناملایمات بود، آزاد می‌کرد.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن‌يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، ج4، ص 51، ح 9 و النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج7، ص 14، ح 7515.&amp;lt;/ref&amp;gt; پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; همچنین درمورد حقوق اسیران می‌فرمایند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«به اسیران اکرام کنید و آنها را در غذای خودتان مقدم دارید.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==روش و رفتار امیرالمؤمنین(ع) و دیگر ائمه معصومین(ع) درباره اسیران==&lt;br /&gt;
حضرت امیر&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; پیرامون جنگ سفارش داشت که آغازکننده جنگ نباشید و مقاتله ننمائید تا آنکه دشمن ابتدا به جنگ نماید و درصورتی‍‌که کار به جنگ بینجامید، هیچ‌گاه بر مجروح هجوم مبرید وقصد قتلش مکنید و اگر دشمن را منهزم ساختید و [[فرار]] اختیار کردند، از پی آنان نروید و دنبالشان نکنید. بدن کسی را برهنه مسازید و عورت او را مکشوف نکنید و کشته دشمن را مثله نکنید و هرگاه به اندرون خانه‌های دشمن راه یافتید، پرده‌دری نکنید وداخل خانه‌ها نشوید و از اموالشان چیزی برندارید و زنان را آزار مدهید، حتی اگر زبان به بدگویی شما بگشایند و به امیر شما و بزرگانتان ناسزا بگویند.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج32، ص 213.&amp;lt;/ref&amp;gt; ایشان وقتی ضربت خوردند، به امام‌حسن&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; فرمودند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پسرم، با اسیر در دستت مدارا بنما و به او رحم کن و او را نیکو بدار و با شفقت ومهربانی با او رفتار کن.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;زمانی هم که به‌هوش آمدند، از شیری که خودش می‌نوشید فرمود:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«به قاتل من که در دست شما اسیر است نیز از این شیر بدهید.»&amp;lt;/blockquote&amp;gt;ازمنظر امام&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; نباید با اسیر خلاف کرامت انسانی برخورد کرد و اسیر حق دارد درصورت زخمی‌بودن معالجه شود و نیز مورد اطعام و مسکن قرار گیرد.&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری، محمدتقی، رسائل فقهی، انتشارات تهذيب، قم، 1380، ص 151.&amp;lt;/ref&amp;gt; سیره امام‌علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; در برخورد و رفتار با اسیران جنگی را می‌توان در جنگ‌های جمل و صفین به وضوح مشاهده کرد. سیره ایشان در جنگ جمل همانند سیره رسول اکرم&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; درروز فتح مکه بود که حضرت علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; در جنگ جمل دستور دادند کسی از لشکریان مخالف را به اسیری نگیرند.&amp;lt;ref&amp;gt;کليني‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351،ج 5، ص 10، ح 2.&amp;lt;/ref&amp;gt;اسیران کشته نشوند.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج11، ص 53، ح 12411 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374،ج 32، ص 120، ح 165 و ج 52، ص367.&amp;lt;/ref&amp;gt; در این جنگ امیرالمؤمنین&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; اسیران لشکر معاویه را آزاد کرده و این باعث شد که معاویه ناچار شود تا اسیران لشکر علی‌بن‌ابی‌طالب&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; را نیز آزاد کند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373،ج 11، ص 50، ح 12406&amp;lt;/ref&amp;gt; همچنین حضرت یکی ازاسیران زندانی را نزد خود خوانده و پس‌ازتوبه دادن او را آزاد کردند و اموال به غارت رفته اسیر را هم به او برگرداند.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373،ج 11، ص 57، ح12421.&amp;lt;/ref&amp;gt; از موارد دیگر برخورد امام&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; با اسیران در جنگ جمل می‌توان به آزادی مروان‌بن‌حکم با شفاعت امام‌حسن و امام‌حسین&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; یا عبدالله‌بن‌زبیر که حضرت علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; تنها به او فرمودند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«برو که دیگر تو را نبینم.»&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم: دارالکتب‌الاسلاميه، ج 41، ص 145، ح 45.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;سیره امیرالمؤمنین&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; در جنگ صفین این بود که اسیران لشکر شام را آزاد می‌کردند و اگر یکی از آنان دوباره در جنگ شرکت می‌کرد و یا در همان جنگ اول یکی از لشکریان حضرت را می‌کشت او را می‌کشتند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt; در این جنگ، هر اسیری را که می‌آوردند حضرت علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; اسلحه و مرکب او را می‌گرفتند و او را سوگند می‌دادند تا در جنگ علیه ایشان شرکت نکند.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، ج 41، ص 50، ح 3.&amp;lt;/ref&amp;gt; همچنین هر اسیری که با حضرت علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; بیعت کرد، حضرت او را آزاد کرده و اموالش را به کسی دادند که اسیر را گرفته بود.&amp;lt;ref&amp;gt;طوسی، شيخ ابوجعفر (شيخ الطائفه)، تهذيب‌الاحکام، تهران، کوير، 1370، ج6، ص 153، ح 5 و  النوري، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج11، ص 5، ح 12404.&amp;lt;/ref&amp;gt; امیرالمؤمنین&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; در جنگ صفین به مالک‌اشتر فرمودند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«اسیر مسلمان کشته نمی‌شود و در قبال گرفتن فدیه آزاد نمی‌شود، بلکه بدون فدیه آزاد می‌گردد.»&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج11، ص 55، ح 12415 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج32، ص 522، ح 441 و ج 100، ص 38، ح 37.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;در جایی دیگر به نقل از امام صادق&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; آمده است که:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«رسول مکرم اسلام&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt; از قتل زنان وکودکان در میدان جنگ منع می‌فرمودند، مگر درصورتی‌که اقدام به مبارزه کنند که در این حالت هم می‌فرمودند تا جایی که امکان دارد از جنگیدن با آنان پرهیز نمائید».&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم: دارالکتب‌الاسلاميه، ، ج 19، 335.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==اسارت از دیدگاه احکام فقهی==&lt;br /&gt;
اسلام نهاد اسارت را در کم‌حجم‌ترین اندازه ممکن پذیرفت، زیرا معقول نبود که مسلمان‌ها به میدان کارزار پای نهند و دچار زیان شوند و به اسیری روند، اما بر آنها حرام باشد که دشمنان خویش را به اسارت گیرند. این نه با طبع اسلام سازگار است و نه با منطق وعقل. یکی از فلسفه‌های پذیرش این امر، ایجاد زمینه‌ای برای امکان [[تبادل اسیران]] و آزاد کردن آنان بود. از این گذشته پذیرش نهاد اسارت با آموزه‌های آسمانی پیامبر&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt;، که سرمشق انسانیت به شمار می‌رود، با رعایت شرایط انسانی سازگاری دارد. اکثر فقهای شیعه و ازجمله شیخ طوسی معتقدند که اگر اسیر در حال درگیری و قبل‌از پایان جنگ دستگیر شود، نگهداری آن جایز نیست و باید مانند سایر دشمنان در حال جنگ کشته شود و تنها راه برای زنده ماندن وی مسلمان شدن است و مسلمانان باید از او در برابر صدمات و تعرضات دشمن دفاع کنند. شیخ در الخلاف معتقد است که اگر اسیران قبل‌از اینکه آتش جنگ فروکش کند به اسارت درآیند، امام مخیر است بین اینکه گردن آنان را بزند یا دستان و پاهایشان را قطع کند یا اینکه اگر مجروح باشند، در حال خونریزی رها کند تا بمیرند. اما اگر بعداز پایان جنگ اسیر شوند، امام بین اینکه منت نهد و بدون فدیه یا با فدیه آزادشان کند یا با اسیران مسلمان و خودی مبادله کند یا آنان را به بندگی برد، مخیر است و نمی‌تواند آنان را به قتل رساند.&amp;lt;ref&amp;gt;طوسی،محمدبن‌حسن، الخلاف، قم،دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1407، ج4 ،ص 187.&amp;lt;/ref&amp;gt; البته در دیدگاه فقهای شیعه درباره حکم اسیر و سرنوشت او مناقشاتی دیده می‌شود. یکی از محققان معاصر در این زمینه می‌نویسد:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«شگفت اینکه در مسئله اسیران فقیهان شیعه از جهتی از فقهای اهل سنت نیز نظریه تندتری ارائه داده‌اند، هرچند برخی دیگر از فقهای شیعه نظریه معتدل‌تری را مطرح ساخته‌اند. درمجموع آنان بین اسیرانی که قبل‌از فروریزی جبهه دشمن به اسارت درآمده با اسیران جبهه دشمن بعد‌از فروپاشی تفصیل قائل شده اند.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;نظر مشهور فقهای شیعه در مورد اسیران قبل‌از پایان جنگ این است که راهی جز کشتن آنان نیست، ولی اسیران بعداز فروپاشی جبهه دشمن را به‌هیچ‌عنوان نباید کشت و حاکم اسلامی تنها می‌تواند آنان را بدون فداء و یا با فداء آزاد سازد و در صورت لزوم به بردگی برد. بنابراین رأی فقهای شیعه در مورد اسیران بعداز اتمام جنگ هرچند از رأی فقهای اهل سنت برتر است، ولی در مورد گروه اول شدیدتر و خشن‌تر است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شیخ طوسی در کتاب مبسوط و نمایه و محقق حلی در شرایع و شیخ حسن نجفی در الجواهر، همگی در معنای فوق اتفاق‌نظر دارند. ظاهراً آغازگر تفکیک بین اسیران دوران برپایی جنگ و اسیران بعداز خاموشی آن شیخ طوسی است و از آنجا که موقعیت او در میان محققان متأخر ممتاز و ‌به‌عنوان شیخ‌الطائفه مطرح بوده و هست، علمای بعدی به تبع او همان نظریه را پذیرفته‌اند و به قول معروف مانند مقلدان در برابر رأی مرجع خویش اجازه چون‌وچرا به خود نداده‌اند.&amp;lt;ref&amp;gt;ابراهيمی، محمدعلی، مجموعه مقالات همايش اسلام و حقوق بين‌الملل بشردوستانه، تهران، مؤسسه مطالعات حقوق بشر اسلامی، 1386ش، 543- 579.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شایان ذکر است که این حکم در مورد اسیران مسلمان و به عبارتی باغیان صدق نمی‌کند، زیرا آنان اگر اسیر شوند درهیچ‌صورتی کشته نمی‌شوند. چنانچه امام‌علی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; در جنگ جمل و صفین اجازه چنین کاری را نداد. از امام‌صادق&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; روایت شده است:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«هنگامی‌که دو گروه مسلمان با یکدیگر در جنگ باشند، طرفداران حق نمی‌توانند فراریان جبهه مخالف را تعقیب و یا اسیران آنان را به قتل رسانیده و مجروحانشان را مورد حمله قرار دهند»&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم: دارالکتب‌الاسلاميه، ج100، 38.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;شیخ مفید می‌نویسد:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«و چون اسیری از آنان (باغیان) را می‌آوردند درصورتی‌که کسی را کشته بود، او را می‌کشتند و در غیر این صورت رهایش می‌کردند.&amp;lt;ref&amp;gt;مفيد،م حمدبن‌نعمان، الجمل، ترجمه محمودمهدی دامغانی، تهران، نشر نی، 1367ش، ص 243.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;ازجمله موضوعات موردتوجه در فقه اسلامی پیرامون اسیر و اسارت مسئله اختیارات امامان&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; و آزادی اسیران می‌باشد. اختیارات امامان&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; درباره اسیران بر‌اساس برخی احادیث و روایات عبارت‌اند از:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1-امام پس ازپیروزی بر مشرکان مخیّر است بین کشتن اسیران و آزاد کردن آن‌ها با فدیه یا بدون فدیه یا آن که آن‌ها را به غنیمت و عبید بگیرد.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج 11، ص49،ح12403.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2-قبل‌از پایان جنگ امام در کیفیت کشتن اسیران مخیّر است، اما پس‌از پایان جنگ هرکس اسیر شود، امام مخیّر است بین آزاد کردن آن‌ها با فدیه یا بدون فدیه یا آن که آن‌ها را به غنیمت وعبید بگیرد.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينیرازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج5، ص 32، ح1 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج 69، ص 49، ح6.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3-اسیران کفّار را با اجازه امام معصوم می‌شود کشت.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی اميری،تهران، 1351، ج5 ،ص 35 ،ح1-4 و طوسی، تهذيب‌الاحکام، ج6، ص 152، ح2 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج100، ص 32، ح11.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4-اسیری را که توان راه رفتن ندارد و فاتح نیز مرکبی ندارد که او را بیاورد نباید کشت، بلکه باید او را آزاد کرد.&amp;lt;ref&amp;gt;کليني‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج5، ص 35 ،ح1 و طوسی، شيخ ابوجعفر (شيخ الطائفه)، تهذيب‌الاحکام، تهران، کوير، 1370،ج 6، ص 153، ح3.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5-اسیرکاف (اسیری که بدون جنگ با انسان به اسارت درآید) کشته نخواهد شد.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج11، ص55 ،ح12415 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج32 ،ص522، ح 441 / ج100، ص 38، ح37.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6-با اسیرخواه مسلمان باشد یا کافر باید نیک رفتارکرد و لوازم زندگی او را فراهم کرد، گرچه محکوم به قتل باشد.&amp;lt;ref&amp;gt;طوسی، شيخ ابوجعفر (شيخ الطائفه)، تهذيب‌الاحکام، تهران، کوير، 1370، ج6، ص 152، ح2 و کليني‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کليني)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، همان، ج5، ص 35، ح2-4 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج100، ص33، ح11.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7-اطعام اسیر گرسنه بر سایر صدقات برتری دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج7، ص 260ح 81914 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج96، ص 180، ح27 و ج74، ص 369، ح60.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
