https://fa.wikiazadegan.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Marjan-khanlari ویکی آزادگان - مشارکت‌های کاربر [fa] 2026-11-12T13:28:51Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.11 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D9%88%D8%B7%D9%86&diff=12359 بازگشت آزادگان به وطن 2026-11-12T12:13:50Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بازگشت ازادگان.png|بندانگشتی|تصویر بازگشت آزادگان|243x243px]]<br /> [[پرونده:بازگشت.jpg|بندانگشتی|251x251پیکسل|[[پرونده:بازگشت .jpg|بندانگشتی|بازگشت آزادگان به وطن، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.|244x244پیکسل]]]]<br /> '''روز بازگشت اسیران ایرانی در اردوگاه‌های رژیم بعث عراق به میهن.'''<br /> <br /> بیست‌وشش مرداد‌ماه 1369، روزی به‌یادماندنی در تقویم ملی ایرانیان است. این روز تاریخی و باشکوه، یادآور بازگشت اولین گروه از آزادگان به وطن است. آزادگان با [[مقاومت]] حماسی خود در زندان‌های رژیم صدام، به تعبیر مقام معظم رهبری، [https://fa.wikishia.net/view/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]، «آبروی ملت ایران را حفظ کردند» و با سرافرازی به کشور بازگشتند. آنان با دست‌هایی خالی و دل‌هایی سرشار از ایمان و اراده‌هایی استوار در برابر دشمن ایستادند و ارتش بعثی را از دستیابی به اهدافش در شکستن اراده اسیران، در پاسداری از اصول و ارزش‌های انقلاب اسلامی ناکام کردند.<br /> [[پرونده:بازگشت1.jpg|بندانگشتی|260x260پیکسل|بازگشت آزادگان به وطن، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br />     [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ هشت‌ساله]] که به پایان رسید، به‌نظر می‌رسید که موانع تبادل [[اسیران جنگ|اسیران جنگی]] برطرف شده است، ولی بهانه‌جویی‌های رژیم صدام و کارشکنی سردمداران این رژیم ضدبشری، در مسیر رسیدن به توافق نهایی صلح موجب شد مدت [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزادگان دو سال دیگر به درازا بکشد و آنان صبورانه در انتظار آزادی به سر ببرند. روزها سپری می‌شد و بهانه‌جویی‌های رژیم صدام ادامه داشت. در شرایطی که هیچ‌ نشانه‌ای از آزادی به چشم نمی‌خورد، صدام دست به ماجراجویی تازه‌ای در منطقه خلیج فارس زد و در حمله‌ای برق‌آسا، کشور کویت را به اشغال خود درآورد. این حادثه کورسوهای امید به بازگشت را در میان آزادگان از میان برد و شرایط را پیچیده‌تر و مبهم‌تر از گذشته کرد. اشغال کشور کویت، در صدر اخبار جهان قرار گرفت و موضوع اجرای [https://fa.wikifeqh.ir/%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DB%B5%DB%B9%DB%B8 قطعنامه 598] و بند سوم این قطعنامه را، که ناظر بر آزاد کردن اسرای دو کشور ایران و عراق بود، در هاله‌ای از ابهام فرو برد. به‌همین‌علت اغلب [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] در تحلیل‌های خود به این نتیجه رسیدند که [[اسارت و اسیران|اسارت]] آنان طولانی‌تر خواهد شد و تا فروکش‌کردن فتنه جدید صدام باید خود را برای تحمل شرایط دشوار زندگی در [[اسارت و اسیران|اسارت]] آماده کنند. اما برخلاف تصور آنها، همین حادثه سبب شد تا رژیم صدام، به‌خاطر آنكه می‌خواست نیروهای خود را از مرزهای شرقی عراق به جنوب منتقل كند، به خواسته مسئولان جمهوری اسلامی برای تبادل [[اسرا]] تن دهد و با پذیرش دوباره [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%87%D8%AF%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B7%DB%B5_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1#:~:text=%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%DB%B1%DB%B9%DB%B7%DB%B5%D8%8C%20%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81%20%D8%A8%D9%87%20%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86,%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%20%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85%20%D8%B4%D8%AF. معاهده 1975 الجزایر]، زمینه برای رهایی آنان فراهم شود.<br /> <br /> == اعلان غیرمنتظره خبر آزادی ==<br /> [[پرونده:بازگشت2.jpg|بندانگشتی|261x261پیکسل|بازگشت آزادگان به وطن، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br /> بعدازظهر 24 مرداد 1369 درحالی‌که آزادگان یک روز عادی را سپری می‌کردند، گوینده تلویزیون عراق اعلام کرد که به‌زودی خبر مهمی پخش خواهد شد و از بینندگان خواست برای شنیدن این خبر مهم، منتظر بمانند. به دنبال‌ آن تلویزیون عراق شروع به پخش سرودهای مهیج زمان جنگ کرد و اعلان خبر را به تأخیر انداخت. گوینده‌ پس از پخش [[سرود در اسارت|سرود]]، دوباره بر صفحه تلویزیون ظاهر شد و همان جمله را تکرار کرد. تمام آزادگان [[اردوگاه موصل 1]] از محوطه [[اردوگاه]] به اتاق‌های خود رفتند و منتظر شنیدن خبر مهم شدند! سرانجام گوینده تلویزیون ظاهر شد و آخرین [[نامه]] صدام به حجه‌الاسلام‌والمسلمین [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1_%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C علی‌اكبر هاشمی رفسنجانی]، رئیس‌جمهور وقت ایران، را قرائت کرد. او در این نامه شرایط ایران را پذیرفت و اعلام کرد‌:&lt;blockquote&gt;«... با این تصمیم ما دیگر همه‌چیز روشن شده و بدین‌ترتیب همه آنچه را که می‌خواستید و بر آن تکیه می‌کردید، تحقق می‌یابد و دیگر اقدامی جز مبادله اسناد باقی نمی‌ماند.» &lt;/blockquote&gt;در ادامه نیز به‌عنوان حسن نیت تأكید کرد که عراق آمادگی دارد تا کار مبادله اسرای دو کشور را آغاز کند و اولین گروه هزار نفری اسرای ایرانی را آزاد نماید.<br /> <br />     پخش این خبر موجی از شادی را در میان آزادگان ایجاد کرد. آزادگان [[اردوگاه موصل 1]] همدیگر را در آغوش می‌کشیدند و به یکدیگر تبریک می‌گفتند. همه به محوطه [[اردوگاه]] بازگشتند و از یکدیگر نشانی و شماره تلفن می‌گرفتند. وقت آزاد‌باش به‌طور معمول، رأس ساعت 16/30 به اتمام می‌رسید و آزادگان به اتاق‌های خود می‌رفتند و تا ساعت 8 صبح روز بعد درها قفل می‌شد، ولی آن روز تا غروب در محوطه [[اردوگاه]] باقی ‌ماندند و خبری از نواختن سوت [[آمار]] و داخل‌باش نشد. عراقی‌ها اجازه دادند ساعات بیشتری در محوطه باقی‌ بمانند.  حادثه اشغال کویت برای آزادگان مصداق این آیه قرآن کریم بود &lt;blockquote&gt;«عسی ان تکرهوا شیئاً و هو خیر لکم... شاید از چیزی اکراه داشته باشید، درحالی‌که همان‌چیز برای شما نیک است.» &lt;/blockquote&gt;تصور اغلب [[اسیران جنگ|اسیران]] از حمله عراق به کویت و اشغال آن کشور، بد و آن را موجب ادامه [[اسارت و اسیران|اسارت]] می‌دانستند، ولی همین‌ حادثه به‌ظاهر بد، زمینه‌ساز پذیرش شرایط ایران و آزادی آنان از قید [[اسارت و اسیران|اسارت]] شد.<br /> <br /> == بیم و امید ==<br /> رژیم صدام در اذهان [[اسرا]] رژیمی عهد‌شکن تلقی می‌شد. تجربه طولانی زندگی در [[اسارت و اسیران|اسارت]]، این باور را ایجاد و تقویت کرده بود. به‌رغم روشن شدن افق رهایی، اندکی تردید در ذهن اسرا وجود داشت. آنان احتمال می‌دادند با وجود اعلان رسمی موافقت صدام با آزادی [[اسرا]]، ممکن است این تصمیم به‌سرعت عوض شود و شرایط به حالت اولیه برگردد. آن شب تا صبح روز بعد، این تردید در میان آزادگان وجود داشت و آنان، رهایی خود را قطعی نمی‌دیدند. <br /> <br /> روز 25 مرداد، افق آزادی روشن‌تر شد. صبح این روز عراقی‌ها اعلام کردند [[اسرا]] براساس شماره کارت [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزاد خواهند شد. اکثر قدیمی‌ترین آزادگان در اردوگاه‌های موصل به‌خصوص [[اردوگاه موصل 1]]&lt;nowiki/&gt;در شمال عراق به سر می‌بردند.<br /> <br /> == [[اردوگاه موصل 1]]، مبدأ تبادل ==<br /> اولین گروه هزار نفری از [[اردوگاه موصل 1]] انتخاب شدند. عراقی‌ها آنها را از بقیه جدا و هفت‌صد نفر باقی‌مانده را به طبقه بالای [[اردوگاه]] منتقل کردند. صبح روز بیست‌وپنجم، اعضای کمیته [[صلیب سرخ]] به [[اردوگاه]] آمدند و اسامی آنان را یادداشت کردند. از هرکس این پرسش را می‌کردند که آیا مایل است به ایران بازگردد یا می‌خواهد به کشورهای خارجی پناهنده شود؟ هیچ‌کس درخواست [[پناهندگی]] نکرد. بعدازظهر همان روز، کاروان هزارنفری آماده حرکت شد. اتوبوس‌ها را در ورودی [[اردوگاه]] مستقر کرده بودند. آزادگان برای نخستین‌‌بار بدون چشم‌بند و دست‌بند به بیرون از [[اردوگاه]] برده می‌شدند و می‌توانستند [[اردوگاه]] را از بیرون مشاهده کنند؛ همین‌طور وسعت آسمان و دشت وسیع پیرامون اردوگاه را. ظاهر [[اردوگاه]] از بیرون بسیار زمخت و خشن به‌نظر می‌آمد. کاروان آزادگان به‌سمت ایستگاه قطار شهر موصل و از آنجا به‌سمت بغداد و سپس به‌سوی مرز خسروی به حرکت درآمد. <br /> <br /> کاروان دوم، که ترکیبی از آزادگان [[اردوگاه موصل 1]] و [[اردوگاه موصل 2]] بود، صبح روز 27 مرداد 1369 ساعت 10 صبح به  مرز خسروی رسید. ساعت 10 صبح آزادگان در آنجا منتظر ماندند تا آنها را به مسئولان ایرانی تحویل دهند. از ناهار خبری نبود. [[آب]] به‌سختی یافت می‌شد. در چهره برخی از آزادگان، آثار نگرانی دیده می‌شد. [[نماز]] را اکثراً با تیمم خواندند و همچنان به انتظار ماندند. لحظات به‌کندی سپری می‌شدند. فکر بازگشت به [[اردوگاه]] همه را آزار می‌داد. ساعت حدوداً 15 بعدازظهر بود که کار مبادله آغاز شد.<br /> <br /> آزادگان را نفربه‌نفر به مسئولان ایرانی تحویل دادند. صدای تکبیر و صلوات به هوا برخاسته بود. دژبانان عراقی هرچه تلاش می‌کردند نمی‌توانستند اوضاع را کنترل کنند. بچه‌ها از نقطه صفر مرزی عبور کردند و در اتوبوس‌های ایرانی نشستند. اتوبوس‌ها که به حرکت در‌آمدند، آنها نفس راحتی کشیدند. از عمق جان احساس می‌کردند که واقعاً آزاد شده‌‌اند. در طول جاده‌های شهرهای مرزی مردم به‌صورت انبوه، به استقبال آمده بودند. صحنه‌های شورانگیزی به چشم می‌خورد. استقبال مردم شهرهای «کرند» و «اسلام‌آباد» باشکوه بود. مرد و زن و پیر و جوان حضور داشتند. در ورودی شهر کرمانشاه نیز مردم استقبال خوبی به‌عمل آوردند. کاروان آزادگان در پادگان «الله‌اکبر» کرمانشاه توقف کرد و قرار شد به مدت دو روز در آنجا [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] شوند. پس از ورود و استقرار در اتاق‌های تعیین‌شده، نماز جماعت خواندند. پس از آن [[شام در اسارت|شام]] آوردند. نخستین‌ [[شام در اسارت|شام]] پس از آزادی، اکثر بشقاب‌ها نیمه‌پر برگردانده شدند. برای دست‌اندرکاران پذیرایی تعجب‌آور بود که آزادگان غذای کمی خورده‌اند. علت این بود که در طول [[اسارت و اسیران|اسارت]] معده‌ها کم‌حجم شده بود. آزادگان به غذای کم عادت کرده بودند. شب‌ تا نیمه در محوطه پادگان قدم زدند. بسیاری از آنان به آسمان پرستاره خیره می‌شدند و از تماشای آن لذت می‌بردند. برخی از خبرنگاران، که شاهد این صحنه بودند، از حرص آزادگان برای نگاه به آسمان تعجب می‌کردند، آنها فکر می‌کردند آزادگان در آسمان چیز عجیبی دیده‌اند. یکی از خبرنگاران پرسید: &lt;blockquote&gt;«مگر در آسمان چه دیده‌اند که این‌گونه خیره شده‌اند» آزاده‌ای گفت: «ده سال از تماشای آسمان و ستارگان در شب محروم بودند، به این همه زیبایی خیره شده‌اند.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == روز بیست‌وهفتم ==<br /> کار ثبت‌نام آزادگان به تفکیک استان و شهرستان و نیز بررسی وضعیت سلامت آنان توسط گروه‌های مخصوص آغاز شد. از همه آزمایش خون به‌عمل آمد. پس از گرفتن [[عکس]] پرسنلی، کارت آزادگی صادر شد. به هرکس یک دست لباس نظامی و یک دست کت و شلوار و یک قطعه سکه بهار آزادی و یک فقره چک بیست‌هزار تومانی تحویل داده شد. خبرنگاران به گرفتن مصاحبه و تهیۀ گزارش خبری مشغول بودند. گروه‌هایی از نیروهای وزارت اطلاعات، پرسشنامه‌هایی را آوردند و از آزادگان اطلاعات [[اردوگاه]] را می‌خواستند. شب آخر [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] بسیاری از آزادگان تا صبح بیدار ماندند و در محوطه پادگان قدم ‌زدند. پس از صرف [[صبحانه در اسارت|صبحانه]]، آزادگان هر استان به فرودگاه کرمانشاه انتقال داده شدند. در عین شادی ناشی از آزادی، لحظه‌های خداحافظی دردناک بود. کسانی که سال‌های طولانی دوران [[مقاومت]] را مانند یک [[خانواده]] با یکدیگر سپری کرده بودند و ازنظر روحی و عاطفی به هم وابسته بودند، اینک باید در مسیر سرنوشت از یکدیگر جدا شوند. هواپیماهای حامل آزادگان به‌ترتیب، در مسیر استان‌های مختلف به پرواز درآمدند.<br /> <br /> == شهریورماه ==<br /> در طول شهریور‌ماه‌، کار مبادله آزادگان ادامه یافت و در هر نوبت، هزار نفر به کشور بازگشتند. ترتیب مبادله با کمی اختلاف یکسان بود؛ انتقال به بغداد و از آنجا به مرز خسروی و پادگان «الله‌اکبر» در کرمانشاه. [[سید آزادگان]] مرحوم حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد]] و همراهانش آخرین گروهی بودند که در مبادله بزرگ وارد کشور شدند. یکی دو گروه از آزادگان که به حبس‌های طولانی محکوم شده بودند و در خارج از [[اردوگاه]] ها به سر می‌بردند، در پاییز آن سال آزاد شدند.<br /> <br /> سرتیب خلبان [[حسین لشگری]] و عبدالحسین دبات( ←[[دبات ،عبدالحسین]]) در 1377 به وطن بازگشتند. امیر [[حسین لشگری]] و [[دبات ،عبدالحسین|دبات]] ازنظر سابقه‌ از قدیمی‌ترین آزادگان ایرانی محسوب می‌شود.در مجموع، تعداد 37947 آزاده ایرانی در سال 1369 به وطن بازگشتند که از این تعداد، 37532 آزاده مربوط به تبادل بزرگ می‌باشد&lt;ref&gt;این مقاله حاصل مشاهدات و تجربیات شخصی نویسنده در طول دوران اسارت و نیز بررسی مجموعه‌ای از خاطرات شفاهی آزادگان است که در [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|مؤسسه فرهنگی پیام آزادگان]] موجود می‌باشد.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید ==<br /> <br /> * [[بازتاب بازگشت آزادگان در مطبوعات کشور]]<br /> * [[اسارت، اسرا و آزادگان در مطبوعات]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> لحظه پیاده‌شدن اسرای ایرانی از اتوبوس و بازگشت به وطن، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/hif85n5<br /> <br /> کلیپی زیبا به مناسبت سالروز ورود آزادگان، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/rvw45l0<br /> <br /> گزارش صدا و سیما از سالروز ورود آزادگان، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/xshx63u<br /> <br /> سالروز ورود آزادگان سرافراز به میهن، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/e98i18b<br /> <br /> استوری بازگشت آزادگان، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/h43xjiy<br /> <br /> بازگشت آزادگان سرافراز به کشور، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/eid44j6<br /> <br /> تصاویری از ورود آزادگان سرافراز، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/jby6p67<br /> <br /> لحظه‌های شاد ورود آزادگان در میان استقبال پرشکوه مردم، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/obtz463<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> بیژن کیانی شاهوندی<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> کیانی‌شاهوندی، بیژن (بی‌تا). &quot;بازگشت آزادگان به وطن&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D9%88%D8%B7%D9%86&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:بازگشت آزادگان به وطن]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D9%88%D8%B7%D9%86&diff=12358 بازگشت آزادگان به وطن 2026-11-12T12:13:23Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بازگشت ازادگان.png|بندانگشتی|تصویر بازگشت آزادگان|243x243px]]<br /> [[پرونده:بازگشت.jpg|بندانگشتی|251x251پیکسل|[[پرونده:بازگشت .jpg|بندانگشتی|بازگشت آزادگان به وطن، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.|244x244پیکسل]]]]<br /> '''روز بازگشت اسیران ایرانی در اردوگاه‌های رژیم بعث عراق به میهن.'''<br /> <br /> بیست‌وشش مرداد‌ماه 1369، روزی به‌یادماندنی در تقویم ملی ایرانیان است. این روز تاریخی و باشکوه، یادآور بازگشت اولین گروه از آزادگان به وطن است. آزادگان با [[مقاومت]] حماسی خود در زندان‌های رژیم صدام، به تعبیر مقام معظم رهبری، [https://fa.wikishia.net/view/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]، «آبروی ملت ایران را حفظ کردند» و با سرافرازی به کشور بازگشتند. آنان با دست‌هایی خالی و دل‌هایی سرشار از ایمان و اراده‌هایی استوار در برابر دشمن ایستادند و ارتش بعثی را از دستیابی به اهدافش در شکستن اراده اسیران، در پاسداری از اصول و ارزش‌های انقلاب اسلامی ناکام کردند.<br /> [[پرونده:بازگشت1.jpg|بندانگشتی|260x260پیکسل|بازگشت آزادگان به وطن، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br />     [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ هشت‌ساله]] که به پایان رسید، به‌نظر می‌رسید که موانع تبادل [[اسیران جنگ|اسیران جنگی]] برطرف شده است، ولی بهانه‌جویی‌های رژیم صدام و کارشکنی سردمداران این رژیم ضدبشری، در مسیر رسیدن به توافق نهایی صلح موجب شد مدت [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزادگان دو سال دیگر به درازا بکشد و آنان صبورانه در انتظار آزادی به سر ببرند. روزها سپری می‌شد و بهانه‌جویی‌های رژیم صدام ادامه داشت. در شرایطی که هیچ‌ نشانه‌ای از آزادی به چشم نمی‌خورد، صدام دست به ماجراجویی تازه‌ای در منطقه خلیج فارس زد و در حمله‌ای برق‌آسا، کشور کویت را به اشغال خود درآورد. این حادثه کورسوهای امید به بازگشت را در میان آزادگان از میان برد و شرایط را پیچیده‌تر و مبهم‌تر از گذشته کرد. اشغال کشور کویت، در صدر اخبار جهان قرار گرفت و موضوع اجرای [https://fa.wikifeqh.ir/%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DB%B5%DB%B9%DB%B8 قطعنامه 598] و بند سوم این قطعنامه را، که ناظر بر آزاد کردن اسرای دو کشور ایران و عراق بود، در هاله‌ای از ابهام فرو برد. به‌همین‌علت اغلب [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]] در تحلیل‌های خود به این نتیجه رسیدند که [[اسارت و اسیران|اسارت]] آنان طولانی‌تر خواهد شد و تا فروکش‌کردن فتنه جدید صدام باید خود را برای تحمل شرایط دشوار زندگی در [[اسارت و اسیران|اسارت]] آماده کنند. اما برخلاف تصور آنها، همین حادثه سبب شد تا رژیم صدام، به‌خاطر آنكه می‌خواست نیروهای خود را از مرزهای شرقی عراق به جنوب منتقل كند، به خواسته مسئولان جمهوری اسلامی برای تبادل [[اسرا]] تن دهد و با پذیرش دوباره [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%87%D8%AF%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B7%DB%B5_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1#:~:text=%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%DB%B1%DB%B9%DB%B7%DB%B5%D8%8C%20%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81%20%D8%A8%D9%87%20%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86,%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%20%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85%20%D8%B4%D8%AF. معاهده 1975 الجزایر]، زمینه برای رهایی آنان فراهم شود.<br /> <br /> == اعلان غیرمنتظره خبر آزادی ==<br /> [[پرونده:بازگشت2.jpg|بندانگشتی|261x261پیکسل|بازگشت آزادگان به وطن، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br /> بعدازظهر 24 مرداد 1369 درحالی‌که آزادگان یک روز عادی را سپری می‌کردند، گوینده تلویزیون عراق اعلام کرد که به‌زودی خبر مهمی پخش خواهد شد و از بینندگان خواست برای شنیدن این خبر مهم، منتظر بمانند. به دنبال‌ آن تلویزیون عراق شروع به پخش سرودهای مهیج زمان جنگ کرد و اعلان خبر را به تأخیر انداخت. گوینده‌ پس از پخش [[سرود در اسارت|سرود]]، دوباره بر صفحه تلویزیون ظاهر شد و همان جمله را تکرار کرد. تمام آزادگان [[اردوگاه موصل 1]] از محوطه [[اردوگاه]] به اتاق‌های خود رفتند و منتظر شنیدن خبر مهم شدند! سرانجام گوینده تلویزیون ظاهر شد و آخرین [[نامه]] صدام به حجه‌الاسلام‌والمسلمین [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1_%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C علی‌اكبر هاشمی رفسنجانی]، رئیس‌جمهور وقت ایران، را قرائت کرد. او در این نامه شرایط ایران را پذیرفت و اعلام کرد‌:&lt;blockquote&gt;«... با این تصمیم ما دیگر همه‌چیز روشن شده و بدین‌ترتیب همه آنچه را که می‌خواستید و بر آن تکیه می‌کردید، تحقق می‌یابد و دیگر اقدامی جز مبادله اسناد باقی نمی‌ماند.» &lt;/blockquote&gt;در ادامه نیز به‌عنوان حسن نیت تأكید کرد که عراق آمادگی دارد تا کار مبادله اسرای دو کشور را آغاز کند و اولین گروه هزار نفری اسرای ایرانی را آزاد نماید.<br /> <br />     پخش این خبر موجی از شادی را در میان آزادگان ایجاد کرد. آزادگان [[اردوگاه موصل 1]] همدیگر را در آغوش می‌کشیدند و به یکدیگر تبریک می‌گفتند. همه به محوطه [[اردوگاه]] بازگشتند و از یکدیگر نشانی و شماره تلفن می‌گرفتند. وقت آزاد‌باش به‌طور معمول، رأس ساعت 16/30 به اتمام می‌رسید و آزادگان به اتاق‌های خود می‌رفتند و تا ساعت 8 صبح روز بعد درها قفل می‌شد، ولی آن روز تا غروب در محوطه [[اردوگاه]] باقی ‌ماندند و خبری از نواختن سوت [[آمار]] و داخل‌باش نشد. عراقی‌ها اجازه دادند ساعات بیشتری در محوطه باقی‌ بمانند.  حادثه اشغال کویت برای آزادگان مصداق این آیه قرآن کریم بود &lt;blockquote&gt;«عسی ان تکرهوا شیئاً و هو خیر لکم... شاید از چیزی اکراه داشته باشید، درحالی‌که همان‌چیز برای شما نیک است.» &lt;/blockquote&gt;تصور اغلب [[اسیران جنگ|اسیران]] از حمله عراق به کویت و اشغال آن کشور، بد و آن را موجب ادامه [[اسارت و اسیران|اسارت]] می‌دانستند، ولی همین‌ حادثه به‌ظاهر بد، زمینه‌ساز پذیرش شرایط ایران و آزادی آنان از قید [[اسارت و اسیران|اسارت]] شد.<br /> <br /> == بیم و امید ==<br /> رژیم صدام در اذهان [[اسرا]] رژیمی عهد‌شکن تلقی می‌شد. تجربه طولانی زندگی در [[اسارت و اسیران|اسارت]]، این باور را ایجاد و تقویت کرده بود. به‌رغم روشن شدن افق رهایی، اندکی تردید در ذهن اسرا وجود داشت. آنان احتمال می‌دادند با وجود اعلان رسمی موافقت صدام با آزادی [[اسرا]]، ممکن است این تصمیم به‌سرعت عوض شود و شرایط به حالت اولیه برگردد. آن شب تا صبح روز بعد، این تردید در میان آزادگان وجود داشت و آنان، رهایی خود را قطعی نمی‌دیدند. <br /> <br /> روز 25 مرداد، افق آزادی روشن‌تر شد. صبح این روز عراقی‌ها اعلام کردند [[اسرا]] براساس شماره کارت [[اسارت و اسیران|اسارت]] آزاد خواهند شد. اکثر قدیمی‌ترین آزادگان در اردوگاه‌های موصل به‌خصوص [[اردوگاه موصل 1]]&lt;nowiki/&gt;در شمال عراق به سر می‌بردند.<br /> <br /> == [[اردوگاه موصل 1]]، مبدأ تبادل ==<br /> اولین گروه هزار نفری از [[اردوگاه موصل 1]] انتخاب شدند. عراقی‌ها آنها را از بقیه جدا و هفت‌صد نفر باقی‌مانده را به طبقه بالای [[اردوگاه]] منتقل کردند. صبح روز بیست‌وپنجم، اعضای کمیته [[صلیب سرخ]] به [[اردوگاه]] آمدند و اسامی آنان را یادداشت کردند. از هرکس این پرسش را می‌کردند که آیا مایل است به ایران بازگردد یا می‌خواهد به کشورهای خارجی پناهنده شود؟ هیچ‌کس درخواست [[پناهندگی]] نکرد. بعدازظهر همان روز، کاروان هزارنفری آماده حرکت شد. اتوبوس‌ها را در ورودی [[اردوگاه]] مستقر کرده بودند. آزادگان برای نخستین‌‌بار بدون چشم‌بند و دست‌بند به بیرون از [[اردوگاه]] برده می‌شدند و می‌توانستند [[اردوگاه]] را از بیرون مشاهده کنند؛ همین‌طور وسعت آسمان و دشت وسیع پیرامون اردوگاه را. ظاهر [[اردوگاه]] از بیرون بسیار زمخت و خشن به‌نظر می‌آمد. کاروان آزادگان به‌سمت ایستگاه قطار شهر موصل و از آنجا به‌سمت بغداد و سپس به‌سوی مرز خسروی به حرکت درآمد. <br /> <br /> کاروان دوم، که ترکیبی از آزادگان [[اردوگاه موصل 1]] و [[اردوگاه موصل 2]] بود، صبح روز 27 مرداد 1369 ساعت 10 صبح به  مرز خسروی رسید. ساعت 10 صبح آزادگان در آنجا منتظر ماندند تا آنها را به مسئولان ایرانی تحویل دهند. از ناهار خبری نبود. [[آب]] به‌سختی یافت می‌شد. در چهره برخی از آزادگان، آثار نگرانی دیده می‌شد. [[نماز]] را اکثراً با تیمم خواندند و همچنان به انتظار ماندند. لحظات به‌کندی سپری می‌شدند. فکر بازگشت به [[اردوگاه]] همه را آزار می‌داد. ساعت حدوداً 15 بعدازظهر بود که کار مبادله آغاز شد.<br /> <br /> آزادگان را نفربه‌نفر به مسئولان ایرانی تحویل دادند. صدای تکبیر و صلوات به هوا برخاسته بود. دژبانان عراقی هرچه تلاش می‌کردند نمی‌توانستند اوضاع را کنترل کنند. بچه‌ها از نقطه صفر مرزی عبور کردند و در اتوبوس‌های ایرانی نشستند. اتوبوس‌ها که به حرکت در‌آمدند، آنها نفس راحتی کشیدند. از عمق جان احساس می‌کردند که واقعاً آزاد شده‌‌اند. در طول جاده‌های شهرهای مرزی مردم به‌صورت انبوه، به استقبال آمده بودند. صحنه‌های شورانگیزی به چشم می‌خورد. استقبال مردم شهرهای «کرند» و «اسلام‌آباد» باشکوه بود. مرد و زن و پیر و جوان حضور داشتند. در ورودی شهر کرمانشاه نیز مردم استقبال خوبی به‌عمل آوردند. کاروان آزادگان در پادگان «الله‌اکبر» کرمانشاه توقف کرد و قرار شد به مدت دو روز در آنجا [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] شوند. پس از ورود و استقرار در اتاق‌های تعیین‌شده، نماز جماعت خواندند. پس از آن [[شام در اسارت|شام]] آوردند. نخستین‌ [[شام در اسارت|شام]] پس از آزادی، اکثر بشقاب‌ها نیمه‌پر برگردانده شدند. برای دست‌اندرکاران پذیرایی تعجب‌آور بود که آزادگان غذای کمی خورده‌اند. علت این بود که در طول [[اسارت و اسیران|اسارت]] معده‌ها کم‌حجم شده بود. آزادگان به غذای کم عادت کرده بودند. شب‌ تا نیمه در محوطه پادگان قدم زدند. بسیاری از آنان به آسمان پرستاره خیره می‌شدند و از تماشای آن لذت می‌بردند. برخی از خبرنگاران، که شاهد این صحنه بودند، از حرص آزادگان برای نگاه به آسمان تعجب می‌کردند، آنها فکر می‌کردند آزادگان در آسمان چیز عجیبی دیده‌اند. یکی از خبرنگاران پرسید: &lt;blockquote&gt;«مگر در آسمان چه دیده‌اند که این‌گونه خیره شده‌اند» آزاده‌ای گفت: «ده سال از تماشای آسمان و ستارگان در شب محروم بودند، به این همه زیبایی خیره شده‌اند.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == روز بیست‌وهفتم ==<br /> کار ثبت‌نام آزادگان به تفکیک استان و شهرستان و نیز بررسی وضعیت سلامت آنان توسط گروه‌های مخصوص آغاز شد. از همه آزمایش خون به‌عمل آمد. پس از گرفتن [[عکس]] پرسنلی، کارت آزادگی صادر شد. به هرکس یک دست لباس نظامی و یک دست کت و شلوار و یک قطعه سکه بهار آزادی و یک فقره چک بیست‌هزار تومانی تحویل داده شد. خبرنگاران به گرفتن مصاحبه و تهیۀ گزارش خبری مشغول بودند. گروه‌هایی از نیروهای وزارت اطلاعات، پرسشنامه‌هایی را آوردند و از آزادگان اطلاعات [[اردوگاه]] را می‌خواستند. شب آخر [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] بسیاری از آزادگان تا صبح بیدار ماندند و در محوطه پادگان قدم ‌زدند. پس از صرف [[صبحانه در اسارت|صبحانه]]، آزادگان هر استان به فرودگاه کرمانشاه انتقال داده شدند. در عین شادی ناشی از آزادی، لحظه‌های خداحافظی دردناک بود. کسانی که سال‌های طولانی دوران [[مقاومت]] را مانند یک [[خانواده]] با یکدیگر سپری کرده بودند و ازنظر روحی و عاطفی به هم وابسته بودند، اینک باید در مسیر سرنوشت از یکدیگر جدا شوند. هواپیماهای حامل آزادگان به‌ترتیب، در مسیر استان‌های مختلف به پرواز درآمدند.<br /> <br /> == شهریورماه ==<br /> در طول شهریور‌ماه‌، کار مبادله آزادگان ادامه یافت و در هر نوبت، هزار نفر به کشور بازگشتند. ترتیب مبادله با کمی اختلاف یکسان بود؛ انتقال به بغداد و از آنجا به مرز خسروی و پادگان «الله‌اکبر» در کرمانشاه. [[سید آزادگان]] مرحوم حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد]] و همراهانش آخرین گروهی بودند که در مبادله بزرگ وارد کشور شدند. یکی دو گروه از آزادگان که به حبس‌های طولانی محکوم شده بودند و در خارج از [[اردوگاه]] ها به سر می‌بردند، در پاییز آن سال آزاد شدند.<br /> <br /> سرتیب خلبان [[حسین لشگری]] و عبدالحسین دبات( ←[[دبات ،عبدالحسین]]) در 1377 به وطن بازگشتند. امیر [[حسین لشگری]] و [[دبات ،عبدالحسین|دبات]] ازنظر سابقه‌ از قدیمی‌ترین آزادگان ایرانی محسوب می‌شود.در مجموع، تعداد 37947 آزاده ایرانی در سال 1369 به وطن بازگشتند که از این تعداد، 37532 آزاده مربوط به تبادل بزرگ می‌باشد&lt;ref&gt;این مقاله حاصل مشاهدات و تجربیات شخصی نویسنده در طول دوران اسارت و نیز بررسی مجموعه‌ای از خاطرات شفاهی آزادگان است که در [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|مؤسسه فرهنگی پیام آزادگان]] موجود می‌باشد.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید ==<br /> <br /> * [[بازتاب بازگشت آزادگان در مطبوعات کشور]]<br /> * [[اسارت، اسرا و آزادگان در مطبوعات]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> لحظه پیاده‌شدن اسرای ایرانی از اتوبوس و بازگشت به وطن، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/hif85n5<br /> <br /> کلیپی زیبا به مناسبت سالروز ورود آزادگان، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/rvw45l0<br /> <br /> گزارش صدا و سیما از سالروز ورود آزادگان، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/xshx63u<br /> <br /> سالروز ورود آزادگان سرافراز به میهن، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/e98i18b<br /> <br /> استوری بازگشت آزادگان، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/h43xjiy<br /> <br /> بازگشت آزادگان سرافراز به کشور، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/eid44j6<br /> <br /> تصاویری از ورود آزادگان سرافراز، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/jby6p67<br /> <br /> لحظه‌های شاد ورود آزادگان در میان استقبال پرشکوه مردم، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/obtz463<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> بیژن کیانی شاهوندی<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> کیانی‌شاهوندی، بیژن (بی‌تا). &quot;بازگشت آزادگان به وطن&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D9%88%D8%B7%D9%86&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[index.php?title=رده:بازگشت آزادگان به وطن]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA2.jpg&diff=12357 پرونده:بازگشت2.jpg 2026-11-12T12:12:32Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>بازگشت</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA1.jpg&diff=12356 پرونده:بازگشت1.jpg 2026-11-12T12:11:48Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>بازگشت</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA.jpg&diff=12355 پرونده:بازگشت.jpg 2026-11-12T12:11:00Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>بازگشت</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D9%88_%D9%87%D9%86%D8%B1&diff=12354 ادبیات و هنر 2026-11-12T12:10:10Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div>'''به‌كارگیری گونه‌های ادبی و هنری در [[اسارت و اسیران|دوران اسارت]] به‌منظور ارتقای روحیه [[اسرا]] و بی‌اثر ساختن تبلیغات دشمن بعثی.'''<br /> <br /> ادبیات و هنر در دوران [[مقاومت]] آزادگان در زندان‌های رژیم صدام، در ایجاد نشاط و پویایی [[اسرا]] نقش بسزایی داشت و در بیشتر مناسبت‌ها، از ابزار ادبیات و هنر به شکل مناسبی برای حفظ و ارتقای روحیه [[اسرا]] و بی‌اثر کردن تبلیغات مسموم رژیم صدام استفاده می‌شد. البته این موضوع بسته به فضای [[اردوگاه]] و کمیت حضور اهل ادب و هنر متفاوت بود. در برخی از اردوگاه‌ها مانند اردوگاه‌های موصل به‌علت حضور افراد هنرمند، این مقوله از کمیت و کیفیت بهتری برخوردار بود و در برخی اردوگاه‌های دیگر به‌جهت فضای عمومی و نیز کمیت اهل ادب و هنر رونق کمتری داشت. ولی آنچه حائز اهمیت است، استفاده از این ابزار در همه دوران [[مقاومت]] در [[اسارت در شعر|اسارت]] بوده است.<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> <br /> ==== [[شعر در اسارت|شعر]] ====<br /> در سراسر دوران [[اسارت در شعر|اسارت]]، شاعران اسیر با سرودن اشعار در قالب‌های مختلف و با مضامین سیاسی، اجتماعی، انقلابی، دینی، عرفانی و طنز خدمات چشمگیری به هم‌بندان خود کردند و نقش بسزایی در حفظ روحیه آنان داشتند. این اشعار در قالب غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره، رباعی و شعر نو سروده شدند و بسته به میزان تسلط شاعر به شعر در سطوح مختلف قابل ارزیابی است.<br /> <br /> در برخی از اردوگاه‌ها، به‌سبب شرایط امنیتی، شاعر یا [[شاعران آزاده|شاعران]] جز برای فعالان و مدیران فرهنگی شناخته‌شده نبودند و اشعار آنان بدون ذکر نام سراینده در مناسبت‌ها خوانده می‌شد، ولی در اردوگاه‌هایی که فضای تقریباً مساعدی حاکم بود، همه افراد شاعر را می‌شناختند و اشعارشان را معمولاً خودشان می‌خواندند و اگر امکان حضور شاعر برای خواندن شعر نبود، نام او به‌عنوان سراینده شعر بیان می‌شد. البته در اشعاری با مضامین سیاسی، نام شاعر برده نمی‌شد؛ مگر اینکه خود او به این کار رضایت می‌داد.<br /> <br /> در برخی اردوگاه‌ها شاعران با یکدیگر ارتباط نداشتند. ولی در بعضی اردوگاه‌ها شاعران به‌صورت پنهانی، نشست‌های ادبی برگزار می‌کردند و اشعار خود را برای یکدیگر می‌خواندند و آنها را نقد می‌کردند. این نشست‌ها در پرورش استعدادها و غنای اشعار و همچنین روحیه دادن به [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[اردوگاه]] مؤثر بود. ازجمله در اردوگاه‌های موصل، شاعران با هم ارتباط داشتند و حتی در [[اردوگاه موصل 1]] انجمن شعر تشکیل شد و به‌صورت هفتگی نشست‌هایی برگزار می‌شد. در این انجمنِ مخفی، مدیران فرهنگی [[اردوگاه]] ازطریق رابط خود، که از اعضای انجمن بود، به هر مناسبتْ شعر سفارش می‌دادند و رابط از اعضای انجمن می‌خواست در زمینه موردنظر [[شعر در اسارت|شعر]] بسرایند و پس از آماده شدن [[شعر در اسارت|شعر]] و نقد آن، در اختیار مسئول فرهنگی [[اردوگاه]] قرار داده می‌شد و او نیز آن را در اختیار مسئولان فرهنگی اتاق‌ها قرار می‌داد. در‌این‌خصوص معمولاً بهترین اشعار را برای ارائه در برنامه‌ها انتخاب می‌کردند. [[سرود در اسارت|سرودها]] نیز توسط اعضای انجمن سروده و ارائه می‌شد.<br /> <br />     برگزاری جشنواره‌ها و سوگواره‌های شعر با هدایت انجمن صورت می‌گرفت. در [[اردوگاه موصل 1]]، جشنواره شعر در [[مناسبت ملی دهه فجر|ایام دهه فجر]] برگزار شد و همه شاعران به شعرخوانی در رابطه با انقلاب اسلامی ‌پرداختند. سوگواره شعر نیز به مناسبت [[رحلت امام خمینی|ارتحال حضرت امام‌خمینی(ره)]] توسط همان انجمن در 1368 در [[اردوگاه موصل 1]] برگزار شد. از دیگر اقدامات انجمن، برگزاری مشاعره‌ها و مجادله‌های شعری بود که مورد استقبال عموم آزادگان واقع می‌شد. طراحی یک [[نمایش در اسارت|نمایش سه‌قسمتی]] با گویش شعری از دیگر اقدامات به‌یادماندنی اعضای انجمن [[شعر در اسارت|شعر]] بود. مجادله‌های شعری عموماً جنبه نمایشی به خود می‌گرفتند و در مواردی، با محتوای طنز برگزار می‌شدند.<br /> <br /> ===== [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] =====<br /> [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] عمدتاً در وصف امام‌خمینی&lt;sup&gt;(ره)&lt;/sup&gt; و [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] سروده می‌شد و در بعضی مواقع نیز به مناسبت کسب پیروزی در جبهه‌های جنگ، اشعاری را [[شاعران آزاده]] سروده‌اند. محتوای پاره‌ای از [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]] در ذمّ رژیم صدام و خود او بود. به‌طور‌کلی، بعثی‌ها نسبت به همه اشعار حساسیت نشان می‌دادند، ولی در مورد [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]، حساسیت آنان مضاعف بود. سراینده شعر در صورت لو رفتن به‌شدت [[شکنجه]] می‌شد. به نقل از آزاده، عبدالحسین جلالوند، در یک مورد، هنگامی‌كه [[اشعار سیاسی در اسارت|قطعه شعری سیاسی]] در [[اردوگاه تکریت 11|اردوگاه 11 تکریت]] به دست بعثی‌ها افتاد، کسی را که مسئولیت سرودن آن را برعهده گرفت به [[زندان انفرادی]] بردند و به‌سختی [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] کردند به‌گونه‌ای‌که تا شش ماه قادر به راه رفتن نبود؛ زیرا تمام گوشت کف پاهای او با ضربه‌های کابل صدمه می‌بیند. (همایش آزادگان [[اردوگاه تکریت 11]]&lt;nowiki/&gt;در مشهد)<br /> <br />     [[شاعران آزاده|شاعران]] برای مصون ماندن از تبعات [[اشعار سیاسی در اسارت|اشعار سیاسی]]، معمولاً ابیات را به ذهن می‌سپردند و درصورتی‌که برای استفاده در جمع نوشته می‌شد، مسئولان فرهنگی، پس از استفاده آن را از بین می‌بردند تا به دست بعثی‌ها نیفتد.<br /> <br /> ===== [[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] =====<br /> [[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] پرمخاطب‌ترین [[شعر در اسارت|اشعار]] دوران [[مقاومت]] بود. سید آزادگان، مرحوم حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین [[سید علی اکبر ابوترابی فرد]]، در هر اردوگاهی که حضور پیدا می‌کرد، [[شاعران آزاده|شاعران]] را تشویق می‌كرد تا [[اشعار طنز در اسارت|شعر طنز]] بسرایند و در جمع بخوانند. ایشان ازاین‌طریق سعی می‌کرد تا با ایجاد نشاط، روحیه آزادگان را تقویت کند. به‌همین‌علت بخش زیادی از اشعار شاعران با دستمایه طنز سروده شد. برخی از این اشعار تا مدت‌ها در اذهان مخاطبان باقی می‌ماند و گاه و بی‌گاه، برخی ابیات آن از زبان آنان بیان می‌شد و موجب انبساط خاطر شنوندگان می‌شد. [[اشعار طنز در اسارت|اشعار طنز]] بیشتر در [[مناسبت ملی عید نوروز|عید نوروز]] و [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|اعیاد مذهبی]] خوانده می‌شد. خاستگاه این اشعار بیشتر در اردوگاه‌های موصل به‌ویژه [[اردوگاه موصل 1|موصل 1]] بود.<br /> <br /> ===== [[سرود در اسارت|سرود]] =====<br /> ایجاد گروه‌های [[سرود در اسارت|سرود]] و اجرا در میان جمع به [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت‌های مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]]، جزء جدایی‌ناپذیر برنامه‌های فرهنگی در بیشتر اردوگاه‌ها بود. [[سرود در اسارت|سرودها]] در ایجاد شور و نشاط و ارتقای روحیه [[اسرا]]، تأثیر چشمگیری داشت. البته در همه اردوگاه‌ها امکان تشکیل گروه [[سرود در اسارت|سرود]] نبود، ولی در اکثر اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده، این گروه‌ها فعال بودند و با رعایت مسائل حفاظتی به اجرای بر[[نامه]] می‌پرداختند. نکته قابل توجه در بحث [[سرود در اسارت|سرودها]] این بود که عمدتاً مناسبتی بودند و آهنگ كلامی توسط افراد مشخص صورت می‌گرفت. گاهی شعر و آهنگ كلامی یک سرود هم‌زمان توسط یک نفر آماده می‌شد و در گیرایی آن، تأثیر خوبی داشت.<br /> <br />     آماده‌سازی [[سرود در اسارت|سرود]]، گاهی به‌سختی صورت می‌گرفت و مدتی به طول می‌انجامید. در برخی [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] هر اتاق یک گروه [[سرود در اسارت|سرود]] داشت و از ترکیب خوش‌صداترین افراد این گروه‌ها، گروه [[سرود در اسارت|سرود]] [[اردوگاه]] تشکیل می‌شد و آنها در سطح عمومی به اجرای برنامه می‌پرداختند. برخی از [[سرود در اسارت|سرودها]] در دوران [[مقاومت]] مورد استقبال گسترده قرار می‌گرفت و به‌این‌ترتیب این اشعار در اذهان آزادگان ماندگار شد.<br /> <br />     [[سرود در اسارت|سرودها]] شكل‌ها و موضوعات‌ مختلفی‌ داشتند: [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] روحیه‌بخش‌ و راهگشا؛ [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] تصویری‌؛ [[سرود در اسارت|سرود‌های‌]] طنز (برخی‌ از [[سرود در اسارت|سرودها]] به‌‌صورت‌ نمایشی‌ و در قالب‌ طنز اجرا می‌شد. اجرای‌ این‌گونه‌ [[سرود در اسارت|سرودها]] غوغا می‌كرد. لباس‌ و گریم‌ خوبی‌ برای‌ آنها درنظر گرفته‌ می‌شد)؛ و [[سرود در اسارت|سرودهایی‌]] كه‌ به‌‌عنوان‌ موسیقی‌ تئاتر به‌‌كار می‌رفت؛ مجموعه‌ [[سرود در اسارت|سرودهایی‌]] كه‌ در زمان‌ معین‌ و با درخواست‌ شنوندگان‌ و بینندگان‌ پخش‌ می‌شد. مسئول‌ [[سرود در اسارت|سرود]] در معرض‌ خطر‌های‌ شدیدی‌ قرار داشت، به‌ویژه‌ آنكه‌ [[سرود در اسارت|سرود]] با سروصدایی‌ كه‌ ایجاد می‌كرد، عراقی‌ها را به‌‌سوی‌ خود می‌خواند&lt;ref&gt;رحمانیان، عبدالمجید (1380). [[تئاتر در اسارت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> ==== [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله و دکلمه]] ====<br /> [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله و دکلمه]] نیز در کنار [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرود]] بیشتر کاربرد مناسبتی داشت و در مواقع نیاز، متن‌هایی در [[مقاله و دکلمه در اسارت|قالب مقاله یا دکلمه]] توسط افراد آشنا به فن آماده می‌شد و نویسنده یا فردی که بیان خوبی داشت، در خلال برنامه‌ها به اجرای آن می‌پرداخت. متن [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله‌ها و دکلمه‌ها]] به‌علت محدودیت [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] در دوره‌ای یا برای رعایت زمان برنامه، طولانی نوشته نمی‌شد. [[مقاله و دکلمه در اسارت|مقاله‌ها و دکلمه‌ها]] بیشتر در [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|اعیاد مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]] کاربرد داشت.