====پیرامون آزادی اسیران نیز منابع حدیثی و روایی این‌گونه بیان می‌کنند====&lt;br /&gt;
1-اسیرانی که پول یا اموال دیگری دارند می‌توانند با دادن مقداری از آن خود را آزاد کنند.&amp;lt;ref&amp;gt;کليني‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج202، ح244 و النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج17، ص 166 ،ح 21051 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374،  ج19، ص 239، باب10.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2-اگر مسلمانی بدون وارد شدن ضربه کاری و جراحت سنگینی اسیر شود، برای آزادی او از بیت‌المال صرف نمی‌شود، بلکه از اموال خودش مصرف می‌کنند.&amp;lt;ref&amp;gt;کليني‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج5، ص 34، ح3.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3-بهترین صدقه این است که انسان با سخنان نیکو باعث آزادی اسیران شود.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج7، ص 264 ،ح 8201 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج 76، ص44، ح5 و ج96، ص 136، ج68.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4-اسیر مسلمان بدون گرفتن فدیه آزاد می‌شود.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج11، ص 55، ح12415 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج32، ص 522، ح441 و ج100، ص 38، ح37.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5-مستحب است انسان اموال خود را جهت آزادی اسیران و... به کارگیرد.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافي، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج4، ص 31 ،ح 3 و ،مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج74، ص 416، ح35.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6-اسیر کافر هنگامی‌که اسلام آورد خونش محفوظ و خودش جزء غنایم است.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج5، ص 35، ح1 و طوسی، شيخ ابوجعفر (شيخ الطائفه)، تهذيب‌الاحکام، تهران، کوير، 1370، ج6، ص 153 ،ح3.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7-اَللّهُمَّ فُکَّ کُلَّ اَسیرٍ: پروردگارا، تمام اسیران را آزاد کن.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمدباقر (1374). بحارالانوار، قم: دارالکتب‌الاسلاميه، ج98، ص 120، روايت 4، باب 6.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8-هزینه آزاد کردن اسیران مسلمان به‌عهده کسانی است که در سرزمین آن‌ها جنگیده‌اند.&amp;lt;ref&amp;gt;النوری، حسين‌بن‌محمدتقی، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌بيت، قم، 1373، ج11، ص 128، ح 12622.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9-اگر اسیر در صورت آزادی متحول شود و جانب حق را اختیار کند، خوب است او را آزاد کنند.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج8، ص 229، ح 458.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10-قبل‌ از پایان جنگ و آرام شدن اوضاع، نباید اسیران را آزاد کرد.&amp;lt;ref&amp;gt;کلينی‌رازی، ابوجعفرمحمدبن يعقوب‌بن‌اسحاق(شيخ کلينی)، اصول کافی، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوی‌اميری،تهران، 1351، ج8، ص 250 ،ح351 و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دارالکتب‌الاسلاميه، 1374، ج46، ص 196 ،ح68.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
==پاورقی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[1]. البته تعبير به «فشدوا الوثاقا» (با توجه به اينکه وثاق به‌معناd طناب يا هر چيزd است که با آن می‌بندند) اشاره به محکم‌کاری در بستن اسيران است، مبادا که اسير از فرصت استفاده کند و خود را آزاد ساخته، ضربه کاري را وارد سازد.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;sub&amp;gt;[2]. و آنگاه اسیران را با اخذ فديه يا بدون آن آزاد سازيد تا جنگ بار سنگين خود را بر زمين نهد.&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[3]. مقوقس در تاريخ اسلام به‌عنوان يکی از حاکمان مصر و معاصر محمد&amp;lt;sup&amp;gt;(ص)&amp;lt;/sup&amp;gt;  معرفی شده است که اغلب با کوروش، پاتريارک اسکندريه، شناخته ميشود. او مصر را به نمايندگی ازطرف امپراتوری بيزانس اداره می‌کرد.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
*[[اسیران جنگ]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
==منبع==&lt;br /&gt;
علاماتی غلامرضا، علی منوچهری (1398). اسناد تبادل [[اسرا]] ([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] (1367-1359)، تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس با همکاری مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه جامع امام حسین (علیه‌الاسلام)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;مجید شاه‌حسینی&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%AE%D8%AF%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=11765</id>
		<title>تمرین بندگی خدا در دوران اسارت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%AE%D8%AF%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;diff=11765"/>
		<updated>2026-07-17T10:26:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «مرحوم سیدعلی اکبر ابوترابی (معروف به سید آزادگان) در اسارت با تکیه بر مفاهیم عمیق دینی، به تقویت روحیه و آموزش معنوی اسیران می‌پرداخت.  این گفتار برگرفته از آموزه‌های او در اسارتگاه موصل است که بر...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;مرحوم [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|سیدعلی اکبر ابوترابی]] (معروف به [[سید آزادگان]]) در اسارت با تکیه بر مفاهیم عمیق دینی، به تقویت روحیه و [[آموزش]] معنوی [[اسیران جنگ|اسیران]] می‌پرداخت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این گفتار برگرفته از آموزه‌های او در اسارتگاه موصل است که بر &#039;&#039;&#039;«تسلیم در پیشگاه حق و استقامت در برابر غیرخدا»&#039;&#039;&#039; تأکید دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
محور اصلی سخن، ضرورت سپردن سرنوشت به خداوند و [[مقاومت]] در برابر هوای نفس و دشواری‌های زندگی با تکیه بر اراده الهی است.&lt;br /&gt;
==متن گفتار==&lt;br /&gt;
[[سید آزادگان]] حاج آقا [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|ابوترابی]] در این سخنرانی با استناد به آیات قرآن &amp;lt;ref&amp;gt;قرآن کریم، آیات مورد استناد: سوره المرسلات (آیه ۲۳)، سوره طه (آیه ۵۰).&amp;lt;/ref&amp;gt;و روایات معصومین &amp;lt;sup&amp;gt;(علیهم‌السلام)&amp;lt;/sup&amp;gt;، به ویژه جمله‌ای از امام علی &amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; که می‌فرماید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«اعر الله جمجمتک» (ای انسان! سرت را به خدا واگذار)&amp;lt;/blockquote&amp;gt;به تبیین مفهوم سرسپردگی به خداوند می‌پردازد. او با تشبیه زندگی به دریایی پرتلاطم و غیرقابل پیش‌بینی، این نکته را یادآور می‌شود که انسان به تنهایی قادر به مقابله با همه پیچیدگی‌ها و مشکلات نیست؛ اما با واگذاری کامل خود به خالق حکیم، می‌تواند از هر مانعی عبور کند. [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|ابوترابی]] با اشاره به آیه:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ» (سوره المرسلات، آیه ۲۳)&amp;lt;/blockquote&amp;gt;توضیح می‌دهد که جهان بر اساس اندازه‌گیری دقیق الهی آفریده شده و خداوند متناسب با ظرفیت انسان، مشکلات را تقدیر می‌کند. او تأکید می‌کند که انسان با بهره‌گیری از عقل، اراده، هدایت انبیا و تسلیم در برابر خداوند، می‌تواند در سخت‌ترین شرایط نیز استقامت کرده و به ساحل نجات برسد. وی همچنین هشدار می‌دهد که لغزش‌های انسان معمولاً در لحظات هجوم هوس‌ها، خشم، شهوت یا مواجهه با بی‌عدالتی‌ها رخ می‌دهد؛ زمانی که انسان از یاد خدا غافل شده و به خواسته‌های نفسانی خود عمل می‌کند. تنها راه نجات، تسلیم کامل در برابر اراده الهی و جستجوی رضای خدا پیش از هر عمل و عکس‌العملی است. راهی که به آرامش و عزت ختم می‌شود آنچه از این آموزه‌ها برمی‌آید، این است که استقامت در برابر فشارها و وفاداری به ارزش‌های الهی، نه‌تنها انسان را از لغزش‌ها دور می‌کند، بلکه او را به آرامش، عزت درونی و اعتمادبه‌نفس ماندگار می‌رساند. به تعبیر او، کسی که معیار تصمیم‌گیری خود را خدا قرار دهد، می‌تواند از طوفان‌های زندگی با سلامت عبور کند. این نگاه، برای آزادگانی که سال‌ها با محرومیت، فشار و بی‌عدالتی مواجه بودند، نه‌تنها یک روحیه‌بخش معنوی، بلکه نظامی عملی برای زیستن با آرامش و امید بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در گفتارهای او، «تسلیم» هرگز به معنای منفعل بودن یا چشم‌پوشی از مسئولیت نبود. بلکه نوعی پذیرش آگاهانه بود؛ اینکه انسان پیش از هر تصمیم، خیر و رضای خدا را بسنجد تا از گرداب واکنش‌های احساسی، خشم، هوای نفس و خطاهای لحظه‌ای در امان بماند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
او با الهام از سخن امیرالمؤمنین&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;نهج‌البلاغه، کلمات قصار امام علی (ع).&amp;lt;/ref&amp;gt;، دعوت می‌کرد که انسان مرکزیت خواست‌های شخصی را از ذهن خود بردارد و به حکمت الهی اعتماد کند؛ یعنی به جای اینکه تصمیم‌های عجولانه گرفتارش کند، «با مهار نفس و با تکیه بر عقل و ارزش‌های الهی» انتخاب کند. [[سید علی اکبر ابو ترابی فرد|ابوترابی]] در پایان، امیدواری خود را بیان می‌کند که همگان با تسلیم  به خدا، عزت بندگی را کسب کرده و در برابر هر آنچه آنان را به سوی غیرخدا می‌کشاند، استقامت ورزند.&amp;lt;ref&amp;gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). [[منشور پاکی و خدمتگزاری]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
==دست‌آوردهای این آموزه در اسارت==&lt;br /&gt;
این تعالیم در شرایط سخت اسارت، به [[اسیران جنگ|اسیران]] کمک می‌کرد تا:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. در برابر فشارهای روحی و جسمی [[مقاومت]] کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. احساس درماندگی نکنند و توکل بر خدا را تقویت نمایند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. از لغزش‌های اخلاقی و روحی در محیط خشن اسارتگاه در امان بمانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. با حفظ روحیه معنوی، بر حفظ هویت دینی و انسانی خود پایدار بمانند.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[سبک زندگی آزادگان]]&lt;br /&gt;
*[[اسیران جنگ|اسیران در جنگ تحمیلی]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[منشور پاکی و خدمتگزاری]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
عبدالمجید رحمانیان&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6_%D8%A8%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;diff=11764</id>
		<title>اعتراض به حضور سرکرده منافقین در اردوگاه</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6_%D8%A8%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;diff=11764"/>
		<updated>2026-07-17T10:24:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «در 1361، یک روز گروهی 9 نفره شامل شش مرد و سه زن از مخالفان جمهوری اسلامی با هماهنگی مسئولان عراقی و با هدف تأثیرگذاری بر اسیران جوان و نوجوان به اردوگاه آمدند. حدود پنجاه نفر از اسیران کم‌سن‌وسال را در سالنی در مقر فرما...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;در 1361، یک روز گروهی 9 نفره شامل شش مرد و سه زن از مخالفان جمهوری اسلامی با هماهنگی مسئولان عراقی و با هدف تأثیرگذاری بر [[اسیران نوجوان و جوان|اسیران جوان و نوجوان]] به [[اردوگاه]] آمدند. حدود پنجاه نفر از اسیران کم‌سن‌وسال را در سالنی در مقر فرمانده [[اردوگاه]] جمع كردند. در مجموع هرکدام که صحبت می‌کردند، جنبه‌هایی از موضوعات را مطرح و سعی می‌کردند با برانگیختن احساسات و عواطف [[اسیران جنگ|اسیران]] به تأثیرگذاری حرف‌هایشان عمق بیشتری ببخشند... در نهایت، تعدادی از [[اسیران نوجوان و جوان]] ضمن اعتراض به حضور آنان در خاک دشمن، به ادعاهای آنها پاسخ دادند. یکی از اسیران گفت شما چند ساعت خودتان را خسته کرده‌اید. اگر چهل ساعت دیگر هم صحبت کنید، ما دست از یاری امام خمینی نخواهیم کشید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
با شنیدن نام امام، همه اسیران حاضر در سالن در مقابل چشمان مخالفان و عراقی‌ها معترضانه به حضور آنها با صدای بلند صلوات فرستادند که مخالفین به این نتیجه رسیدند که حضورشان دیگر فایده‌ای ندارد و مغبونانه [[اردوگاه]] را ترک کردند؛ گرچه همه اسیران حاضر در آن جلسه شب‌هنگام به‌شدت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفتند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;نوری، حسن (1391). [[سه هزار روز در اسارت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در برخورد با جاسوسان همواره قرار بر تحمل، مدارا و نصیحت آنان بود که دست از این عمل خائنانه بردارند، ولی تحمل بعضی از این اشخاص، به‌سبب پیشینه و خیانت‌هایی که مرتکب می‌شدند بسیار دشوار بود. یکی از این افراد، که سال‌ها به عمل خائنانه خود آن هم بی‌پروا و وقیحانه ادامه داده بود، گذارش به [[اردوگاه موصل 1]] افتاد. وقتی او پس از نصایح دلسوزانه و اخطارهای جدی دست از این عمل بدش برنداشت، به‌وسیله‌ چند تن از [[اسیران جنگ|اسیران]] باغیرتی که طاقتشان طاق شده بود به‌شدت مورد حمله و ضرب‌وشتم قرار گرفت؛ به‌حدی‌که عراقی‌ها مجبور شدند او را به [[بیمارستان]] موصل انتقال دهند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اعتراض]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[شیوه های اعتراض در اردوگاه ها]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[اهمیت اعتراض در اردوگاه ها]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[مقاومت اعتراضی در اسارت]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[انواع اعتراضات اسرا]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[جاسوسی]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
مجید فصیحی هرندی&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%D8%B9%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84_%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=11763</id>
		<title>تاثیر دعا و توسل بر اسرا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%D8%B9%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84_%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7&amp;diff=11763"/>
		<updated>2026-07-17T10:19:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «اسرا در دوران اسارت در سخت‌ترین شرایط شکنجه‌های جسمی و روحی قرار داشتند. تنها امید و سلاح آنها در مقابل دشمن، دعا و رازو نیاز و توسل به اهل بیت علیهم‌السلام بود. تاثیر دعا و توسل بر اسرا...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[اسرا]] در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] در سخت‌ترین شرایط [[شکنجه های جسمی و روحی|شکنجه‌های جسمی و روحی]] قرار داشتند. تنها امید و سلاح آنها در مقابل دشمن، [[دعا و توسل|دعا]] و رازو نیاز و توسل به اهل بیت علیهم‌السلام بود. تاثیر دعا و توسل بر [[اسرا]] به شرح زیر است:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1. احیای روح امید===&lt;br /&gt;
[[دعا و توسل|دعا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;کننده در حین ناامیدی خود را با قدرتی لایزال مرتبط می‌کند که مشکل و آسان برای او مطرح نیست و نور امید در دلش می‌درخشد. در اوج ناامیدی، هر روز امید برای آزادی و رهایی از بند دژخیمان و زندگی مشقت‌بار و شکنجه‌های تا سرحد مرگ، کمتر و کمتر می‌شد. تنها عاملی که می‌توانست در آن شرایط سخت و جان‌فرسا به [[اسرا]] کمک کند، تقویت معنویات و روحیه مذهبی آنها بود. [[اسرا]] برای در امان ماندن از تهاجم همه‌جانبه فرهنگی دشمن، که ازطریق جراید و مجلات و [[رادیو]] و تلویزیون صورت می‌گرفت، با مناجات و قرائت قرآن، نهج‌البلاغه و مفاتیح، روحیۀ معنوی خود را تقویت می‌کردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;محمدی، عبدالله (1385). عطش و معرفت. اردبیل: باغ اندیشه،ص.139.&amp;lt;/ref&amp;gt;، و با خواندن [[دعا و توسل|دعای توسل]] در شب‌های سه‌شنبه و [[دعا و توسل|دعا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی کمیل در شب‌های جمعه و زیارت عاشورا و [[دعا و توسل|دعا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ندبه جمعه‌ها دل‌هایشان را جلا می‌دادند و هنگام هجوم غم و غصه، به [[دعا و توسل|دعا]] و قرآن پناه می‌بردند.&lt;br /&gt;
===2. دعوت به پاکی و نیکی و پرهیزگاری===&lt;br /&gt;
در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]]، دعا موجب می‌شد كه پاكی و كار خوب و پرهیز از گناهان در دستور كار روزانه اسیران قرار داشته باشد.&lt;br /&gt;
===3. عامل مهم تربیت===&lt;br /&gt;
هر قدر موضوع [[دعا و توسل|دعا]] برای انسان مهم‌تر و امید و نیاز به استجابت بیشتر باشد، کوشش برای فراهم آوردن شرایط ذکرشده بیشتر می‌شود و اثر عمیق [[دعا و توسل|دعا]] در تربیت اخلاقی افراد محسوس‌تر خواهد بود؛ به‌همین‌علت در دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]]، [[دعا و توسل|دعا]] و نیایش موجب تأثیرگذاری مثبت بر روی دیگران می‌شد.&lt;br /&gt;
===4. تقویت حس نوع‌دوستی===&lt;br /&gt;
[[دعا و توسل|دعا]] حس نوع‌دوستی و توجه به حال سایر انسان‌ها و مشکلات آنها را در انسان تقویت می‌کند. به‌همین‌علت اول باید برای دیگران [[دعا و توسل|دعا]] کنیم و بعد برای خود. در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیز مصداق عینی این توجه به دیگران و ترجیح منافع آنها بر منافع خود دیده می‌شد.&lt;br /&gt;
===5. مبارزه با اضطراب‌های درونی===&lt;br /&gt;
[[دعا و توسل|دعا]] و راز و نیاز به درگاه پروردگار قادر و توکل و یقین به قدرت لایزال آفریننده جهان انسان را مطمئن می‌کند و این اطمینان خاطر و خود را به او سپردن به انسان آرامش می‌دهد. عمل به مستحبات و خواندن [[دعا و توسل|دعا]] و ذکر، نوعی آرامش روحی و روانی در [[اسرا]] ایجاد می‌کرد و [[افسردگی در اسارت|افسردگی]] و غم را از بین می‌برد&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. در اتاق‌هایی که [[دعا و توسل|دعا]] و مراسم مذهبی بیشتر بود، سلامتی روحی و روانی بیشتری بر آنجا حکمفرما بود.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[دعا و توسل]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;زهرا یزدی نژاد&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D8%AE%D8%B7_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%AA%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;diff=11710</id>
		<title>وضعیت اسرا از خط مقدم تا استقرار در اردوگاه</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D8%AE%D8%B7_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%AA%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;diff=11710"/>
		<updated>2026-06-30T20:49:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ایرانی در اردوگاه‌های عراقی، از کمترین حقوق و امکانات برخوردار بودند. عراقی‌ها از خط مقدّم گرفته تا داخل اردوگاه‌ها، [[حقوق اسیران جنگی در اسلام و حقوق بین‌الملل|حقوق اسیران جنگی]] را رعایت نمی‌کردند و [[امکانات]] مناسب اسکان و [[تغذیه]] و درمان و... در اختیار اسرای ایرانی قرار نمی‌دادند. این مهم چه به‌سبب غرور ناشی از پیروزی‌ها و چه شکست در نبردها، همیشه نقض می‌شد. علاوه‌بر‌آن، اسکان برخی از [[اسرا]] در زندان‌ها و مراکز نظامی مایه نقض حقوق [[اسرا]] و عدم بهره‌مندی آنان از [[امکانات]] [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==از خط مقدّم تا استقرار در [[اردوگاه]]==&lt;br /&gt;
از مسائل مهم جنگ، اسیر گرفتن نظامیان و زنده نگه‌داشتن آنان است. عراقی‌ها در موارد متعددی، رزمندگان ایرانی را پس از [[اسارت و اسیران|اسارت]] به شهادت می‌رساندند. رفتار خشن و غیرانسانی با [[اسرا]]، از لحظه [[اسارت و اسیران|اسارت]] در خط مقدّم آغاز می‌شد و در طی مسیر انتقال به عقبه و مراکز تخلیه اطلاعات مانند [[استخبارات]] تا انتقال به اردوگاه‌ها ادامه داشت. در‌حالی‌که بسیاری از [[اسرا]] هنگام اسارت مجروح نیز بودند، اما به وضعیت آنها رسیدگی نمی‌شد. از مسائل مهم دیگر [[اسارت و اسیران|اسارت]]، سعی عامدانه عراقی‌ها در عدم ثبت‌نام اسرا در [[صلیب سرخ]] بود. به‌همین‌منظور بسیاری از [[اسرا]] در مراکز مخفی نگه‌داری می‌شدند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«در [[بیمارستان]] دو اتاق برای بستری کردن وجود داشت: یک اتاق برای [[اسرای مفقود]] و یک اتاق برای اسرایی که در اختیار [[صلیب سرخ]] جهانی بودند.» &amp;lt;ref&amp;gt;رسولی، بهمن (1389). از رؤیا تا واقعیت. اراک: فخرالاسلام.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==[[امکانات]]==&lt;br /&gt;
عراقی‌ها در برخورد با نیروهای سپاهی و بسیجی نسبت به دیگر نیروها [[خشونت در اسارت|خشونت]] بیشتری نشان می‌دادند. آنها از همان لحظه [[اسارت و اسیران|اسارت]] جنگ روانی با [[اسرا]] را برای نابود کردن روحیه [[اسرا]] به‌کار می‌بردند و سعی می‌کردند با نقض حقوق قانونی اسرا، از دادن [[امکانات]] به آنان پرهیز کنند. ازاین‌رو امکانات اولیّه زیستی مانند [[تغذیه]] و بهداشت در سطح بسیار پایینی قرار داشت. عراقی‌ها اسیران شیمیایی را بیشتر به‌صورت مفقود نگه می‌داشتند و در درمان مناسب آنها کوتاهی می‌کردند. بیماران شیمیایی در مقایسه با دیگر بیماران، از محرومیت‌های بیشتری رنج می‌بردند؛ عراقی‌ها از افشای این مسئله در نزد [[صلیب سرخ]] جهانی، كه گویای کاربرد سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی بود، ترس داشتند.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسرا]]&lt;br /&gt;
*[[امکانات]]&lt;br /&gt;
*[[صلیب سرخ]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;داوود خدایی&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D8%AE%D8%B7_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%AA%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;diff=11709</id>
		<title>وضعیت اسرا از خط مقدم تا استقرار در اردوگاه</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D8%AE%D8%B7_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%AA%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;diff=11709"/>
		<updated>2026-06-30T20:46:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «اسرا&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ایرانی در اردوگاه‌های عراقی، از کمترین حقوق و امکانات برخوردار بودند. عراقی‌ها از خط مقدّم گرفته تا داخل اردوگاه‌ها، حقوق اسیران جنگی را رعایت نمی‌کردند و امکانات مناسب اسکان و [...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[اسرا]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی ایرانی در اردوگاه‌های عراقی، از کمترین حقوق و امکانات برخوردار بودند. عراقی‌ها از خط مقدّم گرفته تا داخل اردوگاه‌ها، [[حقوق اسیران جنگی در اسلام و حقوق بین‌الملل|حقوق اسیران جنگی]] را رعایت نمی‌کردند و [[امکانات]] مناسب اسکان و [[تغذیه]] و درمان و... در اختیار اسرای ایرانی قرار نمی‌دادند. این مهم چه به‌سبب غرور ناشی از پیروزی‌ها و چه شکست در نبردها، همیشه نقض می‌شد. علاوه‌بر‌آن، اسکان برخی از [[اسرا]] در زندان‌ها و مراکز نظامی مایه نقض حقوق [[اسرا]] و عدم بهره‌مندی آنان از [[امکانات]] [[اسارت و اسیران|اسارت]] بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==از خط مقدّم تا اسکان در [[اردوگاه]]==&lt;br /&gt;
از مسائل مهم جنگ، اسیر گرفتن نظامیان و زنده نگه‌داشتن آنان است. عراقی‌ها در موارد متعددی، رزمندگان ایرانی را پس از [[اسارت و اسیران|اسارت]] به شهادت می‌رساندند. رفتار خشن و غیرانسانی با [[اسرا]]، از لحظه [[اسارت و اسیران|اسارت]] در خط مقدّم آغاز می‌شد و در طی مسیر انتقال به عقبه و مراکز تخلیه اطلاعات مانند [[استخبارات]] تا انتقال به اردوگاه‌ها ادامه داشت. در‌حالی‌که بسیاری از [[اسرا]] هنگام اسارت مجروح نیز بودند، اما به وضعیت آنها رسیدگی نمی‌شد. از مسائل مهم دیگر [[اسارت و اسیران|اسارت]]، سعی عامدانه عراقی‌ها در عدم ثبت‌نام اسرا در [[صلیب سرخ]] بود. به‌همین‌منظور بسیاری از [[اسرا]] در مراکز مخفی نگه‌داری می‌شدند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«در [[بیمارستان]] دو اتاق برای بستری کردن وجود داشت: یک اتاق برای [[اسرای مفقود]] و یک اتاق برای اسرایی که در اختیار [[صلیب سرخ]] جهانی بودند.» &amp;lt;ref&amp;gt;رسولی، بهمن (1389). از رؤیا تا واقعیت. اراک: فخرالاسلام.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==[[امکانات]]==&lt;br /&gt;
عراقی‌ها در برخورد با نیروهای سپاهی و بسیجی نسبت به دیگر نیروها [[خشونت در اسارت|خشونت]] بیشتری نشان می‌دادند. آنها از همان لحظه [[اسارت و اسیران|اسارت]] جنگ روانی با [[اسرا]] را برای نابود کردن روحیه [[اسرا]] به‌کار می‌بردند و سعی می‌کردند با نقض حقوق قانونی اسرا، از دادن [[امکانات]] به آنان پرهیز کنند. ازاین‌رو امکانات اولیّه زیستی مانند [[تغذیه]] و بهداشت در سطح بسیار پایینی قرار داشت. عراقی‌ها اسیران شیمیایی را بیشتر به‌صورت مفقود نگه می‌داشتند و در درمان مناسب آنها کوتاهی می‌کردند. بیماران شیمیایی در مقایسه با دیگر بیماران، از محرومیت‌های بیشتری رنج می‌بردند؛ عراقی‌ها از افشای این مسئله در نزد [[صلیب سرخ]] جهانی، كه گویای کاربرد سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی بود، ترس داشتند.&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسرا]]&lt;br /&gt;
*[[امکانات]]&lt;br /&gt;
*[[صلیب سرخ]]&lt;br /&gt;
==کتابشناسی==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;داوود خدایی&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9_%D9%86%D9%85%D8%A7&amp;diff=11708</id>
		<title>اسارت در یک نما</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%DB%8C%DA%A9_%D9%86%D9%85%D8%A7&amp;diff=11708"/>