<br /> <br />     گاهی مسابقه مقاله‌نویسی با موضوع [https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب اسلامی] در خلال برگزاری [[مناسبت ملی دهه فجر|جشن‌های پیروزی انقلاب اسلامی]] برگزار می‌شد و پس از داوری، به نویسندگان مقاله‌های برتر جوایزی اهدا می‌شد. نویسنده بهترین مقاله نیز آن را در یکی از [[مناسبت ملی دهه فجر|شب‌های دهه فجر]]، در جمع می‌خواند.<br /> <br /> ==== [[داستان در اسارت|داستان]] ====<br /> داستان‌نویسی از دیگر موضوع‌هایی بود که در دوران مقاومت موردتوجه تعدادی از نویسندگان آزاده قرار گرفت. این موضوع به گستردگی [[شعر در اسارت|شعر]] و [[سرود در اسارت|سرود]] نبود و مخاطبان خاصی داشت. در اردوگاه‌هایی که در میانه دوران [[مقاومت]]، [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] آزاد شد و هیئت‌های [[صلیب سرخ]] آن را در اختیار [[اسرا]] قرار دادند، تعدادی از نویسندگان اقدام به نوشتن د[[داستان در اسارت|استان‌های متوسط و بلند]] کردند. متن‌ [[داستان در اسارت|داستان]] با خط خوش در دفتری نگاشته می‌شد و در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گرفت. خوانندگان در فرصت یک تا دو هفته‌ای، خواندن [[داستان در اسارت|داستان]] را به پایان می‌رساندند و آن را در اختیار متقاضیان بعدی قرار می‌دادند. استقبال از [[داستان در اسارت|داستان‌ها]] به مضمون و شیوه نگارش و نویسنده آن بستگی داشت. ازاین‌رو برخی از [[داستان در اسارت|داستان‌ها]]، در کل [[اردوگاه]] دست‌به‌دست می‌شد و برخی دیگر در یک یا دو اتاق مورد استفاده قرار می‌گرفت.<br /> <br />     در [[اردوگاه موصل 1]]، دو سه عنوان از [[داستان در اسارت|داستان‌های نوشته‌شده]] که دارای مضمون اجتماعی خیلی خوبی بودند، به [[نمایش در اسارت|نمایش]] درآمدند و مورد استقبال قرار گرفتند. نویسندگان این سه [[داستان در اسارت|داستان]] احمد رضایی حسن‌آبادی و داود حدادی بودند. <br /> <br /> == هنر ==<br /> <br /> ==== [[نمایش در اسارت|نمایش]] ====<br /> از تأثیرگذارترین مقولات در بخش هنر، که علاقه‌مندان زیادی داشت، نمایش بود. [[نمایش در اسارت|نمایش‌ها]] با مضامین سیاسی، دینی و طنز طراحی و اجرا می‌شدند. [[نمایش در اسارت|نمایش‌های سیاسی]] متأثر از فضا و شرایط انقلابی بودند و در برخی از مواقع سال به اجرا درمی‌آمدند. [[نمایش در اسارت|نمایش‌های دینی]] نیز به‌صورت محدود طراحی و اجرا می‌شدند. [[نمایش در اسارت|نمایش‌های طنز]] کاربرد بیشتری داشتند و اجرای آن در طول سال و به [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت اعیاد مذهبی و ملی]] صورت می‌گرفت. بنابه شرایط سخت دوران [[مقاومت]] و فشارهای روحی که بعثی‌ها بر [[اسرا]] وارد می‌کردند و با تأكید [[سید آزادگان]] در اردوگاه‌هایی که حضور پیدا می‌کرد، ساخت این [[نمایش در اسارت|نمایش‌ها]] بیشتر موردتوجه بود و درخواست بیشتری هم در‌این‌خصوص ازسوی مخاطبان وجود داشت. در این‌گونه [[نمایش در اسارت|نمایش‌ها]]، سعی می‌شد در کنار خنداندن تماشاگران، پیام‌های اخلاقی نیز گنجانده شود تا ضمن ایجاد شادی و نشاط در جمع، نوعی پرورش فکری و اخلاقی صورت گیرد.<br /> <br /> [[نمایش در اسارت|طراحی و اجرای نمایش]] با توجه به شرایط خاص [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] بسیار دشوار و طاقت‌فرسا بود. تهیه متن، جدا کردن متن هر نقش، تمرین، تدارکات و گریم همواره [[اسرا]] را با موانع و تنگناهای شدیدی مواجه می‌کرد. از همه این مراحل دشوارتر، اجرا بود. در روز یا شب [[نمایش در اسارت|اجرای نمایش]]، باید رفت‌وآمد نگهبانان، با دقت کنترل می‌شد. قطع مکرر نمایش و برهم‌خوردن صحنه و بازسازی دوباره آن پس از عادی شدن وضعیت موجب خستگی کارگردان، بازیگران و تماشاچیان می‌شد. در مواقعی یک نمایش به‌علت رفت‌وآمد نگهبانان و اعلان وضعیت «قرمز» بارها متوقف می‌شد. گاهی نیز بازیگران به‌علت داشتن گریم مختصر و عدم امکان از میان بردن آن، شناسایی و روانه [[زندان انفرادی]] می‌شدند. تدارکات نیز به‌خاطر محدودیت شدید با سختی‌هایی همراه بود. باوجوداین، مسئولان تدارکات با ذوق و انگیزه‌ای ستودنی ابزار موردنیاز را با همان وسایل بسیار ابتدایی که در اختیار داشتند، به شکل تحسین‌برانگیزی فراهم می‌کردند و گاهی صحنه‌آرایی خیره‌کننده‌ای را به‌وجود می‌آوردند.&lt;blockquote&gt;    «وسایل گریم و لباس‌ها را از دشداشه‌هایی تهیه می‌کردیم که به ما می‌دادند. رنگ‌ دشداشه‌ها با هم فرق داشت؛ ما برای هر گروه یک رنگی انتخاب می‌کردیم. وقتی دشداشه را پیراهن و شلوارش می‌کردیم، اگر سفید بود، بچه‌های گروه [[سرود در اسارت|سرود]] تکه‌پارچه‌ای مثل روبان یا پاپیون با رنگی دیگر دور یقه گره می‌زدند یا به لباس می‌دوختند... همه این کارها مخفیانه بود و بچه‌های گروه نگهبان به‌شدت مواظب بودند که عراقی‌ها متوجه نشوند؛ تا می‌گفتند: «سیاه... سیاه...» جمع می‌کردیم. وقتی وضعیت سفید بود، دوباره پرده [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] را وصل می‌کردیم و برنامه ادامه پیدا می‌کرد. نمایش یک تئاتر 20 دقیقه‌ای شاید دو سه روز طول می‌کشید&lt;ref&gt;کاشانی‌زاده پروین (1395). [[من علیرضا متولد اُپاتان(کتاب)|من علیرضا متولد اوپاتان]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.»&lt;/blockquote&gt;    ازجمله‌ نمایش‌های خیلی خوب و ماندگار در [[اردوگاه موصل، جلد3(کتاب)|اردوگاه‌های موصل]]، می‌توان به نمایش «فاصله» در [[اردوگاه موصل 4]] به کارگردانی محمدباقر عباسی و نمایش‌های «رئیس‌علی» و «توکل» یا «شاه‌عباس» در [[اردوگاه موصل 1|موصل 1]] به کارگردانی رضا معماری و احمد رضایی و بیژن کیانی اشاره کرد. [[نمایش در اسارت|نمایش توکل]] طی شش ماه و در سه قسمت سریالی و با گویش شعری و مضمون طنز به اجرا درآمد و پس از گذشت قریب به سه دهه از اجرای آن، هنوز هم در ذهن اسرایی که آن را تماشا کردند، مانده است و در مواجهه با بازیگرانش، آنان را با نقش‌های نمایش یادشده خطاب می‌کنند.<br /> <br /> ==== [[خطاطی در اسارت|خطاطی]] ====<br /> در میان [[اسرا|اسرای]] هر [[اردوگاه]]، تعدادی خطاط وجود داشت. [[خطاطی در اسارت|خطاطان]] با ابزار اندکی که در اختیار داشتند، به علاقه‌مندان، [[خطاطی در اسارت|خطاطی]] [[آموزش]] می‌دادند. خطاطان علاوه‌بر آموزش افراد، در تهیه جزوه‌های آموزشی و نسخه‌برداری از قرآن، نهج‌البلاغه و مفاتیح‌الجنان که به شکل محدودی در [[اردوگاه]] موجود بود، نقش داشتند. در برخی [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] به‌علت نبود [[قلم در اسارت|قلم]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]]، آنان با قلمی که از چوب درختچه‌های حیاط [[اردوگاه]] تهیه می‌شد و بر سطحی از خاک نرم، به افراد آموزش [[خطاطی در اسارت|خطاطی]] می‌دادند. در مواقعی نیز بر سطح تخته‌ای که با مقوا و یک تکه پارچه مشکی یا سرمه‌ای و پوششی از پلاستیک تهیه شده بود و سطح آن با روغن نباتی و خمیرِ ریش آغشته شده بود و کار تخته‌سفیدهای امروزی (وایت‌برد) را می‌کرد به افراد آموزش می‌دادند. نوشته‌ها با برداشتن لایه پلاستیکی از سطح مقوا به‌سرعت محو و تخته برای نوشته‌های بعدی آماده می‌شد (این مدل تخته امروز در فروشگاه‌های لوازم‌التحریر یافت می‌شود، درصورتی‌که در زمان [[اسارت و اسیران|اسارت]] در بازار موجود نبود). خط نستعلیق، نسخ و شکسته، بیشتر از سایر خطوط آموزش داده می‌شد. این شیوه آموزش در [[اردوگاه موصل 1]] رایج بود و با انتقال برخی [[اسرا]] به اردوگاه‌های دیگر كاربرد پیدا كرد.<br /> <br /> ==== [[طراحی در اسارت|طراحی]] ====<br /> [[طراحی در اسارت|طراحی]] کاربرد محدودی داشت و عمدتاً در حاشیه بعضی نسخه‌های خطی قرآن و یا نهج‌البلاغه و ادعیه به‌کار می‌رفت. بعضی از طراحان، در [[مناسبت ملی عید نوروز|ایام نوروز]] یا [[مناسبت ملی دهه فجر|دهه فجر]]، کارت‌های زیبایی طراحی می‌کردند. این کارت‌ها به افرادی که فعالیت قابل‌توجهی داشتند هدیه می‌شد یا طراح خود به برخی از دوستانش هدیه می‌داد. برخی استادان طراح، به شاگران خود طراحی قالی آموزش می‌دادند که هرچند در آن محیط کاربردی نداشت، ولی در ایجاد [[سرگرمی]] مؤثر بود و افراد با نگاه به زمان پس از آزادی، این هنر را فرا می‌گرفتند. ازجمله طراحان آزاده که چیرگی خیره‌کننده‌ای در این زمینه داشت می‌توان به دکتر محمدرضا شایق اشاره کرد که در [[اردوگاه موصل 1]] و [[اردوگاه موصل 2]] حضور داشت. او علاوه‌بر [[طراحی در اسارت|طراحی]]، [[خطاطی در اسارت|خطاط]] و [[شاعران آزاده|شاعر]] توانمندی بود.<br /> <br /> ==== [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] ====<br /> [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] در کنار دیگر انواع هنر، کاربرد نسبتاً محدودی داشت و طرفداران خاصی را به خود اختصاص داد. عمده‌ترین علت کم‌رونقی این هنر در [[اسارت و اسیران|دوران اسارت]]، نبود ابزار موردنیاز بود. نقاشان گاهی تصویر امام‌خمینی&lt;sup&gt;(ره)&lt;/sup&gt; را به‌صورت ذهنی [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] می‌کردند و پنهان از چشم بعثی‌ها در برخی مناسبت‌ها بر دیوار زندان به نمایش می‌گذاشتند.<br /> <br />     در بعضی مواقع نیز تصویر دوستان خود را [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] می‌کردند و به آنان هدیه می‌دادند. گاهی هم طبیعت، سوژه [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] می‌شد و نقاش از نیروی خیال برای ترسیم آن بهره می‌برد. نقاشی در حکاکی و گلدوزی بیشترین کاربرد را داشت. کسانی که به این امور علاقه داشتند، با مراجعه به نقاشان، تصویر موردنیاز را سفارش می‌دادند و نقاشان هم تصویر درخواستی را بر سطح پارچه یا یک تکه سنگ رسم می‌کردند. در بیشتر اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] دیده به‌خصوص اردوگاه‌های موصل و رمادی (←[[اردوگاه]])، این شیوه [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] رایج بود. برخی از آزادگان، حاشیه نامه‌های خود را [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] می‌کردند و برای خانواده‌های خود می‌فرستادند.<br /> <br /> ==== [[حکاکی و گلدوزی در اسارت|حکاکی و گلدوزی]] ====<br /> هنرمندان در طول دوران اسارت، آثار چشمگیری را در این زمینه خلق کردند. ازآنجاکه بعثی‌ها نسبت به این دو موضوع حساسیت نشان نمی‌دادند و ازطرفی وسیله مؤثری برای سرگرمی و گذران ایام بود، رونق خوبی داشت و تعدادی از [[اسرا]] به [[حکاکی و گلدوزی در اسارت|حکاکی و گلدوزی]] توجه نشان دادند. البته گلدوزی به‌علت اینکه آسان‌تر از حکاکی بود بیشتر طرفدار داشت. همان‌طور که گفته شد [[حکاکی و گلدوزی در اسارت|حکاک‌ها و گلدوزها]] با مراجعه به اسیران نقاش، تصویر موردنظر خود را سفارش می‌دادند و پس از اینکه آماده می‌شد، کار خود را بر روی آن آغاز می‌کردند. بخشی از آثار گلدوزی‌شده را نمایندگان [[صلیب سرخ]] به ایران فرستادند، ولی بیشتر آثار حکاکی‌شده به‌علت اینکه احتمال داده می‌شد توسط بعثی‌ها ضبط شوند، نزد [[اسرا]] باقی ماندند و پس از آزادی به ایران منتقل شدند. به‌طور‌کلی موضوع‌های موردتوجه در [[حکاکی و گلدوزی در اسارت|حکاکی و گلدوزی]] را می‌توان بدین‌شرح بیان کرد: <br /> <br /> تصویر حضرت امام‌خمینی&lt;sup&gt;(ره)&lt;/sup&gt; و برخی از سران جمهوری اسلامی مثل '''حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور وقت''' و آیت‌الله هاشمی رفسنجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، کعبه، بارگاه حضرت امام رضا&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt;، حافظیه، میدان آزادی، عبارت مادر،‌ نام فرزند یا فرزندان، عبارت «تولدت مبارک»، شمع و گل و پروانه، تصویر شمشیر ذوالفقار، ماهی، حلقه نامزدی، تصویر قلب،‌ گل، تصاویر طبیعت، تصویر انسان در بند، نقشه ایران، تاریخ تولد، تاریخ دستگیری، کلمه وطن، خنجر، تبر، کشکول و ابریق. گاهی نیز برخی آیات قرآن کریم و روایات معصومین یا یک بیت شعر و یک عبارت بر سطح پارچه یا یک تکه سنگ خطاطی می‌شد و سپس آن را به شکل زیبایی [[حکاکی و گلدوزی در اسارت|گلدوزی یا حکاکی]] می‌کردند&lt;ref&gt;این مقاله حاصل مشاهده‌ها و تجربه‌های شخصی نویسنده در دوران اسارت و نیز بررسی مجموعه‌ای از خاطرات شفاهی آزادگان است که در بانک اطلاعاتی [https://www.mfpa.ir مؤسسة فرهنگی هنری پیام آزادگان] موجود است.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[نقاشی در اسارت]]<br /> * [[حکاکی و گلدوزی در اسارت]]<br /> * [[طراحی در اسارت]]<br /> * [[خطاطی در اسارت]]<br /> * [[نمایش در اسارت]]<br /> * [[شعر در اسارت]]<br /> * [[اسارت در شعر]]<br /> <br /> == كتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> بیژن کیانی شاهوندی<br /> [[en:Literature_and_Art]]<br /> [[ar:الأدب والفن]]<br /> [[رده:ادبیات و هنر]]<br /> [[رده:ادبیات در اسارت]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12353 نمایش در اسارت 2026-11-12T12:07:52Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:نمایش.jpg|بندانگشتی|نمایش در اسارت، برگرفته از مستند آسمان خاکی.]]<br /> از تأثیرگذارترین مقولات در بخش [[هنر در اسارت|هنر]]، که علاقه‌مندان زیادی داشت، نمایش بود.<br /> <br /> == انواع نمایش ==<br /> نمایش‌ها با مضامین سیاسی، دینی و طنز طراحی و اجرا می‌شدند. نمایش‌های سیاسی متأثر از فضا و شرایط انقلابی بودند و در برخی از مواقع سال به اجرا درمی‌آمدند. نمایش‌های دینی نیز به‌صورت محدود طراحی و اجرا می‌شدند. نمایش‌های طنز کاربرد بیشتری داشتند و اجرای آن در طول سال و به [[مناسبت های مذهبی اسلامی در اسارت|مناسبت اعیاد مذهبی]] و [[مناسبت های ملی در اسارت|ملی]] صورت می‌گرفت. بنابه شرایط سخت دوران [[مقاومت]] و فشارهای روحی که بعثی‌ها بر [[اسرا]] وارد می‌کردند و با تأكید [[سید آزادگان]] در اردوگاه‌هایی که حضور پیدا می‌کرد، ساخت این نمایش‌ها بیشتر موردتوجه بود و درخواست بیشتری هم در‌این‌خصوص ازسوی مخاطبان وجود داشت. در این‌گونه نمایش‌ها، سعی می‌شد در کنار خنداندن تماشاگران، پیام‌های اخلاقی نیز گنجانده شود تا ضمن ایجاد شادی و نشاط در جمع، نوعی پرورش فکری و اخلاقی صورت گیرد.   <br /> <br /> == طراحی و اجرای نمایش ==<br /> طراحی و اجرای نمایش با توجه به شرایط خاص [[اردوگاه|اردوگاه‌ها]] بسیار دشوار و طاقت‌فرسا بود. تهیه متن، جدا کردن متن هر نقش، تمرین، تدارکات و گریم همواره [[اسرا]] را با موانع و تنگناهای شدیدی مواجه می‌کرد. از همه این مراحل دشوارتر، اجرا بود. در روز یا شب اجرای نمایش، باید رفت‌وآمد نگهبانان، با دقت کنترل می‌شد. قطع مکرر نمایش و برهم‌خوردن صحنه و بازسازی دوباره آن پس از عادی شدن وضعیت موجب خستگی کارگردان، بازیگران و تماشاچیان می‌شد. <br /> <br /> در مواقعی یک نمایش به‌علت رفت‌وآمد نگهبانان و اعلان وضعیت «قرمز» بارها متوقف می‌شد. گاهی نیز بازیگران به‌علت داشتن گریم مختصر و عدم امکان از میان بردن آن، شناسایی و روانه [[زندان انفرادی]] می‌شدند. تدارکات نیز به‌خاطر محدودیت شدید با سختی‌هایی همراه بود. باوجوداین، مسئولان تدارکات با ذوق و انگیزه‌ای ستودنی ابزار موردنیاز را با همان وسایل بسیار ابتدایی که در اختیار داشتند، به شکل تحسین‌برانگیزی فراهم می‌کردند و گاهی صحنه‌آرایی خیره‌کننده‌ای را به‌وجود می‌آوردند.&lt;blockquote&gt;«وسایل گریم و لباس‌ها را از دشداشه‌هایی تهیه می‌کردیم که به ما می‌دادند. رنگ‌ دشداشه‌ها با هم فرق داشت؛ ما برای هر گروه یک رنگی انتخاب می‌کردیم. وقتی دشداشه را پیراهن و شلوارش می‌کردیم، اگر سفید بود، بچه‌های گروه سرود تکه‌پارچه‌ای مثل روبان یا پاپیون با رنگی دیگر دور یقه گره می‌زدند یا به لباس می‌دوختند... همه این کارها مخفیانه بود و بچه‌های گروه نگهبان به‌شدت مواظب بودند که عراقی‌ها متوجه نشوند؛ تا می‌گفتند: «سیاه... سیاه...» جمع می‌کردیم. وقتی وضعیت سفید بود، دوباره پرده تئاتر را وصل می‌کردیم و بر[[نامه]] ادامه پیدا می‌کرد. نمایش یک [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] 20 دقیقه‌ای شاید دو سه روز طول می‌کشید.»&lt;ref&gt;کاشانی‌زاده پروین (1395). [[من علیرضا متولد اُپاتان(کتاب)|من علیرضا متولد اوپاتان]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == نمونه های نمایش های موفق ==<br /> ازجمله‌ نمایش‌های خیلی خوب و ماندگار در اردوگاه‌های موصل، می‌توان به نمایش «فاصله» در [[اردوگاه موصل 4]] به کارگردانی محمدباقر عباسی و نمایش‌های «رئیس‌علی» و «توکل» یا «شاه‌عباس» در [[اردوگاه موصل 1]] به کارگردانی رضا معماری و احمد رضایی و بیژن کیانی اشاره کرد. نمایش«توکل» طی شش ماه و در سه قسمت سریالی و با گویش شعری و مضمون طنز به اجرا درآمد و پس از گذشت قریب به سه دهه از اجرای آن، هنوز هم در ذهن اسرایی که آن را تماشا کردند، مانده است و در مواجهه با بازیگرانش، آنان را با نقش‌های نمایش یادشده خطاب می‌کنند&lt;ref&gt;شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). [[دانشنامه آزادگان]]: اسیران ایرانی آزاد شده در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ عراق علیه ایران]]. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [[موسسه فرهنگی هنری پیام آزادگان|پیام آزادگان]].<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید ==<br /> <br /> * [[ادبیات و هنر]]<br /> * [[هنر در اسارت]]<br /> * [[تئاتر در اسارت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:نمایش در اسارت]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4.jpg&diff=12352 پرونده:نمایش.jpg 2026-11-12T12:07:14Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>نمایش</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=12351 آزادگان در کلام رهبری 2026-11-12T12:03:39Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>[[پرونده:دیدار.jpg|بندانگشتی|دیدار آزادگان با رهبری، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br /> اسوه‌سازی جامعه از سبک زندگی شهدا و ایثارگران، ترویج فرهنگ و ارزش‌های دفاع مقدس، پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت، پاسداری از یاد و نام شهدا و ایثارگران و همچنین قدردانی از [[خانواده]] بزرگ دفاع مقدس ازجمله دلائل دیدارهای مکرر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اهالی دفاع مقدس است. <br /> <br /> طی سال‌های که از آزادی آزادگان سرافراز می‌گذرد، بیش‌از 10 دیدار رهبر انقلاب و جمعی از آزادگان به ثبت رسیده است، برخی از این دیدارها اختصاصی و برخی دیگر با حضور جمعی از اهالی دفاع مقدس &lt;sup&gt;(خانواده شهدا، ایثارگران ورزمندگان)&lt;/sup&gt; بوده است. در دیدار با مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین، [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] و نیز در دیدارهای اهالی دفاع مقدس، حضور آزادگان در سخنان ایشان، حتی قبل‌از آزادی بزرگ [[اسیران جنگ|اسیران]] و پس‌ازآن، بسیار پررنگ و قابل‌تأمل است.<br /> <br /> حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزادگان در تأیید قابلیت‌های آنها می‌فرمایند: &lt;blockquote&gt;«آزادگان هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب» &lt;/blockquote&gt;و نیز در دیدار 1391/05/25 وعده پاداش الهی را برای آنان این‌گونه یادآوری می‌کنند: &lt;blockquote&gt;[[پرونده:دیدار2.jpg|بندانگشتی|[[پرونده:دیدار1.jpg|بندانگشتی|دیدار آزادگان با رهبری، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]]]«بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == 22 ویژگی با موضوع آزادگان در کلام مقام معظم رهبری ==<br /> *  آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام؛<br /> *  آزادگان ذخیره بزرگ الهی و ثروت عظیم انسانی؛<br /> *  آزادگان مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت؛<br /> *  آزادگان ذخیره‌های ارزشمند؛<br /> * آزادگان حافظ آبروی ملت؛<br /> *  آزادگان پاره تن ملت؛<br /> * آزادگان حافظ عزت و آبروی اسلام و کشور؛<br /> *  آزادگان فرزندان خوب و شجاع و سربلند این کشور و اسلام؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوار یک انسان مؤمن؛<br /> *  آزادگان ذخیره گرانبهای تجربه‌ها، آگاهی‌ها و توانایی‌ها؛<br /> * آزادگان صاحب سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی؛<br /> * آزادگان نتیجه استقامت در راه خدا؛<br /> * آزادگان سربازان انقلاب و آزموده‌‌ترین فرزندان ملت؛<br /> * آزادگان، بهترین سربازان انقلاب؛<br /> * آزادگان شایسته‌‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری؛<br /> * آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام؛<br /> * آزادگان باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی؛<br /> * آزادگان رنج‌کشیده‌ترین افراد برای حفظ این نظام؛<br /> * آزادگان  الماس‌های درخشان؛<br /> * آزادگان سندهای زنده؛<br /> * آزادگان ستاره راهنما.<br /> <br /> == خلاصه‌ای از سخنان مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، درخصوص آزادگان و [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دفاع مقدس&lt;ref&gt;قابل بازیابی از [https://farsi.khamenei.ir/ https://farsi.khamenei.ir]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> ==== بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف مردم ،1368/08/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=357&lt;/ref&gt; ====<br /> هر یک نفر از جوانان ما در جبهه، براى استکبار یک خطر محسوب می‌شد. هر یک نفر از [[اسرا]]ى ما که امروز در زندان‌هاى دولت بعثى هستند، براى استکبار به‌عنوان یک خطر بالقوه و بالفعل به‌حساب می‌آید؛ &lt;sup&gt;[این را]&lt;/sup&gt; [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] بدانند و افتخار کنند. همچنان‌که خانواده‌هاى شهدا به شهداى خودشان افتخار کردند، [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] هم به این آزادمردان و جوانان آزاده باید افتخار کنند؛ ما می‌دانیم اینها چقدر مردانگى و قدرت نفْس از خودشان نشان دادند و دشمن نتوانسته اینها را هضم کند. البته روى [[اسرا]]ى عزیزمان درطول این چند سال سخت‌گیری‌ها و فشارهایى هم داشتند؛ ولى آنها مَردند، آنها مؤمن‌اند، تحمل کردند و ایستادگى کردند. حالا همان رژیمى که آن‌قدر نسبت به [[اسرا]] سخت‌گیرى کرده است، براى مصلحت خودش و براى فریب افکار عمومى مردم دنیا می‌گوید مسئله [[اسرا]] یک مسئله انسانى است! این را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کند و قبل از عقب‌نشینى می‌گوید بیایید [[اسرا]] را مبادله کنیم! کدام [[اسرا]] را مبادله کنید؟ [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;یى که ثبت‌نام نشده‌اند؟ چندین هزار از [[اسرا]]ى ما در زندان‌ها و [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى رژیم بعثى هنوز ثبت‌نام نشده‌اند و [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] این‌قدر شجاعت و بی‌طرفى نداشته که برود اینها را ثبت‌نام بکند. &lt;sup&gt;[فقط]&lt;/sup&gt; یک تعدادى از [[اسرا]]ى ما در آنجا ثبت‌نام شده‌اند. می‌گویند بیایید همه [[اسرا]]ى عراقى را که در ایران هستند، به ما بدهید، این تعداد [[اسیران جنگ|اسیر]] را بگیرید! بعد ما بیفتیم دنبال عراق، چند سال مدام التماس &lt;sup&gt;[کنیم]&lt;/sup&gt; که ما چند هزار [[اسیران نوجوان و جوان|اسیر]] دیگر آنجا داریم. آنها دلشان این‌جور چیزى می‌خواهد. مسئله [[اسرا]] را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کنند؛ درحالی‌که از اولی‌ترین و ابتدائی‌ترین خدماتى که باید نسبت به [[اسرا]] انجام بشود، خوددارى کردند؛ حتى اجازه ندادند که اسم اینها روى کاغذ و در لیست‌هاى [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] بیاید که مشخص بشود اینها اسیرند. تعداد زیادى از مفقودین ما جزو اسرائند که رژیم عراق هیچ نام و نشانى از اینها نداده و دستگاه‌هاى استکبار جهانى، همان‌هایى که در دوران جنگ دائماً از عراق حمایت کردند، امروز هم مسئله [[اسرا]] را عَلَم کرده‌اند. ما به سرنوشت [[اسرا]] بیش از آنها علاقه‌مندیم. ما بیش از آنها دلمان می‌خواهد فرزندان ما و عزیزان ما، که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى عراق هستند، برگردند. هیچ‌کس به قدر ما براى این کار دل نمی‌سوزاند و علاقه ندارد؛ اما ما نمی‌خواهیم فریب دشمن را بخوریم، ما نمی‌خواهیم دستخوش بازیچه سیاسى سیاست‌مداران خبیثى بشویم که در تمام هشت سال [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، پشت سر عراق بودند و به او کمک کردند؛ حالا اینجا هم می‌خواهند به او کمک کنند. بله، مسئله [[اسرا]] مسئله انسانى است، اما قدم اول براى حل این مسئله انسانى این است که عراق صادقانه بگوید چقدر [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانى دستش هست؛ [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، که یک مؤسسه‌اى است که باید بی‌طرف باشد، تاکنون این کار را انجام نداده. البته این هم به‌خاطر مسلمان‌بودن ما است. ما در راه خدا و براى مسلمان‌بودن، از این چیزها زیاد تحمل کرده‌ایم، باز هم تحمل می‌کنیم و به فضل پروردگار، با استقامتِ خودمان، آخر دشمن را به زانو درخواهیم آورد.<br /> <br /> هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى شهداى عزیزمان، هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]]ى عزیزمان، هم جانبازان عزیزمان و خانواده‌هاى گرامی‌شان قدر خودشان را بدانند و بدانند که عمل آنها امروز چقدر ارزش داشته و دارد و چقدر براى عظمت اسلام داراى تأثیر بوده. البته همه مردم باید قدر بدانند و دستگاه‌هاى دولتى و مردم معمولى باید بدانند که شهید و خانواده‌اش و جانباز و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش و [[اسیران جنگ|اسیر]] و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش، جزو برجسته‌ترین انسان‌ها و شریف‌ترین و عزیزترینِ آنها هستند و باید همین‌جور هم با آنها معامله بشود. البته معامله خدا و آنچه خدا با شما خواهد کرد، از همه بالاتر، از همه باارزش‌تر و از همه ماندگارتر است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/05/29&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام هستند که خداوند آنان را به آغوش ملت قدرشناس ایران اسلامی بازگرداند. تجربه نشان داده است که براثر صبر و [[مقاومت]] همه‌چیز در جهت مصلحت ملت مسلمان و باایمان و بردبار ایران به‌پیش خواهد رفت.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/01&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=432&lt;/ref&gt; ====<br /> آن باغبان چیره‌دست و آن پدرمهربان امت اگر امروز در میان ما بود و می‌دید که نهال‌های برومندش و فرزندان دلاورش، بعداز سال‌های متوالی [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمنان، چگونه بالنده و سربلند و پرشور برگشته‌اند و دست تطاول روزگار نتوانسته کمترین تأثیر منفی بر روی روحیه و جان‌های منور آنان بگذارد چقدر لذت می‌برد و شاد می‌گردید.<br /> <br /> در این چند روز اخیر، نعم الهی برای ملت ما متوالی بوده است؛ اما غیر از نعمت پیروزی و بازگشت شما فرزندان ملت و نور چشم‌های عزیز ما دو نعمت بزرگ‌تر دیگری نیز وجود دارد، اول‌آنکه شما آن‌چنان بازگشته‌اید که دل هر عاشق اسلام را شاد کرده و دل هر انسان دلسوز و دردمند را امیدوار کرده‌اید و مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت شده‌اید و دوم‌آنکه کاملاً احساس کرده‌ایم که دست قدرتمند خداوند پشت سر این ملت، کشور، نظام و انقلاب همچنان وجود دارد.<br /> <br /> هر ملتی لحظاتی در زندگی خود دارد که در آن همه مردم امتحان می‌شوند. همان‌طورکه یک فرد در سختی‌ها و لحظات حساس دچار امتحان است، یک ملت هم همین‌طور است. اگر ملتی از امتحان‌ها سربلند بیرون آمد، می‌تواند به خود، به قدرت و توانایی‌های خود و به آینده‌اش اعتماد کند. ما ملتی هستیم که به برکت اسلام عزیز و ایمان اسلامی، از خیلی از این گذرگاه‌های امتحان، با سربلندی عبور کرده‌ایم؛ کمتر ملتی را این‌طور سراغ داریم. گذشته تاریخی را کاری ندارم، در دوره‌های قبل تاریخ، فرازونشیب‌ها زیاد بوده، لیکن آنچه که در روزگار ما و به برکت اسلام پیش آمد، یکسره افتخارآمیز بود؛ یکی از آنها، همین مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فرزندان ماست که شما عزیزان باشید.<br /> <br /> ملت ما خوب امتحانی دادند. [[اسرا]] هم حقیقتاً آزادمردی نشان دادند. اینکه ما به اسرایمان «آزادگان» می‌گوییم، بی‌وجه نیست. شما که برگشتید، آبرومند و سربلند برگشتید؛ دین و اعتقاد و دلبستگی‌تان به امام و اسلام و انقلاب را حفظ کردید؛ پیش دشمن، آبروی ملت را حفظ نمودید و ملت را سرشکسته نکردید. اینها خیلی ارزش دارد. امروز هم که برگشته‌اید، بحمدالله پیروز برگشته‌اید.<br /> <br /> ما [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی از بعضی از آزادگان درطول این دو سالِ بعداز آتش‌بس تا امروز داشته‌ایم که به خانواده‌هایشان می‌نوشتند. وقتی [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها می‌فهمیدند که ما مخاطب هستیم، [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را می‌آوردند و به ما می‌دادند. من هم برای خیلی از این [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها جواب می‌نوشتم. می‌نوشتند که شما برای آزادی ما به دشمن باج ندهید. این را [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌نوشت. این برای یک ملت خیلی مهم است که [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ش در دست دشمن، به‌جای اینکه مثل انسان‌های بی‌ایمان، مرتب التماس کند که بیایید من را آزاد کنید، [[نامه]] بنویسد که من می‌خواهم با سربلندی آزاد بشوم؛ نمی‌خواهد به‌خاطر آزادی من، پیش دشمن کوچک بشوید. اینها را ما داشتیم؛ اینها جزو اسناد شرف ملی ماست و تا ابد محفوظ خواهد بود.<br /> <br /> ازطرف [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و ملت هم همین‌طور بود. بااینکه پدران، مادران، همسران و فرزندان سخت می‌گذراندند، اما هرگز مشکلی برای مسئولان درست نکردند و فشار نیاوردند. می‌فهمیدند که مسئولان تلاش می‌کنند، تا اسرایشان با سربلندی و افتخار آزاد بشوند.<br /> <br /> شما آزادگان و عزیزان زندانی و در بند ما و نیز ملت ایران، حجت را بر مسئولان و ما تمام کردید. ما همواره یقین و اعتماد کامل داشته‌ایم که ملت ما در مقابل توطئه‌های دشمنان، یک ملت مقاوم و تواناست. این قضیه هم دلیل دیگری شد. هیچ‌کس در نظام جمهوری اسلامی، با داشتن چنین ذخیره‌های ارزشمندی مثل شماها و مثل بقیه آحاد ملت، که دارای استقامت و قدرت‌اند، در مقابل دشمنان، یک لحظه احساس ضعف نخواهد کرد. ملتی مقاوم، راهی روشن، ابزار حرکتی خدایی و الهی، درمجموع یک آینده قطعی را در مقابل این ملت قرار می‌دهد؛ آن آینده هم پیروزی است.<br /> <br /> شما عزیزان، مثل گذشته به خدا توکل کنید؛ با خدا ارتباطتان را حفظ کنید؛ دستاورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را، که انس با خدا و قرآن و صبر در مصیبت‌ها و مشکلات است، مثل ذخیره ارزشمندی، برای خودتان نگه دارید. بحمدالله آزادگان ما که برگشتند، از [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها برای من خبر آوردند که عزیزان ما اهل دعا و [[نماز]] و تهجد و رازونیاز و رابطه با خدا هستند؛ اینها را حفظ کنید، اینها خیلی ارزشمند است، مایه پیروزی ما اینهاست. بیچاره آن کسانی که در کشاکش مصیبت‌های دنیا، با خدا رابطه‌ای ندارند. به آنها خیلی سخت می‌گذرد. خوشا به حال آنهایی که در دل با خدا ارتباط دارند. خوشا به حال آنهایی که به خدا اعتماد و اتکا می‌کنند و خدا را پناه و ملجأ خودشان می‌دانند؛ این روحیات را حفظ کنید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/04&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2345&lt;/ref&gt; ====<br /> شما هم پاره تن این ملت هستید که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های عراق [[مقاومت]] کردید؛ شما هم فرزند خلف این ملت بزرگ هستید که [[شکنجه]] و تحقیر و فشار دشمن نتوانست شما را وادار به تسلیم بکند. امروز، همان‌طور که رفتید، برگشتید. مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله رفتید، مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله برگشتید. مگر این شوخی است؟ شما هم فرزند همین ملتید. این ملت هم در این ده‌دوازده سال، همین‌طور عمل کرده است.<br /> <br /> ==== دیدار حجت‌الاسلام ابوترابی با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، 1369/06/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=437&lt;/ref&gt; ====<br /> رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار ضمن تمجید و ستایش از حماسه‌های [[مقاومت]] آزادگان میهن اسلامی‌مان از خدمات بسیار ارزنده حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، که مأمن و پناهگاهی معنوی برای آزادگان به‌شمار می‌رفت، تشکر کردند و آن را تفضلی الهی برای آزادگان دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی اظهار امیدواری کردند که آزادگان عزیز همچون حضورشان در خطوط مقدم جبهه‌ها، در جریان سازندگی کشور نیز در صفوف مقدم، پیشتاز باشند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/26&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8840&lt;/ref&gt; ====<br /> در زیارت و دیدار با شما، احساس می‌کنیم که مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح و مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوارِ یک انسان مؤمن را در وجود شما می‌توان مشاهد کرد. ثواب الهی و مشاهده لطف و رأفت و رحمت حق و همچنین تجربه آن حالات و خصوصیاتی که فقط یک بنده مؤمن، آنها را درطول زندگی تجربه می‌کند، بر شما گوارا باد! <br /> <br /> بعضی از شما ده سال، بعضی از شما هشت سال، بعضی از شما هفت سال، بعضی‌تان پنج سال و بعضی‌تان دو سال زجر کشیدید؛ یک روز [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] هم بسیار است، یک ساعت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن غدارِ جبارِ بی‌دینِ دست‌شسته از انسانیت هم سخت است. <br /> <br /> شما با ذخیره گران‌بهایی برگشته‌اید و تجربه‌ها و آگاهی‌ها و توانایی‌هایی کسب کرده‌اید. این تجربه‌ها باید در خدمت سازندگی کشور به‌کار گرفته بشود. شما ارتشی‌ها در ارتش، شما سپاهی‌ها در سپاه، شما بسیجی‌ها در همه‌جای کشور هستید که باید از این تجربه‌ها و آگاهی‌ها استفاده بشود. خودتان را به‌عنوان کسانی بدانید که خدای متعال بر شما منت گذاشت، شما را زنده نگه داشت، شما را با انواع و اقسام تجربه‌ها و روحیاتی که ناشی از دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است و صبر و استقامت و حلمی که نتیجه آن دوران و آن روزهاست، به دامان و آغوش ملتتان برگردانده است؛ باید تلاش کنید، کار کنید و در صفوف مقدم باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/09/03&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2384&lt;/ref&gt; ====<br /> با بازگشت آزادگان عزیز به میهن اسلامی آحاد ملت احساس سرور و شادی می‌کنند و ما باید شکرگزار خداوند متعال باشیم، زیرا با الطاف خاص او امروز جمهوری اسلامی در دنیا همانند خورشید تابناکی به جهان نور می‌بخشد و دوست و دشمن به سرافرازی ملت ایران و مسئولین نظام اعتراف می‌کنند.<br /> <br /> شما امروز نتیجه استقامت در راه خدا را تجربه کردید و در عین جوانی با همه وجودتان این حقیقت را، که خداوند با صابرین است، در عمل شاهد بودید. شما در مقابل زور و جلوه‌های گوناگون آن دل نباختید؛‌ خداوند متعال را فراموش نکردید؛ امام،‌ ملت، انقلاب و کشورتان را از یاد نبردید و خداوند نیز نتایج شیرین صبر و [[مقاومت]] را به شما چشاند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مرداد سال 1369&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> این چندروزه، حقیقتاً یکی از شیرین‌ترین ایامِ دوران بعداز انقلاب برای ملت ما بود.<br /> <br /> ما می‌دانیم که شما درطول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در زندان‌ها، در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های دشوار و در زیر آن فشارها، یکی از چیزهایی که دل‌هایتان را زنده و پرامید نگاه می‌داشت، یاد آن چهره و روحیه پُرصلابت امام عزیزمان بود. آن بزرگوار هم خیلی به یاد [[اسرا]] بودند؛ حالِ پدری را که فرزندانش با این شکل از او دور شده باشند، راحت می‌شود فهمید. خود آن بزرگوار، در [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای که برای یکی از [[اسرا]] نوشته بودند، این حالت را تشریح کردند. نشان دادند که واقعاً داغدارِ فقدان این عزیزان هستند. حقیقتاً این روزها، جای امام خالی است. البته روحِ بزرگوارِ پُرفتوحِ آن جلیل‌القدر به ما متوجه است.<br /> <br /> شما بحمدالله برگشتید. دوران سختی بر شما گذشت. بر خانواده‌های شما هم خیلی سخت گذشت. بر ملت ایران نیز به‌خاطر نداشتن جوانان فداکار و مردان مؤمن و رزمندگان مخلصی مثل شماها و بقیه اسرای آزاده عزیز ما سخت گذشت؛ اما صبر و [[مقاومت]] و توکل به خدا، همه‌چیز را در جهت مصلحت ملت ایران و مصلحت صابران پیش برد. این هم تجربه‌ای شد. خدای متعال فرموده است:&lt;blockquote&gt;«انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 6.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;هر سختی، اگر صبر کنید، یک آسانی به‌دنبال خود دارد. ما ملت، این را در این ده‌دوازده سال، مکرر تجربه کرده‌ایم؛ این هم تجربه دیگری شد. خدا را به این خاطر شکر می‌کنیم. امیدواریم که ان‌شاءالله بقیه [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی عزیز و آزادمردان و آزادگان نور چشم ما و نور چشم ملت ایران زودتر بیایند. شما ذخیره بزرگ الهی و یک ثروت عظیم انسانی هستید که در دست دشمن غصب شده بودید. خدای متعال شما را به ملت و به این کشور اسلامی برگرداند. ان‌شاءالله همه بتوانیم وظایفمان را انجام بدهیم.<br /> <br /> ==== حکم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب به حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] برای نمایندگی ایشان در امور آزادگان ـ سال 1369 ====<br /> '''بسمه‌تعالی'''<br /> <br /> '''جناب‌ حجت‌الاسلام‌ آقای‌ [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌]] دامت‌افاضاته‌'''<br /> <br /> با سلام‌ و تحیت‌، خدا را سپاسگزارم‌ که‌ دوران‌ مرارت‌بار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]، آزادگان‌ سرافراز عزیز ما را مستحکم‌تر و آماده‌تر و در مدارج‌ کمال‌ انسانی‌ برتر و والاتر ساخت و شما که‌ قریب‌ ده‌ سال‌ در کوره شداید گداخته‌ و جوهر پاک‌ خود را نمایان‌ ساخته‌ و بر افتخار مجاهدات‌ خود در دوران‌ اختناق‌ و پس‌‌از پیروزی‌ انقلاب‌، فصل‌ جدید و درخشانی‌ افزوده‌اید، بحمدالله‌ سهم‌ وافری‌ از برکات‌ برهه ده‌ساله‌ داشته‌اید و امید است‌ همواره‌ در صراط مستقیم‌ حق‌ و صدق،‌ که‌ پوینده آن‌ می‌باشید، به‌ توفیقات‌ الهی‌ نایل‌ گردید.<br /> <br /> اینجانب‌ با توجه به‌ خدمات‌ جناب‌عالی‌ در دوران‌ ده‌ساله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]] و آشنایی‌ با مسائل آزادگان‌ عزیز، شما را به‌ نمایندگی‌ خود در [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|امور آزادگان‌]] منصوب‌ می‌کنم تا با ایجاد رابطه‌ای‌ مستمر و منضبط با آزادگان‌ سرافراز به‌ تأمین‌ نیازهای‌ معنوی‌ و فکری‌ و حفظ روحیه انقلابی‌ آنان‌ بپردازید و در سایه همکاری‌ با [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|ستاد امور آزادگان‌]] و سایر مراجع‌ و مراکزی‌ که‌ در امر آزادگان‌ فعال‌اند پیگیر نیازمندی‌های ‌این‌ عزیزان‌ باشید.<br /> <br /> ان‌شاءالله‌ آزادگان‌ عزیز، که‌ حقاً ذخایر این‌ ملت‌اند، بتوانند مسئولیت‌ شرکت‌ در بازسازی‌ کشور و همکاری‌ در پیشبرد جامعه انقلابی ‌ما به‌‌سمت‌ اهداف‌ الهی‌ و انقلابی‌ را نیز به‌ بهترین‌ وجه‌ به‌انجام ‌برسانند. توفیقات‌ شما و برادران‌ شاغل‌ را در ستاد مزبور از خداوند متعال ‌خواستارم‌. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا و آزادگان، 1369/08/02&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2372&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان کسانی هستند که افتخار سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی خودشان را همراه دارند و یاد روزها و ساعت‌ها و لحظه‌های دشوار و پُرخاطره‌ای را برای ما زنده می‌کنند. هر ساعتی که شما گذراندید، پیش خدا محفوظ است. آن شب‌های طولانی و پُررنج، آن روزهای پُرهراس و دشوار، آن سختی‌ها و فشارها، آن مرعوبیت‌ها، آن گرسنگی و سرما و گرما، آن دوری و غربت و جفاکشیدنِ از نااهلان و ایستادگی در مقابل خواست دشمنان خدا و همه این ساعت‌ها و لحظه‌ها و رنج‌ها، در دیوان الهی محفوظ است. خیال نکنید که اینها از بین رفت، همه اینها مثل یک نوار صوت و تصویر مانده است؛ یک لحظه از این لحظات از بین نرفته و پیش خدا موجود است. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان استان تهران، 1370/05/28&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2479&lt;/ref&gt; ====<br /> شما با این تجربه سنگینی که پشت سر گذاشته‌اید، باید هریک همانند ستاره‌ای بدرخشید و مظهر و سرمشق وفاداری به آرمان‌های اسلامی و اصرار بر پیمودن راه انقلاب و کانون روشنگری علیه مطامع استکبار باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای استان لرستان‌، 1370/05/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2481&lt;/ref&gt; ====<br /> در کنار شهدای عزیز ما و خانواده‌هایشان، شهیدان زنده انقلاب، یعنی جانبازان و خانواده‌های آنان هستند؛ آن زجرکشیده‌ها، آن کسانی که سلامت خودشان را در راه خدا داده‌اند. در کنار آنها، این آزادگان عزیز ما هستند که سال‌های متمادی در جبهه مقدم، یعنی در زندان‌ها و اسارتگاه‌های عراق، از شما و از آرمان‌های شما و شهیدانتان دفاع کردند و عزت اسلام را حفظ نمودند. این صبر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آزادگان، در پیش پروردگار و اولیائش، چیزی بزرگ و مستوجب ثواب عظیمی است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای قم، 1370/11/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2589&lt;/ref&gt; ====<br /> مسئله آزادگان مسئله بزرگی است. به فیلم‌های تبلیغاتی غربی‌ها و دیگران درزمینه مسائل نظامی و مسائل مربوط به اسارت‌هایشان نگاه نکنید. هیچ ملتی نتوانسته است از قشرهای مختلف، مجموعه‌ای جوان و رزمنده به‌وجود آوَرد که در سخت‌ترین شرایطِ [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، شخصیت انقلابی و ایمانی و روح رزمندگی را آن‌چنان حفظ کنند که آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] حفظ کردند؛ درحالی‌که یقیناً آنچه ملت ایران از حوادث دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] این عزیزان می‌داند، بخشی از مجموعه عظیمی از حوادث است.<br /> <br /> مگر می‌شود این حادثه را تشریح کرد؟ مگر رنج‌های لحظه‌لحظه [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را می‌شود در کلمات گنجاند، یا با زبان [[ادبیات و هنر]] تبیین کرد؟ شنیدن، مانند دیدن و لمس‌کردن نیست. اینها ایستادگی و [[مقاومت]] کردند. شاید در آن لحظه‌ای که آزادگان عزیز ما در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی با نگهبانان غلاظ و شداد دشمن روبه‌رو بودند و ایستادگی می‌کردند، بعضی از آنها امیدی هم به آزادی خودشان نداشتند. شاید در میان آنها کسانی هم بودند که خسته می‌شدند و می‌گفتند تا کی؟ اما سنت الهی این است که&lt;blockquote&gt;«فانّ مع العسر یسرا، انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 5-6.&lt;/ref&gt;». &lt;/blockquote&gt;اگر سختی‌ها را تحمل کردید، خدای متعال درهای فَرَج را خواهد گشود. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم سومین سالگرد [[رحلت امام خمینی]]&lt;sup&gt;(رحمه‌لله)&lt;/sup&gt; ، 1371/03/14&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2623&lt;/ref&gt; ====<br /> در این چند سال، پیروزی‌های گوناگونی برای ملت ما پیش آمد. آزادی آزادگان عزیز ما، که اسارتشان یکی از غصه‌های این ملت بود، یکی از این پاداش‌های الهی بود. متجاوز شناخته‌شدن رژیم جنگ‌طلب عراق در محافل جهانی، یکی دیگر از پاداش‌های خدا بود؛ این، حقانیت انقلاب و ملت ایران را ثابت کرد.<br /> <br /> به‌طور ویژه، لازم می‌دانم از خانواده‌های عزیز شهدای عالی‌قدرمان، از جانبازان عزیزمان، از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، از آزادگانمان که رنج‌ها کشیدند و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، و از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های مفقودین عزیزمان صمیمانه تشکر کنم. شما بحمدالله در همان موضعی که انقلاب از شما انتظار دارد ایستادید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2631&lt;/ref&gt; ====<br /> مرارت‌ها و سختی‌های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، روحیه و اراده آزادگان را برای پیشرفت به‌سمت اهداف انقلاب آماده و قوی کرده است. آزادگان در زمره بهترین سربازان انقلاب، آزموده‌ترین فرزندان این ملت و شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی هستند و مورد امید و اعتماد نظام محسوب می‌شوند، زیرا در راه حفظ این نظام در روزهای سخت خود را تجربه کرده و آزمایش دشواری را با سربلندی به انجام رسانده‌اند، لذا در میدان سازندگی کشور و دفاع از انقلاب و ارزش‌های اسلامی باید به‌طورِجدی آزادگان موردِ توجه قرار گیرند.<br /> <br /> انقلاب اسلامی مربوط به زمان خاصی نیست، انقلاب ما ناشی از ایمان، اعتقاد و دین یک ملت است و فاصله انسان با دین به‌حسبِ زمان کم و زیاد نمی‌شود؛ لذا این تصور که با دورشدن از مبدأ پیروزی انقلاب، انقلابی‌گریِ ما نیز ضعیف خواهد شد برداشتی اشتباه است و آزادگان باید با نشاط، اتکا به خدا و ثابت‌قدمیِ خود در صحنه‌های انقلاب دربرابر این تفکر بایستند. <br /> <br /> آزادگان به‌عنوان عناصر خودی، اصلی، حقیقی و وابسته به اسلام و انقلاب باید با امید و خوش‌بینی نسبت به آینده همواره در صحنه‌های مختلف انقلاب حضور داشته باشند و با بهره‌گرفتن از ذخیره بزرگ معنوی، که در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اندوخته‌اند، به مجاهدت خود در راه خدا ادامه دهند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ====<br /> <br /> روزی بود که وقتی نام آزادگان و گروگان‌های عزیز ما در دست دشمن، یعنی شما، برده می‌شد، دل را غبار غم و اندوه می‌پوشاند. یک فضای یأس‌آلود بر دل‌ها حاکم بود. واقعاً انسان نمی‌دانست که سرنوشت این عزیزان، این جوانان پاکیزه و مطهر، این فداکاران میدان جنگ، در دست آن رژیم قسى‌القلب و دور از انسانیت، چگونه خواهد شد و به کجا خواهد رسید. من فراموش نمی‌کنم در ماه‌های رمضان، وقتی که این دعای شریف را می‌خواندیم:&lt;blockquote&gt;«اَللهمَ فُک کُل‌ اَسیر»، قلب من مورد هجوم غم‌های گوناگونی قرار می‌گرفت؛ &lt;/blockquote&gt;غمِ [[اسیران جنگ|اسیران]]، غمِ پدران و مادران و همسران و فرزندان؛ غمِ آن لحظه‌هایی که ما به‌تفصیل نمی‌دانستیم چگونه است، اما می‌دانستیم که چقدر تلخ است، قلبمان را می‌فشرد و از اعماق قلب، این دعا را عرض می‌کردیم و فقط امید ما به معجزنمایی ذات مقدس احدیت جلت‌عظمته بود، و الا اسباب عادی، روال قضایا را طور دیگری نشان می‌داد. اینکه اسیرانِ پاک‌نهاد و فداکار ملت ایران، به تعداد ده‌ها هزار، بی‌حرف و بهانه، در مدتی کوتاه، آن‌هم با ابتکار دشمن و با شروع او، راه بیفتند و به داخل کشور بیایند، جزو رؤیاهایی بود که به‌نظر ما، جز با قدرت استثنایی خدا، امکان‌پذیر نبود. و الا، همه‌چیز تابع قدرت خداست. نَفَس‌های ما هم با قدرت الهی آمدورفت می‌کند. این، فقط با یک قدرت‌نمایی استثنایی قابل‌تأمین بود ولاغیر.<br /> <br /> بارها فکر می‌کردیم که اگر روزی جنگ هم تمام شود، این رژیم بهانه‌گیرِ بداخلاقِ قسى‌القلب تا بخواهد پنجاه هزار شصت هزار جوان رزمنده ما را به ما برگرداند، سال‌ها طول خواهد داد. کمااینکه امروز می‌بینید تعدادی از [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ما، به‌احتمالِ‌زیاد، باقی مانده‌اند؛ البته ما تعدادشان را نمی‌دانیم، اما حدس قوی می‌زنیم که تعدادی از عزیزان ما هنوز در چنگ دشمن باشند. همین حالا می‌بینید چطور رفتار می‌کنند، با چه بهانه‌گیری‌هایی، با چه اذیت‌کردن‌هایی و با چه بداخلاقی‌هایی در عرف بین‌المللی! اینها که عادی نیستند. اینها اگر می‌خواستند پنجاه هزار شصت هزار اسیر را در حال عادی برگردانند، چقدر خون دل داشت، چقدر زحمت داشت، چقدر طول می‌دادند! ممکن بود ده سال پانزده سال همین کار را به‌طول بکشانند، اما قدرت‌الهی، پا در میان گذاشت و یک بار دیگر لطف خدا بر ملت ایران چهره روشن خود را نشان داد و کاری به این عظمت، در مدتی کوتاه، با آسان‌ترین شکل انجام گرفت. چند ده هزار از فرزندان و جگرگوشگان این ملت و عزیزان دورازوطن و یوسف‌های دورمانده از یعقوب به فاصله کوتاهی وارد این کشور شدند. این حادثه، درس است.<br /> <br /> یأس موجب می‌شود که بعضی وارد میدان نشوند. یأس را باید از خود دور کرد. شما روزی که در زندان‌های رژیم بعثىِ خشن بودید، هرچه نگاه می‌کردید، جلوی چشمتان تاریکی بود. از آن مأمورِ شلاق‌به‌دستِ خشن و آن درجه‌دار غلیظ بعثی بگیرید تا خودِ صدام حسین، یکی پس‌از دیگری، با شما کأنه دشمن شخصی و خونی و پدری بودند. دست هرکدامشان می‌افتادید، بر شما آزار و [[شکنجه]] و فشاری وارد می‌کردند. این‌طور نبود؟ همه فضا تیره و تار بود. ما هم که اینجا، دور از شما، در خانه نشسته بودیم و غمِ فقدان شما برادران را داشتیم، همه‌مان این‌طور بودیم. من خودم شخصاً همین احساسات را داشتم و می‌دانم که اکثر ملت ایران هم این احساسات را داشتند، حالا چه در خانه یا فامیلشان اسیری بود، چه نبود، همه این احساسات را داشتند.<br /> <br /> لحظه‌لحظه دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] شما، صدقه است. لحظه‌لحظه صدقه است! آن لحظه‌های پررنجی که شما گذراندید، یک سرمایه شد؛ یعنی، شما به‌عنوان یک آزاده، یازده سال، ده سال، هشت سال، پنج سال، هرچه که در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بودید، ذخیره‌ای از رنج‌ها، برایتان فراهم آورد، هم از جنبه فردی، هم از جنبه اجتماعی و عمومی. این مطلب قابل‌تأمل است. <br /> <br /> آزادگان بهترین سربازان انقلاب‌اند، آزادگان آزموده‌ترین فرزندان این ملت‌اند، آزادگان شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی‌اند، آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام به‌حساب می‌آیند و باید برای کارهای آینده هم به‌حساب بیایند.<br /> <br /> اگر دشمنی در مقابل انقلاب یا در مقابل نظام جمهوری اسلامی قد عَلَم کند، اول کسی که باید مشت بر سینه او بزند آزاده است، چون آزاده بیشتر از همه، برای حفظ این نظام رنج کشیده است، او بیشتر از همه تجربه کرده است، خودش را بهتر می‌شناسد و محنت‌پذیری خود را در روزهای سخت آزمایش کرده است.<br /> <br /> آزادگان، هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب. این، آن چیزی است که شما به‌عنوان آزاده و به‌عنوان یک مسلمان انقلابی از خودتان باید توقع داشته باشید؛ باید در مقابل دشمنان و بدگویان و طعنه‌زنان انقلاب بایستید.<br /> <br /> به‌عنوان یک عنصرِ خودىِ اصلىِ حقیقی وابسته به اسلام و انقلاب، همواره در این میدان باید باقی بمانید و بنده می‌دانم که باقی می‌مانید. آن کس که مثل شما این آزمایش‌های سخت را از سر گذرانده است، بیش‌از همه، چشمش به رحمت خدا باز است. چه انسان‌های شایسته و شریفی را ما در بین آزادگانمان مشاهده کردیم و دیدیم! چه روح‌های لطیفی! چه انسان‌های آزموده‌ای!<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیه عاشقان کربلای سارى، 1374/07/22&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=9853&lt;/ref&gt; ====<br /> من نمی‌دانم خدای عظیم، خدایی که همه عظمت‌های عالم از وجود او ناشی می‌شود، وقتی چیزی را عظیم بخواند، آن چیز چقدر عظمت پیدا می‌کند، اجر جانبازان همین است؛ اینها ارزش‌های الهی است. بازماندگان شهدا و کسان جانبازان و افرادی که به‌نحوی مصیبت مجاهدت را چشیده‌اند که لفظ ایثارگران به آنها اطلاق می‌شود و لفظ درستی است، چراکه آزادگان و مفقودان و خانواده‌هایشان واقعاً ایثارگر بوده‌اند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان و اقشار مختلف مردم، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2897&lt;/ref&gt; ====<br /> ایستادگی و [[مقاومت]] آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، ملت ایران را روسفید و سربلند کرد و ما بازگشت پیروزمندانه آنان به میهن اسلامی را حادثه‌ای می‌دانیم که دست قدرت الهی آن را رقم زد. بنابراین یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطرات شبیه آن را زنده نگه دارند و آنها را قدر بدانند.<br /> <br /> بهترین، فداکارترین، پاک‌ترین، بااخلاص‌ترین و ارزشمندترین فرزندان یک ملت کسانی هستند که در مواقع سختی فداکاری می‌کنند، از خود ایستادگی نشان می‌دهند و از آبروی کشور، استقلال و هویت ملی خویش دفاع می‌کنند و اینها در ایران اسلامی، همان جوانان فداکاری هستند که با ایستادگی در مقابل دشمن، برای ملت خود افتخار و سربلندی به ارمغان آوردند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ====<br /> این روزها یکی از خاطره‌های بزرگ تاریخ انقلاب، بلکه تاریخ کشور ایران شکل گرفته است و آن خاطره بازگشت پیروزمندانه آزادگان سرافراز ماست. عقیده بنده این است که یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطره‌های شبیه آن را دائماً در ذهن خودشان داشته باشند. قضیه برگشتن [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی، که به‌حق لقب '''«آزاده»''' را به آنها داده‌اند، یک حادثه الهی بود. دست قدرت پروردگار بود که این حادثه را شکل داد و ایستادگی و مقاومت آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن ملت ایران را روسفید و سربلند کرد. البته اجر این محنت‌ها و سختی‌ها را فقط شکرگزاری خدای متعال می‌تواند بدهد. ما قابل نیستیم که از آزادگان و ایثارگران تشکر کنیم، اجر آنها با خداست، اما درعین‌حال، همه ملت ایران در همه‌جای کشور، باید لحظه‌ای این فداکاری‌ها را فراموش نکنند.<br /> <br /> همه ملت ایران وظیفه دارند که از عناصر فداکار و ایثارگر، قلباً و لساناً متشکر باشند. ما همه زیر بار منت این ایثارگران هستیم. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزاده شهید [[حسین لشگری|سرلشکر خلبان لشکری]]، 1377/01/19&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7762&lt;/ref&gt; ====<br /> خدای متعال را با همه وجود و از اعماق دل و جان سپاسگزارم که بحمداللَّه این نقطه غم‌انگیز همیشگی را در خاطر و ذهن ما و ملت ایران زدود و شما عزیزان میهن و آزادگان عزیز را که در دشوارترین شرایط، حقیقتاً سربازان فداکار انقلاب و اسلام بودید، به آغوش میهن و آغوش خانواده برگرداند. این ساعت که شما را ملاقات میکنم، برای من ساعتی بسیار عزیز و گرامی است. البته شما این را بدانید، شاید هم می‌دانید، که بنده و مسؤولین و شاید بسیاری از ملت ایران، کمتر وقتی بوده که از یادتان غافل باشیم و به‌خاطر ناراحتی شما عزیزان و خانواده‌هایتان، رنج نبریم. حقیقتاً در دل‌های مسؤولین به‌خاطر وجود عزیزان ما در چنگال دشمنانی که حتّی به قواعد جنگ هم پایبند نیستند، یک غصه دائمی وجود داشت؛ ولیکن فعلاً این برای شما اهمیت زیادی ندارد. آن چیزی که بیشتر از همه اهمیت دارد، این است که بدانید لحظه‌لحظه رنج‌های طولانیتان پیش خدای متعال، ثبت و محفوظ است.<br /> <br /> هیچ کس نمی‌تواند لحظه‌های ناراحتی طولانی شما را توصیف کند. نه انسان‌هایی که آن چیزها را درک نکردند، می‌توانند بفهمند، نه زبان‌ها می‌توانند آن را درست بیان کنند. لمس ناراحتی‌ها و رنج‌ها چیز دیگری است. شنیدن آنها از زبان دیگران، نمی‌تواند آنچه را که بر انسان رنجدیده گذشته، تصویر کند. اما در پیشگاه خدا این‌طور نیست، در پیش کرام‌الکاتبین این‌گونه نیست. در قیامت، عین عمل شما آنجا حاضر می‌شود &lt;blockquote&gt;«فمن یعمل مثقال ذرّه خیراً یره&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره زلزال، آیه 7.&lt;/ref&gt;» یعنی انسان، خودِ عمل را آن‌جا مشاهده می‌کند! &lt;/blockquote&gt;همان ثانیه‌های رنج، همان شب‌های طولانی، همان تنهایی‌ها، همان دوری‌ها و غربت‌ها، همه آن مصیبت‌هایی که برای انسان در زندان دشمن وجود دارد - آن اهانت‌ها، آن تحقیرها، آن بیخبری‌ها، آن نگرانی‌ها و دلهره‌ها، آن یاد زن و فرزند و پدر و مادر و عزیزان، آن امیدهایی که انسان می‌بیند کأنّه رفته‌رفته از افق دیدش، کمرنگ و خاموش می‌شوند و خود این، بزرگترین مصیبت‌هاست. همه این چیزهای غیرقابل تصویر، عیناً در پیش پروردگار و در محضر ذات مقدّس الهی، حضور پیدا می‌کنند. عین آن صبری که شما کردید، حضور پیدا میکند - تجسّم اعمال - عمل پیش خدای متعال محفوظ است. حسنه محفوظ است و خدای متعال، آن حسنه را در قیامت به شما برمی‌گرداند و آن، هنگامی است که شما از همیشه بیشتر به چنین چیزی نیازمندید!<br /> <br /> تنها توصیه‌ای که من به شما می‌کنم این است که عزیزان! حسنات را برای خودتان حفظ کنید. مبادا خدای نکرده در طول زندگی به خاطر چیزهایی، چیزی از این حسنات، از دست برود؛ حیف است. اینها - این صبری که شما کردید - ذخیره‌های بسیار ارزشمندی است. تعبیری در عربی هست که میگوید:&lt;blockquote&gt;«ذهب العنا و بقی الاجر». سختی‌ها مثل همه چیز عالم، گذراست. &lt;/blockquote&gt;خوشی هم می‌گذرد، سختی هم می‌گذرد. همه زندگی می‌گذرد. خوب؛ این سختی‌ها تمام شد، اما آن اجرها همه باقی مانده است. برای انسان خیلی قیمتی است که ببیند آن اجرها، آن پاداش‌های الهی، آن سپاسی که پروردگار عالم به خاطر تحمّل این صبر و این رنج کشیدن از شما دارد، برای شما باقی است. ان‌شاءاللَّه خداوند اجر شما را زیاد کند، آن را پیش خودش محفوظ بدارد، ثواب‌های زیادی به شما عنایت کند، شما را ان‌شاءاللَّه برای استقبال از یک زندگی شیرین در آینده - در میان عزیزانتان – سال‌های طولانی، مداوم و از همه جهت آماده کند و ان‌شاءاللَّه وسایل رفاه و آسایش و راحتىِ خیال و فکر شما را به جبران آن سختی‌ها فراهم نماید.<br /> <br /> همه شما، به‌خصوص آنهایی که زیاد ماندند، [[رمز مقاومت]] و ایستادگی هستید. شما نشان دهنده این حقیقت هستید که رنج‌ها می‌گذرد و اجرها می‌ماند. از همه بیشتر غم و رنج این آقای [[حسین لشگری|لشکری]] بود که ما هر وقت به یاد ایشان می‌افتادیم، حقیقتاً غمی دلمان را می‌گرفت. هجده‌نوزده سال، زمان بلندی است؛ زمان کمی نیست که ایشان در چنگ دشمن بودند و بحمداللَّه صبر و استقامت کردند. امیدواریم خدای متعال به همه شما اجر دهد و موفّقتان بدارد و ان‌شاءاللَّه [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های شما، فرزندان و کسان و والدینتان، را مشمول رحمت و خیر کند. عین این ثواب و اجری را که خدای متعال به شما می‌دهد، به کسان شما هم می‌دهد؛ چون آنها هم خیلی رنج کشیدند، خیلی زجر کشیدند. گاهی می‌شود آن کسی که خودش در زندان است و از میهن عزیز و خانواده‌اش دور است، کمتر رنج می‌کشد، تا کسانی که در انتظار او هستند و جای خالی‌اش را دائماً می‌بینند. آنها هم خیلی رنج کشیدند. خداوند ان‌شاءاللَّه به آنها هم اجری وافر عطا کند، که حتماً هم عطا خواهد کرد، ان‌شاءاللَّه موفّق باشید.<br /> <br /> ==== پیام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره بزرگداشت آزادگان‌ و حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، 1381/05/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=3136&lt;/ref&gt; ====<br /> سال‌های مجاهدت خاموش و دشوار آزادگان عزیز ما در اسارتگاه‌های عراق ازجمله مقاطع فراموش‌نشدنی تاریخ پرشکوه ما است. لحظه‌لحظه آن روزها و شب‌های فراموش‌نشدنی، سرشار از درس و خاطره و افتخار است.<br /> <br /> ملت ما از این گنجینه پربار خواهد توانست همچون ذخیره‌ای فرهنگی برای تقویت ایمان و مقاومت و امید برای نسل‌های آینده بهره گیرد. شهیدان مظلومی که در آن دوران پرمرارت جان باختند در شمار سرافرازترین شهدای دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] قرار دارند و یاد گرامی عالم مجاهد بزرگوار مرحوم حجت‌الاسلام آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی]]، که اردوگاه‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را به مدرسه بزرگی از تقوا و آگاهی و استقامت تبدیل کرده بود، همواره در چشم ملت ایران گرامی و پایدار است. آزادگان عزیز می‌توانند با زنده‌نگه‌داشتن آن ذخائر معنوی و آن خاطره‌های پرشکوه، رسالت دینی و انقلابی خود را همچنان حفظ کنند. توفیق همگان را از خداوند متعال مسئلت می‌کنم.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از ایثارگران و خانواده‌های شهدای استان کرمان، 1384/02/12&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3281&lt;/ref&gt; ====<br /> استان کرمان با بیش‌از شش هزار شهید و حدود 25 هزار ایثارگر، شامل شهید و جانباز و آزاده، و با داشتن شهدای عالی‌مقام و نامدار، از قبیل شهید باهنر، و با چهره‌های ماندگاری در میان آزادگان مثل شهید [[شهسواری ،محمد|محمد شهسواری]]، که یاد و خاطره و صدای او همچنان در گوش همه ما هست، و با داشتن روستاها و بخش‌هایی که در تقدیم شهیدان رتبه اول را در کشور احراز کرده‌اند، مثل رابر و روستای گُنجان، یک استان ممتاز است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1391/05/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20751&lt;/ref&gt; ====<br /> دوران اسارت، کوتاه‌شده قرن‌هایی است که انسان‌های بااستعداد را تبدیل کرده است به الماس‌های درخشان، آزادگان. خوش‌وقتم از دیدار امروز و متأسفم از اینکه کم توفیق پیدا کردیم شما عزیزان آزاده را در جلساتی شبیه به این زیارت کنیم. به‌وسیله جمع شما در این جلسه معنوی و صمیمی و برادرانه، سلام عرض می‌کنم به همه آزادگان سراسر کشور، قریب چهل هزار آزاده باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی. <br /> <br /> مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] از ابعاد مختلفی قابل‌توجه است، یکی از ابعاد، همین خاطرات باارزشی است که دوستان بیان کردید. البته بنده تعدادی از کتاب‌های مربوط به خاطرات آزادگان را و همچنین آنچه‌که مربوط است به سید عزیز بزرگوار ما، [[سید آزادگان]] مرحوم آقای ابوترابی، مطالعه کرده‌ام. می‌توان حدس زد که آنچه در خلال بیانات و نوشته‌ها درمورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شده است، یک بخش کوچکی است از یک داستان بلند و ما همچنان احتیاج داریم که این داستان بلند را بشنویم. <br /> <br /> من همین‌جا عرض بکنم که انصافاً درطول این بیست‌ودوسالی که از بازگشت [[اسیران جنگ|اسیران]] عزیز ما و آزادگان بلندآوازه ما می‌گذرد، کم‌کاری صورت گرفته. ما باید چندین‌برابرِ آنچه‌که تاکنون کتاب نوشته شده است، دراین‌خصوص کتاب داشته باشیم؛ ما باید فیلم‌های هنری برجسته‌ای از وضع آزادگانمان در اردوگاه‌ها و زندان‌ها داشته باشیم. شما ببینید غربی‌ها و مؤسسات بزرگ فیلم‌سازی چقدر راجع‌به ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی که در جنگ دوم یا جنگ اول داشتند، فیلم تهیه کردند، فیلم‌های خوب، فیلم‌های برجسته، درحالی‌که آنچه در آن فیلم‌ها وجود دارد، نشان‌دهنده روحیات مادی آن اسیرانی است که گرفتار شده بودند که در زندگی آنها، در حرفه آنها، در معاملات آنها به‌چشم می‌خورد. همچنان‌که شنیدم مأمور صلیب‌سرخ به آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] می‌گفته است که ما وقتی به اردوگاه‌های [[اسیران جنگ]] در کشورهای دیگر می‌رویم، سرخوردگی و افسردگی و خودزنی و خودکشی و اینها مشاهده می‌کنیم، چرا شما ندارید؟ او باید این سؤال را می‌کرد. جوابش معلوم است، وقتی دل با معنویت آشنا نبود، با خدا آشنا نبود، نتیجه‌اش همان است. وقتی دل با خدا آشنا بود، وقتی احساس ارتباط کرد، وقتی احساس اعتماد کرد، وقتی خود را تنها ندید، وقتی در درون سلول‌های تنگ و [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;بار، بهشت معنوی را با خود مشاهده کرد، آن‌چنان که در بیانات این عزیزان بود و در خاطراتی که نوشته شده هست، دیگر افسردگی جایی ندارد، سرخوردگی جایی ندارد، خودکشی معنا ندارد. این یک بخش از قضیه است که ما باید از ذره‌ذره این بحر عمیق و وسیع، که زندگی آزادگان است، بیشتر از این مطلع باشیم که مطلع نیستیم. فیلم‌های خوبی باید ساخته شود، کتاب‌های خوبی باید نوشته شود، خاطره‌ها باید گفته شود. همین خاطره‌هایی که امروز گفته شد، یک دنیا حرف در اینها هست؛ چقدر خوب است که اینها پخش شود. من نظرم این است که همین خاطراتی که امروز گفته شد، عیناً در صداوسیما منتشر شود، پخش شود تا مردم بشنوند. اینها ذخائر ماست، اینها سرمایه‌های ماست، همین سرمایه‌هاست که اسلام را نگه داشت، شیعه را نگه داشت، جمهوری اسلامی را به قدرت و عزت رساند، ملت ایران را در دنیا سرافراز کرد. این یک بُعد قضیه است، بعد دیگر قضیه، مسئله عبرت و سنت الهی است.<br /> <br /> من عقیده دارم و تأکید می‌کنم که حتماً ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شود، نوشته شود، به تصویر کشیده شود، کارهای هنری فاخر بر روی آن انجام بگیرد. این معنایش حمایت از یک قشر، دفاع از یک حادثه نیست، این معنایش امضاکردن و محکم و قطعی‌کردن سند پیروزی ملت ایران است و این کار باید انجام بگیرد. من از هنرمندان کشورمان و از مسئولان رسانه‌ها می‌خواهم که این کار را بکنند و شما باید کمک کنید. خوشبختانه آن‌طور که حالا از بیانات دوستان استفاده شد و بنده هم بی‌اطلاع نیستم، سندهای زیادی وجود دارد، بعلاوه خود شما سندهای زنده هستید، از حافظه‌ها کمک بگیرید، بدون کم‌وزیاد، بدون افراط و تفریط، آنچه‌که واقع شده بگویید. وقتی این با بیان هنری همراه شود، در دل‌ها و روحیه‌ها غوغا می‌کند؛ این هم یک بعد قضیه اسارت شما و آزادگی شماست.<br /> <br /> یک بُعد هم، بعد ثواب الهی است. آن روزی که اولْ‌بار آزادگان عزیز وارد کشور شده بودند و یک جماعتی از آنها، شاید چند هزار نفر، در همین حسینیه خدمتشان رسیدیم و آنها را ملاقات کردیم و سید عزیزِ بزرگوارمان مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] سخنرانی کرد، من از دیدن این منظره و این جوان‌ها و بازیافت این ارزش‌های بزرگ که برگشته بودند، قلبم خیلی متلاطم بود، گفتم که بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست؛ ما فراموش می‌کنیم، خود شما فراموش می‌کنید، اما کرام‌الکاتبین الهی فراموش نمی‌کنند، آن مجاهدت‌ها محفوظ است. منتها سعی کنید اینها را حفظ کنید؛ این دیگر، هم نصیحت به خود ماست، هم نصیحت به شما عزیزان است.<br /> <br /> اجر آزادگان یک طرف، اجر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، همسران، فرزندان، پدرها، مادرها و نزدیکان یک طرف. ما گاهی که توفیق پیدا می‌کردیم در خانه شهیدی با پدر و مادر یا کسان [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ی ملاقات کنیم، انسان می‌فهمید که این [[خانواده]] [[اسیران جنگ|اسیر]] چه حالی دارند، چه احساسی دارند؛ احساس آنها سخت‌تر و تلخ‌تر از احساس خانواده شهید بود.<br /> <br /> برادر یک [[اسیران جنگ|اسیر]] مفقودالاثری به من گفت: &lt;blockquote&gt;شما دیدید که خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه دارند، شب عملیات چه حالی دارند؟&lt;/blockquote&gt;راست می‌گفت دیگر؛ شب عملیات که می‌شد و همه می‌فهمیدند امشب عملیات است، آن خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه داشتند، دلشان متلاطم بود. این برادرِ آن مفقودالاثر به من گفت که برای ما هر شب، شب عملیات است، هر شب دلمان متلاطم است که او در چه حالی است، در چه وضعی است و امروز چه خواهد شد؛ این سختی‌هایی است که [[خانواده انتظار|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها تحمل کردند، لذا اجر آنها هم خیلی والا و بلند است.<br /> <br /> یک ملت عزتش، قدرتش، صدرنشینانش در تاریخ به مجاهدت فرزندانش بستگی دارد. این مجاهدت گاهی در جبهه است، گاهی در میدان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است. با این قهرمانی‌هایی که شماها در میدان اسارت نشان دادید، این استقامت‌ها، این ایستادگی‌ها. خب، کسانی در همان دوران شهید شدند، [[محمد جواد تندگویان|شهید تندگویان]] و بسیاری از شهدای دیگری که از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] برنگشتند؛ اکثراً هم با سرافرازی برگشتند. امیدواریم خدای متعال اجر شما را محفوظ بدارد و آن کسانی که در این دوران تأثیرگذار بودند، خدمتگزار بودند، دیگران را هدایت کردند و در رأس همه، سید بزرگوار عزیز ما، مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، ان‌شاءالله خداوند درجاتشان را عالی کند.<br /> <br /> همچنان که ستاره صبح امید درخشید، یک بار در انقلاب اسلامی، یک بار در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]، یک بار در زندگی شما آزادگان، در این قضیه هم قطعاً شفق امید خواهد درخشید و قطعاً فلسطین به دست مردم فلسطین برخواهد گشت و این زائده دروغی و جعلی از صحنه جغرافیا محو خواهد شد؛ در این تردیدی نیست.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 1]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 2]]<br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 3]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 4]]<br /> <br /> * [[اسارت در كلام امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> دیدار جمعی از آزادگان با رهبر انقلاب در سال ۷۷، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/wiicv95<br /> <br /> اهمیت و عظمت دفاع مقدس در بیانات رهبر معظم انقلاب، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/pwy26yl<br /> <br /> این انقلاب ادامه دارد، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/HOM8c<br /> <br /> روایتی از دیدار با رهبری، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/k920d4w<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;آزادگان در کلام رهبری&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&amp;veaction=edit&amp;section=29 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=12350 آزادگان در کلام رهبری 2026-11-12T12:03:26Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:دیدار.jpg|بندانگشتی|دیدار آزادگان با رهبری، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br /> اسوه‌سازی جامعه از سبک زندگی شهدا و ایثارگران، ترویج فرهنگ و ارزش‌های دفاع مقدس، پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت، پاسداری از یاد و نام شهدا و ایثارگران و همچنین قدردانی از [[خانواده]] بزرگ دفاع مقدس ازجمله دلائل دیدارهای مکرر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اهالی دفاع مقدس است. <br /> <br /> طی سال‌های که از آزادی آزادگان سرافراز می‌گذرد، بیش‌از 10 دیدار رهبر انقلاب و جمعی از آزادگان به ثبت رسیده است، برخی از این دیدارها اختصاصی و برخی دیگر با حضور جمعی از اهالی دفاع مقدس &lt;sup&gt;(خانواده شهدا، ایثارگران ورزمندگان)&lt;/sup&gt; بوده است. در دیدار با مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین، [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] و نیز در دیدارهای اهالی دفاع مقدس، حضور آزادگان در سخنان ایشان، حتی قبل‌از آزادی بزرگ [[اسیران جنگ|اسیران]] و پس‌ازآن، بسیار پررنگ و قابل‌تأمل است.<br /> <br /> حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزادگان در تأیید قابلیت‌های آنها می‌فرمایند: &lt;blockquote&gt;«آزادگان هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب» &lt;/blockquote&gt;و نیز در دیدار 1391/05/25 وعده پاداش الهی را برای آنان این‌گونه یادآوری می‌کنند: &lt;blockquote&gt;[[پرونده:دیدار2.jpg|بندانگشتی|[[پرونده:دیدار1.jpg|بندانگشتی|دیدار آزادگان با رهبری، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]]]«بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == 22 ویژگی با موضوع آزادگان در کلام مقام معظم رهبری ==<br /> *  آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام؛<br /> *  آزادگان ذخیره بزرگ الهی و ثروت عظیم انسانی؛<br /> *  آزادگان مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت؛<br /> *  آزادگان ذخیره‌های ارزشمند؛<br /> * آزادگان حافظ آبروی ملت؛<br /> *  آزادگان پاره تن ملت؛<br /> * آزادگان حافظ عزت و آبروی اسلام و کشور؛<br /> *  آزادگان فرزندان خوب و شجاع و سربلند این کشور و اسلام؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوار یک انسان مؤمن؛<br /> *  آزادگان ذخیره گرانبهای تجربه‌ها، آگاهی‌ها و توانایی‌ها؛<br /> * آزادگان صاحب سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی؛<br /> * آزادگان نتیجه استقامت در راه خدا؛<br /> * آزادگان سربازان انقلاب و آزموده‌‌ترین فرزندان ملت؛<br /> * آزادگان، بهترین سربازان انقلاب؛<br /> * آزادگان شایسته‌‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری؛<br /> * آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام؛<br /> * آزادگان باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی؛<br /> * آزادگان رنج‌کشیده‌ترین افراد برای حفظ این نظام؛<br /> * آزادگان  الماس‌های درخشان؛<br /> * آزادگان سندهای زنده؛<br /> * آزادگان ستاره راهنما.<br /> <br /> == خلاصه‌ای از سخنان مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، درخصوص آزادگان و [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دفاع مقدس&lt;ref&gt;قابل بازیابی از [https://farsi.khamenei.ir/ https://farsi.khamenei.ir]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> ==== بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف مردم ،1368/08/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=357&lt;/ref&gt; ====<br /> هر یک نفر از جوانان ما در جبهه، براى استکبار یک خطر محسوب می‌شد. هر یک نفر از [[اسرا]]ى ما که امروز در زندان‌هاى دولت بعثى هستند، براى استکبار به‌عنوان یک خطر بالقوه و بالفعل به‌حساب می‌آید؛ &lt;sup&gt;[این را]&lt;/sup&gt; [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] بدانند و افتخار کنند. همچنان‌که خانواده‌هاى شهدا به شهداى خودشان افتخار کردند، [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] هم به این آزادمردان و جوانان آزاده باید افتخار کنند؛ ما می‌دانیم اینها چقدر مردانگى و قدرت نفْس از خودشان نشان دادند و دشمن نتوانسته اینها را هضم کند. البته روى [[اسرا]]ى عزیزمان درطول این چند سال سخت‌گیری‌ها و فشارهایى هم داشتند؛ ولى آنها مَردند، آنها مؤمن‌اند، تحمل کردند و ایستادگى کردند. حالا همان رژیمى که آن‌قدر نسبت به [[اسرا]] سخت‌گیرى کرده است، براى مصلحت خودش و براى فریب افکار عمومى مردم دنیا می‌گوید مسئله [[اسرا]] یک مسئله انسانى است! این را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کند و قبل از عقب‌نشینى می‌گوید بیایید [[اسرا]] را مبادله کنیم! کدام [[اسرا]] را مبادله کنید؟ [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;یى که ثبت‌نام نشده‌اند؟ چندین هزار از [[اسرا]]ى ما در زندان‌ها و [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى رژیم بعثى هنوز ثبت‌نام نشده‌اند و [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] این‌قدر شجاعت و بی‌طرفى نداشته که برود اینها را ثبت‌نام بکند. &lt;sup&gt;[فقط]&lt;/sup&gt; یک تعدادى از [[اسرا]]ى ما در آنجا ثبت‌نام شده‌اند. می‌گویند بیایید همه [[اسرا]]ى عراقى را که در ایران هستند، به ما بدهید، این تعداد [[اسیران جنگ|اسیر]] را بگیرید! بعد ما بیفتیم دنبال عراق، چند سال مدام التماس &lt;sup&gt;[کنیم]&lt;/sup&gt; که ما چند هزار [[اسیران نوجوان و جوان|اسیر]] دیگر آنجا داریم. آنها دلشان این‌جور چیزى می‌خواهد. مسئله [[اسرا]] را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کنند؛ درحالی‌که از اولی‌ترین و ابتدائی‌ترین خدماتى که باید نسبت به [[اسرا]] انجام بشود، خوددارى کردند؛ حتى اجازه ندادند که اسم اینها روى کاغذ و در لیست‌هاى [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] بیاید که مشخص بشود اینها اسیرند. تعداد زیادى از مفقودین ما جزو اسرائند که رژیم عراق هیچ نام و نشانى از اینها نداده و دستگاه‌هاى استکبار جهانى، همان‌هایى که در دوران جنگ دائماً از عراق حمایت کردند، امروز هم مسئله [[اسرا]] را عَلَم کرده‌اند. ما به سرنوشت [[اسرا]] بیش از آنها علاقه‌مندیم. ما بیش از آنها دلمان می‌خواهد فرزندان ما و عزیزان ما، که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى عراق هستند، برگردند. هیچ‌کس به قدر ما براى این کار دل نمی‌سوزاند و علاقه ندارد؛ اما ما نمی‌خواهیم فریب دشمن را بخوریم، ما نمی‌خواهیم دستخوش بازیچه سیاسى سیاست‌مداران خبیثى بشویم که در تمام هشت سال [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، پشت سر عراق بودند و به او کمک کردند؛ حالا اینجا هم می‌خواهند به او کمک کنند. بله، مسئله [[اسرا]] مسئله انسانى است، اما قدم اول براى حل این مسئله انسانى این است که عراق صادقانه بگوید چقدر [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانى دستش هست؛ [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، که یک مؤسسه‌اى است که باید بی‌طرف باشد، تاکنون این کار را انجام نداده. البته این هم به‌خاطر مسلمان‌بودن ما است. ما در راه خدا و براى مسلمان‌بودن، از این چیزها زیاد تحمل کرده‌ایم، باز هم تحمل می‌کنیم و به فضل پروردگار، با استقامتِ خودمان، آخر دشمن را به زانو درخواهیم آورد.<br /> <br /> هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى شهداى عزیزمان، هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]]ى عزیزمان، هم جانبازان عزیزمان و خانواده‌هاى گرامی‌شان قدر خودشان را بدانند و بدانند که عمل آنها امروز چقدر ارزش داشته و دارد و چقدر براى عظمت اسلام داراى تأثیر بوده. البته همه مردم باید قدر بدانند و دستگاه‌هاى دولتى و مردم معمولى باید بدانند که شهید و خانواده‌اش و جانباز و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش و [[اسیران جنگ|اسیر]] و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش، جزو برجسته‌ترین انسان‌ها و شریف‌ترین و عزیزترینِ آنها هستند و باید همین‌جور هم با آنها معامله بشود. البته معامله خدا و آنچه خدا با شما خواهد کرد، از همه بالاتر، از همه باارزش‌تر و از همه ماندگارتر است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/05/29&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام هستند که خداوند آنان را به آغوش ملت قدرشناس ایران اسلامی بازگرداند. تجربه نشان داده است که براثر صبر و [[مقاومت]] همه‌چیز در جهت مصلحت ملت مسلمان و باایمان و بردبار ایران به‌پیش خواهد رفت.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/01&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=432&lt;/ref&gt; ====<br /> آن باغبان چیره‌دست و آن پدرمهربان امت اگر امروز در میان ما بود و می‌دید که نهال‌های برومندش و فرزندان دلاورش، بعداز سال‌های متوالی [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمنان، چگونه بالنده و سربلند و پرشور برگشته‌اند و دست تطاول روزگار نتوانسته کمترین تأثیر منفی بر روی روحیه و جان‌های منور آنان بگذارد چقدر لذت می‌برد و شاد می‌گردید.<br /> <br /> در این چند روز اخیر، نعم الهی برای ملت ما متوالی بوده است؛ اما غیر از نعمت پیروزی و بازگشت شما فرزندان ملت و نور چشم‌های عزیز ما دو نعمت بزرگ‌تر دیگری نیز وجود دارد، اول‌آنکه شما آن‌چنان بازگشته‌اید که دل هر عاشق اسلام را شاد کرده و دل هر انسان دلسوز و دردمند را امیدوار کرده‌اید و مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت شده‌اید و دوم‌آنکه کاملاً احساس کرده‌ایم که دست قدرتمند خداوند پشت سر این ملت، کشور، نظام و انقلاب همچنان وجود دارد.