		<updated>2026-06-30T20:36:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;M-samiei: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;هر جنگ کشته‌شدن، مجروح‌شدن، اسیرشدن، ویرانی و تبعات زیادی را به‌دنبال دارد، اما بدون تردید یکی از سخت‌ترین تجربه‌های جنگی همان [[اسارت و اسیران|اسارت]] است و به‌طورقطع یکی از حوزه‌های اجتناب‌ناپذیر در همه جنگ‌های دنیا، [[اسارت و اسیران|اسارت]] است.&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[اسارت و اسیران|اسارت]] را می‌توان یکی از پراضطراب‌ترین رویداد دوران جنگ نامید. «مگر جنگ سخت تر از لحظه [[اسارت و اسیران|اسارت]] هم دارد؟»&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه‌قوند، فرزانه (1398). زمان ایستاده بود، تهران[https://www.mfpa.ir : پیام آزادگان]، ص.19.&amp;lt;/ref&amp;gt;. شوک روحی لحظه اسارت، آن‌قدر فرساینده است، که برای تخریب‌شدن روحی و جسمی تمام عمر یک اسیر جنگی کافی است؛ البته، به گفته آزادگان، تمام محرومیت‌ها، کمبودها، انواع و اقسام [[شکنجه|شکنجه‌]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;های دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] و صدمات ناشی از آن، هرگز با لحظه به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمدن برابری نمی‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جنگ‌های جهانی اول و دوم، جنگ‌های فرانسه، ژاپن، آلمان، روسیه و... هیچ‌کدام از حضور اسیران جنگی خالی نبوده‌اند. یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی که عنوان [[اسارت و اسیران|اسارت]] را متمایز و افتخارآمیز معنی می‌کند، اسارت در جنگ کربلاست. با نگاهی به واقعه کربلا می‌بینیم که اسیران کربلا چگونه توانستند با فریاد حق‌طلبی و عدالت‌خواهی و ایجاد موجی ماندگار، در همیشه تاریخ جاودان بمانند. در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ هشت‌ساله عراق با ایران]] نیز، بنابر اظهارات افراد [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] جهانی، [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی، متفاوت‌ترین اسیران جنگی در همه دنیا بودند؛ اسیرانی که با [[مقاومت]] مؤمنانه خود، اسارت را به بند کشیده بودند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در ایران ناقوس بی‌هنگام جنگ در وضعیتی نواخته شد، که هنوز میهن انقلابی غرق در مسرت فروپاشی حکومت دو هزار و پانصدساله شاهنشاهی بود. شهد پیروزی خیلی زود جایش را به تلخی جنگ سپرده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جنگ چهره کریهی دارد، اما جنگ نابرابر عراق با ایران، برای ما جنگی دفاعی بود؛ دفاعی مقدس و زیبا. در این دفاع، بزرگ و کوچک و زن و مرد، به‌پا خاستند و برای حفظ دین و میهن با همه [[امکانات]] خود مبارزه کردند. حفظ دین و میهن و یک وجب خاکی، که از دست ندادیم، به آسانی میسر نبود و برای حفظ آنها تاوان‌های سختی پرداخت شد، زیرا برای براندازی نظام و شکست انقلاب نورسته، که هنوز آمادگی لازم در مقابل این یورش ازپیش‌طراحی‌شده را نداشت، جهانی متحد و هم‌صدا شده بودند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در این مسیر برای تعدادی شهادت یا جانبازی رقم خورد؛ بعضی‌ها نیز به [[اسارت و اسیران|اسارت]] رفتند و سال‌های طلایی عمر خود را در اردوگاه‌های مخوف رژیم بعث گذراندند.&amp;lt;blockquote&amp;gt;«چگونگی و چراییِ به‌اسارت‌درآمدن حدود 40 هزار اسیر جنگی دلائل بسیاری دارد؛ اما نقش ستون پنجم&amp;lt;sup&amp;gt;[1]&amp;lt;/sup&amp;gt;، ناآشنایی رزمندگان با فنون جنگی، اشتباهات فردی و غافلگیری، اشتباهات ستادی و اجرایی، ناکافی بودن تجهیزات، دسترسی‌نداشتن به تجهیزات مدرن و... را در ناکامی‌های موردی، هرگز نمی‌توان نادیده گرفت.»&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه‌قوند، فرزانه (1398). [[زمان ایستاده بود]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.11.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;داستان [[اسارت و اسیران|اسارت]] لایه‌های پنهان و حرف‌های ناگفته فراوان دارد. در بین اسیران جنگی افراد گوناگونی دیده می‌شوند از مرزنشین و [[خانواده]] تا افراد بسیجی، ارتشی، سپاهی، روحانی، هنرمند، امدادگر، اما آنچه مسلم است تعداد زیادی از اسیران جنگی در نابرابری اوضاع به اسارت درآمدند، اما در دوران اسارت آزاده شدند و سال‌های [[اسارت و اسیران|اسارت]] خود را با سربلندی به پایان رساندند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اسیران ایرانی همچون حضرت زینب(س)، که رسالت انتقال پیام نهضت حسینی و مکتب شیعه را به عهده داشت، توانستند با صبر و صلابت، تأمل در احادیث و روایات و در سایه [[مدیریت و رهبری]] صحیح و مستمر، علاوه بر خودشناسی و خودسازی، در انتقال پیام انقلاب اسلامی به جهان نیز نقش به‌سزایی ایفا کنند و آزاده شوند.&lt;br /&gt;
===اسارت در مقاطع زمانی پس‌از استقرار نظام جمهوری اسلامی&amp;lt;sup&amp;gt;[2]&amp;lt;/sup&amp;gt;===&lt;br /&gt;
====اسارت بعداز پیروزی انقلاب اسلامی و قبل‌از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران====&lt;br /&gt;
«حکومت عراق پس از انعقاد قرارداد 1975 الجزایر. برای افزایش قدرت خود در برابر حکومت وقت ایران و تحقق بخشیدن به ادعای حاکمیت خود بر اروندرود تقویت توان رزمی و گسترش  ساختار ارتش را در دستور کار قرارداد&amp;lt;ref&amp;gt;رشید، محسن(1389). اطلس جنگ ایران و عراق، چاپ دوم، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ص.20.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] به‌طور رسمی از 31 شهریور 1359 آغاز شد، اما پس‌از پیروزی انقلاب اسلامی؛ یعنی از زمستان 1357 تا نیمه اول سال 1359 نیز تحرکاتی صورت گرفته است و قبل از شروع رسمی جنگ تعدادی به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمدند. طبق [[آمار]] وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران عراق از 13 فروردین 1358 تا پایان مرداد 1359، 397 بار به مرزهای زمینی، دریایی و هوایی ایران تجاوز کرده است.» &amp;lt;ref&amp;gt;علاماتی، غلامرضا، منوچهری، علی (1398). [[اسناد تبادل اسرا]] ([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] (1367-1359). تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس با همکاری مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه جامع امام حسین.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;تعداد اسرا قبل از شروع رسمی جنگ&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;آرشیو اسناد و اطلاعات مؤسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]»&amp;lt;/ref&amp;gt;&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;سال اسارت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تعداد اسرا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|1358&lt;br /&gt;
|86&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|نیمه اول سال 1359 (1 فروردین تا 31 شهریور)&lt;br /&gt;
|2506&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|جمع کل&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; |2592  نفر&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
====[[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] تا پذیرش قطعنامه====&lt;br /&gt;
وقتی سایه جنگ در ایران گسترانده شد، مردم مرزنشین و نیروهای نظامی به صورت خودجوش به دفاع و مقابله پرداختند و بسیاری از هموطنان ما که غافلگیر شده بودند، به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمدند. جمهوری اسلامی ایران در نیمه دوم سال 1359 فقط 4 عملیات انجام داد و تعدادی در این عملیات‌ها، که معمولاً موفقیت‌آمیز نبود، به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمدند، باتوجه به آمار اسیران در این مقطع، اغلب آنها از مرزنشینان بودند، سیدحسین هاشمی، از اسیران هفته اول جنگ، روایت می‌کند:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«برای تهیه گزارشی از اوضاع مرزهای غرب ایران، رفتم کرمانشاه و از آنجا به قصرشیرین. کار اصلی ام تهیه برنامه‌های مستند فرهنگی و هنری بود. به کرمانشاه که رسیدیم، اوضاع بدتر از آنچه بود که فکر می‌کردیم. عراق یک ارتش کامل و مجهز را نشانده بود پشت دروازه‌های ما. آنها با کلی سرباز و ادوات، مثل ماری چمباتمه زده بودند و آماده حمله بودند، فقط کمی از مردم در شهر باقی مانده بودند؛ آن هم بدون سازماندهی و نظم. اوضاع قصرشیرین تلخ بود. گلوله‌های توپ، مثل زلزله می‌آمدند و داروندار مردم را زیر و رو می‌کردند. تعدادی از اهالی، هرجور که بود، [[فرار]] را بر قرار ترجیح داده بودند و از شهر رفته بودند. عده‌ای هم پناه برده بودند، به زیرزمین‌ها&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه‌قوند، فرزانه (1398). زمان ایستاده بود، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.271.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;حمید امینی‌فر یکی دیگر از اسیران ابتدای جنگ 1359 از چگونگی اسیرشدنش می‌گوید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«وقتی که عراق حمله کرد تقریباً 24 ساعت یا 32 ساعت با تعداد اندکی توی پاسگاه خان‌اینلو مقاومت کردیم؛ یعنی تنها جایی که آنها نتوانسته بودند وارد شوند و اگر وارد می شدند گیلان‌غرب را هم رد کرده بودند، همان محور خان‌اینلو بود. پاسگاه بالای مکان قرار داشت. رودخانه عظیمی هم در آنجا جریان داشت که پلی روی آن بسته بودند، آن طرفش هم تا سمت بالا سطح شیب‌داری بود. تعداد کمی ‌از نیروهای ما آنجا بودند. عراقی ها با نیروهای پیاده آمدند. فرمانده دستور داد که آتش‌به‌اختیار عمل کنیم. آن 7و 8نفری که هستند خودشان تصمیم بگیرند که چه کنند. فرمانده آن قسمت اشاره کرد که صبر کنید تا بیایند روی پل. عراقی‌ها آمدند روی پل. از بالای تپه که نگاه میکردم خدا شاهد است با تعداد 3000 یا 4000 نفر مثل لشکرهای مورچه بودند و شاید 200 یا 250 تانک داشتند؛ در مقابل ما که 6 و 7 تا تانک بودیم با 40 یا 50 نفر، اسارتمان قطعی بود.»&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;اسرای آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تا پذیرش قطعنامه&#039;&#039;&#039; &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;سال اسارت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تعداد اسرا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|از  31 شهریور تا پایان اسفند 1359&lt;br /&gt;
|2341&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|1360&lt;br /&gt;
|780&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|1361&lt;br /&gt;
|4232&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|4&lt;br /&gt;
|1362&lt;br /&gt;
|2764&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|5&lt;br /&gt;
|1363&lt;br /&gt;
|632&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|6&lt;br /&gt;
|1364&lt;br /&gt;
|834&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|7&lt;br /&gt;
|1365&lt;br /&gt;
|3495&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|8&lt;br /&gt;
|1366&lt;br /&gt;
|1051&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|9&lt;br /&gt;
|1367   از 1 فروردین تا 26  تیرماه)&lt;br /&gt;
|12423&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;جمع&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; |&#039;&#039;&#039;28552&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
====[[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بعداز پذیرش قطعنامه 598  شورای [[امنیت]]====&lt;br /&gt;
پس‌از پذیرش قطعنامه 598 سازمان ملل، رژیم بعث عراق علی‌رغم پایبندی به تعهدات خود و مفاد قطعنامه، برای گرفتن اسیر بیشتر و تعادل در مبادله [[اسرا]] بدعهدی کرد و حملات گسترده‌ای را به خاک ایران انجام داد که به [[اسارت و اسیران|اسارت]] تعداد قابل‌توجهی از ایرانیان انجامید. پنج عملیات پدافندی و یک عملیات آفندی، به نام عملیات مرصاد طی سال‌های پس‌از پذیرش قطعنامه 598 انجام شد که منجر به شهید و اسیرشدن تعدادی از هموطنان ما شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات‌‌های بعداز پذیرش قطعنامه 598&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|ردیف&lt;br /&gt;
|نام عملیات&lt;br /&gt;
|تاریخ&lt;br /&gt;
|ملاحظات&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|تمرچین&lt;br /&gt;
|29/04/1367&lt;br /&gt;
|در روزهای پایانی جنگ دقیقاً بعد از 48 ساعت از اعلان پذیرش و موافقت ایران با قطعنامه 598 شورای  امنیت سازمان ملل متحد در 29 تیر سال 1367 چهار تیپ از یگان‌های عراقی مستقر در منطقه عمومی تمرچین و ارتفاعات سه کانیان به منظور دستیابی به ارتفاعات حساس  منطقه به مواضع نیروهای ایران حمله و بعد از 5 روز نبرد شدید بدون دستیابی به  موفقیت مجبور به عقب نشینی شدند ... &amp;lt;ref&amp;gt;جعفری،  مجتبی (1393). اطلس نبردهای ماندگار. تهران: انتشارات سوره سبز، ص. 156.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|پدافند  طلائیه کوشک&lt;br /&gt;
|31/04/1367&lt;br /&gt;
|عراق با احساس اینکه ایران در ناتوانی مطلق نظامی است و حتی با تکیه بر پذیرش قطعنامه تصور تداوم حملات از طرف مقابل را نیز ندارد اقدام به حمله ناجوانمردانه‌ای کرد تا شاید بتواند اهداف به‌دست‌نیامده در هجوم سراسری هشت سال گذشته را جامع عمل بپوشاند  ...&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری، مجتبی (1393). اطلس نبردهای ماندگار. تهران: انتشارات سوره سبز،  ص.157.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|پدافندی  قصرشیرین&lt;br /&gt;
|31/04/1367&lt;br /&gt;
|عراقی ها که بیشتر قصد جمع‌آوری اسیر و ایجاد تعادل در مبادله اسرا را داشتند، پس از واردآوردن ضربات خود و به اسارت‌گرفتن تعداد قابل توجهی از نیروهای ایرانی منطقه را مهیا نمودند تا [[منافقین]] را برای ایجاد نبرد داخلی و ضربه به پیکره نظام  جمهوری اسلامی ایران به داخل مرزهای ایران گسیل نمایند&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری، مجتبی (1393). اطلس نبردهای ماندگار. تهران: انتشارات سوره سبز،  ص.158.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|4&lt;br /&gt;
|پدافندی شمال  مهران&lt;br /&gt;
|31/04/1367&lt;br /&gt;
|در تداوم  عملیات آفندی دشمن که با استفاده از حجم سنگین آتش توپخانه و پشتیبانی نیروی  هوایی و بمباران بی‌وقفه شیمیایی انجام گردید، یگان‌های عراق در منطقه میمک و  مهران نیز به قصد تصرف صالح‌آباد و قطع جاده مواصلاتی منطقه غرب تک خود را آغاز  کردند&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری، مجتبی (1393). اطلس نبردهای ماندگار. تهران: انتشارات سوره سبز،  ص.159&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|5&lt;br /&gt;
|آفندی مرصاد&lt;br /&gt;
|03/05/1367&lt;br /&gt;
|پذیرش  قطعنامه 598 «باور عراقی‌ها را تقویت کرده بود که اوضاع به نفع نیروهای مخالف  جمهوری اسلامی ایران تغییر کرده است، لذا با انجام اقدامات نظامی و سیاسی می‌توان دگرگونی نظام را در ایران پیگیری کرد، براین اساس اقدامات نظامی گسترده‌ای در منطقه جنوب، غرب و شط‌العرب [اروندرود] صورت گرفت ... لذا ایران با آمادگی قبلی منطقه  قصرشیرین را تخلیه کرده و با حمایت هوایی و توپخانه‌ای، عناصر فریب‌خورده [[منافقین]] را در یک ستون شبه‌نظامی به طرف خاک ایران گسیل داشت ...&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری، مجتبی(1393). اطلس نبردهای ماندگار. تهران: انتشارات سوره سبز،  ص.160.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|6&lt;br /&gt;
|پدافندی  شرهانی&lt;br /&gt;
|30/05/1367&lt;br /&gt;
|در این  عملیات با تدبیر فرمانده ایرانی که به [[اسارت و اسیران|اسارت]] دشمن درآمده بود با تماس به وسیله بیسیم بایگان‌های خودی و صدور پیام لازم حدود 1800 نفر از نیروهای ایرانی از  رودخانه دویرج عبور نموده و در ساحل شرقی مواضع پدافندی اتخاذ کردند و در نتیجه تعداد [[اسرا]] تقلیل یافت. به جز [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیروهای ایرانی تلفات و ضایعاتی در این  عملیات به وجود نیامد&amp;lt;ref&amp;gt;جعفری، مجتبی (1393). اطلس نبردهای ماندگار. تهران: انتشارات سوره سبز،  ص.161.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
|}محمد سلیمان‌زاده، آزاده ثبت‌نام‌نشده [[اردوگاه تکریت 16]]، که اول شهریور 1367به اسارت درآمده بود، می‌گوید:&amp;lt;blockquote&amp;gt;«پذیرش قطعنامه 598 تازه انجام شده بود؛ اما نمی‌شد به دشمن بعثی ‎اعتماد کرد. مقر گردان مهندسی لشکر 77 خراسان، سه­راه فکه بود. قبل از اجرای رسمی، قرار شده بود در مرزها اجرای مراحل آتش­بس اعمال شود. ما در حال اجرای این مأموریت بودیم؛ البته با حضور نیروهای یونیماگ&amp;lt;sup&amp;gt;[3]&amp;lt;/sup&amp;gt;. صبح اول شهریور 1367 بود ... بی‌سیمی به پشتم بستم و با محمد فرنقی&amp;lt;sup&amp;gt;[4]&amp;lt;/sup&amp;gt; از تپه‌ای رفتیم بالا. محمد با دوربین همه‌جا را به‌دقت کنترل می­کرد ... به‌لحظه ای نکشید که محمد سراسیمه از حضور نیروهای زرهی و تانکی خبر داد. نیروهای دشمن، بی‌توجه به آتش‌بس، سرازیر شده بودند ‎توی منطقه. فوری خبر را با بی‌سیم مخابره کردم. دستور صریح بود: حتی اگه عراقیا اومدن و با تانک از روتون رد شدند، عکس­العملی نشون ندید؛ چون قرار نیست ما ناقضِ آتش­بس باشیم ... ناچار تا رسیدن نیروهای ارشد باید همان‌جا صبر می­ کردیم؛ بالأخره رسیدند. دستور عقب­نشینی که آمد، حرکت کردیم ... قرار بود برگردیم و تعدادی از بچه‌های جدید را که با منطقه آشنایی نداشتند، ببریم عقب. با سرگرد گلمکانی&amp;lt;sup&amp;gt;[5]&amp;lt;/sup&amp;gt; سوار کمپرسی شدیم و رفتیم ... بعثی‌ها تا هشت کیلومتر نیرو مستقر کرده بودند. ساعت دو بعدازظهر بود و روز عاشورا. راهمان را با دو تانک و چهار ‌نفربر بستند و مثل مور و ملخ از هر طرف ریختند دورمان.. منطقه عملیاتی شُرهانی پایان ما بود. ما نمی­خواستیم ناقض آتش‌بس باشیم؛ فقط همین!»&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه‌قوند، فرزانه (1398). زمان ایستاده بود، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص.140.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;آمار آزادگان بعداز پذیرش قطعنامه 598 تا 22 مرداد 1369&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;سال اسارت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تعداد اسرا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|از 27 تیرماه 1367 تا پیایان سال&lt;br /&gt;
|12790&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|1368&lt;br /&gt;
|45&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|22 مرداد 1369&lt;br /&gt;
|63&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;جمع&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; |&#039;&#039;&#039;12,898 نفر&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
====آمار آزادگان پس‌از آزادی بزرگ [[اسیران جنگ]] تحمیلی&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;====&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;سال اسارت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تعداد اسرا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|1370&lt;br /&gt;
|33&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|1371&lt;br /&gt;
|25&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|1372&lt;br /&gt;
|14&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|4&lt;br /&gt;
|1373&lt;br /&gt;
|13&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|5&lt;br /&gt;
|1374&lt;br /&gt;
|6&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|6&lt;br /&gt;
|1375&lt;br /&gt;
|4&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|7&lt;br /&gt;
|1376&lt;br /&gt;
|16&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|8&lt;br /&gt;
|1377&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|9&lt;br /&gt;
|1378&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|10&lt;br /&gt;
|1379&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|11&lt;br /&gt;
|1380&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|12&lt;br /&gt;
|1381&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|13&lt;br /&gt;
|1382&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|14&lt;br /&gt;
|1383&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;جمع&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; |&#039;&#039;&#039;124&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}&#039;&#039;&#039;آمار تفکیک شده و پایانی آزادگان مفقودالاثر&amp;lt;sup&amp;gt;[6]&amp;lt;/sup&amp;gt;&#039;&#039;&#039;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;[[اردوگاه]]&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;آمار پایانی اسرا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 11|تکریت 11]]&lt;br /&gt;
|2667&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 12|تکریت 12]]&lt;br /&gt;
|2914&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 14|تکریت 14]]&lt;br /&gt;
|1695&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|4&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 15|تکریت 15]]&lt;br /&gt;
|2334&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|5&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 16|تکریت 16]]&lt;br /&gt;
|3225&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|6&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه بعقوبه|تکریت 18 (بعقوبه)]]&lt;br /&gt;
|5155&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|7&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 19|تکریت 19]]&lt;br /&gt;
|391&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|8&lt;br /&gt;
|[[اردوگاه تکریت 20|تکریت 20]]&lt;br /&gt;
|1297&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;جمع&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; |&#039;&#039;&#039;19678&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}چند نمونه از خاطرات لحظه اسارت در ذیل آمده است:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;نمونه 1&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;سرهنگ محمدعلی سلاجقه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌نشده (مفقودالاثر)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات: مرصاد&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: [[اردوگاه تکریت 19]]&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;عملیات مرصاد آغاز شده بود. من معاون تیپ بودم. نیروهای عراقی از زمین و هوا [داخل خاک ایران در صالح‌آباد ایلام] شروع کرده بودند ما را کوبیدن، اما ما مقاومت میکردیم. در مواضع تیپ من، که تیپ 1 لشکر 58 ذوالفقار بود، هیچ‌گونه رخنه‌ای نکرده بودند. یکیدو نفر از فرماندهان گردان ما شهید شده بودند و ما جانشین برایشان انتخاب کرده بودیم. تا ساعت پنج الی پنج و نیم عصر مقاومت کردیم. بعد با فرمانده لشکر تماس گرفته بودم قبلاً فرمانده لشکر به من گفتند که شما از مواضعتان دفاع کنید تا ما دستور جدیدی به شما بدهیم. دیگر ارتباط ما با فرمانده قطع شد، ولی درهمین‌حین که نیروهای سمت چپ ما خودشان را کشیدند عقب، تغییر موضع دادند، اما به ما هیچ دستوری ندادند. ما ماندیم تا ساعت هفت و نیم الی نه شب. دیگر آتش دشمن هم قطع و مواضع ما آرام شده بود. همچنان ارتباط ما با لشکر قطع بود. هرچه تلاش کردیم با لشکر تماس بگیریم نشد&amp;lt;sup&amp;gt;[7]&amp;lt;/sup&amp;gt;. [ازآنجایی‌که بیسیم‌های 106 برد بلند داشت] موفق شدم با ستاد نیروی زمینی در تهران تماس بگیرم. ستاد نیروی زمینی ابتدا به من گفت یگان‌های سمت چپ و راست و قرارگاه غرب همه عقب‌نشینی کردند و هفتاد کیلومتر رفتند عقب. گفتم من آذوقه دارم، [[آب]] دارم و تا حدودی مهمات دارم و میتوانم تا مدتی مقاومت کنم. گفتند ما هیچ کاری نمیتوانیم برای شما انجام دهیم. شما از تاریکی شب استفاده کنید و ترک موضع کنید و خودتان را بسپارید به خدا. ما هم شب دستور ترک موضع دادیم به واحدمان. از چهار طرف محاصره بودیم. دشمن هفتاد کیلومتر پشت سرمان بود. شب هم تا صبح تا حد توان خودروها و سلاح‌هایمان را نابود کردیم. بعضیها توانستند فرار کنند و بعضیها هم اسیر شدند. تقریباً یکی از تیپ های لشگر 17 زرهی عراق به ما حمله کرده بود. زمانی که من خودم را به قرارگاه گردان مهندسی خودمان رساندم دیدم عراقیها رسیده‌اند و مستقر شده‌اند. و من ساعت 10 صبح به دست دشمن اسیر شدیم..&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 2&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;سیدحسن میرسید&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌شده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات: مرحله دوم بیت‌المقدس&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: اردوگاه‌های رمادی 8 (الانبار و معروف به [[عنبر]]) و [[اردوگاه تکریت 5|تکریت 5]]&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;ساعت 9 شب 16 اردیبهشت 1361، مصادف با 13 رجب، شب ولادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود که مرحله دوم عملیات با رمز یا علی‌بن‌‌ابی‌طالب آغاز شد. ستون نظامی در صف واحد درحالی‌که نم‌نم باران می‌بارید از زیر قرآن کریم رد شدیم. ما در گردان شهیدبهشتی و در تیپ محمد رسول‌الله مستقر بودیم. آن‌موقع هنوز لشکر شکل نگرفته بود. باتوجه‌به ابری و بارانی‌بودن هوای آن شب، تاریکی مخوفی سرتاسر محور را گرفته بود. هرچه به‌طرف دشمن نزدیک‌تر می‌شدیم، صدای غرش توپ‌خانه، رگبار پی‌درپی گلوله، که فضا را می‌شکافت، منورهایی که ظلمات شب را مانند روز روشن می‌کردند، بیشتر می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
صدای جابه‌جایی تانک‌ها و نفربرها همه‌وهمه آرامش شب را درهم می‌شکست. سایه وحشت همه‌جا را برداشته بود. بچه‌ها زیر صوت وحشتناکِ خمپاره‌ها، که پیوسته در اطرافمان منفجر می‌شد، آرام و مطمئن درحالی‌که آهسته زیر لب ذکر یا الله و یا زهرا و یا مهدی داشتند به سمت مسلخ عشق می‌رفتند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
با رسیدن به اولین خاک‌ریز دشمن و شلیک آر.پی.‌جی به تانک‌هایشان و هم‌زمان با فریاد الله‌اکبر رزمندگان، عراقی‌ها فرار را بر قرار ترجیح دادند و با به‌جاگذاشتن تانک‌های آتش‌گرفته زدند به چاک.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اما این پایان کار نبود. طبق دستور فرماندهان پیشروی به‌طرف شلمچه ادامه داشت. در بین راه به دو نفر از عراقی‌ها برخوردیم که از ترس دست‌های خود را بالا گرفته بودند و ندای دخیل خمینی سر می‌دادند. به حکم وظیفه دینی از کشتن آنها صرف‌نظر کردیم. دست‌های آنها را بستیم و آنها را اسیر کردیم. حالا باید از آب و غذایی که همراه داشتیم به آ‌نها هم می‌دادیم. آنها هم که بسیار هیکلی و درشت‌اندام بودند هرچه می‌خوردند سیر نمی‌شدند. به‌هرحال درطول شب که در حرکت بودیم اسیرها هم همراه ما بودند، هرچه جلوتر می‌رفتیم اثری از نیروهای عراقی نمی‌دیدیم. آنها کیلومترها عقب‌نشینی کرده بودند. از دشت‌ وسیعی عبور کردیم که در آن تانک‌های نیمه‌سوخته و سنگرهای بعضاً بتونی و مستحکم، که بیانگر سنگرهای فرماندهی بود، و در میان آنها عکس‌های مستهجن و بطری‌های مشروب مشاهده می‌شد. تمام شب را در حرکت بودیم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
با روشن‌شدن هوا تیمم کردیم و [[نماز]] صبح را در حال حرکت خواندیم، طوری‌که رکوع و سجده را با سر اشاره می‌کردیم. با بالاآمدن آفتاب و روشن‌شدن هوا کم‌کم خط خاک‌ریز عراقی‌ها نمایان شد. بین خاکریز عراقیها و ما حدوداً 100 متر فاصله بود. درعرضِ دشت به‌طرف چپ و راست که نگاه می‌کردیم خاک‌ریزهای بلند و لوله‌های تانک پیدا بود که همه به‌طرف ما نشانه رفته بودند. منطقه‌ای که ما در آن قرار گرفته بودیم شلمچه بود، محلِ‌ تلاقی با عراقی‌ها. آنها بعداز فرار از جاده اهواز–‌خرمشهر در اینجا موانع خود را مستحکم کرده بودند. انگار منتظر بودند تا برسیم و ما را محاصره و قیچی کنند. با استقرار در پشت خاک‌ریزها منتظر دستور فرمانده محور بودیم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
حدود ساعت 8 صبح بود که به نیروها اطلاع دادند که ما محاصره شده‌ایم و هرکس می‌تواند خود را از محاصره نجات دهد و به عقب برگردد. این در حالی بود که عراقی‌ها از سه طرف با تانک، خمپاره و تیرهای مستقیم ما را آماج حملات سنگین خود قرار داده بودند. هرلحظه عرصه بر ما تنگ‌تر می‌شد. گلوله‌باران ادامه داشت. تعداد شهدا و مجروحان رو به افزایش بود. فقط تعداد کمی از رزمندگان توانستند از محاصره نجات پیدا کنند و به عقب برگردند. خمپاره‌های زمانی، که بالای سرمان منفجر می‌شد، امانمان را بریده بود. با اصابت ترکش به دست چپم کلاشینکفی که از خود عراقی‌ها به غنیمت گرفته بودم و در دستم بود به‌طرفی دیگر پرتاب شد. بعدازاینکه از سه قسمت بدن ترکش خوردم، در شیارهای که در آن بیابان بود، افتادم. یکی از بسیجی‌ها به‌سرعت آمد سمتم و دستم را بست تا از خون‌ریزی آن جلوگیری کند. نمی‌دانم چند ساعت از پناه گرفتنم درون چاله و شیاری کوچک گذشته بود که ناگهان صدای الله‌اکبر به گوشم خورد. با شنیدن این صدا جان تازه‌ای گرفتم. گمان کردم که نیروهای خودی به کمک ما آمده‌اند تا ما را از محاصره نجات دهند. به‌زحمت نیم‌خیز سر زانوهایم ایستادم تا ببینم چه خبر است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