<br /> <br /> هر ملتی لحظاتی در زندگی خود دارد که در آن همه مردم امتحان می‌شوند. همان‌طورکه یک فرد در سختی‌ها و لحظات حساس دچار امتحان است، یک ملت هم همین‌طور است. اگر ملتی از امتحان‌ها سربلند بیرون آمد، می‌تواند به خود، به قدرت و توانایی‌های خود و به آینده‌اش اعتماد کند. ما ملتی هستیم که به برکت اسلام عزیز و ایمان اسلامی، از خیلی از این گذرگاه‌های امتحان، با سربلندی عبور کرده‌ایم؛ کمتر ملتی را این‌طور سراغ داریم. گذشته تاریخی را کاری ندارم، در دوره‌های قبل تاریخ، فرازونشیب‌ها زیاد بوده، لیکن آنچه که در روزگار ما و به برکت اسلام پیش آمد، یکسره افتخارآمیز بود؛ یکی از آنها، همین مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فرزندان ماست که شما عزیزان باشید.<br /> <br /> ملت ما خوب امتحانی دادند. [[اسرا]] هم حقیقتاً آزادمردی نشان دادند. اینکه ما به اسرایمان «آزادگان» می‌گوییم، بی‌وجه نیست. شما که برگشتید، آبرومند و سربلند برگشتید؛ دین و اعتقاد و دلبستگی‌تان به امام و اسلام و انقلاب را حفظ کردید؛ پیش دشمن، آبروی ملت را حفظ نمودید و ملت را سرشکسته نکردید. اینها خیلی ارزش دارد. امروز هم که برگشته‌اید، بحمدالله پیروز برگشته‌اید.<br /> <br /> ما [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی از بعضی از آزادگان درطول این دو سالِ بعداز آتش‌بس تا امروز داشته‌ایم که به خانواده‌هایشان می‌نوشتند. وقتی [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها می‌فهمیدند که ما مخاطب هستیم، [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را می‌آوردند و به ما می‌دادند. من هم برای خیلی از این [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها جواب می‌نوشتم. می‌نوشتند که شما برای آزادی ما به دشمن باج ندهید. این را [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌نوشت. این برای یک ملت خیلی مهم است که [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ش در دست دشمن، به‌جای اینکه مثل انسان‌های بی‌ایمان، مرتب التماس کند که بیایید من را آزاد کنید، [[نامه]] بنویسد که من می‌خواهم با سربلندی آزاد بشوم؛ نمی‌خواهد به‌خاطر آزادی من، پیش دشمن کوچک بشوید. اینها را ما داشتیم؛ اینها جزو اسناد شرف ملی ماست و تا ابد محفوظ خواهد بود.<br /> <br /> ازطرف [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و ملت هم همین‌طور بود. بااینکه پدران، مادران، همسران و فرزندان سخت می‌گذراندند، اما هرگز مشکلی برای مسئولان درست نکردند و فشار نیاوردند. می‌فهمیدند که مسئولان تلاش می‌کنند، تا اسرایشان با سربلندی و افتخار آزاد بشوند.<br /> <br /> شما آزادگان و عزیزان زندانی و در بند ما و نیز ملت ایران، حجت را بر مسئولان و ما تمام کردید. ما همواره یقین و اعتماد کامل داشته‌ایم که ملت ما در مقابل توطئه‌های دشمنان، یک ملت مقاوم و تواناست. این قضیه هم دلیل دیگری شد. هیچ‌کس در نظام جمهوری اسلامی، با داشتن چنین ذخیره‌های ارزشمندی مثل شماها و مثل بقیه آحاد ملت، که دارای استقامت و قدرت‌اند، در مقابل دشمنان، یک لحظه احساس ضعف نخواهد کرد. ملتی مقاوم، راهی روشن، ابزار حرکتی خدایی و الهی، درمجموع یک آینده قطعی را در مقابل این ملت قرار می‌دهد؛ آن آینده هم پیروزی است.<br /> <br /> شما عزیزان، مثل گذشته به خدا توکل کنید؛ با خدا ارتباطتان را حفظ کنید؛ دستاورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را، که انس با خدا و قرآن و صبر در مصیبت‌ها و مشکلات است، مثل ذخیره ارزشمندی، برای خودتان نگه دارید. بحمدالله آزادگان ما که برگشتند، از [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها برای من خبر آوردند که عزیزان ما اهل دعا و [[نماز]] و تهجد و رازونیاز و رابطه با خدا هستند؛ اینها را حفظ کنید، اینها خیلی ارزشمند است، مایه پیروزی ما اینهاست. بیچاره آن کسانی که در کشاکش مصیبت‌های دنیا، با خدا رابطه‌ای ندارند. به آنها خیلی سخت می‌گذرد. خوشا به حال آنهایی که در دل با خدا ارتباط دارند. خوشا به حال آنهایی که به خدا اعتماد و اتکا می‌کنند و خدا را پناه و ملجأ خودشان می‌دانند؛ این روحیات را حفظ کنید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/04&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2345&lt;/ref&gt; ====<br /> شما هم پاره تن این ملت هستید که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های عراق [[مقاومت]] کردید؛ شما هم فرزند خلف این ملت بزرگ هستید که [[شکنجه]] و تحقیر و فشار دشمن نتوانست شما را وادار به تسلیم بکند. امروز، همان‌طور که رفتید، برگشتید. مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله رفتید، مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله برگشتید. مگر این شوخی است؟ شما هم فرزند همین ملتید. این ملت هم در این ده‌دوازده سال، همین‌طور عمل کرده است.<br /> <br /> ==== دیدار حجت‌الاسلام ابوترابی با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، 1369/06/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=437&lt;/ref&gt; ====<br /> رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار ضمن تمجید و ستایش از حماسه‌های [[مقاومت]] آزادگان میهن اسلامی‌مان از خدمات بسیار ارزنده حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، که مأمن و پناهگاهی معنوی برای آزادگان به‌شمار می‌رفت، تشکر کردند و آن را تفضلی الهی برای آزادگان دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی اظهار امیدواری کردند که آزادگان عزیز همچون حضورشان در خطوط مقدم جبهه‌ها، در جریان سازندگی کشور نیز در صفوف مقدم، پیشتاز باشند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/26&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8840&lt;/ref&gt; ====<br /> در زیارت و دیدار با شما، احساس می‌کنیم که مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح و مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوارِ یک انسان مؤمن را در وجود شما می‌توان مشاهد کرد. ثواب الهی و مشاهده لطف و رأفت و رحمت حق و همچنین تجربه آن حالات و خصوصیاتی که فقط یک بنده مؤمن، آنها را درطول زندگی تجربه می‌کند، بر شما گوارا باد! <br /> <br /> بعضی از شما ده سال، بعضی از شما هشت سال، بعضی از شما هفت سال، بعضی‌تان پنج سال و بعضی‌تان دو سال زجر کشیدید؛ یک روز [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] هم بسیار است، یک ساعت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن غدارِ جبارِ بی‌دینِ دست‌شسته از انسانیت هم سخت است. <br /> <br /> شما با ذخیره گران‌بهایی برگشته‌اید و تجربه‌ها و آگاهی‌ها و توانایی‌هایی کسب کرده‌اید. این تجربه‌ها باید در خدمت سازندگی کشور به‌کار گرفته بشود. شما ارتشی‌ها در ارتش، شما سپاهی‌ها در سپاه، شما بسیجی‌ها در همه‌جای کشور هستید که باید از این تجربه‌ها و آگاهی‌ها استفاده بشود. خودتان را به‌عنوان کسانی بدانید که خدای متعال بر شما منت گذاشت، شما را زنده نگه داشت، شما را با انواع و اقسام تجربه‌ها و روحیاتی که ناشی از دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است و صبر و استقامت و حلمی که نتیجه آن دوران و آن روزهاست، به دامان و آغوش ملتتان برگردانده است؛ باید تلاش کنید، کار کنید و در صفوف مقدم باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/09/03&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2384&lt;/ref&gt; ====<br /> با بازگشت آزادگان عزیز به میهن اسلامی آحاد ملت احساس سرور و شادی می‌کنند و ما باید شکرگزار خداوند متعال باشیم، زیرا با الطاف خاص او امروز جمهوری اسلامی در دنیا همانند خورشید تابناکی به جهان نور می‌بخشد و دوست و دشمن به سرافرازی ملت ایران و مسئولین نظام اعتراف می‌کنند.<br /> <br /> شما امروز نتیجه استقامت در راه خدا را تجربه کردید و در عین جوانی با همه وجودتان این حقیقت را، که خداوند با صابرین است، در عمل شاهد بودید. شما در مقابل زور و جلوه‌های گوناگون آن دل نباختید؛‌ خداوند متعال را فراموش نکردید؛ امام،‌ ملت، انقلاب و کشورتان را از یاد نبردید و خداوند نیز نتایج شیرین صبر و [[مقاومت]] را به شما چشاند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مرداد سال 1369&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> این چندروزه، حقیقتاً یکی از شیرین‌ترین ایامِ دوران بعداز انقلاب برای ملت ما بود.<br /> <br /> ما می‌دانیم که شما درطول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در زندان‌ها، در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های دشوار و در زیر آن فشارها، یکی از چیزهایی که دل‌هایتان را زنده و پرامید نگاه می‌داشت، یاد آن چهره و روحیه پُرصلابت امام عزیزمان بود. آن بزرگوار هم خیلی به یاد [[اسرا]] بودند؛ حالِ پدری را که فرزندانش با این شکل از او دور شده باشند، راحت می‌شود فهمید. خود آن بزرگوار، در [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای که برای یکی از [[اسرا]] نوشته بودند، این حالت را تشریح کردند. نشان دادند که واقعاً داغدارِ فقدان این عزیزان هستند. حقیقتاً این روزها، جای امام خالی است. البته روحِ بزرگوارِ پُرفتوحِ آن جلیل‌القدر به ما متوجه است.<br /> <br /> شما بحمدالله برگشتید. دوران سختی بر شما گذشت. بر خانواده‌های شما هم خیلی سخت گذشت. بر ملت ایران نیز به‌خاطر نداشتن جوانان فداکار و مردان مؤمن و رزمندگان مخلصی مثل شماها و بقیه اسرای آزاده عزیز ما سخت گذشت؛ اما صبر و [[مقاومت]] و توکل به خدا، همه‌چیز را در جهت مصلحت ملت ایران و مصلحت صابران پیش برد. این هم تجربه‌ای شد. خدای متعال فرموده است:&lt;blockquote&gt;«انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 6.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;هر سختی، اگر صبر کنید، یک آسانی به‌دنبال خود دارد. ما ملت، این را در این ده‌دوازده سال، مکرر تجربه کرده‌ایم؛ این هم تجربه دیگری شد. خدا را به این خاطر شکر می‌کنیم. امیدواریم که ان‌شاءالله بقیه [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی عزیز و آزادمردان و آزادگان نور چشم ما و نور چشم ملت ایران زودتر بیایند. شما ذخیره بزرگ الهی و یک ثروت عظیم انسانی هستید که در دست دشمن غصب شده بودید. خدای متعال شما را به ملت و به این کشور اسلامی برگرداند. ان‌شاءالله همه بتوانیم وظایفمان را انجام بدهیم.<br /> <br /> ==== حکم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب به حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] برای نمایندگی ایشان در امور آزادگان ـ سال 1369 ====<br /> '''بسمه‌تعالی'''<br /> <br /> '''جناب‌ حجت‌الاسلام‌ آقای‌ [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌]] دامت‌افاضاته‌'''<br /> <br /> با سلام‌ و تحیت‌، خدا را سپاسگزارم‌ که‌ دوران‌ مرارت‌بار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]، آزادگان‌ سرافراز عزیز ما را مستحکم‌تر و آماده‌تر و در مدارج‌ کمال‌ انسانی‌ برتر و والاتر ساخت و شما که‌ قریب‌ ده‌ سال‌ در کوره شداید گداخته‌ و جوهر پاک‌ خود را نمایان‌ ساخته‌ و بر افتخار مجاهدات‌ خود در دوران‌ اختناق‌ و پس‌‌از پیروزی‌ انقلاب‌، فصل‌ جدید و درخشانی‌ افزوده‌اید، بحمدالله‌ سهم‌ وافری‌ از برکات‌ برهه ده‌ساله‌ داشته‌اید و امید است‌ همواره‌ در صراط مستقیم‌ حق‌ و صدق،‌ که‌ پوینده آن‌ می‌باشید، به‌ توفیقات‌ الهی‌ نایل‌ گردید.<br /> <br /> اینجانب‌ با توجه به‌ خدمات‌ جناب‌عالی‌ در دوران‌ ده‌ساله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]] و آشنایی‌ با مسائل آزادگان‌ عزیز، شما را به‌ نمایندگی‌ خود در [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|امور آزادگان‌]] منصوب‌ می‌کنم تا با ایجاد رابطه‌ای‌ مستمر و منضبط با آزادگان‌ سرافراز به‌ تأمین‌ نیازهای‌ معنوی‌ و فکری‌ و حفظ روحیه انقلابی‌ آنان‌ بپردازید و در سایه همکاری‌ با [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|ستاد امور آزادگان‌]] و سایر مراجع‌ و مراکزی‌ که‌ در امر آزادگان‌ فعال‌اند پیگیر نیازمندی‌های ‌این‌ عزیزان‌ باشید.<br /> <br /> ان‌شاءالله‌ آزادگان‌ عزیز، که‌ حقاً ذخایر این‌ ملت‌اند، بتوانند مسئولیت‌ شرکت‌ در بازسازی‌ کشور و همکاری‌ در پیشبرد جامعه انقلابی ‌ما به‌‌سمت‌ اهداف‌ الهی‌ و انقلابی‌ را نیز به‌ بهترین‌ وجه‌ به‌انجام ‌برسانند. توفیقات‌ شما و برادران‌ شاغل‌ را در ستاد مزبور از خداوند متعال ‌خواستارم‌. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا و آزادگان، 1369/08/02&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2372&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان کسانی هستند که افتخار سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی خودشان را همراه دارند و یاد روزها و ساعت‌ها و لحظه‌های دشوار و پُرخاطره‌ای را برای ما زنده می‌کنند. هر ساعتی که شما گذراندید، پیش خدا محفوظ است. آن شب‌های طولانی و پُررنج، آن روزهای پُرهراس و دشوار، آن سختی‌ها و فشارها، آن مرعوبیت‌ها، آن گرسنگی و سرما و گرما، آن دوری و غربت و جفاکشیدنِ از نااهلان و ایستادگی در مقابل خواست دشمنان خدا و همه این ساعت‌ها و لحظه‌ها و رنج‌ها، در دیوان الهی محفوظ است. خیال نکنید که اینها از بین رفت، همه اینها مثل یک نوار صوت و تصویر مانده است؛ یک لحظه از این لحظات از بین نرفته و پیش خدا موجود است. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان استان تهران، 1370/05/28&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2479&lt;/ref&gt; ====<br /> شما با این تجربه سنگینی که پشت سر گذاشته‌اید، باید هریک همانند ستاره‌ای بدرخشید و مظهر و سرمشق وفاداری به آرمان‌های اسلامی و اصرار بر پیمودن راه انقلاب و کانون روشنگری علیه مطامع استکبار باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای استان لرستان‌، 1370/05/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2481&lt;/ref&gt; ====<br /> در کنار شهدای عزیز ما و خانواده‌هایشان، شهیدان زنده انقلاب، یعنی جانبازان و خانواده‌های آنان هستند؛ آن زجرکشیده‌ها، آن کسانی که سلامت خودشان را در راه خدا داده‌اند. در کنار آنها، این آزادگان عزیز ما هستند که سال‌های متمادی در جبهه مقدم، یعنی در زندان‌ها و اسارتگاه‌های عراق، از شما و از آرمان‌های شما و شهیدانتان دفاع کردند و عزت اسلام را حفظ نمودند. این صبر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آزادگان، در پیش پروردگار و اولیائش، چیزی بزرگ و مستوجب ثواب عظیمی است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای قم، 1370/11/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2589&lt;/ref&gt; ====<br /> مسئله آزادگان مسئله بزرگی است. به فیلم‌های تبلیغاتی غربی‌ها و دیگران درزمینه مسائل نظامی و مسائل مربوط به اسارت‌هایشان نگاه نکنید. هیچ ملتی نتوانسته است از قشرهای مختلف، مجموعه‌ای جوان و رزمنده به‌وجود آوَرد که در سخت‌ترین شرایطِ [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، شخصیت انقلابی و ایمانی و روح رزمندگی را آن‌چنان حفظ کنند که آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] حفظ کردند؛ درحالی‌که یقیناً آنچه ملت ایران از حوادث دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] این عزیزان می‌داند، بخشی از مجموعه عظیمی از حوادث است.<br /> <br /> مگر می‌شود این حادثه را تشریح کرد؟ مگر رنج‌های لحظه‌لحظه [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را می‌شود در کلمات گنجاند، یا با زبان [[ادبیات و هنر]] تبیین کرد؟ شنیدن، مانند دیدن و لمس‌کردن نیست. اینها ایستادگی و [[مقاومت]] کردند. شاید در آن لحظه‌ای که آزادگان عزیز ما در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی با نگهبانان غلاظ و شداد دشمن روبه‌رو بودند و ایستادگی می‌کردند، بعضی از آنها امیدی هم به آزادی خودشان نداشتند. شاید در میان آنها کسانی هم بودند که خسته می‌شدند و می‌گفتند تا کی؟ اما سنت الهی این است که&lt;blockquote&gt;«فانّ مع العسر یسرا، انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 5-6.&lt;/ref&gt;». &lt;/blockquote&gt;اگر سختی‌ها را تحمل کردید، خدای متعال درهای فَرَج را خواهد گشود. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم سومین سالگرد [[رحلت امام خمینی]]&lt;sup&gt;(رحمه‌لله)&lt;/sup&gt; ، 1371/03/14&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2623&lt;/ref&gt; ====<br /> در این چند سال، پیروزی‌های گوناگونی برای ملت ما پیش آمد. آزادی آزادگان عزیز ما، که اسارتشان یکی از غصه‌های این ملت بود، یکی از این پاداش‌های الهی بود. متجاوز شناخته‌شدن رژیم جنگ‌طلب عراق در محافل جهانی، یکی دیگر از پاداش‌های خدا بود؛ این، حقانیت انقلاب و ملت ایران را ثابت کرد.<br /> <br /> به‌طور ویژه، لازم می‌دانم از خانواده‌های عزیز شهدای عالی‌قدرمان، از جانبازان عزیزمان، از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، از آزادگانمان که رنج‌ها کشیدند و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، و از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های مفقودین عزیزمان صمیمانه تشکر کنم. شما بحمدالله در همان موضعی که انقلاب از شما انتظار دارد ایستادید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2631&lt;/ref&gt; ====<br /> مرارت‌ها و سختی‌های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، روحیه و اراده آزادگان را برای پیشرفت به‌سمت اهداف انقلاب آماده و قوی کرده است. آزادگان در زمره بهترین سربازان انقلاب، آزموده‌ترین فرزندان این ملت و شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی هستند و مورد امید و اعتماد نظام محسوب می‌شوند، زیرا در راه حفظ این نظام در روزهای سخت خود را تجربه کرده و آزمایش دشواری را با سربلندی به انجام رسانده‌اند، لذا در میدان سازندگی کشور و دفاع از انقلاب و ارزش‌های اسلامی باید به‌طورِجدی آزادگان موردِ توجه قرار گیرند.<br /> <br /> انقلاب اسلامی مربوط به زمان خاصی نیست، انقلاب ما ناشی از ایمان، اعتقاد و دین یک ملت است و فاصله انسان با دین به‌حسبِ زمان کم و زیاد نمی‌شود؛ لذا این تصور که با دورشدن از مبدأ پیروزی انقلاب، انقلابی‌گریِ ما نیز ضعیف خواهد شد برداشتی اشتباه است و آزادگان باید با نشاط، اتکا به خدا و ثابت‌قدمیِ خود در صحنه‌های انقلاب دربرابر این تفکر بایستند. <br /> <br /> آزادگان به‌عنوان عناصر خودی، اصلی، حقیقی و وابسته به اسلام و انقلاب باید با امید و خوش‌بینی نسبت به آینده همواره در صحنه‌های مختلف انقلاب حضور داشته باشند و با بهره‌گرفتن از ذخیره بزرگ معنوی، که در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اندوخته‌اند، به مجاهدت خود در راه خدا ادامه دهند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ====<br /> <br /> روزی بود که وقتی نام آزادگان و گروگان‌های عزیز ما در دست دشمن، یعنی شما، برده می‌شد، دل را غبار غم و اندوه می‌پوشاند. یک فضای یأس‌آلود بر دل‌ها حاکم بود. واقعاً انسان نمی‌دانست که سرنوشت این عزیزان، این جوانان پاکیزه و مطهر، این فداکاران میدان جنگ، در دست آن رژیم قسى‌القلب و دور از انسانیت، چگونه خواهد شد و به کجا خواهد رسید. من فراموش نمی‌کنم در ماه‌های رمضان، وقتی که این دعای شریف را می‌خواندیم:&lt;blockquote&gt;«اَللهمَ فُک کُل‌ اَسیر»، قلب من مورد هجوم غم‌های گوناگونی قرار می‌گرفت؛ &lt;/blockquote&gt;غمِ [[اسیران جنگ|اسیران]]، غمِ پدران و مادران و همسران و فرزندان؛ غمِ آن لحظه‌هایی که ما به‌تفصیل نمی‌دانستیم چگونه است، اما می‌دانستیم که چقدر تلخ است، قلبمان را می‌فشرد و از اعماق قلب، این دعا را عرض می‌کردیم و فقط امید ما به معجزنمایی ذات مقدس احدیت جلت‌عظمته بود، و الا اسباب عادی، روال قضایا را طور دیگری نشان می‌داد. اینکه اسیرانِ پاک‌نهاد و فداکار ملت ایران، به تعداد ده‌ها هزار، بی‌حرف و بهانه، در مدتی کوتاه، آن‌هم با ابتکار دشمن و با شروع او، راه بیفتند و به داخل کشور بیایند، جزو رؤیاهایی بود که به‌نظر ما، جز با قدرت استثنایی خدا، امکان‌پذیر نبود. و الا، همه‌چیز تابع قدرت خداست. نَفَس‌های ما هم با قدرت الهی آمدورفت می‌کند. این، فقط با یک قدرت‌نمایی استثنایی قابل‌تأمین بود ولاغیر.<br /> <br /> بارها فکر می‌کردیم که اگر روزی جنگ هم تمام شود، این رژیم بهانه‌گیرِ بداخلاقِ قسى‌القلب تا بخواهد پنجاه هزار شصت هزار جوان رزمنده ما را به ما برگرداند، سال‌ها طول خواهد داد. کمااینکه امروز می‌بینید تعدادی از [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ما، به‌احتمالِ‌زیاد، باقی مانده‌اند؛ البته ما تعدادشان را نمی‌دانیم، اما حدس قوی می‌زنیم که تعدادی از عزیزان ما هنوز در چنگ دشمن باشند. همین حالا می‌بینید چطور رفتار می‌کنند، با چه بهانه‌گیری‌هایی، با چه اذیت‌کردن‌هایی و با چه بداخلاقی‌هایی در عرف بین‌المللی! اینها که عادی نیستند. اینها اگر می‌خواستند پنجاه هزار شصت هزار اسیر را در حال عادی برگردانند، چقدر خون دل داشت، چقدر زحمت داشت، چقدر طول می‌دادند! ممکن بود ده سال پانزده سال همین کار را به‌طول بکشانند، اما قدرت‌الهی، پا در میان گذاشت و یک بار دیگر لطف خدا بر ملت ایران چهره روشن خود را نشان داد و کاری به این عظمت، در مدتی کوتاه، با آسان‌ترین شکل انجام گرفت. چند ده هزار از فرزندان و جگرگوشگان این ملت و عزیزان دورازوطن و یوسف‌های دورمانده از یعقوب به فاصله کوتاهی وارد این کشور شدند. این حادثه، درس است.<br /> <br /> یأس موجب می‌شود که بعضی وارد میدان نشوند. یأس را باید از خود دور کرد. شما روزی که در زندان‌های رژیم بعثىِ خشن بودید، هرچه نگاه می‌کردید، جلوی چشمتان تاریکی بود. از آن مأمورِ شلاق‌به‌دستِ خشن و آن درجه‌دار غلیظ بعثی بگیرید تا خودِ صدام حسین، یکی پس‌از دیگری، با شما کأنه دشمن شخصی و خونی و پدری بودند. دست هرکدامشان می‌افتادید، بر شما آزار و [[شکنجه]] و فشاری وارد می‌کردند. این‌طور نبود؟ همه فضا تیره و تار بود. ما هم که اینجا، دور از شما، در خانه نشسته بودیم و غمِ فقدان شما برادران را داشتیم، همه‌مان این‌طور بودیم. من خودم شخصاً همین احساسات را داشتم و می‌دانم که اکثر ملت ایران هم این احساسات را داشتند، حالا چه در خانه یا فامیلشان اسیری بود، چه نبود، همه این احساسات را داشتند.<br /> <br /> لحظه‌لحظه دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] شما، صدقه است. لحظه‌لحظه صدقه است! آن لحظه‌های پررنجی که شما گذراندید، یک سرمایه شد؛ یعنی، شما به‌عنوان یک آزاده، یازده سال، ده سال، هشت سال، پنج سال، هرچه که در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بودید، ذخیره‌ای از رنج‌ها، برایتان فراهم آورد، هم از جنبه فردی، هم از جنبه اجتماعی و عمومی. این مطلب قابل‌تأمل است. <br /> <br /> آزادگان بهترین سربازان انقلاب‌اند، آزادگان آزموده‌ترین فرزندان این ملت‌اند، آزادگان شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی‌اند، آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام به‌حساب می‌آیند و باید برای کارهای آینده هم به‌حساب بیایند.<br /> <br /> اگر دشمنی در مقابل انقلاب یا در مقابل نظام جمهوری اسلامی قد عَلَم کند، اول کسی که باید مشت بر سینه او بزند آزاده است، چون آزاده بیشتر از همه، برای حفظ این نظام رنج کشیده است، او بیشتر از همه تجربه کرده است، خودش را بهتر می‌شناسد و محنت‌پذیری خود را در روزهای سخت آزمایش کرده است.<br /> <br /> آزادگان، هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب. این، آن چیزی است که شما به‌عنوان آزاده و به‌عنوان یک مسلمان انقلابی از خودتان باید توقع داشته باشید؛ باید در مقابل دشمنان و بدگویان و طعنه‌زنان انقلاب بایستید.<br /> <br /> به‌عنوان یک عنصرِ خودىِ اصلىِ حقیقی وابسته به اسلام و انقلاب، همواره در این میدان باید باقی بمانید و بنده می‌دانم که باقی می‌مانید. آن کس که مثل شما این آزمایش‌های سخت را از سر گذرانده است، بیش‌از همه، چشمش به رحمت خدا باز است. چه انسان‌های شایسته و شریفی را ما در بین آزادگانمان مشاهده کردیم و دیدیم! چه روح‌های لطیفی! چه انسان‌های آزموده‌ای!<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیه عاشقان کربلای سارى، 1374/07/22&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=9853&lt;/ref&gt; ====<br /> من نمی‌دانم خدای عظیم، خدایی که همه عظمت‌های عالم از وجود او ناشی می‌شود، وقتی چیزی را عظیم بخواند، آن چیز چقدر عظمت پیدا می‌کند، اجر جانبازان همین است؛ اینها ارزش‌های الهی است. بازماندگان شهدا و کسان جانبازان و افرادی که به‌نحوی مصیبت مجاهدت را چشیده‌اند که لفظ ایثارگران به آنها اطلاق می‌شود و لفظ درستی است، چراکه آزادگان و مفقودان و خانواده‌هایشان واقعاً ایثارگر بوده‌اند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان و اقشار مختلف مردم، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2897&lt;/ref&gt; ====<br /> ایستادگی و [[مقاومت]] آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، ملت ایران را روسفید و سربلند کرد و ما بازگشت پیروزمندانه آنان به میهن اسلامی را حادثه‌ای می‌دانیم که دست قدرت الهی آن را رقم زد. بنابراین یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطرات شبیه آن را زنده نگه دارند و آنها را قدر بدانند.<br /> <br /> بهترین، فداکارترین، پاک‌ترین، بااخلاص‌ترین و ارزشمندترین فرزندان یک ملت کسانی هستند که در مواقع سختی فداکاری می‌کنند، از خود ایستادگی نشان می‌دهند و از آبروی کشور، استقلال و هویت ملی خویش دفاع می‌کنند و اینها در ایران اسلامی، همان جوانان فداکاری هستند که با ایستادگی در مقابل دشمن، برای ملت خود افتخار و سربلندی به ارمغان آوردند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ====<br /> این روزها یکی از خاطره‌های بزرگ تاریخ انقلاب، بلکه تاریخ کشور ایران شکل گرفته است و آن خاطره بازگشت پیروزمندانه آزادگان سرافراز ماست. عقیده بنده این است که یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطره‌های شبیه آن را دائماً در ذهن خودشان داشته باشند. قضیه برگشتن [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی، که به‌حق لقب '''«آزاده»''' را به آنها داده‌اند، یک حادثه الهی بود. دست قدرت پروردگار بود که این حادثه را شکل داد و ایستادگی و مقاومت آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن ملت ایران را روسفید و سربلند کرد. البته اجر این محنت‌ها و سختی‌ها را فقط شکرگزاری خدای متعال می‌تواند بدهد. ما قابل نیستیم که از آزادگان و ایثارگران تشکر کنیم، اجر آنها با خداست، اما درعین‌حال، همه ملت ایران در همه‌جای کشور، باید لحظه‌ای این فداکاری‌ها را فراموش نکنند.<br /> <br /> همه ملت ایران وظیفه دارند که از عناصر فداکار و ایثارگر، قلباً و لساناً متشکر باشند. ما همه زیر بار منت این ایثارگران هستیم. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزاده شهید [[حسین لشگری|سرلشکر خلبان لشکری]]، 1377/01/19&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7762&lt;/ref&gt; ====<br /> خدای متعال را با همه وجود و از اعماق دل و جان سپاسگزارم که بحمداللَّه این نقطه غم‌انگیز همیشگی را در خاطر و ذهن ما و ملت ایران زدود و شما عزیزان میهن و آزادگان عزیز را که در دشوارترین شرایط، حقیقتاً سربازان فداکار انقلاب و اسلام بودید، به آغوش میهن و آغوش خانواده برگرداند. این ساعت که شما را ملاقات میکنم، برای من ساعتی بسیار عزیز و گرامی است. البته شما این را بدانید، شاید هم می‌دانید، که بنده و مسؤولین و شاید بسیاری از ملت ایران، کمتر وقتی بوده که از یادتان غافل باشیم و به‌خاطر ناراحتی شما عزیزان و خانواده‌هایتان، رنج نبریم. حقیقتاً در دل‌های مسؤولین به‌خاطر وجود عزیزان ما در چنگال دشمنانی که حتّی به قواعد جنگ هم پایبند نیستند، یک غصه دائمی وجود داشت؛ ولیکن فعلاً این برای شما اهمیت زیادی ندارد. آن چیزی که بیشتر از همه اهمیت دارد، این است که بدانید لحظه‌لحظه رنج‌های طولانیتان پیش خدای متعال، ثبت و محفوظ است.<br /> <br /> هیچ کس نمی‌تواند لحظه‌های ناراحتی طولانی شما را توصیف کند. نه انسان‌هایی که آن چیزها را درک نکردند، می‌توانند بفهمند، نه زبان‌ها می‌توانند آن را درست بیان کنند. لمس ناراحتی‌ها و رنج‌ها چیز دیگری است. شنیدن آنها از زبان دیگران، نمی‌تواند آنچه را که بر انسان رنجدیده گذشته، تصویر کند. اما در پیشگاه خدا این‌طور نیست، در پیش کرام‌الکاتبین این‌گونه نیست. در قیامت، عین عمل شما آنجا حاضر می‌شود &lt;blockquote&gt;«فمن یعمل مثقال ذرّه خیراً یره&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره زلزال، آیه 7.&lt;/ref&gt;» یعنی انسان، خودِ عمل را آن‌جا مشاهده می‌کند! &lt;/blockquote&gt;همان ثانیه‌های رنج، همان شب‌های طولانی، همان تنهایی‌ها، همان دوری‌ها و غربت‌ها، همه آن مصیبت‌هایی که برای انسان در زندان دشمن وجود دارد - آن اهانت‌ها، آن تحقیرها، آن بیخبری‌ها، آن نگرانی‌ها و دلهره‌ها، آن یاد زن و فرزند و پدر و مادر و عزیزان، آن امیدهایی که انسان می‌بیند کأنّه رفته‌رفته از افق دیدش، کمرنگ و خاموش می‌شوند و خود این، بزرگترین مصیبت‌هاست. همه این چیزهای غیرقابل تصویر، عیناً در پیش پروردگار و در محضر ذات مقدّس الهی، حضور پیدا می‌کنند. عین آن صبری که شما کردید، حضور پیدا میکند - تجسّم اعمال - عمل پیش خدای متعال محفوظ است. حسنه محفوظ است و خدای متعال، آن حسنه را در قیامت به شما برمی‌گرداند و آن، هنگامی است که شما از همیشه بیشتر به چنین چیزی نیازمندید!<br /> <br /> تنها توصیه‌ای که من به شما می‌کنم این است که عزیزان! حسنات را برای خودتان حفظ کنید. مبادا خدای نکرده در طول زندگی به خاطر چیزهایی، چیزی از این حسنات، از دست برود؛ حیف است. اینها - این صبری که شما کردید - ذخیره‌های بسیار ارزشمندی است. تعبیری در عربی هست که میگوید:&lt;blockquote&gt;«ذهب العنا و بقی الاجر». سختی‌ها مثل همه چیز عالم، گذراست. &lt;/blockquote&gt;خوشی هم می‌گذرد، سختی هم می‌گذرد. همه زندگی می‌گذرد. خوب؛ این سختی‌ها تمام شد، اما آن اجرها همه باقی مانده است. برای انسان خیلی قیمتی است که ببیند آن اجرها، آن پاداش‌های الهی، آن سپاسی که پروردگار عالم به خاطر تحمّل این صبر و این رنج کشیدن از شما دارد، برای شما باقی است. ان‌شاءاللَّه خداوند اجر شما را زیاد کند، آن را پیش خودش محفوظ بدارد، ثواب‌های زیادی به شما عنایت کند، شما را ان‌شاءاللَّه برای استقبال از یک زندگی شیرین در آینده - در میان عزیزانتان – سال‌های طولانی، مداوم و از همه جهت آماده کند و ان‌شاءاللَّه وسایل رفاه و آسایش و راحتىِ خیال و فکر شما را به جبران آن سختی‌ها فراهم نماید.<br /> <br /> همه شما، به‌خصوص آنهایی که زیاد ماندند، [[رمز مقاومت]] و ایستادگی هستید. شما نشان دهنده این حقیقت هستید که رنج‌ها می‌گذرد و اجرها می‌ماند. از همه بیشتر غم و رنج این آقای [[حسین لشگری|لشکری]] بود که ما هر وقت به یاد ایشان می‌افتادیم، حقیقتاً غمی دلمان را می‌گرفت. هجده‌نوزده سال، زمان بلندی است؛ زمان کمی نیست که ایشان در چنگ دشمن بودند و بحمداللَّه صبر و استقامت کردند. امیدواریم خدای متعال به همه شما اجر دهد و موفّقتان بدارد و ان‌شاءاللَّه [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های شما، فرزندان و کسان و والدینتان، را مشمول رحمت و خیر کند. عین این ثواب و اجری را که خدای متعال به شما می‌دهد، به کسان شما هم می‌دهد؛ چون آنها هم خیلی رنج کشیدند، خیلی زجر کشیدند. گاهی می‌شود آن کسی که خودش در زندان است و از میهن عزیز و خانواده‌اش دور است، کمتر رنج می‌کشد، تا کسانی که در انتظار او هستند و جای خالی‌اش را دائماً می‌بینند. آنها هم خیلی رنج کشیدند. خداوند ان‌شاءاللَّه به آنها هم اجری وافر عطا کند، که حتماً هم عطا خواهد کرد، ان‌شاءاللَّه موفّق باشید.<br /> <br /> ==== پیام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره بزرگداشت آزادگان‌ و حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، 1381/05/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=3136&lt;/ref&gt; ====<br /> سال‌های مجاهدت خاموش و دشوار آزادگان عزیز ما در اسارتگاه‌های عراق ازجمله مقاطع فراموش‌نشدنی تاریخ پرشکوه ما است. لحظه‌لحظه آن روزها و شب‌های فراموش‌نشدنی، سرشار از درس و خاطره و افتخار است.<br /> <br /> ملت ما از این گنجینه پربار خواهد توانست همچون ذخیره‌ای فرهنگی برای تقویت ایمان و مقاومت و امید برای نسل‌های آینده بهره گیرد. شهیدان مظلومی که در آن دوران پرمرارت جان باختند در شمار سرافرازترین شهدای دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] قرار دارند و یاد گرامی عالم مجاهد بزرگوار مرحوم حجت‌الاسلام آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی]]، که اردوگاه‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را به مدرسه بزرگی از تقوا و آگاهی و استقامت تبدیل کرده بود، همواره در چشم ملت ایران گرامی و پایدار است. آزادگان عزیز می‌توانند با زنده‌نگه‌داشتن آن ذخائر معنوی و آن خاطره‌های پرشکوه، رسالت دینی و انقلابی خود را همچنان حفظ کنند. توفیق همگان را از خداوند متعال مسئلت می‌کنم.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از ایثارگران و خانواده‌های شهدای استان کرمان، 1384/02/12&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3281&lt;/ref&gt; ====<br /> استان کرمان با بیش‌از شش هزار شهید و حدود 25 هزار ایثارگر، شامل شهید و جانباز و آزاده، و با داشتن شهدای عالی‌مقام و نامدار، از قبیل شهید باهنر، و با چهره‌های ماندگاری در میان آزادگان مثل شهید [[شهسواری ،محمد|محمد شهسواری]]، که یاد و خاطره و صدای او همچنان در گوش همه ما هست، و با داشتن روستاها و بخش‌هایی که در تقدیم شهیدان رتبه اول را در کشور احراز کرده‌اند، مثل رابر و روستای گُنجان، یک استان ممتاز است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1391/05/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20751&lt;/ref&gt; ====<br /> دوران اسارت، کوتاه‌شده قرن‌هایی است که انسان‌های بااستعداد را تبدیل کرده است به الماس‌های درخشان، آزادگان. خوش‌وقتم از دیدار امروز و متأسفم از اینکه کم توفیق پیدا کردیم شما عزیزان آزاده را در جلساتی شبیه به این زیارت کنیم. به‌وسیله جمع شما در این جلسه معنوی و صمیمی و برادرانه، سلام عرض می‌کنم به همه آزادگان سراسر کشور، قریب چهل هزار آزاده باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی. <br /> <br /> مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] از ابعاد مختلفی قابل‌توجه است، یکی از ابعاد، همین خاطرات باارزشی است که دوستان بیان کردید. البته بنده تعدادی از کتاب‌های مربوط به خاطرات آزادگان را و همچنین آنچه‌که مربوط است به سید عزیز بزرگوار ما، [[سید آزادگان]] مرحوم آقای ابوترابی، مطالعه کرده‌ام. می‌توان حدس زد که آنچه در خلال بیانات و نوشته‌ها درمورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شده است، یک بخش کوچکی است از یک داستان بلند و ما همچنان احتیاج داریم که این داستان بلند را بشنویم. <br /> <br /> من همین‌جا عرض بکنم که انصافاً درطول این بیست‌ودوسالی که از بازگشت [[اسیران جنگ|اسیران]] عزیز ما و آزادگان بلندآوازه ما می‌گذرد، کم‌کاری صورت گرفته. ما باید چندین‌برابرِ آنچه‌که تاکنون کتاب نوشته شده است، دراین‌خصوص کتاب داشته باشیم؛ ما باید فیلم‌های هنری برجسته‌ای از وضع آزادگانمان در اردوگاه‌ها و زندان‌ها داشته باشیم. شما ببینید غربی‌ها و مؤسسات بزرگ فیلم‌سازی چقدر راجع‌به ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی که در جنگ دوم یا جنگ اول داشتند، فیلم تهیه کردند، فیلم‌های خوب، فیلم‌های برجسته، درحالی‌که آنچه در آن فیلم‌ها وجود دارد، نشان‌دهنده روحیات مادی آن اسیرانی است که گرفتار شده بودند که در زندگی آنها، در حرفه آنها، در معاملات آنها به‌چشم می‌خورد. همچنان‌که شنیدم مأمور صلیب‌سرخ به آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] می‌گفته است که ما وقتی به اردوگاه‌های [[اسیران جنگ]] در کشورهای دیگر می‌رویم، سرخوردگی و افسردگی و خودزنی و خودکشی و اینها مشاهده می‌کنیم، چرا شما ندارید؟ او باید این سؤال را می‌کرد. جوابش معلوم است، وقتی دل با معنویت آشنا نبود، با خدا آشنا نبود، نتیجه‌اش همان است. وقتی دل با خدا آشنا بود، وقتی احساس ارتباط کرد، وقتی احساس اعتماد کرد، وقتی خود را تنها ندید، وقتی در درون سلول‌های تنگ و [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;بار، بهشت معنوی را با خود مشاهده کرد، آن‌چنان که در بیانات این عزیزان بود و در خاطراتی که نوشته شده هست، دیگر افسردگی جایی ندارد، سرخوردگی جایی ندارد، خودکشی معنا ندارد. این یک بخش از قضیه است که ما باید از ذره‌ذره این بحر عمیق و وسیع، که زندگی آزادگان است، بیشتر از این مطلع باشیم که مطلع نیستیم. فیلم‌های خوبی باید ساخته شود، کتاب‌های خوبی باید نوشته شود، خاطره‌ها باید گفته شود. همین خاطره‌هایی که امروز گفته شد، یک دنیا حرف در اینها هست؛ چقدر خوب است که اینها پخش شود. من نظرم این است که همین خاطراتی که امروز گفته شد، عیناً در صداوسیما منتشر شود، پخش شود تا مردم بشنوند. اینها ذخائر ماست، اینها سرمایه‌های ماست، همین سرمایه‌هاست که اسلام را نگه داشت، شیعه را نگه داشت، جمهوری اسلامی را به قدرت و عزت رساند، ملت ایران را در دنیا سرافراز کرد. این یک بُعد قضیه است، بعد دیگر قضیه، مسئله عبرت و سنت الهی است.<br /> <br /> من عقیده دارم و تأکید می‌کنم که حتماً ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شود، نوشته شود، به تصویر کشیده شود، کارهای هنری فاخر بر روی آن انجام بگیرد. این معنایش حمایت از یک قشر، دفاع از یک حادثه نیست، این معنایش امضاکردن و محکم و قطعی‌کردن سند پیروزی ملت ایران است و این کار باید انجام بگیرد. من از هنرمندان کشورمان و از مسئولان رسانه‌ها می‌خواهم که این کار را بکنند و شما باید کمک کنید. خوشبختانه آن‌طور که حالا از بیانات دوستان استفاده شد و بنده هم بی‌اطلاع نیستم، سندهای زیادی وجود دارد، بعلاوه خود شما سندهای زنده هستید، از حافظه‌ها کمک بگیرید، بدون کم‌وزیاد، بدون افراط و تفریط، آنچه‌که واقع شده بگویید. وقتی این با بیان هنری همراه شود، در دل‌ها و روحیه‌ها غوغا می‌کند؛ این هم یک بعد قضیه اسارت شما و آزادگی شماست.<br /> <br /> یک بُعد هم، بعد ثواب الهی است. آن روزی که اولْ‌بار آزادگان عزیز وارد کشور شده بودند و یک جماعتی از آنها، شاید چند هزار نفر، در همین حسینیه خدمتشان رسیدیم و آنها را ملاقات کردیم و سید عزیزِ بزرگوارمان مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] سخنرانی کرد، من از دیدن این منظره و این جوان‌ها و بازیافت این ارزش‌های بزرگ که برگشته بودند، قلبم خیلی متلاطم بود، گفتم که بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست؛ ما فراموش می‌کنیم، خود شما فراموش می‌کنید، اما کرام‌الکاتبین الهی فراموش نمی‌کنند، آن مجاهدت‌ها محفوظ است. منتها سعی کنید اینها را حفظ کنید؛ این دیگر، هم نصیحت به خود ماست، هم نصیحت به شما عزیزان است.<br /> <br /> اجر آزادگان یک طرف، اجر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، همسران، فرزندان، پدرها، مادرها و نزدیکان یک طرف. ما گاهی که توفیق پیدا می‌کردیم در خانه شهیدی با پدر و مادر یا کسان [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ی ملاقات کنیم، انسان می‌فهمید که این [[خانواده]] [[اسیران جنگ|اسیر]] چه حالی دارند، چه احساسی دارند؛ احساس آنها سخت‌تر و تلخ‌تر از احساس خانواده شهید بود.<br /> <br /> برادر یک [[اسیران جنگ|اسیر]] مفقودالاثری به من گفت: &lt;blockquote&gt;شما دیدید که خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه دارند، شب عملیات چه حالی دارند؟&lt;/blockquote&gt;راست می‌گفت دیگر؛ شب عملیات که می‌شد و همه می‌فهمیدند امشب عملیات است، آن خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه داشتند، دلشان متلاطم بود. این برادرِ آن مفقودالاثر به من گفت که برای ما هر شب، شب عملیات است، هر شب دلمان متلاطم است که او در چه حالی است، در چه وضعی است و امروز چه خواهد شد؛ این سختی‌هایی است که [[خانواده انتظار|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها تحمل کردند، لذا اجر آنها هم خیلی والا و بلند است.