چه خبر بود! به جای نیروهای خودی این عراقی‌ها بودند که داشتند با شعار الله‌اکبر مثل موروملخ، به‌صورت نعل‌اسبی پاکسازی می‌کردند و پیش می‌آمدند. اینها با کلک می‌خواستند بچه‌های ما از داخل چاله‌هایی که در آن افتاده بودند، بیایند بالا تا ببینند چه کسانی زنده‌اند ... .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آمدند بالای سرمان و ما دیگر راهی جز اسارت نداشتیم. تقریباً 20 نفر می‌شدیم&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 3&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;سیدفاضل موسوی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌نشده (مفقودالاثر)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات: - (بعداز قطعنامه اسیر شد.)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: [[اردوگاه نهروان]] و [[اردوگاه تکریت 20|تکریت 20]]&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;از لحظه‌ای که شهید محرابیان از واحد خودش و من از واحد خودمان خارج شدیم و با اتومبیل ایشان به سمت قرارگاه کربلا (منطقه‌ای در اهواز به نام گلف) رفتیم ماجرا شروع شد. به شهر رفتیم و من ناراحت نیروهای آنجا بودم. بعداز پیمودن راهی که در حالت معمولی بیست و پنج دقیقه طول می کشید و ما به مدت دو ساعت آنجا را طی کردیم، چیزهایی آنجا دیدم که قادر به تعریف آن نیستم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
من دو بار از ماشین پیاده شدم. من که هیچ‌گاه اسلحه برنمیداشتم و گاهی کلت به همراه داشتم، این بار گلنگدن کشیده و آماده بودم که شلیک کنم. محرابیان مرا قسم داد که سید تو را به خدا کوتاه بیا.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
وضع آن روز مثل وضعیت روز عاشورا بود. وقتی توپ به ماشین ما برخورد کرد، یک طرف صورت این بنده خدا از بین رفت و رو به من گفت: «سید من خیلی درد دارم.» من با پایم شیشه جلوی ماشین را درآوردم، از ماشین خارج شدم و ایشان را بیرون آوردم. درحالیکه اسلحه در دست دیگرم بود و قسمت قابل‌توجهی از لباسم خونی شده بود. خاک منطقه هم روی لباس‌های من نشسته بود. در این حالت به‌سمت عراقیها جلو میرفتم، اما آنها عقب میرفتند. وقتی من به عقب میرفتم آنها جلو می‌آمدند. آنها میترسیدند که مبادا نیروهای جلوی خط آماده باشند و به‌سمت آنها بیایند. در این میان من فریاد زدم که باید این مجروح را به دکتر برسانم. گفتند: «اسلحه‌ات را زمین بینداز تا ما او را نجات دهیم.» برای تصمیم‌گیری زمان نداشتم. فقط ده ثانیه طول کشید تا من فکر کردم که این کار را انجام دهم یا نه. اگر این کار را انجام نمی دادم محرابیان از دست میرفت و خودم هم با اسلحه فرار میکردم که معلوم نبود زنده بمانم یا نه، اما اگر تسلیم عراقی ها می شدم حداقل تلاشم را برای بهبودی محرابیان انجام داده بودم. بالأخره اسلحه را انداختم. هنوز اسلحه به زمین نرسیده بود که آنها مرا محاصره کردند یکی از آنها ترک بود و به زبان عربی صحبت می کرد. پرسید: «از نیروهای شما چه خبر؟» گفتم: «نیروها آماده هستند و تانک‌ها به این سمت در حرکتند!»&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بعد کمک کردند و ما را پشت خاکریز بردند. ماشین ما که از بین رفته بود ما را با ماشین دیگر اسیر کردند و بردند&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 4&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;مهدی توتونچیان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌شده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات:&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: [[اردوگاه رمادی 10]] و [[اردوگاه تکریت 17|تکریت 17]]&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;عملیات فاو که شروع شد در سپاه شور و شوقی عجیب بود که بچه ها بروند جبهه. با توجه به اینکه در منطقه خودمان منطقه کردستان منطقه عملیاتی بود مسئولان نمیگذاشتند برویم، چون منطقه خطرناکی بود هر چند که پاکسازی شده بود. تلاش فراوانی کردیم  تا برویم. نهایتاَ مسئول فرهنگیمان گفتند قبل‌از اعزام مسئولیت تبلیغات کل تیپ را به‌عهده بگیر و به‌عنوان مسئول تبلیغات برویم آنجا. قبول کردم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اعزام که شروع شد، ما به همراه تیپ اعزامی ‌رفتیم در منطقه عملیاتی و تعدادی به‌عنوان گردان جمع کردیم. یک گردان منسجم، که مسئولان لشکر در منطقه عملیات جنوب آماده کردند، تشکیل دادیم و جز آن گردان شدیم. در گردان هم تقسیم‌بندی کار شد و من به‌عنوان جانشین گروهان تعیین شدم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خودمان را برای عملیات آماده کرده بودیم. یک روز یا دو روز قبل از عملیات ما، که یک گروه 9 نفره بودیم، بردند منطقه کارخانه نمک به منطقه عملیاتی تا با منطقه آشنا شویم. فردا شبش عازم اجرای عملیات منطقه‌ای شدیم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
موقع اجرای عملیات بچه‌ها از آب رد شدند. قبلاَ اعلام کرده بودند که آب کم است و عمق آب کم است ولی اینطور نبود. در هنگام عملیات آب درست تا بالای سر بچه‌ها بود، چون چاله‌های انفجاری زیادی بود، این اتفاق افتاد. ما در منجلاب بدی گیر کرده بودیم. با توجه به این مسائل بچه‌ها خودشان را نگه داشتند و انند ستون حرکت کردذند. ستون داشت به آن‌طرف آب میرسید. عراق‌ ها متوجه ما شدند و تیراندازی شروع شد. بچه‌ها هم، که اکثراَ داخل آب بودند، خودشان را با هزار مصیبت زیر رگبار دشمن به خط ساحل رساندند. وضعیت خیلی بدی بود. نه راه برگشتی داشتیم و نه راه دفاع. خط دفاعی داخل آب داشتیم و خودمان را با تلفات زیاد به ساحل رساندیم. من آخرین نفر بودم چون باید از قسمت عقب بچه‌ها حرکت میکردم که بچه‌ها در آب نمانند. همه را باید جمع میکردیم. رسیدیم کنار ساحل. در ساحل شهدا مشخص شدند و مسیر بچه‌هایی که سالم بودند را مشخص کردیم که از کدام مسیر‌ها حرکت کنند تا به هدف اصلی خودمان برسیم .هدف اصلی ما هم الحاق یک خط 90 درجه بود با 90 درجه سمت چپ‌مان که این دو گردان را به هم ملحق کنیم تا خط عملیاتی از دست عراقی ها خارج ‌شود. ما با گروهی سی‌چهل نفری کارمان را شروع کردیم. با گروه اولیه داخل سنگرهای عراقی شدیم. چون خودم رمز عملیات دستم بود باید خودم را طرف گردان سمت چپ میرساندم تا رمز عملیات را اعلام و رمز الحاق را اعلام کنم تا گردان به گردان و خط‌ها وصل شوند و محور کلاَ دست بچه‌های ما بیفتد. من سنگر به سنگر تنهایی رفتم تا خطی که باید میرسیدیم. داخل یک سنگر رو باز شدم. یک مرده عراقی آنجا بود روی او نشستم. فردی بود که درازکش خودش را به مردگی زده بود. عراقی بود نشستم روی شکمش. با منورهایی که عراقیها پرت میکردند به نقشه‌ام نگاه میکردم تا ببینم چقدر مانده است تا من به منطقه موردنظر برسم همان لحظه یکی از بچه‌های بسیجی به نام سروان اسماعیلی، که بچه میاندوآب بود، رسید گفتم بیا داخل. او هم داخل شد. پشت به پشت نشستیم و حالا خیالم راحت‌تر بود که کسی از پشت ما را غافلگیر نمیکند. چند لحظه گذشت سروان اسماعیلی گفت این زنده است ،چون او به‌طرف سر عراقی نشسته بود و من روی سینه اش. ایشان حرکت چشم و پلک عراقی را که دید، گفت: «حاجی این زنده است.» گفتم: «نترس من خیلی وقته اینجا هستم اگر زنده بود حداقل با یک چاقو حساب مرا میرسید.» چند لحظه گذشت ظاهراَ این عراقی متوجه صحبت‌های ما شده بود خواست خودش را بلند کند. ما با هزار زحمت خودمان را نجات دادیم و با یک گلوله کارش را ساختیم. بعد دوتایی حرکت کردیم به همان زاویه 90 درجه. بعداَ یکی از بچه‌های کمک بیسیمچی هم رسید. سه نفر شدیم و رسیدیم به زاویه موردنظر، اما در آن نقطه خبری از رمز نبود. نگو گردان به آن جا وصل نشده و ما خبر نداشتیم. و از طریق بیسیم به ما اعلام نشده بود که آن گردان آن جا را نگرفته و به ما اعلام نشده بود. حالا ما به خیال اینکه بچه های خودمان دارند تیراندازی میکنند هوا تاریک بود، خواستیم رمز را بهشون بگوئیم اینها برگشتند و ما را دیدند و ما منتظر جواب شدیم که اعلام نشد. مشکوک نشسته بودیم که دیدیم عراقی ها دورمان را گرفتند و منور بالای سرمان. فاصله 2 تا 3 متری بود و دیگر سنگر هم نبود کنار خاکریز نشسته بودیم. با این وضعیت تا آن لحظه برای گرفتن خط و الحاق موفق شده بودیم اما در آن جا به اسارت نیروهای بعثی در آمدیم. همان لحظه یکی از بچه ها گفت حاجی ما اسیر شویم یا شلیک کنیم تصمیم گیری خیلی سخت بود. مسئولیتشان با من بود اگر میگفتم تیراندازی کنید تیراندازی میکردند و خوب شهادتشان حتمی و صد در صد بود و ما باید حفظ نیرو میکردیم برای هم خودشان هم جامعه مان و هم برای دینمان و هم برای خانواده شان. ناچاراَ گفتیم تیراندازی نکنید. تصمیم خیلی مشکلی بود با هزار مصیبت تصمیم را در عرض چند ثانیه گرفتیم و عراقی ها میگفتند بلند شوید بلند شوید. . . نهایتاَ ما سه نفر اسیر شدیم و بردن سنگر عقبشان و ساعت 3:30 - 4 شب بود که اسیر شدیم و صبح اش ما را سوار جیپ کردند با 2 و 3 اسیری که از آن گوشه محور مستقر شده بودند. از آن جا هم چند تا از بچه های هم گردان خودمان بودند که داخل جیپ کردند و ما را بردند به پادگان عقبشان&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 5&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محمدرضا صدیقی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌شده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات: بدر&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: اردوگاه‌های‌ [[اردوگاه رمادی 3|رمادی 3]] ([[کمپ 9]])، [[اردوگاه الانبار|اردوگاه 8 (الانبار]] معروف به عنبر) و [[اردوگاه تکریت 17|تکریت 17]]&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;روز بیست‌وسوم اسفند فرارسید. روی جاده‌ای که در کناره هور کشیده شده بود، صدها تانک، مثل گله فیل‌ هر یک به فاصله تقریبی ده متر به‌سرعت به پیش می‌آمدند تا به عجله خود را به قتلگاه برسانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از ساعت شش تا هشت صبح بی‌وقفه زیر آتش شدید گیر افتاده بودیم. جهنمی به پا شده بود. خمپاره‌ها، توپ، تیرهای کالیبر و تیربار وجب‌به‌وجب به زمین می‌نشستند و مدام صدای یا مهدی، یا فاطمه و یا حسین بچه‌ها به گوش می‌رسید و خاموش می‌شد. خاک و دود همه‌جا را فراگرفته بود. در هر گوشه‌ای یکی افتاده بود و می‌نالید. هیچ راهی نبود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در یک متری ما آب بود و داخل آن پر از سیم‌خاردار و انواع موانع جورواجور. نمی‌شد کاری کرد. آتش آن‌قدر سنگین بود که جز فرورفتن در سنگر حفره‌روباهی کاری دیگر از دست بچه‌ها بر نمی‌آمد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
صدای شنی تانک‌ها هرلحظه بیشتر می‌شد. هنوز خبری از نیروهای تازه‌نفس نبود. مهمات و تدارکات هم نداشتیم. قمقمه‌ها همه خالی بود و دشمن از اواخر شب تا به صبح آرایش خاصی اتخاذ کرده بود مثل اینکه‌ قرار بود تا ظهر نشده کار را یکسره کنند. عراقی‌ها با تمام توانش حمله کرده بود. از زمین و هوا بر سرمان گلوله می‌بارید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ساعت هشت صبح، دوباره شیپور جنگ نواخته شد و ساحل هور پر شد از پیکرهای پاره‌پاره بسیجی‌ها. حوضچه‌های خون کوچک و بزرگ در کناره آب‌های هور جلوه‌نمایی می‌کردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ساعت 8 و نیم صبح بود که مرتب از احرامیان درخواست نیرو می‌کردم. شعبانعلی صادقیان&amp;lt;sup&amp;gt;[8]&amp;lt;/sup&amp;gt; تیربارش را برداشت و آمد تا سمت چپ را زیر آتش بگیرد. همین‌که می‌خواست از دهنه خاکریز بپرد آن‌طرفِ خاکریز که راحت بتواند تیراندازی کند تیر کالیبر تانک‌های روبه‌رو به او اصابت کرد و پرت شد جلوی سنگر من. داشت ذکر می‌گفت که چندتا تیر مستقیم هم به تنش خورد. زبانش خاموش شد. همان‌طور او را می‌پاییدم و با خود گفتم که شعبانعلی هم شهید شده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پشت سر او هم امینی آمد و او هم شهید شد. نمی‌دانم چطور بود همه می‌آمدند و شهید می‌شدند الا من بیچاره که از همه جلوتر بودم. محمدعلی دشتی هم شهید شد. دیگر خجالت می‌کشیدم به کسی دستور بدهم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
باید کاری می‌کردم. نمی‌شد دست ‌روی ‌دست گذاشت و شهادت بچه‌ها را تماشا کرد. حبیب‌الله حسن‌آبادی، حسین رضاپور، باقر حیدری و چند تا از بچه‌ها را برداشتم و به هر کلکی پریدیم آن‌طرفِ خاکریز. با آرپی‌جی و کلاش و خمپاره 60 شروع کردیم به آتش روی عراقی‌هایی که این‌طرفِ خاکریز مستقر بودند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
صادق پیشداد، از بچه‌های کم‌سن‌وسال، یکی از خمپاره‌های کماندویی 60 و یک جعبه مهمات پیدا کرد و دوان‌دوان به‌طرف‌‌ ما آمد. کار من شد خمپاره‌زدن. بعداز‌این، با تعجب متوجه شدم عراقی‌ها انگار از آتش یک‌باره ما ترسیدند و کمی عقب رفتند، ولی دوباره جلو ‌آمدند. بلند شدم و با آرپی‌جی تانک را نشانه رفتم. موشک به بدنه تانک خورد و تکه‌تکه شد، ولی تانک منفجر نشد! تانک تی۷۲ بود و آرپی‌جی هفت حریفش نبود! تیر کالیبر تانک از زیر دست من رد شد و خورد به‌صورت‌ و فک باقر حیدری&amp;lt;sup&amp;gt;[9]&amp;lt;/sup&amp;gt; و فکش وارونه شد. صحنه دلخراشی بود. گوشت‌های صورتش بیرون زده بود و چیزی از صورتش مشخص نبود. از لب تا گوشش دریده شده بود. دوتا از بچه‌های گردان امام‌علی بلند شدند و گوشت‌ها را جمع کردند و گذاشتند روی صورتش و با ارگال بستند. باقر حیدری افتاده بود روی زمین و از درد به خودش می‌پیچید ولی نمی‌توانست داد بزند. باقر حیدری، به‌هرطریقی که می‌توانست، کمکم کرده بود، هم تیراندازی و هم موشک‌گذاری می‌کرد و برای شلیک به من می‌داد یا خودش شلیک می‌کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
دوباره دست‌به‌کار شدم و آرپی‌جی زدم. ازبس آرپی‌جی زده بودم گوش‌هایم درد گرفته بود. هلی‌کوپتر و هواپیما از بالای سرمان شلیک می‌کردند و تانک‌های تی‌۷۲ هم از روبه‌رو.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بچه‌های الغدیر، که با امام خود عهد بسته بودند و حاضر نبودند از روی جنازه رفیقانشان به عقب برگردند، همچنان مقاومت می‌کردند. صدای شهید جعفرزاده در گوشم طنین‌انداز بود که می‌گفت: «مقاومت کنید، نیروهای فرهنگ‌دوست می‌رسند!» ولی بعداز گذشت یک روز، هنوز خبری از نیرویی نبود!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
باقر حیدری و حسین آخوندزاده را&amp;lt;sup&amp;gt;[10]&amp;lt;/sup&amp;gt;، که تیری زیر قلبش خورده بود، کشیدم گوشه‌ای که در تیررس عراقی‌ها نباشند. حسین رضاپور از بچه‌های نعیم‌آباد، خشابش را عوض کرد و بلند شد تا به طرف عراقی‌ها رگبار بگیرد که تیر کالیبری آمد و مستقیم خورد به چشمش. تخم چشمش به بیرون آویزان شده بود. اصلاً صحنه عجیبی بود که نمی‌شود توصیف کرد!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آقاماشاء‌الله حیدری خیلی شهامت به خرج داد و بلند شد چندتا آرپی‌جی شلیک کرد. سید بود. نمی‌دانم چه دعایی روی این موشک‌ها می‌خواند که همه‌اش عمل می‌کرد. عراقی‌ها دوباره حدود 300 متر عقب‌نشینی کردند. ارتباط بی‌سیمی ما قطع شده بود. همینطور درگیر بودیم. علی عربی آمد کنارم و گفت:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
- برادر صدیقی از اینور هم داره تیر میاد!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نگاهی به آن سمت کردم و گفتم:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
- اشتباه مِکنی بابا! کجا؟ خبری خو نیس!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
رگبار می‌زدند و دوباره ساکت می‌شدند. می‌خواستند که گوشه مثلثی را بگیرند و مستقر بشوند تا بعد راحت آتش بریزند و ما را اسیر کنند. از این‌طرف هم ما دشمن را تعقیب می‌کردیم از آن‌طرف هم آنها.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
عراقی‌ها شروع کردند به رگباربستن. خیلی از بچه‌های ما همین جا شهید شدند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از دور چشمم افتاد به احرامیان؛ یکهو تیر خورد به پایش و افتاد روی زمین. پیش خودم گفتم که احرامیان هم شهید شد. از کادر گردان فقط من مانده بودم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آتش موقتاً قطع شد. عراقی‌هایی را که داشتیم تعقیبشان می‌کردیم دوباره برگشتند. گلوله‌ها از همه ‌طرف به‌سویمان شلیک می‌شد. تانک‌ها آرام آرام جلو می‌آمدند. کالیبر تانک تی۷۲ حتی یک‌لحظه هم خاموش نمی‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
حسابی افتاده بودیم توی محاصره. درهمین‌حین، یک تیر کالیبر به بازوی راستم خورد. آتش به‌جانم افتاد. انگار دستم قطع شده بود. امدادگری رسید و آن را با پد جنگی محکم بست. با اینکه درد داشتم ولی چاره‌ای نبود باید می‌جنگیدم و راهی برای گریز از محاصره پیدا می‌کردم. می‌خواستم حداقل جان بچه‌های باقی مانده را نجات بدهم. سه‌طرفمان عراقی‌ها بودند و یک‌طرفمان هم باتلاق. کاری نمی‌شد کرد. از همه طرف بدجوری گیر افتاده بودیم. بچه‌ها با عراقی‌ها قاطی شدند. عجب اوضاعی شد. هرکس به‌هرطرفی شلیک می‌کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
لشکر امام‌حسین کاملاً عقب‌نشینی کرده بود و چندتا از بچه‌های ما توانسته بودند همراه آنها‌ عقب بروند. لشکر امام‌حسین، فقط یک گردان را برای [[مقاومت|مقاومت‌]] کردن آنجا گذاشت تا بقیه بتوانند عقب بکشند. ولی دیگر عقب‌نشینی محال بود. هیچ راهی نبود. هیچ امیدی هم برای نجات نداشتیم. توکل به خدا کردم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بچه‌ها تقریباً جنگ تن‌به‌تن را شروع کردند، اگرچه اکثراً مجروح بودند و نمی‌شد کاری کرد. بچه‌ها یکی یکی داشتند اسیر می‌شدند. دوست نداشتم اسیر بشوم. دوتا حکم مسلح حفاظت سپاه و کالک عملیات همراهم بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قطب‌نما هنوز به کمرم بسته بود. هیچ‌جوره دلم راضی نمی‌شد اینها را از خودم جدا کنم. آقاماشاء‌الله حیدری آمد کنارم و دست برد تا قطب‌نما را از من جدا کند. قطب‌نما را درآورد و پرت کرد توی باتلاق سمت راست ولی کیف قطب‌نما توی سوراخ‌های فانسقه گیر کرده بود و بیرون نمی‌‌آمد. کیف پولی که [[عکس]] بچه‌هایم و حکم سپاه در آن بود را درآوردم و پرتاب کردم توی باتلاق‌ها. وقت نشد برای آخرین بار عکس دختر و پسرم را ببینم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
عراقی‌ها ریختند دور و برمان. اشاره می‌کردند که سلاح‌ها را بیندازیم. نفربری به‌سرعت آمد کنارمان ایستاد. یکی از عراقی‌ها، که احتمالاً مرا در حال آرپی‌جی‌زدن دیده بود، آمد و به افسر عراقی چیزی گفت و به من اشاره ‌کرد. ناگهان یکی از آنها‌ سلاحش را کشید که مرا شهید کند. افسر عراقی مانع شد ولی خودش آمد جلو و کشیده محکمی توی گوشم زد. می‌خواستند سوار نفربر شویم. هنوز همین‌طور ایستاده بودیم. درد بازویم هرلحظه زیادتر می‌شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آقاماشاء‌الله حیدری هنوز تفنگ بی‌فشنگ دستش بود. سرباز عراقی به‌زور‌‌ سلاحش‌‌ را گرفت. آقاماشاء‌الله، که احتمال داده بود مرا اعدام صحرایی کنند، سریع هُلم داد به‌طرف‌‌ درِ باز نفربر عراقی. خودشم هم پشت سرم پرید داخل. آمدند توی نفربر و دستانمان را بستند. بازویم کشیده شد و درد در جانم افتاد&amp;lt;ref&amp;gt;یزدانی، کرامت (1401). ارشد سلطنتی. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 194-201.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 6&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محمد خطیبی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌نشده (مفقودالاثر)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات: کربلای7&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: [[اردوگاه تکریت 11]] و 18&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;آخرین اعزام ما در 21 بهمن 1365با سپاه مهدی&amp;lt;sup&amp;gt;(ع)&amp;lt;/sup&amp;gt; بود. بعداز تقسیم شدن در 22 یا 23 بهمن وارد خوزستان شدیم. در لشکر 25 کربلا به گردان مالک اشتر رفتیم. البته این گردان مالک اشتر 2 بود، چون گردان قبلی در عملیات کربلای 4 از بین رفته بود. من هم امام جماعت بودم و هم کمک آرپی‌جی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2 روز قبل از عملیات از گروهان چند نفر انتخاب کرده بودند که برای شرکت در مراسم ختم یکی از فرماندهان به کاشان بروند. یکی از آنهایی که انتخاب شده بود، من بودم. رفتیم و داخل ماشین نشستیم، گفتم خوب ما که داریم به کاشان می‌رویم، آیا برای عملیات می رسیم یا نه؟ گفتند ممکن است عملیات زودتر بشود. من از رفتنم به کاشان منصرف شدم و از ماشین بیرون آمدم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آن شب یعنی در 12 اسفند 1365 ما عملیات کردیم، هنگام عملیات قبل‌از رسیدن به منطقه موردنظر در یک میدان مین گیر افتادیم. نفربرهای ما آنجا منهدم شده بودند. مین‌های ضدنفر فراوانی آنجا بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
متأسفانه راهمان را به محل عملیاتمان گم کرده بودیم و از ساعت 10 شب که وارد عملیات شدیم، تا حدود نزدیکی‌های صبح به جای اینکه به طرف ایران بیاییم، به طرف عراق می‌رفتیم. هنگام صبح دیدیم که بین خط اول و دوم عراق هستیم، نکته جالبش این است که همان شب ما تقریباً بعد از اینکه باران شدیدی آمده بود، وارد سنگرهای عراقی شده بودیم. بعد از آن که باران آرام گرفته بود و جلوتر رفته بودیم، آنجا چند تا تانک دیدیم. بچه‌ها رفته بودند و زیر تانک سنگر گرفته بودند، وقتی صبح هوا روشن شد فهمیدیم که داخل تانک عراقی‌ها بودند. آنها از ترس ما چیزی نگفته بودند و بچه‌ها هم داخل تانک نشده بودند و همین بیرون زیر تانک سنگر گرفته بودند. گفتیم تانک خالی است و همین جوری افتاده است و احتمال می‌دادیم که شاید مال بچه‌های ما باشد. تقریباً تاریک بود. بچه‌ها چون راه را گم کرده بودند و بلد نبودند که به کجا می‌روند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نزدیکی‌های صبح، که هوا روشن شد، متوجه شدیم از دو طرف در محدوده عراقی‌ها هستیم. بچه‌ها شروع کردند به دفاع‌کردن و بعضی‌ها هم که راه‌هایی بلد بودند فرار کردند. از جمع ما ظاهراً فقط علی مهدیان، طلبه مازندرانی، توانست فرار کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
تا صبح در آنجا سرگردان بودیم. صبح‌هنگام، عراقی‌ها دیگر پس‌از شناسایی بچه‌ها خیلی دقیق به ما که داشتیم ستونی حرکت می‌کردیم با قناصه تیراندازی می‌کردند. گلوله‌ای خورده بود به گردن معاون گروهان و شهید شد. یک گلوله هم مستقیم خورده بود به من، منتها سرم کلاه خود بود. یک تیر هم خورده بود قسمت سمت راست سرم و از گوشم هم خیلی خون می‌آمد. گوشه‌ای افتادم و شروع کردم به گفتن ذکر لا اله الا الله گفتم دارم شهید می‌شوم، اما نه خبری از شهادت نبود، دوباره به طرف جلوتر حرکت کرده بودیم. بالای تپه‌ای نشستم. دومین گلوله آمده بود به سمت راستم و به گوش راستم اصابت بود. تقریباً 4-5 انگشت به گردن من مانده بود. افتاده بودم روی زمین. در همین حال بودم که یکی از دوستان آملی، که با ما در هفت‌تپه بودیم، گفت: «حاج آقا مثل اینکه دوستان راه پیدا کردند، بیا برویم.» گفتم: «من مجروح هستم، خون هم از بدنم می‌آید، نمی‌توانم شما بروید، من هم ببینم قضیه چه می‌شود، کم‌کم دنبالتان می آیم.» لنگان‌لنگان دنبالشان رفتم، اما از راه خبری نبود و به جایش سربازهای عراقی دور ما را گرفتند. دشمن با اسلحه‌ زیاد در حال تفتیش بچه‌ها بود. تا چشمشان به من افتاد آمدند و جیب‌های مرا گشتند. در جیب سمت راستم قرآن بود، که کمی خونی شده بود، قرآن را در آورد و بوسید. می‌خواست بگیرد. گفتم: «من این قرآن را لازم دارم.» این سرباز قرآن را بوسید و گفت: «خون نجس است و نباید اینجا باشد.» سپس قرآن را گرفت و در جیب سمت چپم گذاشت. دوستان را جمع کرده بودند آنجا، آنهایی که سالم‌تر بودند، دست‌ها و چشم‌هایشان را بسته بودند. یک نفربر آورده بودند و ما را وارد نفربر کردند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
وارد نفربر که شدیم نگاهی به جیبم و اطرافم کردم. دیدم که یک کتاب زیارت عاشورا بود و یک [[نامه]] که از فیضیه گرفته بودم، عکسی هم با لباس [[روحانیت]]. گفتم اگر این دست عراقی‌ها بیفتد مشکل درست می‌کند. همان جا آنها را مچاله کردم و گذاشتم زیر صندلی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
از گروهان 80 نفری حدود 30-40 نفرمان به اسارت درآمدیم، بقیه هم که در همان درگیری‌ها به شهادت رسیده بودند.12 اسفند 1365 بود&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 7&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عباس شهریاری&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌شده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;عملیات: خیبر&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: [[اردوگاه موصل 2]] (خیبری‌ها)&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;من و علی داخل یک سنگر بودیم. علی، سوره الرحمان و زیارت عاشورا را خواند و به من گفت: «اگرشهید شدم و تو برگشتی وسایل شخصی‌ام را به خانواده‌ام برسان و هنگامی که دخترم بزرگ شد (آن زمان شش ماهه بود) به او بگو بابات خیلی دوستت داشت.» تقریباً ساعت نه صبح بود که فرمانده گردان دستور مقابله با دشمن را صادر کرد. من و علی مسئول شکار تانک و زدن خمپاره بودیم. مهمات ما به خاطر ناامن بودن جاده جزیره محدود بود و در خرج‌کردن آن خیلی احتیاط می‌کردیم، ولی چاره‌ای نبود جایــی که لازم بود می‌بایست مصرف می‌کردیم. گلوله خمپاره تمام شد. مشغول زدن تانک با آرپی‌جی ۷ شدیم. یکی، دو تا از تانک‌های دشمن را زدیم. آن‌ها اقدام به عقب‌نشینی کردند. ما تلاش بیشتری کردیم تا ازآن‌ها تلفات بگیریم. نوای الله‌اکبر بچه‌ها با نتیجه این تلاش‌ها در هم آمیخته شد. ساعتی نگذشته بود که دشمن دوباره اقدام به پیشروی کرد. متوجه شدیم که با این اقدام می‌خواست مهمات ما را هدر بدهد پیشروی دشمن به دویست‌متری ما رسیده بود. بچه‌ها با چنگ و دندان از مواضع خود دفاع می‌کردند. من و علی دوباره به شکار تانک‌ها ادامه دادیم. پس‌از زدن یک دستگاه تانک همین که خواستیم جای خود را عوض کنیم تا دشمن به طرف ما شلیک نکند، علی آهی کشید و آرام‌آرام به پشت روی زمین افتاد. نگاه کردم، تیر کالیبر به پشت سر علی اصابت کرده و از پیشانی او خارج شده بود سریع امدادگران‌ گردان را صدا کردم و دستم را محکم روی پیشانی او گذاشتم. دقیقاً تا مچ من خونی شده بود. امدادگر رسید و سر او را باندپیچی کرد. دیگر حالم را نمی‌فهمیدم. تمام خاطرات آن‌شبی که در سنگرش بودیم، برایم زنده شد. نمی‌خواستم باور کنم، ولی خدایا انگار داشت اتفاق می‌افتاد! یادآوری آن عهد و قول در آنشب بر سرم آوار شد. این‌بار با تعصب و جدیـت بیشتر به طرف تانک‌های عراقی نشانه می‌رفتم. طولی نکشید که صدایی مرا متوجه علی کرد. برگشتم؛ کمربند او از فشار جان‌دادن پاره شد. سریع او را رو به قبله کشیدم. به خاطر اینکه خاک جزیره روی پیکرش نشیند با پلاستیک‌های ضخیمی که توی سنگر پهن می‌کردیم جسم مطهرش را پوشاندم تا در فرصت مناسب به عقب برگردانیم. علی و شوخی‌های به موقع‌اش همچنان با من بود. دلم خون بود ولی جنگ با کسی شوخی نداشت. زمانی برای عزاداری نبود؛ باید ادامه می‌دادم. جنگ تمام عیار با دشمن ادامه داشت. ظهر شد. زیر آتش دشمن به حالت نشسته و سریع، به نوبت نماز خواندیم. آن روز دیگر از ناهار خبری از نبود. کسی به گرسنگی فکر نمی‌کرد. زمانی برای تعلل نبود باید می‌جنبیدیم. تنها فکر و ذکر بچه‌ها این بود که دشمن را عقب برانند؛ ولی متأسفانه با امکانات دشمن، حلقه محاصره هر لحظه تنگ و تنگ‌تر می‌شد تا جایی که برای از بین بردن سنگرها از گلوله تانک استفاده می‌کردنـد. پس از محاصره کامل ما (زمینی و هوایی) فرمانده عراقی دستور پیاده شدن نیروها را از نفربرها صادر کرد، عین مور و ملخ از نفربرها با تجهیزات پیاده شدند و با علامت دست فرمانده توی سنگرها نارنجک پرتاب می‌کرد تا سنگرها را پاک‌سازی کنند، به نفر بغل دستیم گفتم: «دیگه لحظه‌های آخره دارند سنگرها را پاک‌سازی می‌کنند اگه نارنجکی داخل سنگر ما انداختند 30ثانیه فرصت داریم آن را به بیرون پرتاب کنیم.» داود قاسمی از لا‌به‌لای گرد و خاکی که از شلیک توپ‌خانه دشمن به پا شده بود، به طرف خاکریز ما آمد. او به دستور فرمانده در جای دیگری از خط، مشغول دفاع بود و به لحاظ کمبود نیروی آرپی‌جی‌زن به کمک ما آمد. به داود گفتم: علی شهید شد. لحظاتی بعد هنگام آرپی زدن ،گلوله توپ مستقیم دشمن او را نیز چهار تکه کرد. هر تکه‌اش چندین متر به هوا پرتاپ کرد. خاطره شب گذشته یک لحظه رهایم نمی‌کرد. از سه هم‌پیمان دو نفر به شهادت رسیدند! من ماندم و بوی سنگر، عطر ستاره‌های پاره‌پاره و زمزمه‌هایی از جنس نور در نیمه‌شب! دشمن همچنان پافشاری می‌کرد و از ما تلفات می‌گرفت. کم‌کم نیروی هوایی عراق نیز وارد عمل شد. از آسمان، بچه‌ها را تیر باران می‌کرد. فرمانده گردان هر چه تلاش کرد با پشت جبهه تماس بگیرد و درخواست نیروی کمکی کند، تماس برقرار نشد. خودم از [[رادیو]] شنیدم که حضرت امام&amp;lt;sup&amp;gt;(ره)&amp;lt;/sup&amp;gt; فرمودند جزایر مجنون را به‌هرشکلی که هست حفظ کنید. کسی فکر عقب‌نشینی هم به سرش نمی‌زد. شعار بچه‌ها پیروزی یا شهادت بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