<br /> <br /> یک ملت عزتش، قدرتش، صدرنشینانش در تاریخ به مجاهدت فرزندانش بستگی دارد. این مجاهدت گاهی در جبهه است، گاهی در میدان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است. با این قهرمانی‌هایی که شماها در میدان اسارت نشان دادید، این استقامت‌ها، این ایستادگی‌ها. خب، کسانی در همان دوران شهید شدند، [[محمد جواد تندگویان|شهید تندگویان]] و بسیاری از شهدای دیگری که از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] برنگشتند؛ اکثراً هم با سرافرازی برگشتند. امیدواریم خدای متعال اجر شما را محفوظ بدارد و آن کسانی که در این دوران تأثیرگذار بودند، خدمتگزار بودند، دیگران را هدایت کردند و در رأس همه، سید بزرگوار عزیز ما، مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، ان‌شاءالله خداوند درجاتشان را عالی کند.<br /> <br /> همچنان که ستاره صبح امید درخشید، یک بار در انقلاب اسلامی، یک بار در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]، یک بار در زندگی شما آزادگان، در این قضیه هم قطعاً شفق امید خواهد درخشید و قطعاً فلسطین به دست مردم فلسطین برخواهد گشت و این زائده دروغی و جعلی از صحنه جغرافیا محو خواهد شد؛ در این تردیدی نیست.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 1]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 2]]<br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 3]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 4]]<br /> <br /> * [[اسارت در كلام امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> دیدار جمعی از آزادگان با رهبر انقلاب در سال ۷۷، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/wiicv95<br /> <br /> اهمیت و عظمت دفاع مقدس در بیانات رهبر معظم انقلاب، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/pwy26yl<br /> <br /> این انقلاب ادامه دارد، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/HOM8c<br /> <br /> روایتی از دیدار با رهبری، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/k920d4w<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;آزادگان در کلام رهبری&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&amp;veaction=edit&amp;section=29 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[index.php?title=رده:اسارت و اسیران]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=12349 آزادگان در کلام رهبری 2026-11-12T12:02:51Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>[[پرونده:دیدار.jpg|بندانگشتی|[[پرونده:دیدار2.jpg|بندانگشتی|[[پرونده:دیدار1.jpg|بندانگشتی]]]]دیدار آزادگان با رهبری، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br /> اسوه‌سازی جامعه از سبک زندگی شهدا و ایثارگران، ترویج فرهنگ و ارزش‌های دفاع مقدس، پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت، پاسداری از یاد و نام شهدا و ایثارگران و همچنین قدردانی از [[خانواده]] بزرگ دفاع مقدس ازجمله دلائل دیدارهای مکرر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اهالی دفاع مقدس است. <br /> <br /> طی سال‌های که از آزادی آزادگان سرافراز می‌گذرد، بیش‌از 10 دیدار رهبر انقلاب و جمعی از آزادگان به ثبت رسیده است، برخی از این دیدارها اختصاصی و برخی دیگر با حضور جمعی از اهالی دفاع مقدس &lt;sup&gt;(خانواده شهدا، ایثارگران ورزمندگان)&lt;/sup&gt; بوده است. در دیدار با مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین، [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] و نیز در دیدارهای اهالی دفاع مقدس، حضور آزادگان در سخنان ایشان، حتی قبل‌از آزادی بزرگ [[اسیران جنگ|اسیران]] و پس‌ازآن، بسیار پررنگ و قابل‌تأمل است.<br /> <br /> حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزادگان در تأیید قابلیت‌های آنها می‌فرمایند: &lt;blockquote&gt;«آزادگان هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب» &lt;/blockquote&gt;و نیز در دیدار 1391/05/25 وعده پاداش الهی را برای آنان این‌گونه یادآوری می‌کنند: &lt;blockquote&gt;«بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == 22 ویژگی با موضوع آزادگان در کلام مقام معظم رهبری ==<br /> *  آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام؛<br /> *  آزادگان ذخیره بزرگ الهی و ثروت عظیم انسانی؛<br /> *  آزادگان مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت؛<br /> *  آزادگان ذخیره‌های ارزشمند؛<br /> * آزادگان حافظ آبروی ملت؛<br /> *  آزادگان پاره تن ملت؛<br /> * آزادگان حافظ عزت و آبروی اسلام و کشور؛<br /> *  آزادگان فرزندان خوب و شجاع و سربلند این کشور و اسلام؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوار یک انسان مؤمن؛<br /> *  آزادگان ذخیره گرانبهای تجربه‌ها، آگاهی‌ها و توانایی‌ها؛<br /> * آزادگان صاحب سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی؛<br /> * آزادگان نتیجه استقامت در راه خدا؛<br /> * آزادگان سربازان انقلاب و آزموده‌‌ترین فرزندان ملت؛<br /> * آزادگان، بهترین سربازان انقلاب؛<br /> * آزادگان شایسته‌‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری؛<br /> * آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام؛<br /> * آزادگان باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی؛<br /> * آزادگان رنج‌کشیده‌ترین افراد برای حفظ این نظام؛<br /> * آزادگان  الماس‌های درخشان؛<br /> * آزادگان سندهای زنده؛<br /> * آزادگان ستاره راهنما.<br /> <br /> == خلاصه‌ای از سخنان مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، درخصوص آزادگان و [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دفاع مقدس&lt;ref&gt;قابل بازیابی از [https://farsi.khamenei.ir/ https://farsi.khamenei.ir]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> ==== بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف مردم ،1368/08/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=357&lt;/ref&gt; ====<br /> هر یک نفر از جوانان ما در جبهه، براى استکبار یک خطر محسوب می‌شد. هر یک نفر از [[اسرا]]ى ما که امروز در زندان‌هاى دولت بعثى هستند، براى استکبار به‌عنوان یک خطر بالقوه و بالفعل به‌حساب می‌آید؛ &lt;sup&gt;[این را]&lt;/sup&gt; [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] بدانند و افتخار کنند. همچنان‌که خانواده‌هاى شهدا به شهداى خودشان افتخار کردند، [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] هم به این آزادمردان و جوانان آزاده باید افتخار کنند؛ ما می‌دانیم اینها چقدر مردانگى و قدرت نفْس از خودشان نشان دادند و دشمن نتوانسته اینها را هضم کند. البته روى [[اسرا]]ى عزیزمان درطول این چند سال سخت‌گیری‌ها و فشارهایى هم داشتند؛ ولى آنها مَردند، آنها مؤمن‌اند، تحمل کردند و ایستادگى کردند. حالا همان رژیمى که آن‌قدر نسبت به [[اسرا]] سخت‌گیرى کرده است، براى مصلحت خودش و براى فریب افکار عمومى مردم دنیا می‌گوید مسئله [[اسرا]] یک مسئله انسانى است! این را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کند و قبل از عقب‌نشینى می‌گوید بیایید [[اسرا]] را مبادله کنیم! کدام [[اسرا]] را مبادله کنید؟ [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;یى که ثبت‌نام نشده‌اند؟ چندین هزار از [[اسرا]]ى ما در زندان‌ها و [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى رژیم بعثى هنوز ثبت‌نام نشده‌اند و [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] این‌قدر شجاعت و بی‌طرفى نداشته که برود اینها را ثبت‌نام بکند. &lt;sup&gt;[فقط]&lt;/sup&gt; یک تعدادى از [[اسرا]]ى ما در آنجا ثبت‌نام شده‌اند. می‌گویند بیایید همه [[اسرا]]ى عراقى را که در ایران هستند، به ما بدهید، این تعداد [[اسیران جنگ|اسیر]] را بگیرید! بعد ما بیفتیم دنبال عراق، چند سال مدام التماس &lt;sup&gt;[کنیم]&lt;/sup&gt; که ما چند هزار [[اسیران نوجوان و جوان|اسیر]] دیگر آنجا داریم. آنها دلشان این‌جور چیزى می‌خواهد. مسئله [[اسرا]] را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کنند؛ درحالی‌که از اولی‌ترین و ابتدائی‌ترین خدماتى که باید نسبت به [[اسرا]] انجام بشود، خوددارى کردند؛ حتى اجازه ندادند که اسم اینها روى کاغذ و در لیست‌هاى [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] بیاید که مشخص بشود اینها اسیرند. تعداد زیادى از مفقودین ما جزو اسرائند که رژیم عراق هیچ نام و نشانى از اینها نداده و دستگاه‌هاى استکبار جهانى، همان‌هایى که در دوران جنگ دائماً از عراق حمایت کردند، امروز هم مسئله [[اسرا]] را عَلَم کرده‌اند. ما به سرنوشت [[اسرا]] بیش از آنها علاقه‌مندیم. ما بیش از آنها دلمان می‌خواهد فرزندان ما و عزیزان ما، که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى عراق هستند، برگردند. هیچ‌کس به قدر ما براى این کار دل نمی‌سوزاند و علاقه ندارد؛ اما ما نمی‌خواهیم فریب دشمن را بخوریم، ما نمی‌خواهیم دستخوش بازیچه سیاسى سیاست‌مداران خبیثى بشویم که در تمام هشت سال [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، پشت سر عراق بودند و به او کمک کردند؛ حالا اینجا هم می‌خواهند به او کمک کنند. بله، مسئله [[اسرا]] مسئله انسانى است، اما قدم اول براى حل این مسئله انسانى این است که عراق صادقانه بگوید چقدر [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانى دستش هست؛ [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، که یک مؤسسه‌اى است که باید بی‌طرف باشد، تاکنون این کار را انجام نداده. البته این هم به‌خاطر مسلمان‌بودن ما است. ما در راه خدا و براى مسلمان‌بودن، از این چیزها زیاد تحمل کرده‌ایم، باز هم تحمل می‌کنیم و به فضل پروردگار، با استقامتِ خودمان، آخر دشمن را به زانو درخواهیم آورد.<br /> <br /> هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى شهداى عزیزمان، هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]]ى عزیزمان، هم جانبازان عزیزمان و خانواده‌هاى گرامی‌شان قدر خودشان را بدانند و بدانند که عمل آنها امروز چقدر ارزش داشته و دارد و چقدر براى عظمت اسلام داراى تأثیر بوده. البته همه مردم باید قدر بدانند و دستگاه‌هاى دولتى و مردم معمولى باید بدانند که شهید و خانواده‌اش و جانباز و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش و [[اسیران جنگ|اسیر]] و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش، جزو برجسته‌ترین انسان‌ها و شریف‌ترین و عزیزترینِ آنها هستند و باید همین‌جور هم با آنها معامله بشود. البته معامله خدا و آنچه خدا با شما خواهد کرد، از همه بالاتر، از همه باارزش‌تر و از همه ماندگارتر است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/05/29&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام هستند که خداوند آنان را به آغوش ملت قدرشناس ایران اسلامی بازگرداند. تجربه نشان داده است که براثر صبر و [[مقاومت]] همه‌چیز در جهت مصلحت ملت مسلمان و باایمان و بردبار ایران به‌پیش خواهد رفت.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/01&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=432&lt;/ref&gt; ====<br /> آن باغبان چیره‌دست و آن پدرمهربان امت اگر امروز در میان ما بود و می‌دید که نهال‌های برومندش و فرزندان دلاورش، بعداز سال‌های متوالی [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمنان، چگونه بالنده و سربلند و پرشور برگشته‌اند و دست تطاول روزگار نتوانسته کمترین تأثیر منفی بر روی روحیه و جان‌های منور آنان بگذارد چقدر لذت می‌برد و شاد می‌گردید.<br /> <br /> در این چند روز اخیر، نعم الهی برای ملت ما متوالی بوده است؛ اما غیر از نعمت پیروزی و بازگشت شما فرزندان ملت و نور چشم‌های عزیز ما دو نعمت بزرگ‌تر دیگری نیز وجود دارد، اول‌آنکه شما آن‌چنان بازگشته‌اید که دل هر عاشق اسلام را شاد کرده و دل هر انسان دلسوز و دردمند را امیدوار کرده‌اید و مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت شده‌اید و دوم‌آنکه کاملاً احساس کرده‌ایم که دست قدرتمند خداوند پشت سر این ملت، کشور، نظام و انقلاب همچنان وجود دارد.<br /> <br /> هر ملتی لحظاتی در زندگی خود دارد که در آن همه مردم امتحان می‌شوند. همان‌طورکه یک فرد در سختی‌ها و لحظات حساس دچار امتحان است، یک ملت هم همین‌طور است. اگر ملتی از امتحان‌ها سربلند بیرون آمد، می‌تواند به خود، به قدرت و توانایی‌های خود و به آینده‌اش اعتماد کند. ما ملتی هستیم که به برکت اسلام عزیز و ایمان اسلامی، از خیلی از این گذرگاه‌های امتحان، با سربلندی عبور کرده‌ایم؛ کمتر ملتی را این‌طور سراغ داریم. گذشته تاریخی را کاری ندارم، در دوره‌های قبل تاریخ، فرازونشیب‌ها زیاد بوده، لیکن آنچه که در روزگار ما و به برکت اسلام پیش آمد، یکسره افتخارآمیز بود؛ یکی از آنها، همین مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فرزندان ماست که شما عزیزان باشید.<br /> <br /> ملت ما خوب امتحانی دادند. [[اسرا]] هم حقیقتاً آزادمردی نشان دادند. اینکه ما به اسرایمان «آزادگان» می‌گوییم، بی‌وجه نیست. شما که برگشتید، آبرومند و سربلند برگشتید؛ دین و اعتقاد و دلبستگی‌تان به امام و اسلام و انقلاب را حفظ کردید؛ پیش دشمن، آبروی ملت را حفظ نمودید و ملت را سرشکسته نکردید. اینها خیلی ارزش دارد. امروز هم که برگشته‌اید، بحمدالله پیروز برگشته‌اید.<br /> <br /> ما [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی از بعضی از آزادگان درطول این دو سالِ بعداز آتش‌بس تا امروز داشته‌ایم که به خانواده‌هایشان می‌نوشتند. وقتی [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها می‌فهمیدند که ما مخاطب هستیم، [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را می‌آوردند و به ما می‌دادند. من هم برای خیلی از این [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها جواب می‌نوشتم. می‌نوشتند که شما برای آزادی ما به دشمن باج ندهید. این را [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌نوشت. این برای یک ملت خیلی مهم است که [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ش در دست دشمن، به‌جای اینکه مثل انسان‌های بی‌ایمان، مرتب التماس کند که بیایید من را آزاد کنید، [[نامه]] بنویسد که من می‌خواهم با سربلندی آزاد بشوم؛ نمی‌خواهد به‌خاطر آزادی من، پیش دشمن کوچک بشوید. اینها را ما داشتیم؛ اینها جزو اسناد شرف ملی ماست و تا ابد محفوظ خواهد بود.<br /> <br /> ازطرف [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و ملت هم همین‌طور بود. بااینکه پدران، مادران، همسران و فرزندان سخت می‌گذراندند، اما هرگز مشکلی برای مسئولان درست نکردند و فشار نیاوردند. می‌فهمیدند که مسئولان تلاش می‌کنند، تا اسرایشان با سربلندی و افتخار آزاد بشوند.<br /> <br /> شما آزادگان و عزیزان زندانی و در بند ما و نیز ملت ایران، حجت را بر مسئولان و ما تمام کردید. ما همواره یقین و اعتماد کامل داشته‌ایم که ملت ما در مقابل توطئه‌های دشمنان، یک ملت مقاوم و تواناست. این قضیه هم دلیل دیگری شد. هیچ‌کس در نظام جمهوری اسلامی، با داشتن چنین ذخیره‌های ارزشمندی مثل شماها و مثل بقیه آحاد ملت، که دارای استقامت و قدرت‌اند، در مقابل دشمنان، یک لحظه احساس ضعف نخواهد کرد. ملتی مقاوم، راهی روشن، ابزار حرکتی خدایی و الهی، درمجموع یک آینده قطعی را در مقابل این ملت قرار می‌دهد؛ آن آینده هم پیروزی است.<br /> <br /> شما عزیزان، مثل گذشته به خدا توکل کنید؛ با خدا ارتباطتان را حفظ کنید؛ دستاورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را، که انس با خدا و قرآن و صبر در مصیبت‌ها و مشکلات است، مثل ذخیره ارزشمندی، برای خودتان نگه دارید. بحمدالله آزادگان ما که برگشتند، از [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها برای من خبر آوردند که عزیزان ما اهل دعا و [[نماز]] و تهجد و رازونیاز و رابطه با خدا هستند؛ اینها را حفظ کنید، اینها خیلی ارزشمند است، مایه پیروزی ما اینهاست. بیچاره آن کسانی که در کشاکش مصیبت‌های دنیا، با خدا رابطه‌ای ندارند. به آنها خیلی سخت می‌گذرد. خوشا به حال آنهایی که در دل با خدا ارتباط دارند. خوشا به حال آنهایی که به خدا اعتماد و اتکا می‌کنند و خدا را پناه و ملجأ خودشان می‌دانند؛ این روحیات را حفظ کنید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/04&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2345&lt;/ref&gt; ====<br /> شما هم پاره تن این ملت هستید که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های عراق [[مقاومت]] کردید؛ شما هم فرزند خلف این ملت بزرگ هستید که [[شکنجه]] و تحقیر و فشار دشمن نتوانست شما را وادار به تسلیم بکند. امروز، همان‌طور که رفتید، برگشتید. مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله رفتید، مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله برگشتید. مگر این شوخی است؟ شما هم فرزند همین ملتید. این ملت هم در این ده‌دوازده سال، همین‌طور عمل کرده است.<br /> <br /> ==== دیدار حجت‌الاسلام ابوترابی با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، 1369/06/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=437&lt;/ref&gt; ====<br /> رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار ضمن تمجید و ستایش از حماسه‌های [[مقاومت]] آزادگان میهن اسلامی‌مان از خدمات بسیار ارزنده حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، که مأمن و پناهگاهی معنوی برای آزادگان به‌شمار می‌رفت، تشکر کردند و آن را تفضلی الهی برای آزادگان دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی اظهار امیدواری کردند که آزادگان عزیز همچون حضورشان در خطوط مقدم جبهه‌ها، در جریان سازندگی کشور نیز در صفوف مقدم، پیشتاز باشند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/26&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8840&lt;/ref&gt; ====<br /> در زیارت و دیدار با شما، احساس می‌کنیم که مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح و مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوارِ یک انسان مؤمن را در وجود شما می‌توان مشاهد کرد. ثواب الهی و مشاهده لطف و رأفت و رحمت حق و همچنین تجربه آن حالات و خصوصیاتی که فقط یک بنده مؤمن، آنها را درطول زندگی تجربه می‌کند، بر شما گوارا باد! <br /> <br /> بعضی از شما ده سال، بعضی از شما هشت سال، بعضی از شما هفت سال، بعضی‌تان پنج سال و بعضی‌تان دو سال زجر کشیدید؛ یک روز [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] هم بسیار است، یک ساعت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن غدارِ جبارِ بی‌دینِ دست‌شسته از انسانیت هم سخت است. <br /> <br /> شما با ذخیره گران‌بهایی برگشته‌اید و تجربه‌ها و آگاهی‌ها و توانایی‌هایی کسب کرده‌اید. این تجربه‌ها باید در خدمت سازندگی کشور به‌کار گرفته بشود. شما ارتشی‌ها در ارتش، شما سپاهی‌ها در سپاه، شما بسیجی‌ها در همه‌جای کشور هستید که باید از این تجربه‌ها و آگاهی‌ها استفاده بشود. خودتان را به‌عنوان کسانی بدانید که خدای متعال بر شما منت گذاشت، شما را زنده نگه داشت، شما را با انواع و اقسام تجربه‌ها و روحیاتی که ناشی از دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است و صبر و استقامت و حلمی که نتیجه آن دوران و آن روزهاست، به دامان و آغوش ملتتان برگردانده است؛ باید تلاش کنید، کار کنید و در صفوف مقدم باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/09/03&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2384&lt;/ref&gt; ====<br /> با بازگشت آزادگان عزیز به میهن اسلامی آحاد ملت احساس سرور و شادی می‌کنند و ما باید شکرگزار خداوند متعال باشیم، زیرا با الطاف خاص او امروز جمهوری اسلامی در دنیا همانند خورشید تابناکی به جهان نور می‌بخشد و دوست و دشمن به سرافرازی ملت ایران و مسئولین نظام اعتراف می‌کنند.<br /> <br /> شما امروز نتیجه استقامت در راه خدا را تجربه کردید و در عین جوانی با همه وجودتان این حقیقت را، که خداوند با صابرین است، در عمل شاهد بودید. شما در مقابل زور و جلوه‌های گوناگون آن دل نباختید؛‌ خداوند متعال را فراموش نکردید؛ امام،‌ ملت، انقلاب و کشورتان را از یاد نبردید و خداوند نیز نتایج شیرین صبر و [[مقاومت]] را به شما چشاند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مرداد سال 1369&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> این چندروزه، حقیقتاً یکی از شیرین‌ترین ایامِ دوران بعداز انقلاب برای ملت ما بود.<br /> <br /> ما می‌دانیم که شما درطول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در زندان‌ها، در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های دشوار و در زیر آن فشارها، یکی از چیزهایی که دل‌هایتان را زنده و پرامید نگاه می‌داشت، یاد آن چهره و روحیه پُرصلابت امام عزیزمان بود. آن بزرگوار هم خیلی به یاد [[اسرا]] بودند؛ حالِ پدری را که فرزندانش با این شکل از او دور شده باشند، راحت می‌شود فهمید. خود آن بزرگوار، در [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای که برای یکی از [[اسرا]] نوشته بودند، این حالت را تشریح کردند. نشان دادند که واقعاً داغدارِ فقدان این عزیزان هستند. حقیقتاً این روزها، جای امام خالی است. البته روحِ بزرگوارِ پُرفتوحِ آن جلیل‌القدر به ما متوجه است.<br /> <br /> شما بحمدالله برگشتید. دوران سختی بر شما گذشت. بر خانواده‌های شما هم خیلی سخت گذشت. بر ملت ایران نیز به‌خاطر نداشتن جوانان فداکار و مردان مؤمن و رزمندگان مخلصی مثل شماها و بقیه اسرای آزاده عزیز ما سخت گذشت؛ اما صبر و [[مقاومت]] و توکل به خدا، همه‌چیز را در جهت مصلحت ملت ایران و مصلحت صابران پیش برد. این هم تجربه‌ای شد. خدای متعال فرموده است:&lt;blockquote&gt;«انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 6.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;هر سختی، اگر صبر کنید، یک آسانی به‌دنبال خود دارد. ما ملت، این را در این ده‌دوازده سال، مکرر تجربه کرده‌ایم؛ این هم تجربه دیگری شد. خدا را به این خاطر شکر می‌کنیم. امیدواریم که ان‌شاءالله بقیه [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی عزیز و آزادمردان و آزادگان نور چشم ما و نور چشم ملت ایران زودتر بیایند. شما ذخیره بزرگ الهی و یک ثروت عظیم انسانی هستید که در دست دشمن غصب شده بودید. خدای متعال شما را به ملت و به این کشور اسلامی برگرداند. ان‌شاءالله همه بتوانیم وظایفمان را انجام بدهیم.<br /> <br /> ==== حکم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب به حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] برای نمایندگی ایشان در امور آزادگان ـ سال 1369 ====<br /> '''بسمه‌تعالی'''<br /> <br /> '''جناب‌ حجت‌الاسلام‌ آقای‌ [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌]] دامت‌افاضاته‌'''<br /> <br /> با سلام‌ و تحیت‌، خدا را سپاسگزارم‌ که‌ دوران‌ مرارت‌بار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]، آزادگان‌ سرافراز عزیز ما را مستحکم‌تر و آماده‌تر و در مدارج‌ کمال‌ انسانی‌ برتر و والاتر ساخت و شما که‌ قریب‌ ده‌ سال‌ در کوره شداید گداخته‌ و جوهر پاک‌ خود را نمایان‌ ساخته‌ و بر افتخار مجاهدات‌ خود در دوران‌ اختناق‌ و پس‌‌از پیروزی‌ انقلاب‌، فصل‌ جدید و درخشانی‌ افزوده‌اید، بحمدالله‌ سهم‌ وافری‌ از برکات‌ برهه ده‌ساله‌ داشته‌اید و امید است‌ همواره‌ در صراط مستقیم‌ حق‌ و صدق،‌ که‌ پوینده آن‌ می‌باشید، به‌ توفیقات‌ الهی‌ نایل‌ گردید.<br /> <br /> اینجانب‌ با توجه به‌ خدمات‌ جناب‌عالی‌ در دوران‌ ده‌ساله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]] و آشنایی‌ با مسائل آزادگان‌ عزیز، شما را به‌ نمایندگی‌ خود در [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|امور آزادگان‌]] منصوب‌ می‌کنم تا با ایجاد رابطه‌ای‌ مستمر و منضبط با آزادگان‌ سرافراز به‌ تأمین‌ نیازهای‌ معنوی‌ و فکری‌ و حفظ روحیه انقلابی‌ آنان‌ بپردازید و در سایه همکاری‌ با [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|ستاد امور آزادگان‌]] و سایر مراجع‌ و مراکزی‌ که‌ در امر آزادگان‌ فعال‌اند پیگیر نیازمندی‌های ‌این‌ عزیزان‌ باشید.<br /> <br /> ان‌شاءالله‌ آزادگان‌ عزیز، که‌ حقاً ذخایر این‌ ملت‌اند، بتوانند مسئولیت‌ شرکت‌ در بازسازی‌ کشور و همکاری‌ در پیشبرد جامعه انقلابی ‌ما به‌‌سمت‌ اهداف‌ الهی‌ و انقلابی‌ را نیز به‌ بهترین‌ وجه‌ به‌انجام ‌برسانند. توفیقات‌ شما و برادران‌ شاغل‌ را در ستاد مزبور از خداوند متعال ‌خواستارم‌. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا و آزادگان، 1369/08/02&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2372&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان کسانی هستند که افتخار سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی خودشان را همراه دارند و یاد روزها و ساعت‌ها و لحظه‌های دشوار و پُرخاطره‌ای را برای ما زنده می‌کنند. هر ساعتی که شما گذراندید، پیش خدا محفوظ است. آن شب‌های طولانی و پُررنج، آن روزهای پُرهراس و دشوار، آن سختی‌ها و فشارها، آن مرعوبیت‌ها، آن گرسنگی و سرما و گرما، آن دوری و غربت و جفاکشیدنِ از نااهلان و ایستادگی در مقابل خواست دشمنان خدا و همه این ساعت‌ها و لحظه‌ها و رنج‌ها، در دیوان الهی محفوظ است. خیال نکنید که اینها از بین رفت، همه اینها مثل یک نوار صوت و تصویر مانده است؛ یک لحظه از این لحظات از بین نرفته و پیش خدا موجود است. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان استان تهران، 1370/05/28&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2479&lt;/ref&gt; ====<br /> شما با این تجربه سنگینی که پشت سر گذاشته‌اید، باید هریک همانند ستاره‌ای بدرخشید و مظهر و سرمشق وفاداری به آرمان‌های اسلامی و اصرار بر پیمودن راه انقلاب و کانون روشنگری علیه مطامع استکبار باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای استان لرستان‌، 1370/05/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2481&lt;/ref&gt; ====<br /> در کنار شهدای عزیز ما و خانواده‌هایشان، شهیدان زنده انقلاب، یعنی جانبازان و خانواده‌های آنان هستند؛ آن زجرکشیده‌ها، آن کسانی که سلامت خودشان را در راه خدا داده‌اند. در کنار آنها، این آزادگان عزیز ما هستند که سال‌های متمادی در جبهه مقدم، یعنی در زندان‌ها و اسارتگاه‌های عراق، از شما و از آرمان‌های شما و شهیدانتان دفاع کردند و عزت اسلام را حفظ نمودند. این صبر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آزادگان، در پیش پروردگار و اولیائش، چیزی بزرگ و مستوجب ثواب عظیمی است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای قم، 1370/11/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2589&lt;/ref&gt; ====<br /> مسئله آزادگان مسئله بزرگی است. به فیلم‌های تبلیغاتی غربی‌ها و دیگران درزمینه مسائل نظامی و مسائل مربوط به اسارت‌هایشان نگاه نکنید. هیچ ملتی نتوانسته است از قشرهای مختلف، مجموعه‌ای جوان و رزمنده به‌وجود آوَرد که در سخت‌ترین شرایطِ [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، شخصیت انقلابی و ایمانی و روح رزمندگی را آن‌چنان حفظ کنند که آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] حفظ کردند؛ درحالی‌که یقیناً آنچه ملت ایران از حوادث دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] این عزیزان می‌داند، بخشی از مجموعه عظیمی از حوادث است.<br /> <br /> مگر می‌شود این حادثه را تشریح کرد؟ مگر رنج‌های لحظه‌لحظه [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را می‌شود در کلمات گنجاند، یا با زبان [[ادبیات و هنر]] تبیین کرد؟ شنیدن، مانند دیدن و لمس‌کردن نیست. اینها ایستادگی و [[مقاومت]] کردند. شاید در آن لحظه‌ای که آزادگان عزیز ما در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی با نگهبانان غلاظ و شداد دشمن روبه‌رو بودند و ایستادگی می‌کردند، بعضی از آنها امیدی هم به آزادی خودشان نداشتند. شاید در میان آنها کسانی هم بودند که خسته می‌شدند و می‌گفتند تا کی؟ اما سنت الهی این است که&lt;blockquote&gt;«فانّ مع العسر یسرا، انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 5-6.&lt;/ref&gt;». &lt;/blockquote&gt;اگر سختی‌ها را تحمل کردید، خدای متعال درهای فَرَج را خواهد گشود. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم سومین سالگرد [[رحلت امام خمینی]]&lt;sup&gt;(رحمه‌لله)&lt;/sup&gt; ، 1371/03/14&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2623&lt;/ref&gt; ====<br /> در این چند سال، پیروزی‌های گوناگونی برای ملت ما پیش آمد. آزادی آزادگان عزیز ما، که اسارتشان یکی از غصه‌های این ملت بود، یکی از این پاداش‌های الهی بود. متجاوز شناخته‌شدن رژیم جنگ‌طلب عراق در محافل جهانی، یکی دیگر از پاداش‌های خدا بود؛ این، حقانیت انقلاب و ملت ایران را ثابت کرد.<br /> <br /> به‌طور ویژه، لازم می‌دانم از خانواده‌های عزیز شهدای عالی‌قدرمان، از جانبازان عزیزمان، از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، از آزادگانمان که رنج‌ها کشیدند و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، و از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های مفقودین عزیزمان صمیمانه تشکر کنم. شما بحمدالله در همان موضعی که انقلاب از شما انتظار دارد ایستادید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2631&lt;/ref&gt; ====<br /> مرارت‌ها و سختی‌های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، روحیه و اراده آزادگان را برای پیشرفت به‌سمت اهداف انقلاب آماده و قوی کرده است. آزادگان در زمره بهترین سربازان انقلاب، آزموده‌ترین فرزندان این ملت و شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی هستند و مورد امید و اعتماد نظام محسوب می‌شوند، زیرا در راه حفظ این نظام در روزهای سخت خود را تجربه کرده و آزمایش دشواری را با سربلندی به انجام رسانده‌اند، لذا در میدان سازندگی کشور و دفاع از انقلاب و ارزش‌های اسلامی باید به‌طورِجدی آزادگان موردِ توجه قرار گیرند.<br /> <br /> انقلاب اسلامی مربوط به زمان خاصی نیست، انقلاب ما ناشی از ایمان، اعتقاد و دین یک ملت است و فاصله انسان با دین به‌حسبِ زمان کم و زیاد نمی‌شود؛ لذا این تصور که با دورشدن از مبدأ پیروزی انقلاب، انقلابی‌گریِ ما نیز ضعیف خواهد شد برداشتی اشتباه است و آزادگان باید با نشاط، اتکا به خدا و ثابت‌قدمیِ خود در صحنه‌های انقلاب دربرابر این تفکر بایستند. <br /> <br /> آزادگان به‌عنوان عناصر خودی، اصلی، حقیقی و وابسته به اسلام و انقلاب باید با امید و خوش‌بینی نسبت به آینده همواره در صحنه‌های مختلف انقلاب حضور داشته باشند و با بهره‌گرفتن از ذخیره بزرگ معنوی، که در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اندوخته‌اند، به مجاهدت خود در راه خدا ادامه دهند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ====<br /> <br /> روزی بود که وقتی نام آزادگان و گروگان‌های عزیز ما در دست دشمن، یعنی شما، برده می‌شد، دل را غبار غم و اندوه می‌پوشاند. یک فضای یأس‌آلود بر دل‌ها حاکم بود. واقعاً انسان نمی‌دانست که سرنوشت این عزیزان، این جوانان پاکیزه و مطهر، این فداکاران میدان جنگ، در دست آن رژیم قسى‌القلب و دور از انسانیت، چگونه خواهد شد و به کجا خواهد رسید. من فراموش نمی‌کنم در ماه‌های رمضان، وقتی که این دعای شریف را می‌خواندیم:&lt;blockquote&gt;«اَللهمَ فُک کُل‌ اَسیر»، قلب من مورد هجوم غم‌های گوناگونی قرار می‌گرفت؛ &lt;/blockquote&gt;غمِ [[اسیران جنگ|اسیران]]، غمِ پدران و مادران و همسران و فرزندان؛ غمِ آن لحظه‌هایی که ما به‌تفصیل نمی‌دانستیم چگونه است، اما می‌دانستیم که چقدر تلخ است، قلبمان را می‌فشرد و از اعماق قلب، این دعا را عرض می‌کردیم و فقط امید ما به معجزنمایی ذات مقدس احدیت جلت‌عظمته بود، و الا اسباب عادی، روال قضایا را طور دیگری نشان می‌داد. اینکه اسیرانِ پاک‌نهاد و فداکار ملت ایران، به تعداد ده‌ها هزار، بی‌حرف و بهانه، در مدتی کوتاه، آن‌هم با ابتکار دشمن و با شروع او، راه بیفتند و به داخل کشور بیایند، جزو رؤیاهایی بود که به‌نظر ما، جز با قدرت استثنایی خدا، امکان‌پذیر نبود. و الا، همه‌چیز تابع قدرت خداست. نَفَس‌های ما هم با قدرت الهی آمدورفت می‌کند. این، فقط با یک قدرت‌نمایی استثنایی قابل‌تأمین بود ولاغیر.<br /> <br /> بارها فکر می‌کردیم که اگر روزی جنگ هم تمام شود، این رژیم بهانه‌گیرِ بداخلاقِ قسى‌القلب تا بخواهد پنجاه هزار شصت هزار جوان رزمنده ما را به ما برگرداند، سال‌ها طول خواهد داد. کمااینکه امروز می‌بینید تعدادی از [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ما، به‌احتمالِ‌زیاد، باقی مانده‌اند؛ البته ما تعدادشان را نمی‌دانیم، اما حدس قوی می‌زنیم که تعدادی از عزیزان ما هنوز در چنگ دشمن باشند. همین حالا می‌بینید چطور رفتار می‌کنند، با چه بهانه‌گیری‌هایی، با چه اذیت‌کردن‌هایی و با چه بداخلاقی‌هایی در عرف بین‌المللی! اینها که عادی نیستند. اینها اگر می‌خواستند پنجاه هزار شصت هزار اسیر را در حال عادی برگردانند، چقدر خون دل داشت، چقدر زحمت داشت، چقدر طول می‌دادند! ممکن بود ده سال پانزده سال همین کار را به‌طول بکشانند، اما قدرت‌الهی، پا در میان گذاشت و یک بار دیگر لطف خدا بر ملت ایران چهره روشن خود را نشان داد و کاری به این عظمت، در مدتی کوتاه، با آسان‌ترین شکل انجام گرفت. چند ده هزار از فرزندان و جگرگوشگان این ملت و عزیزان دورازوطن و یوسف‌های دورمانده از یعقوب به فاصله کوتاهی وارد این کشور شدند. این حادثه، درس است.<br /> <br /> یأس موجب می‌شود که بعضی وارد میدان نشوند. یأس را باید از خود دور کرد. شما روزی که در زندان‌های رژیم بعثىِ خشن بودید، هرچه نگاه می‌کردید، جلوی چشمتان تاریکی بود. از آن مأمورِ شلاق‌به‌دستِ خشن و آن درجه‌دار غلیظ بعثی بگیرید تا خودِ صدام حسین، یکی پس‌از دیگری، با شما کأنه دشمن شخصی و خونی و پدری بودند. دست هرکدامشان می‌افتادید، بر شما آزار و [[شکنجه]] و فشاری وارد می‌کردند. این‌طور نبود؟ همه فضا تیره و تار بود. ما هم که اینجا، دور از شما، در خانه نشسته بودیم و غمِ فقدان شما برادران را داشتیم، همه‌مان این‌طور بودیم. من خودم شخصاً همین احساسات را داشتم و می‌دانم که اکثر ملت ایران هم این احساسات را داشتند، حالا چه در خانه یا فامیلشان اسیری بود، چه نبود، همه این احساسات را داشتند.<br /> <br /> لحظه‌لحظه دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] شما، صدقه است. لحظه‌لحظه صدقه است! آن لحظه‌های پررنجی که شما گذراندید، یک سرمایه شد؛ یعنی، شما به‌عنوان یک آزاده، یازده سال، ده سال، هشت سال، پنج سال، هرچه که در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بودید، ذخیره‌ای از رنج‌ها، برایتان فراهم آورد، هم از جنبه فردی، هم از جنبه اجتماعی و عمومی. این مطلب قابل‌تأمل است. <br /> <br /> آزادگان بهترین سربازان انقلاب‌اند، آزادگان آزموده‌ترین فرزندان این ملت‌اند، آزادگان شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی‌اند، آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام به‌حساب می‌آیند و باید برای کارهای آینده هم به‌حساب بیایند.<br /> <br /> اگر دشمنی در مقابل انقلاب یا در مقابل نظام جمهوری اسلامی قد عَلَم کند، اول کسی که باید مشت بر سینه او بزند آزاده است، چون آزاده بیشتر از همه، برای حفظ این نظام رنج کشیده است، او بیشتر از همه تجربه کرده است، خودش را بهتر می‌شناسد و محنت‌پذیری خود را در روزهای سخت آزمایش کرده است.<br /> <br /> آزادگان، هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب. این، آن چیزی است که شما به‌عنوان آزاده و به‌عنوان یک مسلمان انقلابی از خودتان باید توقع داشته باشید؛ باید در مقابل دشمنان و بدگویان و طعنه‌زنان انقلاب بایستید.<br /> <br /> به‌عنوان یک عنصرِ خودىِ اصلىِ حقیقی وابسته به اسلام و انقلاب، همواره در این میدان باید باقی بمانید و بنده می‌دانم که باقی می‌مانید. آن کس که مثل شما این آزمایش‌های سخت را از سر گذرانده است، بیش‌از همه، چشمش به رحمت خدا باز است. چه انسان‌های شایسته و شریفی را ما در بین آزادگانمان مشاهده کردیم و دیدیم! چه روح‌های لطیفی! چه انسان‌های آزموده‌ای!<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیه عاشقان کربلای سارى، 1374/07/22&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=9853&lt;/ref&gt; ====<br /> من نمی‌دانم خدای عظیم، خدایی که همه عظمت‌های عالم از وجود او ناشی می‌شود، وقتی چیزی را عظیم بخواند، آن چیز چقدر عظمت پیدا می‌کند، اجر جانبازان همین است؛ اینها ارزش‌های الهی است. بازماندگان شهدا و کسان جانبازان و افرادی که به‌نحوی مصیبت مجاهدت را چشیده‌اند که لفظ ایثارگران به آنها اطلاق می‌شود و لفظ درستی است، چراکه آزادگان و مفقودان و خانواده‌هایشان واقعاً ایثارگر بوده‌اند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان و اقشار مختلف مردم، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2897&lt;/ref&gt; ====<br /> ایستادگی و [[مقاومت]] آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، ملت ایران را روسفید و سربلند کرد و ما بازگشت پیروزمندانه آنان به میهن اسلامی را حادثه‌ای می‌دانیم که دست قدرت الهی آن را رقم زد. بنابراین یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطرات شبیه آن را زنده نگه دارند و آنها را قدر بدانند.<br /> <br /> بهترین، فداکارترین، پاک‌ترین، بااخلاص‌ترین و ارزشمندترین فرزندان یک ملت کسانی هستند که در مواقع سختی فداکاری می‌کنند، از خود ایستادگی نشان می‌دهند و از آبروی کشور، استقلال و هویت ملی خویش دفاع می‌کنند و اینها در ایران اسلامی، همان جوانان فداکاری هستند که با ایستادگی در مقابل دشمن، برای ملت خود افتخار و سربلندی به ارمغان آوردند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ====<br /> این روزها یکی از خاطره‌های بزرگ تاریخ انقلاب، بلکه تاریخ کشور ایران شکل گرفته است و آن خاطره بازگشت پیروزمندانه آزادگان سرافراز ماست. عقیده بنده این است که یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطره‌های شبیه آن را دائماً در ذهن خودشان داشته باشند. قضیه برگشتن [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی، که به‌حق لقب '''«آزاده»''' را به آنها داده‌اند، یک حادثه الهی بود. دست قدرت پروردگار بود که این حادثه را شکل داد و ایستادگی و مقاومت آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن ملت ایران را روسفید و سربلند کرد. البته اجر این محنت‌ها و سختی‌ها را فقط شکرگزاری خدای متعال می‌تواند بدهد. ما قابل نیستیم که از آزادگان و ایثارگران تشکر کنیم، اجر آنها با خداست، اما درعین‌حال، همه ملت ایران در همه‌جای کشور، باید لحظه‌ای این فداکاری‌ها را فراموش نکنند.<br /> <br /> همه ملت ایران وظیفه دارند که از عناصر فداکار و ایثارگر، قلباً و لساناً متشکر باشند. ما همه زیر بار منت این ایثارگران هستیم. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزاده شهید [[حسین لشگری|سرلشکر خلبان لشکری]]، 1377/01/19&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7762&lt;/ref&gt; ====<br /> خدای متعال را با همه وجود و از اعماق دل و جان سپاسگزارم که بحمداللَّه این نقطه غم‌انگیز همیشگی را در خاطر و ذهن ما و ملت ایران زدود و شما عزیزان میهن و آزادگان عزیز را که در دشوارترین شرایط، حقیقتاً سربازان فداکار انقلاب و اسلام بودید، به آغوش میهن و آغوش خانواده برگرداند. این ساعت که شما را ملاقات میکنم، برای من ساعتی بسیار عزیز و گرامی است. البته شما این را بدانید، شاید هم می‌دانید، که بنده و مسؤولین و شاید بسیاری از ملت ایران، کمتر وقتی بوده که از یادتان غافل باشیم و به‌خاطر ناراحتی شما عزیزان و خانواده‌هایتان، رنج نبریم. حقیقتاً در دل‌های مسؤولین به‌خاطر وجود عزیزان ما در چنگال دشمنانی که حتّی به قواعد جنگ هم پایبند نیستند، یک غصه دائمی وجود داشت؛ ولیکن فعلاً این برای شما اهمیت زیادی ندارد. آن چیزی که بیشتر از همه اهمیت دارد، این است که بدانید لحظه‌لحظه رنج‌های طولانیتان پیش خدای متعال، ثبت و محفوظ است.