هر چه تعداد مجروحان زیاد می‌شد، امید کمک از پشت جبهه کم و کم‌تر و بألاخره قطع شد. فرمانده گردان گفت هر کدام از مجروحان که می‌تواند برگردد تا فرصت کمی وجود دارد برگردد. آن‌هایی که قادر به حرکت بودند سینه‌خیز به عقب حرکت کردند. زمانی نگذشته بود که دشمن آن‌ها را به رگبار بست. به نظر می‌رسید که به هر کدام حداقل ده تا بیست گلوله شلیک کرد. مجروحان مظلومانه وسط راه جان دادند. دیگر هیچ‌کس حتی افراد سالم هم قادر به عقب نشینی نبودند. ازطرف دیگر مهمات ما رو به اتمام بود. فرمانده گردان سینه به سینه اطلاع داد هرکس هرکاری از دستش بر می‌آید، انجام دهد، از این به بعد هر کس فرمانده خودش است و منتظر فرمان من نباشید. دشمن متوجه شد که دیگر ما امکاناتی برای دفاع از خود نداریم. تانک‌ها حرکت کردند تا صدمتری ما پیش آمدند و دیدند عکس‌العملی از طرف ما صورت نمی‌گیرد. کم‌کم فاصله را تا پنجاه‌متری نزدیک کردند. ما سه نفر داخل یک سنگر بودیم. نوبتی چند تیری که در خشاب داشتیم به طرف دشمن شلیک می‌کردیم. نوبت پیرمردی که کارگر کارخانه چیت‌ری بود رسید. همین که بلند شد به طرف دشمن شلیک کند، از ناحیه سر مورد اصابت قرارگرفت و شهید شد. محاصره ما هی تنگ و تنگ‌تر شد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
چند دقیقه‌ای نگذشته بود که نارنجکی به داخل سنگر ما پرتاب شد و رفت زیر پای نفر بغل‌دستی تا آمد نارنجک رو پیدا کند بیشتر از فرصت 30 ثانیه طول کشید و نارنجک منفجر شد. گویا دو تا سیم برق سه فاز با هم اتصالی کند چنان برقی زد و موج انفجاری ایجاد کرد که چیزی متوجه نشدم من مدتی بیهوش بودم وقتی کم‌کم به هوش آمدم و چشمانم را باز کردم دیدم بغل دستیم شهید شده و تمام اعضا و جوارح او بیرون ریخته شده است من هم از ناحیه دست چپ و پهلوی و گونه چپ مجروح شده بودم و حالت موج‌گرفتگی داشتم سرم را کمی بالا آوردم که اوضاع و احوال را بررسی کنم، دیدم چند متری من یک تانک ایستاده، تا دیدند زنده‌ام شروع به تیراندازی به سمت من کردند. یکی از تیرها به کلاه‌خودم خورد و آن را سوراخ کرد. تیراندازی تانک قطع شد؛ چند دقیقه بعد از پشت سر عراقی‌ها سر اسلحه خود را روی سینه من گذاشتند و یک نفر از آنجا چفیه‌ای که دور گردنم بود را کشید و کشان‌کشان منو به سمت تانکی که چند متری ما ایستاده بود، برد. ابتدا فکر می‌کردم قصد دارند تانک را از روزی بدن من حرکت دهند ولی این کار رو نکردند و دست و پایم را گرفتن روی تانک پرتاب کردند روی تانک بسیار داغ بود، تحمل آن بسیار سخت و طاقت‌فرسا بود تانک به طرف جبهه دشمن باز گشت و پس از طی چند صدمتر داخل گل گیر کرد و از حرکت باز ایستاد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
عراقی‌ها مرا از روی تانک به پشت وانت تویوتا انتقال دادند، چشم گرداندم تعدادی از هم گردانی‌هایم را داخل ماشین دیدم. تنها دو نفر از آنان سالم بودند&amp;lt;ref&amp;gt;شهریاری، عباس (1397). [[من، داود، علی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص.31-36.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&#039;&#039;&#039;نمونه 8&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;سیداحمد قشمی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;جانباز و آزاده ثبت‌نام‌شده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;منطقه اسارت: تیله‌کوه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;محل اسکان: اردوگاه‌های [[اردوگاه موصل 3|موصل 3]] و [[اردوگاه موصل 4|4]] و رمادی 6&#039;&#039;&#039;&amp;lt;blockquote&amp;gt;خبرهای ریز و درشتی از مرزهای غربی به ‌‌گوش می­رسید. عراق به بخش ­هایی از مناطق مرزی خسروی و سرپل‌ذهاب حمله کرده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
برنامه‌ریزی شده بود که تعدادی از بچه­ های سپاه، بروند سمت مرزهای غربی. بیشتر مأموریت ما، بازدید و ارزیابی مناطق مرزی بود. می‌خواستیم اوضاع قصرشیرین و همین‌طور پاسگاه‌های بین‌راهی، مثل پاتاق و تیله ­کوه را رصد کنیم. مأموریت بچه­ های سپاه همدان، استقرار در پاسگاه ­های تیله­ کوه و گردنو در سرپل‌ذهاب بود. از بیست نفرمان، سیزده نفر حرکت کردیم ‎سمت قصرشیرین.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
وقتی رسیدیم، رفتیم پاسگاه تیله­کوه و آنجا مستقر شدیم. تیله­کوه در منطقه سر­پل­ذهاب، پاسگاهی قدیمی، مخروبه و متروکه بود. این منطقه تا سیم‌خاردارهای مرزی عراق، حدوداً دویست ‎سیصد متر بیشتر فاصله نداشت. بعد از ما، یک گروهان از تیپ سه زرهی سرپل‌ذهاب، با چهار دستگاه تانک آمدند آنجا. گروهان با تانک‌هایشان مستقر شدند پشت خاکریزهایی که از قبل آماده شده بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
می‌خواستیم بعد از ارزیابی منطقه، برگردیم؛ حمله سراسری عراق امان نداده بود. عراق با چند لشکر منظم و بهترین وسایل نظامی و تسلیحات پیشرفته، از زمین و هوا هجوم آورده بود ... .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پاسگاه تیله‌کوه، بسیار فرسوده و مخروبه بود. حاج حمید نوروزی&amp;lt;sup&amp;gt;[11]&amp;lt;/sup&amp;gt; دستور داده بود سنگری دسته‌جمعی به‌صورت حفره‌روباهی&amp;lt;sup&amp;gt;[12]&amp;lt;/sup&amp;gt; درست کنیم. سه‌روزی می‌شد که آنجا بودیم. هیچ‌کس خبر نداشت عراق چه خوابی برایمان دیده است. آخرین شب شهریور بود. صدای رفت‌وآمد خودروهای نظامی عراقی، تا خود صبح به گوش می‌رسید. فکر می‌کردیم آنها نیروهای گشت ‌شب‌اند؛ نمی­دانستیم در طول شب، چهار لشکر زرهی با تمام تجهیزات و آرایش نظامی مستقر شده‌اند در دره‌ای که بینمان بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پاسگاه فرسوده تیله‌کوه، همین‌جوری هم، حال زاری داشت. نیازی به خمپاره نبود؛ پاسگاه خودش در حال فروریختن بود. با شلیک خمپاره‌های پی‌درپی، آخرین رمق پاسگاه هم از دست رفت. بهترین راه، تخلیه پاسگاه بود و نجات همان ادوات جنگی ناچیزی که همراه داشتیم! وسایل را به سنگر حفره‌ روباهی منتقل کردیم. چند نفر از بچه­ ها، پشت خاکریزهای پاسگاه نگهبانی می­دادند. تا صبح روز اول مهر، حتی یک لحظه هم صدای شلیک خمپاره­ها قطع نمی­شد. چهارستون پاسگاه، از صدای بارش خمپاره ­ها می ­لرزید. جنگ مهمان ناخوانده بود. چه می‌دانستیم این‌‌طوری می‌شود؟ آن حوالی، پناهگاه مطمئنی هم برای بچه‌ها پیدا نمی‌شد. همه پناهگاه ما همان سنگر حفره‌روباهی بود. بی‌خوابی و صدای به‌هم‌پیوسته خمپاره ‎ها، توان ‌و رمق بچه ­ها را گرفته بود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آفتاب مهر، هنوز گرمای تابستانه داشت و برای رفتن دودل بود. برعکس خودروهای عراقی که مجهز در دشت تیله ‎کوه ایستاده بودند، پاسگاه ما خالی از تجهیزات جنگی و نیروهای خودی بود. ساعت، یازده قبل‌ازظهر بود که حمله عراقی‌ها شروع شد. گلوله‌ها با هم مسابقه می‌دادند. آسمان تیله‌کوه دیگر آبی نبود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
غرش تانک‌های عراقی همه‌جا را برداشته بود. سینه دشت از شدت گلوله‌باران دشمن، جای سالمی نداشت. تیله‌کوه پر شده بود از صدها تانک، نفربر، توپ مستقیم و ده‌ها نوع از دیگر ادوات زرهی. چهار لشکر عراق، گوش‌تاگوش صف‌آرایی کرده بودند، در برابر سیزده نفر سپاهی و یک گروهان ارتشی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
فقط چند سلاح ژسه به‌دردنخور داشتیم با سه یا چهار قبضه تفنگ سالم. حاج‌حمید نوروزی هم یک قبضه کلاش داشت. غیر از آن، مهم‌ترین سلاحی که داشتیم، یک قبضه آر.پی.‌جی، در دست شهید مرتضی اولنج&amp;lt;sup&amp;gt;[13]&amp;lt;/sup&amp;gt; بود؛ چون او تنها کسی بود که روش استفاده از آن را به ­خوبی می دانست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بعد از حمله عراق، همان گلوله‌ها و مهمات اندکمان هم تمام شد؛ فقط شهید اولنج هنوز چند گلوله آر.پی.‌جی داشت. هرچه ما مقتصد و حساب‌شده شلیک می‌کردیم، بریزوبپاش عراقی‌ها بی‌حساب‌وکتاب بود. ما هم اگر جای آنها بودیم، شاید همین کار را می‌کردیم.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
زمین‌گیر شده بودیم. سواره‌نظام و پیاده‌نظام دشمن، نفسمان را قبضه کرده بودند. پاسگاه تیله‌کوه، با تعداد کم نفراتش، محاصره شده بود. تمام شب، تا زمان محاصره کامل پاسگاه و تا آخرین تیر شلیک کرده بودیم. دیگر گلوله‌ای نمانده بود. هر کداممان فقط یک سلاح و یک خشاب‌ خالی داشتیم. به‌ناچار سنگر گرفتیم در حفره‌روباه.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در راسته منطقه، قدم‌به‌قدم نیروهای پیاده ایستاده بودند. این تعداد کم، در برابر چهار لشکر مسلح، فرصت و امکان هیچ مقاومتی نداشت. نیرو و مهمات دشمن بر ما چربیده بود&amp;lt;ref&amp;gt;قلعه‌قوند، فرزانه (1398). زمان ایستاده بود. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 197.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==پاورقی==&lt;br /&gt;
[1]. &amp;lt;small&amp;gt;ستون پنجم به گروهی از مردم در داخل جامعه اصلی گفته می‌شود که در نهان به همکاری با دشمنان یا تضعیف گروه بزرگتری که ظاهراً باید به آن وفادار باشند می‌پردازند. این اصطلاح از زمان جنگ داخلی اسپانیا در عرصه نظامی و سیاسی رایج شده‌است. اصطلاح ستون پنجم از نظر معنی و مفهوم مجازی همان [[جاسوسی]] است؛ منتها با این تفاوت که جاسوس به ضرر و زیان بیگانه کار می‌کند و نفع و مصلحت ملت و کشور خویش را ولو به قیمت جان از نظر دور نمی‌دارد؛ در حالی که ستون پنجم این معنی را افاده نمی‌کند بلکه افراد این ستون، دانسته یا ندانسته به زیان و ضرر خودی و نفع بیگانگان کار می‌کنند&amp;lt;ref&amp;gt;برگرفته از ویکی پدیای فارسی. قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86_%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85 https://fa.wikipedia.org/wiki/]&amp;lt;/ref&amp;gt;. ستون‌پنجم دشمن در طول جنگ تحمیلی، به مزدوران خودفروخته و احزاب و گروهک های چپ و راست التقاطی و انحرافی داخلی که به‌عنوان نیروهای [[نفوذی]] دشمن عمل میکردند و... . اطلاق می شد. نمونه بارز ستون‌پنجم دشمن، گروه های سیاسی محارب جمهوری اسلامی ایران از جمله سازمان [[منافقین]] خلق، دمکرات، کومله و سلطنت‌طلب‎ها بودند. این گروهک‎ها علاوه بر جمع‌آوری اطلاعات به نفع دشمن، مبادرت به اقدامات نظامی در کردستان و کرمانشاه می کردند&amp;lt;ref&amp;gt;(سایت اندیشه قم، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم.)&amp;lt;/ref&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[2]. جدول آماری اسرای ایرانی در عراق، در کتاب اسناد تبادل اسرا، نشان می‌دهد که تعداد آزادگان تا پایان تبادل بزرگ 38916 نفر است.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[3]. نیروهای پاسدار صلح سازمان ملل&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[4]. شهید غریب اسارت، محمد فرنقی، اهالی یکی از روستاهای خمین بود. ما با هم در گردان مهندسی لشکر 77 پیروز خراسان بودیم و با همدیگر به اسارت درآمدیم. او در سال 1368 که بیماری‌های واگیردار به جان بچه‌های [[اردوگاه تکریت 16]] افتاده بود، به‌سختی بیمار شد. محمد بر اثر بی‌توجهی عراقی‌ها و دیر اعزام‌شدن به بیمارستان، بدنش آن‌چنان ضعیف شد تا سرانجام به لقاء‌الله پیوست.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[5]. آزاده مرحوم، داود گلمکانی، فرمانده گردان مهندس و از نیروهای ارشد خراسانی بود که در سال 1390 به رحمت خدا رفت.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[6]. در قسمت پنهانی از اردوگاه‌ تکریت 5 و نیز اردوگاه کوتاه مدت نهروان اسرای مفقودالاثر بودند که قبل از آزادی و حضور نمایندگان [[صلیب سرخ]] به اردوگاه‌های دیگر منتقل شدند.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[7]. بعداً متوجه شدیم که ستاد لشکر در محاصره کامل عراقی‌ها افتاده و هیچ امکان تماس با آنها وجود نداشته است؛ درواقع فرماندهان تیپ‌ها و گردان‌ها مستقلاً عمل می‌کردند.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[8]. شعبانعلی صادقیان، درحالی‌که قطع نخاع شده بود، به اسارت درآمد.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[9]. برادر جانباز و آزاده، باقر حیدری، در همین عملیات درحالی‌که مجروح بود اسیر شد.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[10]. شهید حسین آخوندزاده، بعداز آزادی، به‌دلیل همین جراحت شهید شد.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[11]. فرمانده وقت سپاه همدان&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[12]. این نوع سنگر از دو طرف، راه ورود و خروج دارد.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[13]. شهید مرتضی اولنج اولین سنگربان، اولین دیده­بان و اولین شهید سپاه همدان، با تنها سلاح آر.پی.جی تا آخرین لحظه و تا آخرین تیری که در ترکش داشت جنگید و بعد از شلیک همه گلوله ­هایش، خودش را به قلب دشمن زد و آن‌قدر به مبارزه ادامه داد تا در آخر به مقام والای شهادت نائل آمد. از این شهید بزرگوار هیچ اثری به دست نیامده است. در طول ده سال اسارت، بارها با شیوه‌های مختلف خبر شهادتش را به خانواده­اش نوشتیم اما باور نکردند و چشم انتظار ماندند.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
==نیز نگاه کنید به==&lt;br /&gt;
*[[اسارت و اسیران]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[اسیران جنگ]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*[[اردوگاه]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
==پیوند به بیرون==&lt;br /&gt;
لحظه اسارت قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/i758o30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
لحظه اسارت رزمندگان عملیات والفجر6 قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/jlr7567&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نویسنده مقاله ==&lt;br /&gt;
فرزانه قلعه قوند&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-samiei</name></author>
	</entry>
</feed>