<br /> <br /> هیچ کس نمی‌تواند لحظه‌های ناراحتی طولانی شما را توصیف کند. نه انسان‌هایی که آن چیزها را درک نکردند، می‌توانند بفهمند، نه زبان‌ها می‌توانند آن را درست بیان کنند. لمس ناراحتی‌ها و رنج‌ها چیز دیگری است. شنیدن آنها از زبان دیگران، نمی‌تواند آنچه را که بر انسان رنجدیده گذشته، تصویر کند. اما در پیشگاه خدا این‌طور نیست، در پیش کرام‌الکاتبین این‌گونه نیست. در قیامت، عین عمل شما آنجا حاضر می‌شود &lt;blockquote&gt;«فمن یعمل مثقال ذرّه خیراً یره&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره زلزال، آیه 7.&lt;/ref&gt;» یعنی انسان، خودِ عمل را آن‌جا مشاهده می‌کند! &lt;/blockquote&gt;همان ثانیه‌های رنج، همان شب‌های طولانی، همان تنهایی‌ها، همان دوری‌ها و غربت‌ها، همه آن مصیبت‌هایی که برای انسان در زندان دشمن وجود دارد - آن اهانت‌ها، آن تحقیرها، آن بیخبری‌ها، آن نگرانی‌ها و دلهره‌ها، آن یاد زن و فرزند و پدر و مادر و عزیزان، آن امیدهایی که انسان می‌بیند کأنّه رفته‌رفته از افق دیدش، کمرنگ و خاموش می‌شوند و خود این، بزرگترین مصیبت‌هاست. همه این چیزهای غیرقابل تصویر، عیناً در پیش پروردگار و در محضر ذات مقدّس الهی، حضور پیدا می‌کنند. عین آن صبری که شما کردید، حضور پیدا میکند - تجسّم اعمال - عمل پیش خدای متعال محفوظ است. حسنه محفوظ است و خدای متعال، آن حسنه را در قیامت به شما برمی‌گرداند و آن، هنگامی است که شما از همیشه بیشتر به چنین چیزی نیازمندید!<br /> <br /> تنها توصیه‌ای که من به شما می‌کنم این است که عزیزان! حسنات را برای خودتان حفظ کنید. مبادا خدای نکرده در طول زندگی به خاطر چیزهایی، چیزی از این حسنات، از دست برود؛ حیف است. اینها - این صبری که شما کردید - ذخیره‌های بسیار ارزشمندی است. تعبیری در عربی هست که میگوید:&lt;blockquote&gt;«ذهب العنا و بقی الاجر». سختی‌ها مثل همه چیز عالم، گذراست. &lt;/blockquote&gt;خوشی هم می‌گذرد، سختی هم می‌گذرد. همه زندگی می‌گذرد. خوب؛ این سختی‌ها تمام شد، اما آن اجرها همه باقی مانده است. برای انسان خیلی قیمتی است که ببیند آن اجرها، آن پاداش‌های الهی، آن سپاسی که پروردگار عالم به خاطر تحمّل این صبر و این رنج کشیدن از شما دارد، برای شما باقی است. ان‌شاءاللَّه خداوند اجر شما را زیاد کند، آن را پیش خودش محفوظ بدارد، ثواب‌های زیادی به شما عنایت کند، شما را ان‌شاءاللَّه برای استقبال از یک زندگی شیرین در آینده - در میان عزیزانتان – سال‌های طولانی، مداوم و از همه جهت آماده کند و ان‌شاءاللَّه وسایل رفاه و آسایش و راحتىِ خیال و فکر شما را به جبران آن سختی‌ها فراهم نماید.<br /> <br /> همه شما، به‌خصوص آنهایی که زیاد ماندند، [[رمز مقاومت]] و ایستادگی هستید. شما نشان دهنده این حقیقت هستید که رنج‌ها می‌گذرد و اجرها می‌ماند. از همه بیشتر غم و رنج این آقای [[حسین لشگری|لشکری]] بود که ما هر وقت به یاد ایشان می‌افتادیم، حقیقتاً غمی دلمان را می‌گرفت. هجده‌نوزده سال، زمان بلندی است؛ زمان کمی نیست که ایشان در چنگ دشمن بودند و بحمداللَّه صبر و استقامت کردند. امیدواریم خدای متعال به همه شما اجر دهد و موفّقتان بدارد و ان‌شاءاللَّه [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های شما، فرزندان و کسان و والدینتان، را مشمول رحمت و خیر کند. عین این ثواب و اجری را که خدای متعال به شما می‌دهد، به کسان شما هم می‌دهد؛ چون آنها هم خیلی رنج کشیدند، خیلی زجر کشیدند. گاهی می‌شود آن کسی که خودش در زندان است و از میهن عزیز و خانواده‌اش دور است، کمتر رنج می‌کشد، تا کسانی که در انتظار او هستند و جای خالی‌اش را دائماً می‌بینند. آنها هم خیلی رنج کشیدند. خداوند ان‌شاءاللَّه به آنها هم اجری وافر عطا کند، که حتماً هم عطا خواهد کرد، ان‌شاءاللَّه موفّق باشید.<br /> <br /> ==== پیام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره بزرگداشت آزادگان‌ و حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، 1381/05/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=3136&lt;/ref&gt; ====<br /> سال‌های مجاهدت خاموش و دشوار آزادگان عزیز ما در اسارتگاه‌های عراق ازجمله مقاطع فراموش‌نشدنی تاریخ پرشکوه ما است. لحظه‌لحظه آن روزها و شب‌های فراموش‌نشدنی، سرشار از درس و خاطره و افتخار است.<br /> <br /> ملت ما از این گنجینه پربار خواهد توانست همچون ذخیره‌ای فرهنگی برای تقویت ایمان و مقاومت و امید برای نسل‌های آینده بهره گیرد. شهیدان مظلومی که در آن دوران پرمرارت جان باختند در شمار سرافرازترین شهدای دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] قرار دارند و یاد گرامی عالم مجاهد بزرگوار مرحوم حجت‌الاسلام آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی]]، که اردوگاه‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را به مدرسه بزرگی از تقوا و آگاهی و استقامت تبدیل کرده بود، همواره در چشم ملت ایران گرامی و پایدار است. آزادگان عزیز می‌توانند با زنده‌نگه‌داشتن آن ذخائر معنوی و آن خاطره‌های پرشکوه، رسالت دینی و انقلابی خود را همچنان حفظ کنند. توفیق همگان را از خداوند متعال مسئلت می‌کنم.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از ایثارگران و خانواده‌های شهدای استان کرمان، 1384/02/12&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3281&lt;/ref&gt; ====<br /> استان کرمان با بیش‌از شش هزار شهید و حدود 25 هزار ایثارگر، شامل شهید و جانباز و آزاده، و با داشتن شهدای عالی‌مقام و نامدار، از قبیل شهید باهنر، و با چهره‌های ماندگاری در میان آزادگان مثل شهید [[شهسواری ،محمد|محمد شهسواری]]، که یاد و خاطره و صدای او همچنان در گوش همه ما هست، و با داشتن روستاها و بخش‌هایی که در تقدیم شهیدان رتبه اول را در کشور احراز کرده‌اند، مثل رابر و روستای گُنجان، یک استان ممتاز است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1391/05/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20751&lt;/ref&gt; ====<br /> دوران اسارت، کوتاه‌شده قرن‌هایی است که انسان‌های بااستعداد را تبدیل کرده است به الماس‌های درخشان، آزادگان. خوش‌وقتم از دیدار امروز و متأسفم از اینکه کم توفیق پیدا کردیم شما عزیزان آزاده را در جلساتی شبیه به این زیارت کنیم. به‌وسیله جمع شما در این جلسه معنوی و صمیمی و برادرانه، سلام عرض می‌کنم به همه آزادگان سراسر کشور، قریب چهل هزار آزاده باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی. <br /> <br /> مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] از ابعاد مختلفی قابل‌توجه است، یکی از ابعاد، همین خاطرات باارزشی است که دوستان بیان کردید. البته بنده تعدادی از کتاب‌های مربوط به خاطرات آزادگان را و همچنین آنچه‌که مربوط است به سید عزیز بزرگوار ما، [[سید آزادگان]] مرحوم آقای ابوترابی، مطالعه کرده‌ام. می‌توان حدس زد که آنچه در خلال بیانات و نوشته‌ها درمورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شده است، یک بخش کوچکی است از یک داستان بلند و ما همچنان احتیاج داریم که این داستان بلند را بشنویم. <br /> <br /> من همین‌جا عرض بکنم که انصافاً درطول این بیست‌ودوسالی که از بازگشت [[اسیران جنگ|اسیران]] عزیز ما و آزادگان بلندآوازه ما می‌گذرد، کم‌کاری صورت گرفته. ما باید چندین‌برابرِ آنچه‌که تاکنون کتاب نوشته شده است، دراین‌خصوص کتاب داشته باشیم؛ ما باید فیلم‌های هنری برجسته‌ای از وضع آزادگانمان در اردوگاه‌ها و زندان‌ها داشته باشیم. شما ببینید غربی‌ها و مؤسسات بزرگ فیلم‌سازی چقدر راجع‌به ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی که در جنگ دوم یا جنگ اول داشتند، فیلم تهیه کردند، فیلم‌های خوب، فیلم‌های برجسته، درحالی‌که آنچه در آن فیلم‌ها وجود دارد، نشان‌دهنده روحیات مادی آن اسیرانی است که گرفتار شده بودند که در زندگی آنها، در حرفه آنها، در معاملات آنها به‌چشم می‌خورد. همچنان‌که شنیدم مأمور صلیب‌سرخ به آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] می‌گفته است که ما وقتی به اردوگاه‌های [[اسیران جنگ]] در کشورهای دیگر می‌رویم، سرخوردگی و افسردگی و خودزنی و خودکشی و اینها مشاهده می‌کنیم، چرا شما ندارید؟ او باید این سؤال را می‌کرد. جوابش معلوم است، وقتی دل با معنویت آشنا نبود، با خدا آشنا نبود، نتیجه‌اش همان است. وقتی دل با خدا آشنا بود، وقتی احساس ارتباط کرد، وقتی احساس اعتماد کرد، وقتی خود را تنها ندید، وقتی در درون سلول‌های تنگ و [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;بار، بهشت معنوی را با خود مشاهده کرد، آن‌چنان که در بیانات این عزیزان بود و در خاطراتی که نوشته شده هست، دیگر افسردگی جایی ندارد، سرخوردگی جایی ندارد، خودکشی معنا ندارد. این یک بخش از قضیه است که ما باید از ذره‌ذره این بحر عمیق و وسیع، که زندگی آزادگان است، بیشتر از این مطلع باشیم که مطلع نیستیم. فیلم‌های خوبی باید ساخته شود، کتاب‌های خوبی باید نوشته شود، خاطره‌ها باید گفته شود. همین خاطره‌هایی که امروز گفته شد، یک دنیا حرف در اینها هست؛ چقدر خوب است که اینها پخش شود. من نظرم این است که همین خاطراتی که امروز گفته شد، عیناً در صداوسیما منتشر شود، پخش شود تا مردم بشنوند. اینها ذخائر ماست، اینها سرمایه‌های ماست، همین سرمایه‌هاست که اسلام را نگه داشت، شیعه را نگه داشت، جمهوری اسلامی را به قدرت و عزت رساند، ملت ایران را در دنیا سرافراز کرد. این یک بُعد قضیه است، بعد دیگر قضیه، مسئله عبرت و سنت الهی است.<br /> <br /> من عقیده دارم و تأکید می‌کنم که حتماً ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شود، نوشته شود، به تصویر کشیده شود، کارهای هنری فاخر بر روی آن انجام بگیرد. این معنایش حمایت از یک قشر، دفاع از یک حادثه نیست، این معنایش امضاکردن و محکم و قطعی‌کردن سند پیروزی ملت ایران است و این کار باید انجام بگیرد. من از هنرمندان کشورمان و از مسئولان رسانه‌ها می‌خواهم که این کار را بکنند و شما باید کمک کنید. خوشبختانه آن‌طور که حالا از بیانات دوستان استفاده شد و بنده هم بی‌اطلاع نیستم، سندهای زیادی وجود دارد، بعلاوه خود شما سندهای زنده هستید، از حافظه‌ها کمک بگیرید، بدون کم‌وزیاد، بدون افراط و تفریط، آنچه‌که واقع شده بگویید. وقتی این با بیان هنری همراه شود، در دل‌ها و روحیه‌ها غوغا می‌کند؛ این هم یک بعد قضیه اسارت شما و آزادگی شماست.<br /> <br /> یک بُعد هم، بعد ثواب الهی است. آن روزی که اولْ‌بار آزادگان عزیز وارد کشور شده بودند و یک جماعتی از آنها، شاید چند هزار نفر، در همین حسینیه خدمتشان رسیدیم و آنها را ملاقات کردیم و سید عزیزِ بزرگوارمان مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] سخنرانی کرد، من از دیدن این منظره و این جوان‌ها و بازیافت این ارزش‌های بزرگ که برگشته بودند، قلبم خیلی متلاطم بود، گفتم که بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست؛ ما فراموش می‌کنیم، خود شما فراموش می‌کنید، اما کرام‌الکاتبین الهی فراموش نمی‌کنند، آن مجاهدت‌ها محفوظ است. منتها سعی کنید اینها را حفظ کنید؛ این دیگر، هم نصیحت به خود ماست، هم نصیحت به شما عزیزان است.<br /> <br /> اجر آزادگان یک طرف، اجر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، همسران، فرزندان، پدرها، مادرها و نزدیکان یک طرف. ما گاهی که توفیق پیدا می‌کردیم در خانه شهیدی با پدر و مادر یا کسان [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ی ملاقات کنیم، انسان می‌فهمید که این [[خانواده]] [[اسیران جنگ|اسیر]] چه حالی دارند، چه احساسی دارند؛ احساس آنها سخت‌تر و تلخ‌تر از احساس خانواده شهید بود.<br /> <br /> برادر یک [[اسیران جنگ|اسیر]] مفقودالاثری به من گفت: &lt;blockquote&gt;شما دیدید که خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه دارند، شب عملیات چه حالی دارند؟&lt;/blockquote&gt;راست می‌گفت دیگر؛ شب عملیات که می‌شد و همه می‌فهمیدند امشب عملیات است، آن خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه داشتند، دلشان متلاطم بود. این برادرِ آن مفقودالاثر به من گفت که برای ما هر شب، شب عملیات است، هر شب دلمان متلاطم است که او در چه حالی است، در چه وضعی است و امروز چه خواهد شد؛ این سختی‌هایی است که [[خانواده انتظار|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها تحمل کردند، لذا اجر آنها هم خیلی والا و بلند است.<br /> <br /> یک ملت عزتش، قدرتش، صدرنشینانش در تاریخ به مجاهدت فرزندانش بستگی دارد. این مجاهدت گاهی در جبهه است، گاهی در میدان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است. با این قهرمانی‌هایی که شماها در میدان اسارت نشان دادید، این استقامت‌ها، این ایستادگی‌ها. خب، کسانی در همان دوران شهید شدند، [[محمد جواد تندگویان|شهید تندگویان]] و بسیاری از شهدای دیگری که از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] برنگشتند؛ اکثراً هم با سرافرازی برگشتند. امیدواریم خدای متعال اجر شما را محفوظ بدارد و آن کسانی که در این دوران تأثیرگذار بودند، خدمتگزار بودند، دیگران را هدایت کردند و در رأس همه، سید بزرگوار عزیز ما، مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، ان‌شاءالله خداوند درجاتشان را عالی کند.<br /> <br /> همچنان که ستاره صبح امید درخشید، یک بار در انقلاب اسلامی، یک بار در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]، یک بار در زندگی شما آزادگان، در این قضیه هم قطعاً شفق امید خواهد درخشید و قطعاً فلسطین به دست مردم فلسطین برخواهد گشت و این زائده دروغی و جعلی از صحنه جغرافیا محو خواهد شد؛ در این تردیدی نیست.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 1]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 2]]<br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 3]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 4]]<br /> <br /> * [[اسارت در كلام امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> دیدار جمعی از آزادگان با رهبر انقلاب در سال ۷۷، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/wiicv95<br /> <br /> اهمیت و عظمت دفاع مقدس در بیانات رهبر معظم انقلاب، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/pwy26yl<br /> <br /> این انقلاب ادامه دارد، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/HOM8c<br /> <br /> روایتی از دیدار با رهبری، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/k920d4w<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;آزادگان در کلام رهبری&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&amp;veaction=edit&amp;section=29 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:اسارت و اسیران]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=12348 آزادگان در کلام رهبری 2026-11-12T12:02:19Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:دیدار.jpg|بندانگشتی|[[پرونده:دیدار2.jpg|بندانگشتی|[[پرونده:دیدار1.jpg|بندانگشتی]]]]دیدار آزادگان با رهبری، برگرفته از آرشیو هنری موسسه پیام آزادگان.]]<br /> اسوه‌سازی جامعه از سبک زندگی شهدا و ایثارگران، ترویج فرهنگ و ارزش‌های دفاع مقدس، پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت، پاسداری از یاد و نام شهدا و ایثارگران و همچنین قدردانی از [[خانواده]] بزرگ دفاع مقدس ازجمله دلائل دیدارهای مکرر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اهالی دفاع مقدس است. <br /> <br /> طی سال‌های که از آزادی آزادگان سرافراز می‌گذرد، بیش‌از 10 دیدار رهبر انقلاب و جمعی از آزادگان به ثبت رسیده است، برخی از این دیدارها اختصاصی و برخی دیگر با حضور جمعی از اهالی دفاع مقدس &lt;sup&gt;(خانواده شهدا، ایثارگران ورزمندگان)&lt;/sup&gt; بوده است. در دیدار با مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین، [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] و نیز در دیدارهای اهالی دفاع مقدس، حضور آزادگان در سخنان ایشان، حتی قبل‌از آزادی بزرگ [[اسیران جنگ|اسیران]] و پس‌ازآن، بسیار پررنگ و قابل‌تأمل است.<br /> <br /> حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزادگان در تأیید قابلیت‌های آنها می‌فرمایند: &lt;blockquote&gt;«آزادگان هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب» &lt;/blockquote&gt;و نیز در دیدار 1391/05/25 وعده پاداش الهی را برای آنان این‌گونه یادآوری می‌کنند: &lt;blockquote&gt;«بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == 22 ویژگی با موضوع آزادگان در کلام مقام معظم رهبری ==<br /> *  آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام؛<br /> *  آزادگان ذخیره بزرگ الهی و ثروت عظیم انسانی؛<br /> *  آزادگان مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت؛<br /> *  آزادگان ذخیره‌های ارزشمند؛<br /> * آزادگان حافظ آبروی ملت؛<br /> *  آزادگان پاره تن ملت؛<br /> * آزادگان حافظ عزت و آبروی اسلام و کشور؛<br /> *  آزادگان فرزندان خوب و شجاع و سربلند این کشور و اسلام؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوار یک انسان مؤمن؛<br /> *  آزادگان ذخیره گرانبهای تجربه‌ها، آگاهی‌ها و توانایی‌ها؛<br /> * آزادگان صاحب سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی؛<br /> * آزادگان نتیجه استقامت در راه خدا؛<br /> * آزادگان سربازان انقلاب و آزموده‌‌ترین فرزندان ملت؛<br /> * آزادگان، بهترین سربازان انقلاب؛<br /> * آزادگان شایسته‌‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری؛<br /> * آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام؛<br /> * آزادگان باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی؛<br /> * آزادگان رنج‌کشیده‌ترین افراد برای حفظ این نظام؛<br /> * آزادگان  الماس‌های درخشان؛<br /> * آزادگان سندهای زنده؛<br /> * آزادگان ستاره راهنما.<br /> <br /> == خلاصه‌ای از سخنان مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، درخصوص آزادگان و [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دفاع مقدس&lt;ref&gt;قابل بازیابی از [https://farsi.khamenei.ir/ https://farsi.khamenei.ir]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> ==== بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف مردم ،1368/08/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=357&lt;/ref&gt; ====<br /> هر یک نفر از جوانان ما در جبهه، براى استکبار یک خطر محسوب می‌شد. هر یک نفر از [[اسرا]]ى ما که امروز در زندان‌هاى دولت بعثى هستند، براى استکبار به‌عنوان یک خطر بالقوه و بالفعل به‌حساب می‌آید؛ &lt;sup&gt;[این را]&lt;/sup&gt; [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] بدانند و افتخار کنند. همچنان‌که خانواده‌هاى شهدا به شهداى خودشان افتخار کردند، [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] هم به این آزادمردان و جوانان آزاده باید افتخار کنند؛ ما می‌دانیم اینها چقدر مردانگى و قدرت نفْس از خودشان نشان دادند و دشمن نتوانسته اینها را هضم کند. البته روى [[اسرا]]ى عزیزمان درطول این چند سال سخت‌گیری‌ها و فشارهایى هم داشتند؛ ولى آنها مَردند، آنها مؤمن‌اند، تحمل کردند و ایستادگى کردند. حالا همان رژیمى که آن‌قدر نسبت به [[اسرا]] سخت‌گیرى کرده است، براى مصلحت خودش و براى فریب افکار عمومى مردم دنیا می‌گوید مسئله [[اسرا]] یک مسئله انسانى است! این را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کند و قبل از عقب‌نشینى می‌گوید بیایید [[اسرا]] را مبادله کنیم! کدام [[اسرا]] را مبادله کنید؟ [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;یى که ثبت‌نام نشده‌اند؟ چندین هزار از [[اسرا]]ى ما در زندان‌ها و [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى رژیم بعثى هنوز ثبت‌نام نشده‌اند و [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] این‌قدر شجاعت و بی‌طرفى نداشته که برود اینها را ثبت‌نام بکند. &lt;sup&gt;[فقط]&lt;/sup&gt; یک تعدادى از [[اسرا]]ى ما در آنجا ثبت‌نام شده‌اند. می‌گویند بیایید همه [[اسرا]]ى عراقى را که در ایران هستند، به ما بدهید، این تعداد [[اسیران جنگ|اسیر]] را بگیرید! بعد ما بیفتیم دنبال عراق، چند سال مدام التماس &lt;sup&gt;[کنیم]&lt;/sup&gt; که ما چند هزار [[اسیران نوجوان و جوان|اسیر]] دیگر آنجا داریم. آنها دلشان این‌جور چیزى می‌خواهد. مسئله [[اسرا]] را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کنند؛ درحالی‌که از اولی‌ترین و ابتدائی‌ترین خدماتى که باید نسبت به [[اسرا]] انجام بشود، خوددارى کردند؛ حتى اجازه ندادند که اسم اینها روى کاغذ و در لیست‌هاى [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] بیاید که مشخص بشود اینها اسیرند. تعداد زیادى از مفقودین ما جزو اسرائند که رژیم عراق هیچ نام و نشانى از اینها نداده و دستگاه‌هاى استکبار جهانى، همان‌هایى که در دوران جنگ دائماً از عراق حمایت کردند، امروز هم مسئله [[اسرا]] را عَلَم کرده‌اند. ما به سرنوشت [[اسرا]] بیش از آنها علاقه‌مندیم. ما بیش از آنها دلمان می‌خواهد فرزندان ما و عزیزان ما، که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى عراق هستند، برگردند. هیچ‌کس به قدر ما براى این کار دل نمی‌سوزاند و علاقه ندارد؛ اما ما نمی‌خواهیم فریب دشمن را بخوریم، ما نمی‌خواهیم دستخوش بازیچه سیاسى سیاست‌مداران خبیثى بشویم که در تمام هشت سال [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، پشت سر عراق بودند و به او کمک کردند؛ حالا اینجا هم می‌خواهند به او کمک کنند. بله، مسئله [[اسرا]] مسئله انسانى است، اما قدم اول براى حل این مسئله انسانى این است که عراق صادقانه بگوید چقدر [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانى دستش هست؛ [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، که یک مؤسسه‌اى است که باید بی‌طرف باشد، تاکنون این کار را انجام نداده. البته این هم به‌خاطر مسلمان‌بودن ما است. ما در راه خدا و براى مسلمان‌بودن، از این چیزها زیاد تحمل کرده‌ایم، باز هم تحمل می‌کنیم و به فضل پروردگار، با استقامتِ خودمان، آخر دشمن را به زانو درخواهیم آورد.<br /> <br /> هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى شهداى عزیزمان، هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]]ى عزیزمان، هم جانبازان عزیزمان و خانواده‌هاى گرامی‌شان قدر خودشان را بدانند و بدانند که عمل آنها امروز چقدر ارزش داشته و دارد و چقدر براى عظمت اسلام داراى تأثیر بوده. البته همه مردم باید قدر بدانند و دستگاه‌هاى دولتى و مردم معمولى باید بدانند که شهید و خانواده‌اش و جانباز و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش و [[اسیران جنگ|اسیر]] و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش، جزو برجسته‌ترین انسان‌ها و شریف‌ترین و عزیزترینِ آنها هستند و باید همین‌جور هم با آنها معامله بشود. البته معامله خدا و آنچه خدا با شما خواهد کرد، از همه بالاتر، از همه باارزش‌تر و از همه ماندگارتر است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/05/29&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام هستند که خداوند آنان را به آغوش ملت قدرشناس ایران اسلامی بازگرداند. تجربه نشان داده است که براثر صبر و [[مقاومت]] همه‌چیز در جهت مصلحت ملت مسلمان و باایمان و بردبار ایران به‌پیش خواهد رفت.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/01&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=432&lt;/ref&gt; ====<br /> آن باغبان چیره‌دست و آن پدرمهربان امت اگر امروز در میان ما بود و می‌دید که نهال‌های برومندش و فرزندان دلاورش، بعداز سال‌های متوالی [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمنان، چگونه بالنده و سربلند و پرشور برگشته‌اند و دست تطاول روزگار نتوانسته کمترین تأثیر منفی بر روی روحیه و جان‌های منور آنان بگذارد چقدر لذت می‌برد و شاد می‌گردید.<br /> <br /> در این چند روز اخیر، نعم الهی برای ملت ما متوالی بوده است؛ اما غیر از نعمت پیروزی و بازگشت شما فرزندان ملت و نور چشم‌های عزیز ما دو نعمت بزرگ‌تر دیگری نیز وجود دارد، اول‌آنکه شما آن‌چنان بازگشته‌اید که دل هر عاشق اسلام را شاد کرده و دل هر انسان دلسوز و دردمند را امیدوار کرده‌اید و مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت شده‌اید و دوم‌آنکه کاملاً احساس کرده‌ایم که دست قدرتمند خداوند پشت سر این ملت، کشور، نظام و انقلاب همچنان وجود دارد.<br /> <br /> هر ملتی لحظاتی در زندگی خود دارد که در آن همه مردم امتحان می‌شوند. همان‌طورکه یک فرد در سختی‌ها و لحظات حساس دچار امتحان است، یک ملت هم همین‌طور است. اگر ملتی از امتحان‌ها سربلند بیرون آمد، می‌تواند به خود، به قدرت و توانایی‌های خود و به آینده‌اش اعتماد کند. ما ملتی هستیم که به برکت اسلام عزیز و ایمان اسلامی، از خیلی از این گذرگاه‌های امتحان، با سربلندی عبور کرده‌ایم؛ کمتر ملتی را این‌طور سراغ داریم. گذشته تاریخی را کاری ندارم، در دوره‌های قبل تاریخ، فرازونشیب‌ها زیاد بوده، لیکن آنچه که در روزگار ما و به برکت اسلام پیش آمد، یکسره افتخارآمیز بود؛ یکی از آنها، همین مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فرزندان ماست که شما عزیزان باشید.<br /> <br /> ملت ما خوب امتحانی دادند. [[اسرا]] هم حقیقتاً آزادمردی نشان دادند. اینکه ما به اسرایمان «آزادگان» می‌گوییم، بی‌وجه نیست. شما که برگشتید، آبرومند و سربلند برگشتید؛ دین و اعتقاد و دلبستگی‌تان به امام و اسلام و انقلاب را حفظ کردید؛ پیش دشمن، آبروی ملت را حفظ نمودید و ملت را سرشکسته نکردید. اینها خیلی ارزش دارد. امروز هم که برگشته‌اید، بحمدالله پیروز برگشته‌اید.<br /> <br /> ما [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی از بعضی از آزادگان درطول این دو سالِ بعداز آتش‌بس تا امروز داشته‌ایم که به خانواده‌هایشان می‌نوشتند. وقتی [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها می‌فهمیدند که ما مخاطب هستیم، [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را می‌آوردند و به ما می‌دادند. من هم برای خیلی از این [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها جواب می‌نوشتم. می‌نوشتند که شما برای آزادی ما به دشمن باج ندهید. این را [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌نوشت. این برای یک ملت خیلی مهم است که [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ش در دست دشمن، به‌جای اینکه مثل انسان‌های بی‌ایمان، مرتب التماس کند که بیایید من را آزاد کنید، [[نامه]] بنویسد که من می‌خواهم با سربلندی آزاد بشوم؛ نمی‌خواهد به‌خاطر آزادی من، پیش دشمن کوچک بشوید. اینها را ما داشتیم؛ اینها جزو اسناد شرف ملی ماست و تا ابد محفوظ خواهد بود.<br /> <br /> ازطرف [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و ملت هم همین‌طور بود. بااینکه پدران، مادران، همسران و فرزندان سخت می‌گذراندند، اما هرگز مشکلی برای مسئولان درست نکردند و فشار نیاوردند. می‌فهمیدند که مسئولان تلاش می‌کنند، تا اسرایشان با سربلندی و افتخار آزاد بشوند.<br /> <br /> شما آزادگان و عزیزان زندانی و در بند ما و نیز ملت ایران، حجت را بر مسئولان و ما تمام کردید. ما همواره یقین و اعتماد کامل داشته‌ایم که ملت ما در مقابل توطئه‌های دشمنان، یک ملت مقاوم و تواناست. این قضیه هم دلیل دیگری شد. هیچ‌کس در نظام جمهوری اسلامی، با داشتن چنین ذخیره‌های ارزشمندی مثل شماها و مثل بقیه آحاد ملت، که دارای استقامت و قدرت‌اند، در مقابل دشمنان، یک لحظه احساس ضعف نخواهد کرد. ملتی مقاوم، راهی روشن، ابزار حرکتی خدایی و الهی، درمجموع یک آینده قطعی را در مقابل این ملت قرار می‌دهد؛ آن آینده هم پیروزی است.<br /> <br /> شما عزیزان، مثل گذشته به خدا توکل کنید؛ با خدا ارتباطتان را حفظ کنید؛ دستاورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را، که انس با خدا و قرآن و صبر در مصیبت‌ها و مشکلات است، مثل ذخیره ارزشمندی، برای خودتان نگه دارید. بحمدالله آزادگان ما که برگشتند، از [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها برای من خبر آوردند که عزیزان ما اهل دعا و [[نماز]] و تهجد و رازونیاز و رابطه با خدا هستند؛ اینها را حفظ کنید، اینها خیلی ارزشمند است، مایه پیروزی ما اینهاست. بیچاره آن کسانی که در کشاکش مصیبت‌های دنیا، با خدا رابطه‌ای ندارند. به آنها خیلی سخت می‌گذرد. خوشا به حال آنهایی که در دل با خدا ارتباط دارند. خوشا به حال آنهایی که به خدا اعتماد و اتکا می‌کنند و خدا را پناه و ملجأ خودشان می‌دانند؛ این روحیات را حفظ کنید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/04&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2345&lt;/ref&gt; ====<br /> شما هم پاره تن این ملت هستید که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های عراق [[مقاومت]] کردید؛ شما هم فرزند خلف این ملت بزرگ هستید که [[شکنجه]] و تحقیر و فشار دشمن نتوانست شما را وادار به تسلیم بکند. امروز، همان‌طور که رفتید، برگشتید. مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله رفتید، مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله برگشتید. مگر این شوخی است؟ شما هم فرزند همین ملتید. این ملت هم در این ده‌دوازده سال، همین‌طور عمل کرده است.<br /> <br /> ==== دیدار حجت‌الاسلام ابوترابی با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، 1369/06/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=437&lt;/ref&gt; ====<br /> رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار ضمن تمجید و ستایش از حماسه‌های [[مقاومت]] آزادگان میهن اسلامی‌مان از خدمات بسیار ارزنده حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، که مأمن و پناهگاهی معنوی برای آزادگان به‌شمار می‌رفت، تشکر کردند و آن را تفضلی الهی برای آزادگان دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی اظهار امیدواری کردند که آزادگان عزیز همچون حضورشان در خطوط مقدم جبهه‌ها، در جریان سازندگی کشور نیز در صفوف مقدم، پیشتاز باشند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/26&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8840&lt;/ref&gt; ====<br /> در زیارت و دیدار با شما، احساس می‌کنیم که مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح و مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوارِ یک انسان مؤمن را در وجود شما می‌توان مشاهد کرد. ثواب الهی و مشاهده لطف و رأفت و رحمت حق و همچنین تجربه آن حالات و خصوصیاتی که فقط یک بنده مؤمن، آنها را درطول زندگی تجربه می‌کند، بر شما گوارا باد! <br /> <br /> بعضی از شما ده سال، بعضی از شما هشت سال، بعضی از شما هفت سال، بعضی‌تان پنج سال و بعضی‌تان دو سال زجر کشیدید؛ یک روز [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] هم بسیار است، یک ساعت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن غدارِ جبارِ بی‌دینِ دست‌شسته از انسانیت هم سخت است. <br /> <br /> شما با ذخیره گران‌بهایی برگشته‌اید و تجربه‌ها و آگاهی‌ها و توانایی‌هایی کسب کرده‌اید. این تجربه‌ها باید در خدمت سازندگی کشور به‌کار گرفته بشود. شما ارتشی‌ها در ارتش، شما سپاهی‌ها در سپاه، شما بسیجی‌ها در همه‌جای کشور هستید که باید از این تجربه‌ها و آگاهی‌ها استفاده بشود. خودتان را به‌عنوان کسانی بدانید که خدای متعال بر شما منت گذاشت، شما را زنده نگه داشت، شما را با انواع و اقسام تجربه‌ها و روحیاتی که ناشی از دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است و صبر و استقامت و حلمی که نتیجه آن دوران و آن روزهاست، به دامان و آغوش ملتتان برگردانده است؛ باید تلاش کنید، کار کنید و در صفوف مقدم باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/09/03&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2384&lt;/ref&gt; ====<br /> با بازگشت آزادگان عزیز به میهن اسلامی آحاد ملت احساس سرور و شادی می‌کنند و ما باید شکرگزار خداوند متعال باشیم، زیرا با الطاف خاص او امروز جمهوری اسلامی در دنیا همانند خورشید تابناکی به جهان نور می‌بخشد و دوست و دشمن به سرافرازی ملت ایران و مسئولین نظام اعتراف می‌کنند.<br /> <br /> شما امروز نتیجه استقامت در راه خدا را تجربه کردید و در عین جوانی با همه وجودتان این حقیقت را، که خداوند با صابرین است، در عمل شاهد بودید. شما در مقابل زور و جلوه‌های گوناگون آن دل نباختید؛‌ خداوند متعال را فراموش نکردید؛ امام،‌ ملت، انقلاب و کشورتان را از یاد نبردید و خداوند نیز نتایج شیرین صبر و [[مقاومت]] را به شما چشاند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مرداد سال 1369&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> این چندروزه، حقیقتاً یکی از شیرین‌ترین ایامِ دوران بعداز انقلاب برای ملت ما بود.<br /> <br /> ما می‌دانیم که شما درطول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در زندان‌ها، در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های دشوار و در زیر آن فشارها، یکی از چیزهایی که دل‌هایتان را زنده و پرامید نگاه می‌داشت، یاد آن چهره و روحیه پُرصلابت امام عزیزمان بود. آن بزرگوار هم خیلی به یاد [[اسرا]] بودند؛ حالِ پدری را که فرزندانش با این شکل از او دور شده باشند، راحت می‌شود فهمید. خود آن بزرگوار، در [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای که برای یکی از [[اسرا]] نوشته بودند، این حالت را تشریح کردند. نشان دادند که واقعاً داغدارِ فقدان این عزیزان هستند. حقیقتاً این روزها، جای امام خالی است. البته روحِ بزرگوارِ پُرفتوحِ آن جلیل‌القدر به ما متوجه است.<br /> <br /> شما بحمدالله برگشتید. دوران سختی بر شما گذشت. بر خانواده‌های شما هم خیلی سخت گذشت. بر ملت ایران نیز به‌خاطر نداشتن جوانان فداکار و مردان مؤمن و رزمندگان مخلصی مثل شماها و بقیه اسرای آزاده عزیز ما سخت گذشت؛ اما صبر و [[مقاومت]] و توکل به خدا، همه‌چیز را در جهت مصلحت ملت ایران و مصلحت صابران پیش برد. این هم تجربه‌ای شد. خدای متعال فرموده است:&lt;blockquote&gt;«انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 6.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;هر سختی، اگر صبر کنید، یک آسانی به‌دنبال خود دارد. ما ملت، این را در این ده‌دوازده سال، مکرر تجربه کرده‌ایم؛ این هم تجربه دیگری شد. خدا را به این خاطر شکر می‌کنیم. امیدواریم که ان‌شاءالله بقیه [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی عزیز و آزادمردان و آزادگان نور چشم ما و نور چشم ملت ایران زودتر بیایند. شما ذخیره بزرگ الهی و یک ثروت عظیم انسانی هستید که در دست دشمن غصب شده بودید. خدای متعال شما را به ملت و به این کشور اسلامی برگرداند. ان‌شاءالله همه بتوانیم وظایفمان را انجام بدهیم.<br /> <br /> ==== حکم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب به حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] برای نمایندگی ایشان در امور آزادگان ـ سال 1369 ====<br /> '''بسمه‌تعالی'''<br /> <br /> '''جناب‌ حجت‌الاسلام‌ آقای‌ [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌]] دامت‌افاضاته‌'''<br /> <br /> با سلام‌ و تحیت‌، خدا را سپاسگزارم‌ که‌ دوران‌ مرارت‌بار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]، آزادگان‌ سرافراز عزیز ما را مستحکم‌تر و آماده‌تر و در مدارج‌ کمال‌ انسانی‌ برتر و والاتر ساخت و شما که‌ قریب‌ ده‌ سال‌ در کوره شداید گداخته‌ و جوهر پاک‌ خود را نمایان‌ ساخته‌ و بر افتخار مجاهدات‌ خود در دوران‌ اختناق‌ و پس‌‌از پیروزی‌ انقلاب‌، فصل‌ جدید و درخشانی‌ افزوده‌اید، بحمدالله‌ سهم‌ وافری‌ از برکات‌ برهه ده‌ساله‌ داشته‌اید و امید است‌ همواره‌ در صراط مستقیم‌ حق‌ و صدق،‌ که‌ پوینده آن‌ می‌باشید، به‌ توفیقات‌ الهی‌ نایل‌ گردید.<br /> <br /> اینجانب‌ با توجه به‌ خدمات‌ جناب‌عالی‌ در دوران‌ ده‌ساله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]] و آشنایی‌ با مسائل آزادگان‌ عزیز، شما را به‌ نمایندگی‌ خود در [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|امور آزادگان‌]] منصوب‌ می‌کنم تا با ایجاد رابطه‌ای‌ مستمر و منضبط با آزادگان‌ سرافراز به‌ تأمین‌ نیازهای‌ معنوی‌ و فکری‌ و حفظ روحیه انقلابی‌ آنان‌ بپردازید و در سایه همکاری‌ با [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|ستاد امور آزادگان‌]] و سایر مراجع‌ و مراکزی‌ که‌ در امر آزادگان‌ فعال‌اند پیگیر نیازمندی‌های ‌این‌ عزیزان‌ باشید.<br /> <br /> ان‌شاءالله‌ آزادگان‌ عزیز، که‌ حقاً ذخایر این‌ ملت‌اند، بتوانند مسئولیت‌ شرکت‌ در بازسازی‌ کشور و همکاری‌ در پیشبرد جامعه انقلابی ‌ما به‌‌سمت‌ اهداف‌ الهی‌ و انقلابی‌ را نیز به‌ بهترین‌ وجه‌ به‌انجام ‌برسانند. توفیقات‌ شما و برادران‌ شاغل‌ را در ستاد مزبور از خداوند متعال ‌خواستارم‌. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا و آزادگان، 1369/08/02&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2372&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان کسانی هستند که افتخار سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی خودشان را همراه دارند و یاد روزها و ساعت‌ها و لحظه‌های دشوار و پُرخاطره‌ای را برای ما زنده می‌کنند. هر ساعتی که شما گذراندید، پیش خدا محفوظ است. آن شب‌های طولانی و پُررنج، آن روزهای پُرهراس و دشوار، آن سختی‌ها و فشارها، آن مرعوبیت‌ها، آن گرسنگی و سرما و گرما، آن دوری و غربت و جفاکشیدنِ از نااهلان و ایستادگی در مقابل خواست دشمنان خدا و همه این ساعت‌ها و لحظه‌ها و رنج‌ها، در دیوان الهی محفوظ است. خیال نکنید که اینها از بین رفت، همه اینها مثل یک نوار صوت و تصویر مانده است؛ یک لحظه از این لحظات از بین نرفته و پیش خدا موجود است. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان استان تهران، 1370/05/28&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2479&lt;/ref&gt; ====<br /> شما با این تجربه سنگینی که پشت سر گذاشته‌اید، باید هریک همانند ستاره‌ای بدرخشید و مظهر و سرمشق وفاداری به آرمان‌های اسلامی و اصرار بر پیمودن راه انقلاب و کانون روشنگری علیه مطامع استکبار باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای استان لرستان‌، 1370/05/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2481&lt;/ref&gt; ====<br /> در کنار شهدای عزیز ما و خانواده‌هایشان، شهیدان زنده انقلاب، یعنی جانبازان و خانواده‌های آنان هستند؛ آن زجرکشیده‌ها، آن کسانی که سلامت خودشان را در راه خدا داده‌اند. در کنار آنها، این آزادگان عزیز ما هستند که سال‌های متمادی در جبهه مقدم، یعنی در زندان‌ها و اسارتگاه‌های عراق، از شما و از آرمان‌های شما و شهیدانتان دفاع کردند و عزت اسلام را حفظ نمودند. این صبر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آزادگان، در پیش پروردگار و اولیائش، چیزی بزرگ و مستوجب ثواب عظیمی است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای قم، 1370/11/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2589&lt;/ref&gt; ====<br /> مسئله آزادگان مسئله بزرگی است. به فیلم‌های تبلیغاتی غربی‌ها و دیگران درزمینه مسائل نظامی و مسائل مربوط به اسارت‌هایشان نگاه نکنید. هیچ ملتی نتوانسته است از قشرهای مختلف، مجموعه‌ای جوان و رزمنده به‌وجود آوَرد که در سخت‌ترین شرایطِ [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، شخصیت انقلابی و ایمانی و روح رزمندگی را آن‌چنان حفظ کنند که آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] حفظ کردند؛ درحالی‌که یقیناً آنچه ملت ایران از حوادث دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] این عزیزان می‌داند، بخشی از مجموعه عظیمی از حوادث است.<br /> <br /> مگر می‌شود این حادثه را تشریح کرد؟ مگر رنج‌های لحظه‌لحظه [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را می‌شود در کلمات گنجاند، یا با زبان [[ادبیات و هنر]] تبیین کرد؟ شنیدن، مانند دیدن و لمس‌کردن نیست. اینها ایستادگی و [[مقاومت]] کردند. شاید در آن لحظه‌ای که آزادگان عزیز ما در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی با نگهبانان غلاظ و شداد دشمن روبه‌رو بودند و ایستادگی می‌کردند، بعضی از آنها امیدی هم به آزادی خودشان نداشتند. شاید در میان آنها کسانی هم بودند که خسته می‌شدند و می‌گفتند تا کی؟ اما سنت الهی این است که&lt;blockquote&gt;«فانّ مع العسر یسرا، انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 5-6.&lt;/ref&gt;». &lt;/blockquote&gt;اگر سختی‌ها را تحمل کردید، خدای متعال درهای فَرَج را خواهد گشود. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم سومین سالگرد [[رحلت امام خمینی]]&lt;sup&gt;(رحمه‌لله)&lt;/sup&gt; ، 1371/03/14&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2623&lt;/ref&gt; ====<br /> در این چند سال، پیروزی‌های گوناگونی برای ملت ما پیش آمد. آزادی آزادگان عزیز ما، که اسارتشان یکی از غصه‌های این ملت بود، یکی از این پاداش‌های الهی بود. متجاوز شناخته‌شدن رژیم جنگ‌طلب عراق در محافل جهانی، یکی دیگر از پاداش‌های خدا بود؛ این، حقانیت انقلاب و ملت ایران را ثابت کرد.<br /> <br /> به‌طور ویژه، لازم می‌دانم از خانواده‌های عزیز شهدای عالی‌قدرمان، از جانبازان عزیزمان، از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، از آزادگانمان که رنج‌ها کشیدند و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، و از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های مفقودین عزیزمان صمیمانه تشکر کنم. شما بحمدالله در همان موضعی که انقلاب از شما انتظار دارد ایستادید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2631&lt;/ref&gt; ====<br /> مرارت‌ها و سختی‌های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، روحیه و اراده آزادگان را برای پیشرفت به‌سمت اهداف انقلاب آماده و قوی کرده است. آزادگان در زمره بهترین سربازان انقلاب، آزموده‌ترین فرزندان این ملت و شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی هستند و مورد امید و اعتماد نظام محسوب می‌شوند، زیرا در راه حفظ این نظام در روزهای سخت خود را تجربه کرده و آزمایش دشواری را با سربلندی به انجام رسانده‌اند، لذا در میدان سازندگی کشور و دفاع از انقلاب و ارزش‌های اسلامی باید به‌طورِجدی آزادگان موردِ توجه قرار گیرند.<br /> <br /> انقلاب اسلامی مربوط به زمان خاصی نیست، انقلاب ما ناشی از ایمان، اعتقاد و دین یک ملت است و فاصله انسان با دین به‌حسبِ زمان کم و زیاد نمی‌شود؛ لذا این تصور که با دورشدن از مبدأ پیروزی انقلاب، انقلابی‌گریِ ما نیز ضعیف خواهد شد برداشتی اشتباه است و آزادگان باید با نشاط، اتکا به خدا و ثابت‌قدمیِ خود در صحنه‌های انقلاب دربرابر این تفکر بایستند. <br /> <br /> آزادگان به‌عنوان عناصر خودی، اصلی، حقیقی و وابسته به اسلام و انقلاب باید با امید و خوش‌بینی نسبت به آینده همواره در صحنه‌های مختلف انقلاب حضور داشته باشند و با بهره‌گرفتن از ذخیره بزرگ معنوی، که در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اندوخته‌اند، به مجاهدت خود در راه خدا ادامه دهند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ====<br /> <br /> روزی بود که وقتی نام آزادگان و گروگان‌های عزیز ما در دست دشمن، یعنی شما، برده می‌شد، دل را غبار غم و اندوه می‌پوشاند. یک فضای یأس‌آلود بر دل‌ها حاکم بود. واقعاً انسان نمی‌دانست که سرنوشت این عزیزان، این جوانان پاکیزه و مطهر، این فداکاران میدان جنگ، در دست آن رژیم قسى‌القلب و دور از انسانیت، چگونه خواهد شد و به کجا خواهد رسید. من فراموش نمی‌کنم در ماه‌های رمضان، وقتی که این دعای شریف را می‌خواندیم:&lt;blockquote&gt;«اَللهمَ فُک کُل‌ اَسیر»، قلب من مورد هجوم غم‌های گوناگونی قرار می‌گرفت؛ &lt;/blockquote&gt;غمِ [[اسیران جنگ|اسیران]]، غمِ پدران و مادران و همسران و فرزندان؛ غمِ آن لحظه‌هایی که ما به‌تفصیل نمی‌دانستیم چگونه است، اما می‌دانستیم که چقدر تلخ است، قلبمان را می‌فشرد و از اعماق قلب، این دعا را عرض می‌کردیم و فقط امید ما به معجزنمایی ذات مقدس احدیت جلت‌عظمته بود، و الا اسباب عادی، روال قضایا را طور دیگری نشان می‌داد. اینکه اسیرانِ پاک‌نهاد و فداکار ملت ایران، به تعداد ده‌ها هزار، بی‌حرف و بهانه، در مدتی کوتاه، آن‌هم با ابتکار دشمن و با شروع او، راه بیفتند و به داخل کشور بیایند، جزو رؤیاهایی بود که به‌نظر ما، جز با قدرت استثنایی خدا، امکان‌پذیر نبود. و الا، همه‌چیز تابع قدرت خداست. نَفَس‌های ما هم با قدرت الهی آمدورفت می‌کند. این، فقط با یک قدرت‌نمایی استثنایی قابل‌تأمین بود ولاغیر.<br /> <br /> بارها فکر می‌کردیم که اگر روزی جنگ هم تمام شود، این رژیم بهانه‌گیرِ بداخلاقِ قسى‌القلب تا بخواهد پنجاه هزار شصت هزار جوان رزمنده ما را به ما برگرداند، سال‌ها طول خواهد داد. کمااینکه امروز می‌بینید تعدادی از [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ما، به‌احتمالِ‌زیاد، باقی مانده‌اند؛ البته ما تعدادشان را نمی‌دانیم، اما حدس قوی می‌زنیم که تعدادی از عزیزان ما هنوز در چنگ دشمن باشند. همین حالا می‌بینید چطور رفتار می‌کنند، با چه بهانه‌گیری‌هایی، با چه اذیت‌کردن‌هایی و با چه بداخلاقی‌هایی در عرف بین‌المللی! اینها که عادی نیستند. اینها اگر می‌خواستند پنجاه هزار شصت هزار اسیر را در حال عادی برگردانند، چقدر خون دل داشت، چقدر زحمت داشت، چقدر طول می‌دادند! ممکن بود ده سال پانزده سال همین کار را به‌طول بکشانند، اما قدرت‌الهی، پا در میان گذاشت و یک بار دیگر لطف خدا بر ملت ایران چهره روشن خود را نشان داد و کاری به این عظمت، در مدتی کوتاه، با آسان‌ترین شکل انجام گرفت. چند ده هزار از فرزندان و جگرگوشگان این ملت و عزیزان دورازوطن و یوسف‌های دورمانده از یعقوب به فاصله کوتاهی وارد این کشور شدند. این حادثه، درس است.<br /> <br /> یأس موجب می‌شود که بعضی وارد میدان نشوند. یأس را باید از خود دور کرد. شما روزی که در زندان‌های رژیم بعثىِ خشن بودید، هرچه نگاه می‌کردید، جلوی چشمتان تاریکی بود. از آن مأمورِ شلاق‌به‌دستِ خشن و آن درجه‌دار غلیظ بعثی بگیرید تا خودِ صدام حسین، یکی پس‌از دیگری، با شما کأنه دشمن شخصی و خونی و پدری بودند. دست هرکدامشان می‌افتادید، بر شما آزار و [[شکنجه]] و فشاری وارد می‌کردند. این‌طور نبود؟ همه فضا تیره و تار بود. ما هم که اینجا، دور از شما، در خانه نشسته بودیم و غمِ فقدان شما برادران را داشتیم، همه‌مان این‌طور بودیم. من خودم شخصاً همین احساسات را داشتم و می‌دانم که اکثر ملت ایران هم این احساسات را داشتند، حالا چه در خانه یا فامیلشان اسیری بود، چه نبود، همه این احساسات را داشتند.<br /> <br /> لحظه‌لحظه دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] شما، صدقه است. لحظه‌لحظه صدقه است! آن لحظه‌های پررنجی که شما گذراندید، یک سرمایه شد؛ یعنی، شما به‌عنوان یک آزاده، یازده سال، ده سال، هشت سال، پنج سال، هرچه که در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بودید، ذخیره‌ای از رنج‌ها، برایتان فراهم آورد، هم از جنبه فردی، هم از جنبه اجتماعی و عمومی. این مطلب قابل‌تأمل است. <br /> <br /> آزادگان بهترین سربازان انقلاب‌اند، آزادگان آزموده‌ترین فرزندان این ملت‌اند، آزادگان شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی‌اند، آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام به‌حساب می‌آیند و باید برای کارهای آینده هم به‌حساب بیایند.<br /> <br /> اگر دشمنی در مقابل انقلاب یا در مقابل نظام جمهوری اسلامی قد عَلَم کند، اول کسی که باید مشت بر سینه او بزند آزاده است، چون آزاده بیشتر از همه، برای حفظ این نظام رنج کشیده است، او بیشتر از همه تجربه کرده است، خودش را بهتر می‌شناسد و محنت‌پذیری خود را در روزهای سخت آزمایش کرده است.<br /> <br /> آزادگان، هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب. این، آن چیزی است که شما به‌عنوان آزاده و به‌عنوان یک مسلمان انقلابی از خودتان باید توقع داشته باشید؛ باید در مقابل دشمنان و بدگویان و طعنه‌زنان انقلاب بایستید.<br /> <br /> به‌عنوان یک عنصرِ خودىِ اصلىِ حقیقی وابسته به اسلام و انقلاب، همواره در این میدان باید باقی بمانید و بنده می‌دانم که باقی می‌مانید. آن کس که مثل شما این آزمایش‌های سخت را از سر گذرانده است، بیش‌از همه، چشمش به رحمت خدا باز است. چه انسان‌های شایسته و شریفی را ما در بین آزادگانمان مشاهده کردیم و دیدیم! چه روح‌های لطیفی! چه انسان‌های آزموده‌ای!<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیه عاشقان کربلای سارى، 1374/07/22&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=9853&lt;/ref&gt; ====<br /> من نمی‌دانم خدای عظیم، خدایی که همه عظمت‌های عالم از وجود او ناشی می‌شود، وقتی چیزی را عظیم بخواند، آن چیز چقدر عظمت پیدا می‌کند، اجر جانبازان همین است؛ اینها ارزش‌های الهی است. بازماندگان شهدا و کسان جانبازان و افرادی که به‌نحوی مصیبت مجاهدت را چشیده‌اند که لفظ ایثارگران به آنها اطلاق می‌شود و لفظ درستی است، چراکه آزادگان و مفقودان و خانواده‌هایشان واقعاً ایثارگر بوده‌اند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان و اقشار مختلف مردم، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2897&lt;/ref&gt; ====<br /> ایستادگی و [[مقاومت]] آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، ملت ایران را روسفید و سربلند کرد و ما بازگشت پیروزمندانه آنان به میهن اسلامی را حادثه‌ای می‌دانیم که دست قدرت الهی آن را رقم زد. بنابراین یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطرات شبیه آن را زنده نگه دارند و آنها را قدر بدانند.<br /> <br /> بهترین، فداکارترین، پاک‌ترین، بااخلاص‌ترین و ارزشمندترین فرزندان یک ملت کسانی هستند که در مواقع سختی فداکاری می‌کنند، از خود ایستادگی نشان می‌دهند و از آبروی کشور، استقلال و هویت ملی خویش دفاع می‌کنند و اینها در ایران اسلامی، همان جوانان فداکاری هستند که با ایستادگی در مقابل دشمن، برای ملت خود افتخار و سربلندی به ارمغان آوردند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ====<br /> این روزها یکی از خاطره‌های بزرگ تاریخ انقلاب، بلکه تاریخ کشور ایران شکل گرفته است و آن خاطره بازگشت پیروزمندانه آزادگان سرافراز ماست. عقیده بنده این است که یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطره‌های شبیه آن را دائماً در ذهن خودشان داشته باشند. قضیه برگشتن [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی، که به‌حق لقب '''«آزاده»''' را به آنها داده‌اند، یک حادثه الهی بود. دست قدرت پروردگار بود که این حادثه را شکل داد و ایستادگی و مقاومت آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن ملت ایران را روسفید و سربلند کرد. البته اجر این محنت‌ها و سختی‌ها را فقط شکرگزاری خدای متعال می‌تواند بدهد. ما قابل نیستیم که از آزادگان و ایثارگران تشکر کنیم، اجر آنها با خداست، اما درعین‌حال، همه ملت ایران در همه‌جای کشور، باید لحظه‌ای این فداکاری‌ها را فراموش نکنند.<br /> <br /> همه ملت ایران وظیفه دارند که از عناصر فداکار و ایثارگر، قلباً و لساناً متشکر باشند. ما همه زیر بار منت این ایثارگران هستیم. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزاده شهید [[حسین لشگری|سرلشکر خلبان لشکری]]، 1377/01/19&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7762&lt;/ref&gt; ====<br /> خدای متعال را با همه وجود و از اعماق دل و جان سپاسگزارم که بحمداللَّه این نقطه غم‌انگیز همیشگی را در خاطر و ذهن ما و ملت ایران زدود و شما عزیزان میهن و آزادگان عزیز را که در دشوارترین شرایط، حقیقتاً سربازان فداکار انقلاب و اسلام بودید، به آغوش میهن و آغوش خانواده برگرداند. این ساعت که شما را ملاقات میکنم، برای من ساعتی بسیار عزیز و گرامی است. البته شما این را بدانید، شاید هم می‌دانید، که بنده و مسؤولین و شاید بسیاری از ملت ایران، کمتر وقتی بوده که از یادتان غافل باشیم و به‌خاطر ناراحتی شما عزیزان و خانواده‌هایتان، رنج نبریم. حقیقتاً در دل‌های مسؤولین به‌خاطر وجود عزیزان ما در چنگال دشمنانی که حتّی به قواعد جنگ هم پایبند نیستند، یک غصه دائمی وجود داشت؛ ولیکن فعلاً این برای شما اهمیت زیادی ندارد. آن چیزی که بیشتر از همه اهمیت دارد، این است که بدانید لحظه‌لحظه رنج‌های طولانیتان پیش خدای متعال، ثبت و محفوظ است.<br /> <br /> هیچ کس نمی‌تواند لحظه‌های ناراحتی طولانی شما را توصیف کند. نه انسان‌هایی که آن چیزها را درک نکردند، می‌توانند بفهمند، نه زبان‌ها می‌توانند آن را درست بیان کنند. لمس ناراحتی‌ها و رنج‌ها چیز دیگری است. شنیدن آنها از زبان دیگران، نمی‌تواند آنچه را که بر انسان رنجدیده گذشته، تصویر کند. اما در پیشگاه خدا این‌طور نیست، در پیش کرام‌الکاتبین این‌گونه نیست. در قیامت، عین عمل شما آنجا حاضر می‌شود &lt;blockquote&gt;«فمن یعمل مثقال ذرّه خیراً یره&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره زلزال، آیه 7.&lt;/ref&gt;» یعنی انسان، خودِ عمل را آن‌جا مشاهده می‌کند! &lt;/blockquote&gt;همان ثانیه‌های رنج، همان شب‌های طولانی، همان تنهایی‌ها، همان دوری‌ها و غربت‌ها، همه آن مصیبت‌هایی که برای انسان در زندان دشمن وجود دارد - آن اهانت‌ها، آن تحقیرها، آن بیخبری‌ها، آن نگرانی‌ها و دلهره‌ها، آن یاد زن و فرزند و پدر و مادر و عزیزان، آن امیدهایی که انسان می‌بیند کأنّه رفته‌رفته از افق دیدش، کمرنگ و خاموش می‌شوند و خود این، بزرگترین مصیبت‌هاست. همه این چیزهای غیرقابل تصویر، عیناً در پیش پروردگار و در محضر ذات مقدّس الهی، حضور پیدا می‌کنند. عین آن صبری که شما کردید، حضور پیدا میکند - تجسّم اعمال - عمل پیش خدای متعال محفوظ است. حسنه محفوظ است و خدای متعال، آن حسنه را در قیامت به شما برمی‌گرداند و آن، هنگامی است که شما از همیشه بیشتر به چنین چیزی نیازمندید!<br /> <br /> تنها توصیه‌ای که من به شما می‌کنم این است که عزیزان! حسنات را برای خودتان حفظ کنید. مبادا خدای نکرده در طول زندگی به خاطر چیزهایی، چیزی از این حسنات، از دست برود؛ حیف است. اینها - این صبری که شما کردید - ذخیره‌های بسیار ارزشمندی است. تعبیری در عربی هست که میگوید:&lt;blockquote&gt;«ذهب العنا و بقی الاجر». سختی‌ها مثل همه چیز عالم، گذراست. &lt;/blockquote&gt;خوشی هم می‌گذرد، سختی هم می‌گذرد. همه زندگی می‌گذرد. خوب؛ این سختی‌ها تمام شد، اما آن اجرها همه باقی مانده است. برای انسان خیلی قیمتی است که ببیند آن اجرها، آن پاداش‌های الهی، آن سپاسی که پروردگار عالم به خاطر تحمّل این صبر و این رنج کشیدن از شما دارد، برای شما باقی است. ان‌شاءاللَّه خداوند اجر شما را زیاد کند، آن را پیش خودش محفوظ بدارد، ثواب‌های زیادی به شما عنایت کند، شما را ان‌شاءاللَّه برای استقبال از یک زندگی شیرین در آینده - در میان عزیزانتان – سال‌های طولانی، مداوم و از همه جهت آماده کند و ان‌شاءاللَّه وسایل رفاه و آسایش و راحتىِ خیال و فکر شما را به جبران آن سختی‌ها فراهم نماید.<br /> <br /> همه شما، به‌خصوص آنهایی که زیاد ماندند، [[رمز مقاومت]] و ایستادگی هستید. شما نشان دهنده این حقیقت هستید که رنج‌ها می‌گذرد و اجرها می‌ماند. از همه بیشتر غم و رنج این آقای [[حسین لشگری|لشکری]] بود که ما هر وقت به یاد ایشان می‌افتادیم، حقیقتاً غمی دلمان را می‌گرفت. هجده‌نوزده سال، زمان بلندی است؛ زمان کمی نیست که ایشان در چنگ دشمن بودند و بحمداللَّه صبر و استقامت کردند. امیدواریم خدای متعال به همه شما اجر دهد و موفّقتان بدارد و ان‌شاءاللَّه [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های شما، فرزندان و کسان و والدینتان، را مشمول رحمت و خیر کند. عین این ثواب و اجری را که خدای متعال به شما می‌دهد، به کسان شما هم می‌دهد؛ چون آنها هم خیلی رنج کشیدند، خیلی زجر کشیدند. گاهی می‌شود آن کسی که خودش در زندان است و از میهن عزیز و خانواده‌اش دور است، کمتر رنج می‌کشد، تا کسانی که در انتظار او هستند و جای خالی‌اش را دائماً می‌بینند. آنها هم خیلی رنج کشیدند. خداوند ان‌شاءاللَّه به آنها هم اجری وافر عطا کند، که حتماً هم عطا خواهد کرد، ان‌شاءاللَّه موفّق باشید.<br /> <br /> ==== پیام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره بزرگداشت آزادگان‌ و حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، 1381/05/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=3136&lt;/ref&gt; ====<br /> سال‌های مجاهدت خاموش و دشوار آزادگان عزیز ما در اسارتگاه‌های عراق ازجمله مقاطع فراموش‌نشدنی تاریخ پرشکوه ما است. لحظه‌لحظه آن روزها و شب‌های فراموش‌نشدنی، سرشار از درس و خاطره و افتخار است.<br /> <br /> ملت ما از این گنجینه پربار خواهد توانست همچون ذخیره‌ای فرهنگی برای تقویت ایمان و مقاومت و امید برای نسل‌های آینده بهره گیرد. شهیدان مظلومی که در آن دوران پرمرارت جان باختند در شمار سرافرازترین شهدای دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] قرار دارند و یاد گرامی عالم مجاهد بزرگوار مرحوم حجت‌الاسلام آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی]]، که اردوگاه‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را به مدرسه بزرگی از تقوا و آگاهی و استقامت تبدیل کرده بود، همواره در چشم ملت ایران گرامی و پایدار است. آزادگان عزیز می‌توانند با زنده‌نگه‌داشتن آن ذخائر معنوی و آن خاطره‌های پرشکوه، رسالت دینی و انقلابی خود را همچنان حفظ کنند. توفیق همگان را از خداوند متعال مسئلت می‌کنم.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از ایثارگران و خانواده‌های شهدای استان کرمان، 1384/02/12&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3281&lt;/ref&gt; ====<br /> استان کرمان با بیش‌از شش هزار شهید و حدود 25 هزار ایثارگر، شامل شهید و جانباز و آزاده، و با داشتن شهدای عالی‌مقام و نامدار، از قبیل شهید باهنر، و با چهره‌های ماندگاری در میان آزادگان مثل شهید [[شهسواری ،محمد|محمد شهسواری]]، که یاد و خاطره و صدای او همچنان در گوش همه ما هست، و با داشتن روستاها و بخش‌هایی که در تقدیم شهیدان رتبه اول را در کشور احراز کرده‌اند، مثل رابر و روستای گُنجان، یک استان ممتاز است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1391/05/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20751&lt;/ref&gt; ====<br /> دوران اسارت، کوتاه‌شده قرن‌هایی است که انسان‌های بااستعداد را تبدیل کرده است به الماس‌های درخشان، آزادگان. خوش‌وقتم از دیدار امروز و متأسفم از اینکه کم توفیق پیدا کردیم شما عزیزان آزاده را در جلساتی شبیه به این زیارت کنیم. به‌وسیله جمع شما در این جلسه معنوی و صمیمی و برادرانه، سلام عرض می‌کنم به همه آزادگان سراسر کشور، قریب چهل هزار آزاده باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی. <br /> <br /> مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] از ابعاد مختلفی قابل‌توجه است، یکی از ابعاد، همین خاطرات باارزشی است که دوستان بیان کردید. البته بنده تعدادی از کتاب‌های مربوط به خاطرات آزادگان را و همچنین آنچه‌که مربوط است به سید عزیز بزرگوار ما، [[سید آزادگان]] مرحوم آقای ابوترابی، مطالعه کرده‌ام. می‌توان حدس زد که آنچه در خلال بیانات و نوشته‌ها درمورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شده است، یک بخش کوچکی است از یک داستان بلند و ما همچنان احتیاج داریم که این داستان بلند را بشنویم. <br /> <br /> من همین‌جا عرض بکنم که انصافاً درطول این بیست‌ودوسالی که از بازگشت [[اسیران جنگ|اسیران]] عزیز ما و آزادگان بلندآوازه ما می‌گذرد، کم‌کاری صورت گرفته. ما باید چندین‌برابرِ آنچه‌که تاکنون کتاب نوشته شده است، دراین‌خصوص کتاب داشته باشیم؛ ما باید فیلم‌های هنری برجسته‌ای از وضع آزادگانمان در اردوگاه‌ها و زندان‌ها داشته باشیم. شما ببینید غربی‌ها و مؤسسات بزرگ فیلم‌سازی چقدر راجع‌به ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی که در جنگ دوم یا جنگ اول داشتند، فیلم تهیه کردند، فیلم‌های خوب، فیلم‌های برجسته، درحالی‌که آنچه در آن فیلم‌ها وجود دارد، نشان‌دهنده روحیات مادی آن اسیرانی است که گرفتار شده بودند که در زندگی آنها، در حرفه آنها، در معاملات آنها به‌چشم می‌خورد. همچنان‌که شنیدم مأمور صلیب‌سرخ به آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] می‌گفته است که ما وقتی به اردوگاه‌های [[اسیران جنگ]] در کشورهای دیگر می‌رویم، سرخوردگی و افسردگی و خودزنی و خودکشی و اینها مشاهده می‌کنیم، چرا شما ندارید؟ او باید این سؤال را می‌کرد. جوابش معلوم است، وقتی دل با معنویت آشنا نبود، با خدا آشنا نبود، نتیجه‌اش همان است. وقتی دل با خدا آشنا بود، وقتی احساس ارتباط کرد، وقتی احساس اعتماد کرد، وقتی خود را تنها ندید، وقتی در درون سلول‌های تنگ و [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;بار، بهشت معنوی را با خود مشاهده کرد، آن‌چنان که در بیانات این عزیزان بود و در خاطراتی که نوشته شده هست، دیگر افسردگی جایی ندارد، سرخوردگی جایی ندارد، خودکشی معنا ندارد. این یک بخش از قضیه است که ما باید از ذره‌ذره این بحر عمیق و وسیع، که زندگی آزادگان است، بیشتر از این مطلع باشیم که مطلع نیستیم. فیلم‌های خوبی باید ساخته شود، کتاب‌های خوبی باید نوشته شود، خاطره‌ها باید گفته شود. همین خاطره‌هایی که امروز گفته شد، یک دنیا حرف در اینها هست؛ چقدر خوب است که اینها پخش شود. من نظرم این است که همین خاطراتی که امروز گفته شد، عیناً در صداوسیما منتشر شود، پخش شود تا مردم بشنوند. اینها ذخائر ماست، اینها سرمایه‌های ماست، همین سرمایه‌هاست که اسلام را نگه داشت، شیعه را نگه داشت، جمهوری اسلامی را به قدرت و عزت رساند، ملت ایران را در دنیا سرافراز کرد. این یک بُعد قضیه است، بعد دیگر قضیه، مسئله عبرت و سنت الهی است.<br /> <br /> من عقیده دارم و تأکید می‌کنم که حتماً ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شود، نوشته شود، به تصویر کشیده شود، کارهای هنری فاخر بر روی آن انجام بگیرد. این معنایش حمایت از یک قشر، دفاع از یک حادثه نیست، این معنایش امضاکردن و محکم و قطعی‌کردن سند پیروزی ملت ایران است و این کار باید انجام بگیرد. من از هنرمندان کشورمان و از مسئولان رسانه‌ها می‌خواهم که این کار را بکنند و شما باید کمک کنید. خوشبختانه آن‌طور که حالا از بیانات دوستان استفاده شد و بنده هم بی‌اطلاع نیستم، سندهای زیادی وجود دارد، بعلاوه خود شما سندهای زنده هستید، از حافظه‌ها کمک بگیرید، بدون کم‌وزیاد، بدون افراط و تفریط، آنچه‌که واقع شده بگویید. وقتی این با بیان هنری همراه شود، در دل‌ها و روحیه‌ها غوغا می‌کند؛ این هم یک بعد قضیه اسارت شما و آزادگی شماست.<br /> <br /> یک بُعد هم، بعد ثواب الهی است. آن روزی که اولْ‌بار آزادگان عزیز وارد کشور شده بودند و یک جماعتی از آنها، شاید چند هزار نفر، در همین حسینیه خدمتشان رسیدیم و آنها را ملاقات کردیم و سید عزیزِ بزرگوارمان مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] سخنرانی کرد، من از دیدن این منظره و این جوان‌ها و بازیافت این ارزش‌های بزرگ که برگشته بودند، قلبم خیلی متلاطم بود، گفتم که بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست؛ ما فراموش می‌کنیم، خود شما فراموش می‌کنید، اما کرام‌الکاتبین الهی فراموش نمی‌کنند، آن مجاهدت‌ها محفوظ است. منتها سعی کنید اینها را حفظ کنید؛ این دیگر، هم نصیحت به خود ماست، هم نصیحت به شما عزیزان است.<br /> <br /> اجر آزادگان یک طرف، اجر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، همسران، فرزندان، پدرها، مادرها و نزدیکان یک طرف. ما گاهی که توفیق پیدا می‌کردیم در خانه شهیدی با پدر و مادر یا کسان [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ی ملاقات کنیم، انسان می‌فهمید که این [[خانواده]] [[اسیران جنگ|اسیر]] چه حالی دارند، چه احساسی دارند؛ احساس آنها سخت‌تر و تلخ‌تر از احساس خانواده شهید بود.<br /> <br /> برادر یک [[اسیران جنگ|اسیر]] مفقودالاثری به من گفت: &lt;blockquote&gt;شما دیدید که خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه دارند، شب عملیات چه حالی دارند؟&lt;/blockquote&gt;راست می‌گفت دیگر؛ شب عملیات که می‌شد و همه می‌فهمیدند امشب عملیات است، آن خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه داشتند، دلشان متلاطم بود. این برادرِ آن مفقودالاثر به من گفت که برای ما هر شب، شب عملیات است، هر شب دلمان متلاطم است که او در چه حالی است، در چه وضعی است و امروز چه خواهد شد؛ این سختی‌هایی است که [[خانواده انتظار|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها تحمل کردند، لذا اجر آنها هم خیلی والا و بلند است.<br /> <br /> یک ملت عزتش، قدرتش، صدرنشینانش در تاریخ به مجاهدت فرزندانش بستگی دارد. این مجاهدت گاهی در جبهه است، گاهی در میدان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است. با این قهرمانی‌هایی که شماها در میدان اسارت نشان دادید، این استقامت‌ها، این ایستادگی‌ها. خب، کسانی در همان دوران شهید شدند، [[محمد جواد تندگویان|شهید تندگویان]] و بسیاری از شهدای دیگری که از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] برنگشتند؛ اکثراً هم با سرافرازی برگشتند. امیدواریم خدای متعال اجر شما را محفوظ بدارد و آن کسانی که در این دوران تأثیرگذار بودند، خدمتگزار بودند، دیگران را هدایت کردند و در رأس همه، سید بزرگوار عزیز ما، مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، ان‌شاءالله خداوند درجاتشان را عالی کند.<br /> <br /> همچنان که ستاره صبح امید درخشید، یک بار در انقلاب اسلامی، یک بار در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]، یک بار در زندگی شما آزادگان، در این قضیه هم قطعاً شفق امید خواهد درخشید و قطعاً فلسطین به دست مردم فلسطین برخواهد گشت و این زائده دروغی و جعلی از صحنه جغرافیا محو خواهد شد؛ در این تردیدی نیست.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 1]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 2]]<br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 3]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 4]]<br /> <br /> * [[اسارت در كلام امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> دیدار جمعی از آزادگان با رهبر انقلاب در سال ۷۷، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/wiicv95<br /> <br /> اهمیت و عظمت دفاع مقدس در بیانات رهبر معظم انقلاب، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/pwy26yl<br /> <br /> این انقلاب ادامه دارد، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/HOM8c<br /> <br /> روایتی از دیدار با رهبری، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/k920d4w<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;آزادگان در کلام رهبری&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&amp;veaction=edit&amp;section=29 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[index.php?title=رده:اسارت و اسیران]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B12.jpg&diff=12347 پرونده:دیدار2.jpg 2026-11-12T12:01:27Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>دیدار</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B11.jpg&diff=12346 پرونده:دیدار1.jpg 2026-11-12T11:59:59Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>دیدار</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1.jpg&diff=12345 پرونده:دیدار.jpg 2026-11-12T11:58:58Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>دیدار رهبری</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12344 شمسی بهرامی 2026-11-12T11:57:19Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>{{Infobox|title=شمسی بهرامی|image=[[پرونده:شمسی بهرامی.png]]|label1=نام و نام خانوادگی|data1=شمسی بهرامی|label2=زمان تولد|data2=25 آذر 1338|label3=مدت زمان اسارت|data3=4 سال}}<br /> <br /> '''بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> [[پرونده:خانم آباد.jpg|بندانگشتی|شمسی بهرامی، برگرفته از کتاب الماس‌های درخشان.]]<br /> شمسی بهرامی در بیست‌وپنجم آذر 1338 در محله کارگری در آبادان به دنیا آمد. بین پنج برادر و چهار خواهر، او فرزند هفتم خانواده است. پدرش، امید بهرامی، کارگر شرکت نفت بود. دوره تحصیلی ابتدایی را در دبستان بهمن و راهنمایی و دبیرستان را در دبیرستان فردوسی آبادان می‌گذراند. سال سوم دبیرستان بود که زمزمه‌‎های انقلاب را شنید و همپای معترضان در تجمعات و تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب نیز از فعالان اجتماعی بود: «شب‌ها اعضای گروه‌های سیاسی مختلف توی خیابان دور هم جمع می‌شدند و با هم بحث می‌کردند. من هم دوستانی را که می‌دانستم خوب صحبت می‌کنند، به این جمع‌ها دعوت می‌کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بهرامی، شمسی (1395). مصاحبه. 21 آذرماه.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> با شروع جنگ تحمیلی به عنوان نماینده فرماندار آبادان، مسئول تهیه گزارش و برآورد میزان خسارات وارده به مناطق بمباران‌شده می‌شود. در بیست‌وسوم مهرماه 1359، بعد از مرخصی سه روزه، هنگام عزیمت از شیراز به آبادان، در جاده ماهشهر- آبادان، همرا معصومه آباد به اسارت نیروهای دشمن درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> [[پرونده:بهرامی.jpg|بندانگشتی|خانم بهرامی، برگرفته از خبرگزاری دفاع مقدس.]]<br /> «دکتر سلحشور، که اکنون معاون وزیر نفت هستند، سه روز به ما مرخصی دادند تا به خانواده سر بزنیم و برگردیم، در راه بازگشت (از شیراز) به آبادان اسیر شدیم&lt;ref&gt;پایگاه اطلاع‌رسانی آزادگان ایران، قابل بازیابی از [https://www.badriyoon.com www.badriyoon.com]&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> معصومه آباد، که به همراه خانم بهرامی اسیر شده بود، در کتاب من زنده‌ام در مورد لحظه اسارتشان این‌گونه آورده است:<br /> <br /> «از راننده پرسیدم: چی شد؟ گفت: اسیر شدیم. اسیر کی شدیم؟ اسیر عراقی‌ها. اینجا مگر آبادان نیست؟ تو ما رو دادی دست عراقی‌ها؟ الله اکبر، خواهر! همه‌مون اسیر شدیم.<br /> <br /> سربازهای عراقی سریع خودشان را به ماشین ما رساندند. من، که کنار پنجره بی حرکت نشسته بودم، شیشه ماشین را بالا کشیده سریع قفل در ماشین را زدم. اما آنها شیشه ماشین را با قنداق تفنگ شکستند. از نرس خودم را روی خواهر بهرامی انداختم. تعدادی از سربازهای عراقی شیشه پنجره سمت خواهر بهرامی را هم شکستند. راننده فرمان ماشین را رها کرد و پیاده شد. سرنشین دیگر هم نفر بعدی بود که پیاده شد. اما من و خواهر بهرامی مقاومت می‌کردیم و نمی‌خواستیم پیاده شویم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 156.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> در همان ابتدای اسارت، خانم آباد شمسی بهرامی را با نام مستعار «مریم» و به عنوان خواهرش به عراقی‌ها معرفی می‌کند تا در ادامه اسارت آنها را از هم جدا نکنند: «هرچه بیشتر گوش می‌دادم کمتر می‌فهمیدم. کلمه «بنات‌الخمینی» و «ژنرال» را در هر جمله و عباراتی می‌شنیدم. بالاخره بلافاصله بی‌سیم زد و خبر را ارسال کرد. از جواد پرسیدم: چی داره می‌گه؟<br /> <br /> گفت: می‌گه ما دو ژنرال زن ایرانی را اسیر کرده‌ایم.<br /> <br /> گفتم: ما مددکار هلال احمر هستیم. نظامی بعضی کلمه هلال احمر را فهمید و گفت: هلال احمر، بنات‌الخمینی. رو به خواهر بهرامی کرد و پرسید: اسمت چیه؟ قبل از اینکه او دهان باز کند، من گفتم: مریم، ما هر دو خواهرهریم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 158.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> شمسی بهرامی، به همراه سه دختر اسیر دیگر به مدت یک سال و نه ماه بدون اطلاع [[صلیب سرخ]] در زندان الرشید بغداد نگهداری می‌شوند.<br /> <br /> آنها برای ارتباط برقرار کردن با دیگر اسرا به روش ضربه زدن به دیوار رو می‌آورند و به این وسیله، از اسرای سلول هم‌جوار آگاهی پیدا می‌کنند. مدتی بعد سلول آنها را عوض می‌کنند. در این جابه‌جایی او و هم‌سلولی‌هایش با خلبان محمدرضا لیبی، که در سلول هم‌جوار زندانی است، ارتباط می‌گیرند و خودشان را به خلبان لیبی معرفی می‌کنند. در این مکالمات نسبت به حقوقشان هم آگاه می‌شوند. وقتی می‌بینند از این حقوق محروم هستند، دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا می‌زنند:<br /> <br /> «روز یازدهم [&lt;nowiki/&gt;[[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]]] تصمیم گرفتیم نمایش یک تراژدی را بازی کنیم و هرکدام عهد‌ه‌دار نقشی شدیم تا شرایط را وخیم‌تر از آنچه هست، جلوه دهیم و از این طریق واکنش آنها را بسنجیم. مریم در نقش یک بی‌هوش به زمین افتاد و ما دورش را گرفتیم و با نقس‌هایی که تا آن زمان در قفسه سینه ذخیره کرده بودیم، شروع به جیغ و فریاد کردیم: وای یا حسین، یا ابوالفضل، مریم موت، مریم موت، حلیمه به سر و صورت خودش می‌زد و فاطمه چنان فریاد می‌زد که خود من هم یادم رفت داریم فیلم بازی می‌کنیم. احساس کردم مریم واقعاً مرده و هرچه می‌توانستم جیغ و داد کردم. در را باز کردند و دیدند بله مریم بی‌هوش افتاده است و ما هم می‌گوییم که مرده است و [[حلیمه آزموده|حلیمه]] هم هنوز به سر و صورت خودش می‌زند. عراقی‌ها اولین کاری که کردند پای مریم را کشیدند تا او را بیرون ببرند.<br /> <br /> وقتی مریم دید قرار است روی دست نامحرمان قرار گیرد، یکباره بلند شد نشست. مریم نمی‌خواست حتی مرده‌اش هم دست عراقی‌ها بیفتد. با بلند شدن او، اوضاع به هم ریخت و نمایش برملا شد. سرباز بعثی لگد محکمی به پهلوی مریم زد و خودش داد رفت. لگدی که رنگ پستی و حماقت داشت&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 325.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> در نهایت، بعد از هجده روز [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا به [[بیمارستان]] الرشید منتقل و با اطلاع‌رسانی محمدرضا لیبی به [[صلیب سرخ]]، آنها موفق می‌شوند مأموران صلیب سرخ را ملاقات کنند و خبر زنده بودنشان را به خانواده‌شان برسانند.<br /> <br /> شمسی بهرامی، بعد از ثبت‌نام در فهرست اسرا به اردوگاه موصل انتقال داده می‌شود و بعد از مدتی، او را به اردوگاه الانبار می‌برند.<br /> <br /> او در بهمن ۱۳۶۲ به همراه سه دختر دیگر از طریق صلیب سرخ جهانی به ایران بازگردانده می‌شوند: «یادم هست که برای جشن بیست‌ودوم بهمن ۱۳۶۲ ایران بودیم. پدرم در آخرین نامه‌ای که در عراق به دستم رسید، نوشته بود: یوسف گم‌گشته باز آید به کنعان غم مخور&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> پس از بازگشت به ایران، به‌عنوان منشی بخش در بیمارستان شیراز (شهید بهشتی کنونی) مشغول به کار می‌شود.<br /> <br /> سال ۱۳۶۴ در کنکور سراسری شرکت کرده و در دانشگاه فردوسی مشهد در رشته ادبیات عرب پذیرفته و مشغول به تحصیل می‌شود، ولی تحصیلاتش دو ترم بیشتر طول نمی‌کشد.<br /> <br /> او سپس درس را رها می‌کند و به‌عنوان کارمند بخش اداری به استخدام آموزش‌وپرورش شیراز درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> در این مدت به علاقه‌اش نقاشی با آبرنگ و مداد رنگی پرداخته و تاکنون دو نمایشگاه انفرادی برگزار کرده است. اکنون بازنشسته آموزش‌وپرورش است و در اصفهان زندگی می‌کند.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[معصومه آباد]]<br /> * [[فاطمه ناهیدی]]<br /> * [[من زنده ام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فاطمه دهقان‌نیری<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانش[[نامه]] آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دهقان‌نیری، فاطمه (1401). &quot;شمسی بهرامی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> [[رده:شمسی بهرامی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12343 شمسی بهرامی 2026-11-12T11:56:53Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>{{Infobox|title=شمسی بهرامی|image=[[پرونده:شمسی بهرامی.png]]|label1=نام و نام خانوادگی|data1=شمسی بهرامی|label2=زمان تولد|data2=25 آذر 1338|label3=مدت زمان اسارت|data3=4 سال}}<br /> <br /> '''بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> [[پرونده:خانم آباد.jpg|بندانگشتی|شمسی بهرامی، برگرفته از کتاب الماس‌های درخشان.]]<br /> شمسی بهرامی در بیست‌وپنجم آذر 1338 در محله کارگری در آبادان به دنیا آمد. بین پنج برادر و چهار خواهر، او فرزند هفتم خانواده است. پدرش، امید بهرامی، کارگر شرکت نفت بود. دوره تحصیلی ابتدایی را در دبستان بهمن و راهنمایی و دبیرستان را در دبیرستان فردوسی آبادان می‌گذراند. سال سوم دبیرستان بود که زمزمه‌‎های انقلاب را شنید و همپای معترضان در تجمعات و تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب نیز از فعالان اجتماعی بود: «شب‌ها اعضای گروه‌های سیاسی مختلف توی خیابان دور هم جمع می‌شدند و با هم بحث می‌کردند. من هم دوستانی را که می‌دانستم خوب صحبت می‌کنند، به این جمع‌ها دعوت می‌کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بهرامی، شمسی (1395). مصاحبه. 21 آذرماه.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> با شروع جنگ تحمیلی به عنوان نماینده فرماندار آبادان، مسئول تهیه گزارش و برآورد میزان خسارات وارده به مناطق بمباران‌شده می‌شود. در بیست‌وسوم مهرماه 1359، بعد از مرخصی سه روزه، هنگام عزیمت از شیراز به آبادان، در جاده ماهشهر- آبادان، همرا معصومه آباد به اسارت نیروهای دشمن درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> [[پرونده:بهرامی.jpg|بندانگشتی|خانم بهرامی، برگرفته از خبرگزاری دفاع مقدس.]]<br /> «دکتر سلحشور، که اکنون معاون وزیر نفت هستند، سه روز به ما مرخصی دادند تا به خانواده سر بزنیم و برگردیم، در راه بازگشت (از شیراز) به آبادان اسیر شدیم&lt;ref&gt;پایگاه اطلاع‌رسانی آزادگان ایران، قابل بازیابی از [https://www.badriyoon.com www.badriyoon.com]&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> معصومه آباد، که به همراه خانم بهرامی اسیر شده بود، در کتاب من زنده‌ام در مورد لحظه اسارتشان این‌گونه آورده است:<br /> <br /> «از راننده پرسیدم: چی شد؟ گفت: اسیر شدیم. اسیر کی شدیم؟ اسیر عراقی‌ها. اینجا مگر آبادان نیست؟ تو ما رو دادی دست عراقی‌ها؟ الله اکبر، خواهر! همه‌مون اسیر شدیم.<br /> <br /> سربازهای عراقی سریع خودشان را به ماشین ما رساندند. من، که کنار پنجره بی حرکت نشسته بودم، شیشه ماشین را بالا کشیده سریع قفل در ماشین را زدم. اما آنها شیشه ماشین را با قنداق تفنگ شکستند. از نرس خودم را روی خواهر بهرامی انداختم. تعدادی از سربازهای عراقی شیشه پنجره سمت خواهر بهرامی را هم شکستند. راننده فرمان ماشین را رها کرد و پیاده شد. سرنشین دیگر هم نفر بعدی بود که پیاده شد. اما من و خواهر بهرامی مقاومت می‌کردیم و نمی‌خواستیم پیاده شویم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 156.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> در همان ابتدای اسارت، خانم آباد شمسی بهرامی را با نام مستعار «مریم» و به عنوان خواهرش به عراقی‌ها معرفی می‌کند تا در ادامه اسارت آنها را از هم جدا نکنند: «هرچه بیشتر گوش می‌دادم کمتر می‌فهمیدم. کلمه «بنات‌الخمینی» و «ژنرال» را در هر جمله و عباراتی می‌شنیدم. بالاخره بلافاصله بی‌سیم زد و خبر را ارسال کرد. از جواد پرسیدم: چی داره می‌گه؟<br /> <br /> گفت: می‌گه ما دو ژنرال زن ایرانی را اسیر کرده‌ایم.<br /> <br /> گفتم: ما مددکار هلال احمر هستیم. نظامی بعضی کلمه هلال احمر را فهمید و گفت: هلال احمر، بنات‌الخمینی. رو به خواهر بهرامی کرد و پرسید: اسمت چیه؟ قبل از اینکه او دهان باز کند، من گفتم: مریم، ما هر دو خواهرهریم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 158.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> شمسی بهرامی، به همراه سه دختر اسیر دیگر به مدت یک سال و نه ماه بدون اطلاع [[صلیب سرخ]] در زندان الرشید بغداد نگهداری می‌شوند.<br /> <br /> آنها برای ارتباط برقرار کردن با دیگر اسرا به روش ضربه زدن به دیوار رو می‌آورند و به این وسیله، از اسرای سلول هم‌جوار آگاهی پیدا می‌کنند. مدتی بعد سلول آنها را عوض می‌کنند. در این جابه‌جایی او و هم‌سلولی‌هایش با خلبان محمدرضا لیبی، که در سلول هم‌جوار زندانی است، ارتباط می‌گیرند و خودشان را به خلبان لیبی معرفی می‌کنند. در این مکالمات نسبت به حقوقشان هم آگاه می‌شوند. وقتی می‌بینند از این حقوق محروم هستند، دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا می‌زنند:<br /> <br /> «روز یازدهم [&lt;nowiki/&gt;[[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]]] تصمیم گرفتیم نمایش یک تراژدی را بازی کنیم و هرکدام عهد‌ه‌دار نقشی شدیم تا شرایط را وخیم‌تر از آنچه هست، جلوه دهیم و از این طریق واکنش آنها را بسنجیم. مریم در نقش یک بی‌هوش به زمین افتاد و ما دورش را گرفتیم و با نقس‌هایی که تا آن زمان در قفسه سینه ذخیره کرده بودیم، شروع به جیغ و فریاد کردیم: وای یا حسین، یا ابوالفضل، مریم موت، مریم موت، حلیمه به سر و صورت خودش می‌زد و فاطمه چنان فریاد می‌زد که خود من هم یادم رفت داریم فیلم بازی می‌کنیم. احساس کردم مریم واقعاً مرده و هرچه می‌توانستم جیغ و داد کردم. در را باز کردند و دیدند بله مریم بی‌هوش افتاده است و ما هم می‌گوییم که مرده است و [[حلیمه آزموده|حلیمه]] هم هنوز به سر و صورت خودش می‌زند. عراقی‌ها اولین کاری که کردند پای مریم را کشیدند تا او را بیرون ببرند.<br /> <br /> وقتی مریم دید قرار است روی دست نامحرمان قرار گیرد، یکباره بلند شد نشست. مریم نمی‌خواست حتی مرده‌اش هم دست عراقی‌ها بیفتد. با بلند شدن او، اوضاع به هم ریخت و نمایش برملا شد. سرباز بعثی لگد محکمی به پهلوی مریم زد و خودش داد رفت. لگدی که رنگ پستی و حماقت داشت&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 325.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> در نهایت، بعد از هجده روز [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا به [[بیمارستان]] الرشید منتقل و با اطلاع‌رسانی محمدرضا لیبی به [[صلیب سرخ]]، آنها موفق می‌شوند مأموران صلیب سرخ را ملاقات کنند و خبر زنده بودنشان را به خانواده‌شان برسانند.<br /> <br /> شمسی بهرامی، بعد از ثبت‌نام در فهرست اسرا به اردوگاه موصل انتقال داده می‌شود و بعد از مدتی، او را به اردوگاه الانبار می‌برند.<br /> <br /> او در بهمن ۱۳۶۲ به همراه سه دختر دیگر از طریق صلیب سرخ جهانی به ایران بازگردانده می‌شوند: «یادم هست که برای جشن بیست‌ودوم بهمن ۱۳۶۲ ایران بودیم. پدرم در آخرین نامه‌ای که در عراق به دستم رسید، نوشته بود: یوسف گم‌گشته باز آید به کنعان غم مخور&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> پس از بازگشت به ایران، به‌عنوان منشی بخش در بیمارستان شیراز (شهید بهشتی کنونی) مشغول به کار می‌شود.<br /> <br /> سال ۱۳۶۴ در کنکور سراسری شرکت کرده و در دانشگاه فردوسی مشهد در رشته ادبیات عرب پذیرفته و مشغول به تحصیل می‌شود، ولی تحصیلاتش دو ترم بیشتر طول نمی‌کشد.<br /> <br /> او سپس درس را رها می‌کند و به‌عنوان کارمند بخش اداری به استخدام آموزش‌وپرورش شیراز درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> در این مدت به علاقه‌اش نقاشی با آبرنگ و مداد رنگی پرداخته و تاکنون دو نمایشگاه انفرادی برگزار کرده است. اکنون بازنشسته آموزش‌وپرورش است و در اصفهان زندگی می‌کند.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[معصومه آباد]]<br /> * [[فاطمه ناهیدی]]<br /> * [[من زنده ام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فاطمه دهقان‌نیری<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانش[[نامه]] آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دهقان‌نیری، فاطمه (1401). &quot;شمسی بهرامی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> <br /> [[index.php?title=رده:افراد (آزاده‌ها)]]<br /> [[index.php?title=رده:شمسی بهرامی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C.jpg&diff=12342 پرونده:بهرامی.jpg 2026-11-12T11:55:40Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>شمسی بهرامی</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8_%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3&diff=12341 آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس 2026-11-12T11:48:56Z <p>Marjan-khanlari: /* پیوند به بیرون */</p> <hr /> <div>رساله‌ای درباره آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس است که توسط احمدرضا بیابانی تونه در مقطع دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه حکیم سبزواری انجام و در سال 1396 دفاع شده است.<br /> <br /> == فراداده رساله ==<br /> '''عنوان رساله''': آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس<br /> <br /> '''پدید آور''': احمدرضا بیابانی تونه<br /> <br /> '''سال نشر''': 1396<br /> <br /> '''نام سازمان''': دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی<br /> <br /> '''رشته تحصیلی''': زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض<br /> <br /> '''نوع فایل''': pdf<br /> <br /> '''نوع ماده''': رساله دکتری تخصصی<br /> <br /> == چکیده ==<br /> ادبیات دفاع مقدس، امروزه یکی از گونه‌های مهم ادبیات فارسی به‌شمار می‌آید که شاخه‌ی داستانی آن، به‌دلیل برخورداری از توانمندی و قابلیت‌های ویژه در بازنمود ریزبینانه و جزء‌نگارانه‌ی حالات گوناگون انسان‌های درگیرِ جنگ، عرصه‌ی وسیعی را برای فرانماییِ واقعیت‌های هشت‌سال دفاع مقدس، فراهم می‌نماید؛ اگرچه از ابتدای [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] تاکنون، شاهد رشد کمیِ آثار ادبی و پژوهشیِ آن بوده‌ایم، اما این شاخه‌ی ادبی، هنوز نتوانسته آن-گونه که رسالت آن ‌می‌طلبد، جایگاه واقعی خود را بنمایاند. بـررسـی و شناخت آفات و آسیب‌های واردشده بر پیکره‌ی آثـار مکتوب در عرصه‌ی ادبیات داستانی و پژوهشیِ دفاع مقدس با نگاهی علمی‌ و آکادمیک، ضمن افزودن بر ماندگاری این آثار، زاویه‌ی نگاه جدیدی را نیز پدیدار می‌سازد. نگارنده همت بر آن گمارده تا ضمن بررسی و ارزیابی مدقانه‌ی نارسایی‌ها و آفات آسیب‌زای عمومی و ساختاریِ قلمرو ادبیات داستانی و کوشش در مسیر پی‌بردن به این کاستی‌ها، پیشنهادها و راهکارهای مناسب برای رفع آن‌ها ارائه نماید. ضرورت پژوهش حاضر آن است که بررسی همه‌سونگرانه‌ی ادبیات داستانی دفاع مقدس، برای پژوهش‌گران سایر رشته‌های حوزه‌ی علوم انسانی نیز از ارزش و اعتباری ممتاز برخوردار خواهد بود. در مسیر تنظیم پژوهش، ضمن مطالعه‌ و بررسی کمی و کیفی آثار داستانی و پژوهش‌های مکتوب در عرصه‌ی ادبیات داستانی دفاع مقدس به‌صورت توصیفی - تحلیلی و با یاری‌گرفتن از شیوه‌ی استدلال استقرایی، آفات و کاستی‌ها در قالب دو دسته آسیب‌های عمومی و نیز آسیب‌های محتوایی و ساختاری دسته‌بندی گشت و ارائه‌ی راهکارهایی علمی و عملی در راستای رفع آسیب‌های پدیدآمده، پایان‌بخش رساله‌ی پیش‌رو می‌باشد.<br /> <br /> == کلیدواژه‌ها ==<br /> [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق؛ دفاع مقدس؛ [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]؛ ادبیات جنگ<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مستند نگاری دفاع مقدس]]<br /> <br /> == استناد به این رساله ==<br /> بیابانی تونه، احمدرضا (1396). '''''آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس'''،'' رساله دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض، خراسان رضوی: دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> پیوند به تمام متن رساله https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c3c54746de83f7d7da75a4966cbf7aa2<br /> [[رده:پایان‌نامه]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8_%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3&diff=12340 آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس 2026-11-12T11:48:42Z <p>Marjan-khanlari: /* پیوند به بیرون */</p> <hr /> <div>رساله‌ای درباره آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس است که توسط احمدرضا بیابانی تونه در مقطع دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه حکیم سبزواری انجام و در سال 1396 دفاع شده است.<br /> <br /> == فراداده رساله ==<br /> '''عنوان رساله''': آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس<br /> <br /> '''پدید آور''': احمدرضا بیابانی تونه<br /> <br /> '''سال نشر''': 1396<br /> <br /> '''نام سازمان''': دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی<br /> <br /> '''رشته تحصیلی''': زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض<br /> <br /> '''نوع فایل''': pdf<br /> <br /> '''نوع ماده''': رساله دکتری تخصصی<br /> <br /> == چکیده ==<br /> ادبیات دفاع مقدس، امروزه یکی از گونه‌های مهم ادبیات فارسی به‌شمار می‌آید که شاخه‌ی داستانی آن، به‌دلیل برخورداری از توانمندی و قابلیت‌های ویژه در بازنمود ریزبینانه و جزء‌نگارانه‌ی حالات گوناگون انسان‌های درگیرِ جنگ، عرصه‌ی وسیعی را برای فرانماییِ واقعیت‌های هشت‌سال دفاع مقدس، فراهم می‌نماید؛ اگرچه از ابتدای [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] تاکنون، شاهد رشد کمیِ آثار ادبی و پژوهشیِ آن بوده‌ایم، اما این شاخه‌ی ادبی، هنوز نتوانسته آن-گونه که رسالت آن ‌می‌طلبد، جایگاه واقعی خود را بنمایاند. بـررسـی و شناخت آفات و آسیب‌های واردشده بر پیکره‌ی آثـار مکتوب در عرصه‌ی ادبیات داستانی و پژوهشیِ دفاع مقدس با نگاهی علمی‌ و آکادمیک، ضمن افزودن بر ماندگاری این آثار، زاویه‌ی نگاه جدیدی را نیز پدیدار می‌سازد. نگارنده همت بر آن گمارده تا ضمن بررسی و ارزیابی مدقانه‌ی نارسایی‌ها و آفات آسیب‌زای عمومی و ساختاریِ قلمرو ادبیات داستانی و کوشش در مسیر پی‌بردن به این کاستی‌ها، پیشنهادها و راهکارهای مناسب برای رفع آن‌ها ارائه نماید. ضرورت پژوهش حاضر آن است که بررسی همه‌سونگرانه‌ی ادبیات داستانی دفاع مقدس، برای پژوهش‌گران سایر رشته‌های حوزه‌ی علوم انسانی نیز از ارزش و اعتباری ممتاز برخوردار خواهد بود. در مسیر تنظیم پژوهش، ضمن مطالعه‌ و بررسی کمی و کیفی آثار داستانی و پژوهش‌های مکتوب در عرصه‌ی ادبیات داستانی دفاع مقدس به‌صورت توصیفی - تحلیلی و با یاری‌گرفتن از شیوه‌ی استدلال استقرایی، آفات و کاستی‌ها در قالب دو دسته آسیب‌های عمومی و نیز آسیب‌های محتوایی و ساختاری دسته‌بندی گشت و ارائه‌ی راهکارهایی علمی و عملی در راستای رفع آسیب‌های پدیدآمده، پایان‌بخش رساله‌ی پیش‌رو می‌باشد.<br /> <br /> == کلیدواژه‌ها ==<br /> [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق؛ دفاع مقدس؛ [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]؛ ادبیات جنگ<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مستند نگاری دفاع مقدس]]<br /> <br /> == استناد به این رساله ==<br /> بیابانی تونه، احمدرضا (1396). '''''آسیب شناسی ادبیات داستانی دفاع مقدس'''،'' رساله دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض، خراسان رضوی: دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> پیوند به تمام متن رساله https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c3c54746de83f7d7da75a4966cbf7aa2<br /> [[index.php?title=رده:پایان‌نامه]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=12339 آزادی بیان 2026-11-12T11:44:13Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div>{{Infobox|title=آزادی بیان|image=[[پرونده:آزادی بیان.jpg]]|caption=خاطرات خودنگاشت حمید(بیان) قاسمی اسیر آزادشده ایرانی|header1=فراداده کتاب|label2=نویسنده|label3=ویراستار و تطبیق‌ استنادی|label4=صفحه‌آرایی و صفحه‌بندی|label5=لیتوگرافی، چاپ و صحافی|label6=نوبت چاپ|label7=شمارگان|label8=تعداد صفحات|label9=شابک|label10=قطع کتاب|label11=نوع ماده|data2=حمید قاسمی|data3=فرزانه قلعه‌قوند|data4=افسانه گودرزی|data5=ایران|data6=اول/1400|data7=1000|data8=148|data9=978-600-8220-68-8|data10=رقعی|data11=کتاب(خاطره)}}'''[[خاطرات خود نگاشت|خاطرات خودنگاشت]] حمید(بیان) قاسمی اسیر آزادشده ایرانی.'''<br /> <br /> == فراداده کتاب ==<br /> '''نویسنده:''' حمید قاسمی <br /> <br /> '''ویراستار و تطبیق‌ استنادی:''' فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> '''صفحه‌آرایی و صفحه‌بندی:''' افسانه گودرزی <br /> <br /> '''لیتوگرافی، چاپ و صحافی:''' ایران<br /> <br /> '''نوبت چاپ:''' اول/1400<br /> <br /> '''شمارگان:''' 1000<br /> <br /> '''تعداد صفحات:''' 148<br /> <br /> '''شابک:''' 8-68-8220-600-978<br /> <br /> '''قطع کتاب:''' رقعی<br /> <br /> '''نوع ماده:''' کتاب(خاطره) <br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> آزادی بیان روایت بدونِ‌اغراق حمید قاسمی آزاده‌ای بی‌ادعا و متواضع است که در روستای ماه‌نشان زنجان چشم به جهان گشود. حمید قاسمی نه‌ساله بود که همراه با [[خانواده]] به شهر مقدس قم کوچ کرد. <br /> <br /> کودکی این آزاده زنجانی به انقلاب شکوهمند اسلامی گره خورده بود و نوجوانی‌اش به جنگ. حمید قاسمی، هرجوری که بود، خودش را به جبهه رساند و در خیل عاشقان دفاعِ‌مقدس حضوری فعال داشت. او اولین‌بار در سال 1362، وقتی که پانزده‌ساله بود، در [https://old.aviny.com/occasion/enghelab_jang/defaemoghaddas/93/amaliat/zamini/kheibar/kheibar.aspx?%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%A8%D8%B1&amp;mode=print عملیات خیبر] شرکت کرد و پس‌ازآن به غرب کشور و روستای ساوان بانه رفت. سرانجام، حمید قاسمی در سال 1364 در عملیات عاشورای 2 با سیزده نفر دیگر از دوستان و هم‌رزمانش به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمد. او سال‌های [[اسارت و اسیران|اسارت]] خود را در اردوگاه‌های رمادی 7 و 9 سپری کرد. <br /> <br /> این انتشارات افتخار دارد خاطرات بی‌تکرار آزادگان را پس از صحت‌سنجی به چاپ برساند. <br /> <br /> == گزیده‌ای از محتوای کتاب ==<br /> - خنده‌‌های مهارنشده‌‌ای از بین جمع بلند می‌‌شود. دستی جوراب‌پوشیده از پشت ملافه کنارِ صدام بالا می‌‌پرد.<br /> <br /> ـ جون خودوم ترسیدوم. وَالله ترسیدوم، اما سی قیافه نحس تو نه که، سی این خالیایی که می‌‌بندی. دست خودتم نیستا، ایی‌طوری بار اومدی؛ کلاً تو خالی‌‌بندی، مترسکی.<br /> <br /> صدام خم می‌‌شود و نگاهی عاقل‌اندرسفیه به او می‌‌اندازد.<br /> <br /> ـ تو از کجا پیدات شد؟<br /> <br /> ـ مو؟ مو از کجا پیدام شد؟ ایی تو بودی که پیدات شد کوکا، نه مو، مو که توی خونه و زندگی خودوم بودوم&lt;ref&gt;قلعه قوند، فرزانه، کیانی، طاهره؛ شاهرخ آبادی، فهیمه و گودرزی، افسانه (1399). کتاب[[نامه]] آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir/fa/library انتشارات پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[اسارت و اسیران]]<br /> * [[خاطرات خود نگاشت]]<br /> * [[اردوگاه]]<br /> * [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> دبیرخانه ویکی آزادگان<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دبیرخانه ویکی آزادگان (بی‌تا). &quot;آزادی بیان&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;veaction=edit&amp;section=4 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:کتاب و کتابخوانی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12338 آزادگی در اسارت 2026-11-12T11:40:29Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div>{{Infobox|title=آزادگی در اسارت|image=[[پرونده:آزادگی در اسارت..jpg]]|caption=کتابی درباره خاطرات جانباز آزاده کرمانشاهی، محمدمراد حمزه‌ای است|header1=فراداده کتاب|label2=نویسنده|label3=ویراستار|label4=حروف‌چین و صفحه‌آرا|label5=لیتوگرافی|label6=نوبت و سال چاپ|label7=شمارگان|label8=قیمت پشت جلد|label9=تعداد صفحات|label10=شابک|label11=قطع کتاب|label12=نوع ماده|data2=محمدمراد حمزه‌ای|data3=نعمت‌الله پورمحمدی|data4=مریم مردانی|data5=آبرنگ|data6=اول، 1386|data7=2000|data8=16000 ریال|data9=168|data10=0 - 16 - 5013- 600- 978|data11=رقعی|data12=کتاب (خاطره)}}'''کتابی درباره خاطرات جانباز آزاده کرمانشاهی، محمدمراد حمزه‌ای است.'''<br /> <br /> == فراداده کتاب ==<br /> '''نویسنده:''' محمدمراد حمزه‌ای <br /> <br /> '''ویراستار:''' نعمت‌الله پورمحمدی <br /> <br /> '''حروف‌چین و صفحه‌آرا:''' مریم مردانی <br /> <br /> '''لیتوگرافی:''' آبرنگ <br /> <br /> '''نوبت و سال چاپ:''' اول، 1386<br /> <br /> '''شمارگان:''' 2000<br /> <br /> '''قیمت پشت جلد:''' 16000 ریال <br /> <br /> '''تعداد صفحات:''' 168<br /> <br /> '''شابک:''' 0 - 16 - 5013- 600-  978<br /> <br /> '''قطع کتاب:''' رقعی <br /> <br /> '''نوع ماده:''' کتاب (خاطره) <br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> این کتاب خاطرات جانباز آزاده کرمانشاهی.محمدمراد حمزه‌ای است که به شرح روحیه آزادگی و وقایع [[اردوگاه]] 10 می‌پردازد.<br /> <br /> نگارنده در این کتاب با نگارش خاطرات دوران جنگ و [[اسارت و اسیران|اسارت]] خود سعی دارد تا با نگرشی متفاوت، مخاطب را با رزمندگان و شهدا و [[اسرا]] آشنا سازد. به همین منظور در تحریر خاطرات وی تلاش بر آن بوده که صحنه‌ها قابل تجسم و درک باشد و تجربه‌هایی مطرح گردد که قابل استفاده در زندگی امروز باشد. همچنین سعی بر این بوده که مخاطبان این نگرش را درک و تجربه کنند که اتفاقات و تجربه‌های این دنیا می‌تواند نمادها و صحنه‌هایی از قیامت باشد.<br /> <br /> محمدمراد حمزه‌ای سال 1364در [http://wikidefa.ir/?page=result عملیات والفجر 1] به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمد. سال های [[اسارت و اسیران|اسارت]] این آزاده در اردوگاه‌های کمپ 10 رمادی سپری شد. <br /> <br /> == گزیده‌ای از محتوای کتاب ==<br /> آبان‌ماه سال 1364 بود که اعزام شدم. تا جایی که به خاطر دارم به تنهایی به واحد تخریب رفتم و مدتی آنجا بودم. از آنجا به گردان حنین رفته، شب عملیات باز هم به تنهایی به سنگر کمین ارتفاعات کوهان رفتم و وقتی نیروهای عملیاتی به آنجا رسیدند، پشت سر آنها به راه افتادم. مجروح شدم و صبح آن شب هم به تنهایی اسیر شدم. حدود یک ماه بیش از عملیات هم خواب [[اسارت و اسیران|اسارت]] را دیده بودم ...&lt;ref&gt;قلعه قوند، فرزانه؛ کیانی، طاهره، شاهرخ آبادی، فهیمه و گودرزی، افسانه (1399). کتاب[[نامه]] آزادگان. تهران: انتشارات [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[اسارت و اسیران]]<br /> * [[اردوگاه]]<br /> * [[اردوگاه رمادی 10]]<br /> * [[خاطرات خود نگاشت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> دبیرخانه ویکی آزادگان<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دبیرخانه ویکی آزادگان (بی‌تا). &quot;آزادگی در اسارت&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;veaction=edit&amp;section=4 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:کتاب و کتابخوانی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&diff=12337 آزاده قهرمان 2026-11-12T11:35:44Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div>{{Infobox|title=آزاده قهرمان|image=[[پرونده:300px-آزاده قهرمان.jpg]]|caption=کتاب داستانی در خصوص جنگ ایران و عراق(جنگ تحمیلی عراق علیه ایران) برای گروه سنی ب است|header1=فراداده کتاب|label2=نویسنده|label3=حروف‌چین و صفحه‌آرا|label4=لیتوگرافی، چاپ و صحافی|label5=نوبت و سال چاپ|label6=شمارگان|label7=قیمت پشت جلد|label8=تعداد صفحات|label9=شابک|label10=قطع کتاب|label11=نوع ماده|data2=بیژن کیانی|data3=مریم مردانی|data4=خجسته، پروانه|data5=اول، 1386|data6=2500|data7=6000 ریال|data8=24/ مصور|data9=978-600-5013-06-1|data10=خشتی|data11=کتاب(داستان)}}'''کتاب داستانی در خصوص جنگ ایران و عراق([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]) برای گروه سنی ب است.'''<br /> <br /> == فراداده کتاب ==<br /> '''نویسنده:''' بیژن کیانی <br /> <br /> '''حروف‌چین و صفحه‌آرا:''' مریم مردانی   <br /> <br /> '''لیتوگرافی، چاپ و صحافی:''' خجسته، پروانه  <br /> <br /> '''نوبت و سال چاپ:''' اول، 1386<br /> <br /> '''شمارگان:''' 2500 <br /> <br /> '''قیمت پشت جلد:''' 6000 ریال <br /> <br /> '''تعداد صفحات:''' 24/ مصور  ''' '''<br /> <br /> '''شابک:''' 1-06-5013-600-978<br /> <br /> '''قطع کتاب:''' خشتی<br /> <br /> '''نوع ماده:''' کتاب(داستان) <br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> این کتاب داستانی است در خصوص جنگ ایران و عراق( [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]) و رزمنده‌ای که بعد از جنگیدن با دشمن بعثی، اسیر می‌شود. این کتاب برای گروه سنی ب است.<br /> <br /> == گزیده‌ای از محتوای کتاب         ==<br /> تانک دشمن با گلوله آرپی‌جی شهسواری آتش گرفت. <br /> <br /> دشمن مشغول تیراندازی است.<br /> <br /> آفرین شهسواری، آفرین، کارت عالی بود!<br /> <br /> الله اکبر ... الله اکبر<br /> <br /> آن شب به صبح می‌رسد.<br /> <br /> تانک‎‌های دشمن به سمت رزمندگان اسلام شلیک می‌کنند ... &lt;ref&gt;قلعه قوند، فرزانه، کیانی، طاهره؛ شاهرخ آبادی، فهیمه و گودرزی، افسانه (1399). کتاب[[نامه]] آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir انتشارات پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[اسارت و اسیران]]<br /> * [[اسیران جنگ]]<br /> <br /> * [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> دبیرخانه ویکی آزادگان<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دبیرخانه ویکی آزادگان (بی‌تا). &quot;آزاده قهرمان&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&amp;veaction=edit&amp;section=4 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:کتاب و کتابخوانی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&diff=12336 آب 2026-11-12T11:29:26Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>'''وضعیت آب در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق.'''<br /> <br /> [[آب]] ماده‌ای مرکب ساخته‌شده از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن است. ویژگی بی‌بویی، بی‌رنگی، و بی‌طعمی آب، آن را از دیگر مایعات متفاوت می‌سازد. بهترین تعریفی که می‌توان از آب عرضه داشت اینكه «آب مایه حیات است.»<br /> <br /> انسان از گذشته‌های دور و از بدو حیات، با آب رابطه مستحکمی داشته است. وجود هرگونه حیات، متکی به آب است. آب تقریباً هفتاد درصد وزن بدن انسان را تشکیل می‌دهد و در بیشتر فرایندهای متابولیسمی بدن، نقش حیاتی ایفا می‌کند. میزان نیاز بدن انسان به آب سالم، متفاوت است. این میزان، به معیارهایی ازقبیل سن، سطح فعالیت، و محیط بستگی دارد؛ همچنین انسان پیوسته و در طول زندگی برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] بدن، [[پوشاک|لباس‌ها]]، ظروف و غیره به عنصر آب نیازمند است. انسان تا با کمبود و یا نبود چیزی مواجه نشود، قدر آن را نمی‌داند.<br /> <br /> [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]]، در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] به‌خصوص ساعات اولیه آن، کم‌وبیش با مشکل کم‌آبی یا بی‌آبی مواجه بودند؛ بعثی‌های عراقی از شیوه‌های مختلفی برای آزار [[اسیران جنگ|اسیران]] استفاده می‌کردند كه یكی از آنها قطع آب بود. بودند اسیرانی که در اثر بی‌آبی، تشنگی یا نوشیدن آب‌های آلوده دچار بیماری‌های مختلف شدند یا حتی جان خود را از دست داده و شهید شدند.<br /> <br /> == [[کمبود آب]] ==<br /> <br /> خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; (1391) کمبود یا نبود آب آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران [[انتقال اثرگذار|انتقال]] [[اسیران جنگ|اسیران]] از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و درون قرنطینه‌ها می‌داند.به گفته زاغیان&lt;ref&gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین اردوگاه. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; (1389)، اولین مشکلی که اسیران در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، [[کمبود آب]] بود:&lt;blockquote&gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، اسیران برای نیاز خود از آب آن استفاده می‌کردند. اما آب آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با [[کمبود آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها هم مرتب قطع می‌شد، اسیران به‌ناچار از آب این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از آب همین تانكر استفاده می‌شد.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == [[قطع همیشگی آب]] ==<br /> <br /> کویری بودن نواحی میانه و جنوب عراق، همچنین گرمای بسیار شدید آن، همواره این کشور را با مشکل [[کمبود آب]] مواجه كرده است. این مسئله در مقیاس وسیع‌تری سلامت [[اسرا]] را به خطر می‌انداخت. [[اسیران جنگ|اسیران]] تقریباً با [[قطع همیشگی آب|مشکل همیشگی قطع آب]] مواجه بودند.<br /> <br /> عطایی&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;در مورد [[اردوگاه موصل 2]] چنین بیان كرده است:&lt;blockquote&gt;«آب دستشویی به‌طور دایم قطع بود؛ سطل‌های آب را در کنار [[توالت]] ها قرار داده بودند و کسانی داوطلبانه مأمور پر کردن دایم این سطل‌ها از آب منبع شده بودند.» &lt;/blockquote&gt;نوبرانی&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; در مورد قاطع 2 در اردوگاه رمادی ([[کمپ 9]]) بیان کرده است: &lt;blockquote&gt;«[[قطع همیشگی آب|قطع شدن آب]] و فشار آن، گاهی‌اوقات اعصاب همه را به هم می‌ریخت.»&lt;/blockquote&gt;در زمان داخل‌باش، اکثر [[ارشد اردوگاه|ارشد]]&lt;nowiki/&gt;ها، که مسئولان اصلی داخل آسایشگاه‌ها بودند، به‌علّت [[کمبود آب]] مصرفی و سهمیه‌بندی آن به [[اسیران جنگ|اسیران]] اجازه نمی‌دادند که در زمان استفاده از [[توالت|توالت‌]]&lt;nowiki/&gt;های ایستاده (سرپایی) از آب استفاده کنند؛ همچنین در دستشویی، [[توالت]] و [[شست و شو وحمام|حمام‌]]&lt;nowiki/&gt;ها نیز یا همواره آب قطع می‌شد و اگر بود، فشارش کم بود. به‌علّت [[کمبود آب|کمبود]] یا [[قطع همیشگی آب|قطع مکرر آب]]، بدن [[اسیران جنگ|اسیران]] در بیشتر مواقع ناپاک بود. <br /> <br /> به گفته سالمی‌نژاد&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;«تقریباً [[قطع همیشگی آب]]، مانع اجرای مسائل شرعی می‌شد... افراد تا روزها، با بدنی ناپاک به [[ممانعت از انجام فرایض دینی|انجام فرایض دینی]] خود مشغول بودند. در بعضی از موارد، [[اسرا]] با خیس کردن یک تکه ابر، اقدام به غسل می‌كردند.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == [[کمبود آب|كمبود شیرهای آب]] ==<br /> <br /> مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر آب بود. نوبرانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بیان می‌کند:<br /> <br /> «بعضی روزها آب قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت [[کمبود آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن شست‌وشوی ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»<br /> <br /> == وضعیت بهداشت آب، آلودگی آب‌ها ==<br /> <br /> سلامتی انسان‌ها ارتباط مستقیم با آب سالم و بهداشتی دارد. نبود آب سالم در اردوگاه‌ها باعث بروز بیماری و آلودگی محیط می‌شد:&lt;blockquote&gt;«در شهر العماره، ما را درون سوله‌هایی تنگ جا دادند. عراقی‌ها لوله تانکر آب را در سوله آوردند و روی زمین گذاشتند، شیر آن را باز کردند که اسیران تشنه از آن آب بیاشامند. در آن آب، خون جنازه دوستان شهیدمان دیده می‌شد. همچنین ادرار بچه‌ها و سیمان و خاک هم با آب قاطی شده بود&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.» &lt;/blockquote&gt;عطایی&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; چنین گفته است: &lt;blockquote&gt;«اردوگاه‌های واقع در رمادی، که در معرض توفان‌های شن و خاک سیاه قرار داشت، به‌طور دایم با کمبود آب مواجه بودند و آب مصرفی هم آلوده و غیربهداشتی و دارای درصد بالایی از مواد معدنی بود... این دو امر، باعث بروز بیماری‌های پوستی، التهاب و عفونت کلیه و مثانه و رسوب سنگی در آنها شده بود.» &lt;/blockquote&gt;رحمانیان&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; در مورد [[اردوگاه موصل 4]]، چنین بیان کرده است: &lt;blockquote&gt;«آب لوله‌ها زنگ‌زده بود. بچه‌ها با خوردن آن آب زرد و زنگ‌زده تا یک ماه به اسهال مبتلا شدند.»&lt;/blockquote&gt;سالمی‌نژاد&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; بیان می‌کند که<br /> <br /> آب‌ها آهک داشتند و چون آب آهک‌دار، صابون و کف را به‌خوبی پاک نمی‌کند، اسیران پودر شوینده را در آب می‌ریختند و از آن به‌جای صابون استفاده می‌کردند و چون آب کافی برای شست‌وشو وجود نداشت، صابون و پودر رختشویی به‌خوبی از روی سطوح بدن پاک نمی‌شد و همین امر، به‌مرور زمان عوارضی را برای بدن به همراه داشت و سبب بروز بیماری‌هایی می‌شد.<br /> <br /> به‌علت آلودگی آب، بیماری‌های پوستی نیز به شکل‌های عجیب و ناشناخته‌ای ازجمله قارچ‌های پوستی، دمل‌های چرکی بزرگ و... در میان [[اسیران جنگ|اسیران]] شایع بود. پزشکان متخصص [[صلیب سرخ]]، با تأكید بر آلودگی آب مصرفی، چند نوع از این بیماری‌ها را ناشناخته معرفی کردند؛ همچنین بیماری‌های انگلی، اسهال و تهوع ناشی از آب آلوده نیز در میان [[اسیران جنگ|اسیران]]، به‌وفور شایع بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.<br /> <br /> گاه استفاده از وسایل دیگری غیر از لیوان سبب بروز بیماری در اسیران می‌شد: &lt;blockquote&gt;«در روزهای آغازین [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] پوتین ظرف آب ما بود. آنهایی که می‌توانستند به مجروحان کمک کنند، با پوتین آب می‌آوردند. همین‌ها گاهی لباس خود را خیس می‌کردند و بقیه با مکیدن آن، کمی از عطش خود را برطرف می‌کردند&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.» &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == شیوه‌های [[خنک کردن آب گرم]] ==<br /> <br /> آب آشامیدنی گرم بود و اسیران برای خنک کردن آن به‌خصوص در فصل تابستان، از شیوه‌های مختلفی استفاده می‌کردند. یکی از این شیوه‌ها استفاده از حُبّانه بود. عراقی‌ها در هر آسایشگاه، به‌طور جداگانه، ظرف سفالینی به نام حُبّانه برای نگه‌داری و [[خنک کردن آب گرم|خنک كردن آب آشامیدنی]] در اختیار اسیران قرار داده بودند. این ظرف به شکل مخروطی وارونه بود که روی چهارپایه یا سه‌پایه‌ای که به همین منظور ساخته شده بود، قرار می‌گرفت. حُبّانه‌ها ازنظر مقدار گنجایش آب متفاوت بودند و انواع بزرگ، کوچک و متوسط داشتند. تعداد حُبّانه‌ها در هر آسایشگاه محدود بود و جواب‌گوی نیاز اسیران نبود. البته باید توجه داشت که، در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] ندیده یا مفقودالاثرها، از حُبّانه خبری نبود. خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گفته است که در آسایشگاه‌هایی که سطل آب یا حُبّانه وجود نداشت، [[اسیران جنگ|اسیران]] آب موردنیاز خود در طول شب را، با یک لیوان به آسایشگاه می‌بردند.<br /> <br /> اسیران با نایلون و پارچه، مشک‌های کوچکی درست می‌کردند و آن مشک‌ها را جلوی پنجره آویزان می‌کردند تا آب داخل آن خنک شود. از ظرف‌های فلزی نیز برای [[خنک کردن آب گرم|خنک کردن آب]] استفاده می‌شد؛ دور این ظرف‌ها، پارچه یا گونی می‌پیچیدند و آن را از آب پر و کنار پنجره، در معرض باد آویزان می‌کردند تا آب درون ظرف، کم‌کم بر اثر تبخیر حاصله خنک شود.<br /> <br /> [[اسیران جنگ|اسیران]] حلب‌های چهار کیلویی روغن نباتی را جمع‌آوری می‌کردند و پس از [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] آنها، با سیم‌خاردار برای آن دسته‌ای درست می‌کردند تا بتوانند به‌راحتی آن را به دیوار یا ستون‌های ایوان آسایشگاه آویزان کنند و در مرحله بعد، تکه‌هایی از پتو یا لباس‌های کهنه را محکم به دور آن می‌دوختند. با توجه به کثرت [[اسیران جنگ|اسیران]] و کمبود حلب، امکان ساخت آن برای تک‌تک نفرات به‌طور جداگانه وجود نداشت. یک نفر از اعضا به‌عنوان ساقی انتخاب می‌شد تا کارهای مربوط به آب‌سردکن، ازجمله پر کردن و مرطوب نگه داشتن پتو یا پارچه دور آن را به‌عهده بگیرد.<br /> <br /> == استفاده از آب باران ==<br /> <br /> در موارد متعددی، [[اسرا]] از آب باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن آب، از آن استفاده می‌کردند:&lt;blockquote&gt;«یک‌بار که آب برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های آب را پر کردند.» &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == نبود آب لوله‌کشی ==<br /> <br /> در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در اردوگاه‌های مختلف به‌كرّات از نبود آب لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، آب لوله‌كشی نداشت و آب با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;، در [[اردوگاه رمادی 1|اردوگاه رمادی]] به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه آب شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن آب درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که آب را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، آب ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] آب را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.<br /> <br /> == [[جیره آب اسرا|جیره آب در اسارت]] ==<br /> <br /> خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گفته است که در ابتدای ورود اسرای ایرانی به [[اردوگاه تکریت 17]]، آنها را در سه سوله اسکان دادند. این سوله‌ها فاقد [[امکانات]] بهداشتی بودند. اما آب لوله‌کشی داشتند. استفاده از آب به‌صورت جیره‌بندی بود؛ به‌گونه‌ای‌که در کل ساعات شبانه‌روز، [[اسرا]] بیشتر از چند ساعت اجازه استفاده از آن را نداشتند: &lt;blockquote&gt;«در مدت 10 روز اول ورود اسرای ایرانی به اردوگاه شماره 6 ([[رمادی 1 ،اردوگاه(کمپ 6)|رمادی 1]])، این افراد در آسایشگاه محبوس شدند. سربازان عراقی تعدادی (4، 5 عدد) حلب روغن 7 کیلویی را پر از آب می‌کردند و برای استفاده [[اسرا]] در پشت پنجره آسایشگاه قرار می‌دادند.» &lt;/blockquote&gt;رحمانیان در مورد [[زندان الرشید|زندان الرّشید در بغداد]]، گفته است: &lt;blockquote&gt;«در گرمای شدید تابستان، در هر شبانه‌روز، به هر نفر دو لیوان آب می‌رسید.» &lt;/blockquote&gt;کرمی&lt;ref&gt;کرمی، حسین (1389). [[اردوگاه سوم(کتاب)|اردوگاه سوم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; گفته است که به ما در زمان داخل‌باش، دو سطل 45 لیتری آب به‌عنوان سهمیه می‌دادند که مسئول آب، در دقایق پایانی بیرون‌باش به آسایشگاه می‌آورد. این مقدار آب برای آشامیدن، وضو و سرویس بهداشتی 60 نفر به مدت 15 ساعت بود. سال‌های ابتدایی [[اسارت و اسیران|اسارت]] یک سطل بیشتر در اختیار نبود؛ به‌ناچار در ماه‌های گرم سال، از سطل ادرار نیز در ساعات اولیه شب استفاده و بعد از خالی شدن در [[توالت]] قرار داده می‌شد. <br /> <br /> == قطع آب، ابزار شکنجه و فشار دشمن ==<br /> عراقی‌های بعثی برای آزار و اذیت [[اسیران جنگ|اسیران]] مکرراً آب [[اردوگاه]] را قطع می‌کردند و اجازه خروج از آسایشگاه‌ها را به آنها نمی‌دادند. همچنین، برخی از [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی از همان لحظه آغازین [[اسارت و اسیران|اسارت]] یا در زندان‌های عراق بر اثر تشنگی مفرط و بی‌آبی جان خود را از دست داده و به [[شهادت دو اسیر ایرانی در اردوگاه موصل 2|شهادت]] رسیدند.<br /> == نیز نگاه كنید به ==<br /> <br /> * [[شست‌وشو و حمام]]<br /> * [[جیره غذایی اسرا]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> سهیلا علی‌ین<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> علی‌ین، سهیلا (1399)، &quot; آب&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&amp;veaction=edit&amp;section=12 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[en:Water]]<br /> [[رده:آب]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&diff=12335 آب 2026-11-12T11:29:07Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>'''وضعیت آب در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق.'''<br /> <br /> [[آب]] ماده‌ای مرکب ساخته‌شده از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن است. ویژگی بی‌بویی، بی‌رنگی، و بی‌طعمی آب، آن را از دیگر مایعات متفاوت می‌سازد. بهترین تعریفی که می‌توان از آب عرضه داشت اینكه «آب مایه حیات است.»<br /> <br /> انسان از گذشته‌های دور و از بدو حیات، با آب رابطه مستحکمی داشته است. وجود هرگونه حیات، متکی به آب است. آب تقریباً هفتاد درصد وزن بدن انسان را تشکیل می‌دهد و در بیشتر فرایندهای متابولیسمی بدن، نقش حیاتی ایفا می‌کند. میزان نیاز بدن انسان به آب سالم، متفاوت است. این میزان، به معیارهایی ازقبیل سن، سطح فعالیت، و محیط بستگی دارد؛ همچنین انسان پیوسته و در طول زندگی برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] بدن، [[پوشاک|لباس‌ها]]، ظروف و غیره به عنصر آب نیازمند است. انسان تا با کمبود و یا نبود چیزی مواجه نشود، قدر آن را نمی‌داند.<br /> <br /> [[اسیران جنگ|اسیران ایرانی]]، در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] به‌خصوص ساعات اولیه آن، کم‌وبیش با مشکل کم‌آبی یا بی‌آبی مواجه بودند؛ بعثی‌های عراقی از شیوه‌های مختلفی برای آزار [[اسیران جنگ|اسیران]] استفاده می‌کردند كه یكی از آنها قطع آب بود. بودند اسیرانی که در اثر بی‌آبی، تشنگی یا نوشیدن آب‌های آلوده دچار بیماری‌های مختلف شدند یا حتی جان خود را از دست داده و شهید شدند.<br /> <br /> == [[کمبود آب]] ==<br /> <br /> خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;خاجی، علی (1391). اردوگاه‌های اسیران، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; (1391) کمبود یا نبود آب آشامیدنی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را امری همیشگی و عادی، به‌خصوص در دوران [[انتقال اثرگذار|انتقال]] [[اسیران جنگ|اسیران]] از خط مقدم جبهه تا [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و درون قرنطینه‌ها می‌داند.به گفته زاغیان&lt;ref&gt;زاغیان، اصغر (1389). دوازدهمین اردوگاه. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; (1389)، اولین مشکلی که اسیران در [[زندان الرشید]] با آن مواجه بودند، [[کمبود آب]] بود:&lt;blockquote&gt;تانکر مکعب‌شکلی کنار درِ ورودی آسایشگاه وجود داشت که در طول روز، اسیران برای نیاز خود از آب آن استفاده می‌کردند. اما آب آن تانکر جواب‌گوی نیاز [[اسرا]] نبود طوری‌که به‌كرّات با [[کمبود آب]] مواجه بودیم و چون آب دستشویی‌ها هم مرتب قطع می‌شد، اسیران به‌ناچار از آب این تانکر استفاده می‌کردند؛ برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها نیز از آب همین تانكر استفاده می‌شد.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == [[قطع همیشگی آب]] ==<br /> <br /> کویری بودن نواحی میانه و جنوب عراق، همچنین گرمای بسیار شدید آن، همواره این کشور را با مشکل [[کمبود آب]] مواجه كرده است. این مسئله در مقیاس وسیع‌تری سلامت [[اسرا]] را به خطر می‌انداخت. [[اسیران جنگ|اسیران]] تقریباً با [[قطع همیشگی آب|مشکل همیشگی قطع آب]] مواجه بودند.<br /> <br /> عطایی&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;در مورد [[اردوگاه موصل 2]] چنین بیان كرده است:&lt;blockquote&gt;«آب دستشویی به‌طور دایم قطع بود؛ سطل‌های آب را در کنار [[توالت]] ها قرار داده بودند و کسانی داوطلبانه مأمور پر کردن دایم این سطل‌ها از آب منبع شده بودند.» &lt;/blockquote&gt;نوبرانی&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;نوبرانی، امیر (1391). رنج و گنج. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; در مورد قاطع 2 در اردوگاه رمادی ([[کمپ 9]]) بیان کرده است: &lt;blockquote&gt;«[[قطع همیشگی آب|قطع شدن آب]] و فشار آن، گاهی‌اوقات اعصاب همه را به هم می‌ریخت.»&lt;/blockquote&gt;در زمان داخل‌باش، اکثر [[ارشد اردوگاه|ارشد]]&lt;nowiki/&gt;ها، که مسئولان اصلی داخل آسایشگاه‌ها بودند، به‌علّت [[کمبود آب]] مصرفی و سهمیه‌بندی آن به [[اسیران جنگ|اسیران]] اجازه نمی‌دادند که در زمان استفاده از [[توالت|توالت‌]]&lt;nowiki/&gt;های ایستاده (سرپایی) از آب استفاده کنند؛ همچنین در دستشویی، [[توالت]] و [[شست و شو وحمام|حمام‌]]&lt;nowiki/&gt;ها نیز یا همواره آب قطع می‌شد و اگر بود، فشارش کم بود. به‌علّت [[کمبود آب|کمبود]] یا [[قطع همیشگی آب|قطع مکرر آب]]، بدن [[اسیران جنگ|اسیران]] در بیشتر مواقع ناپاک بود. <br /> <br /> به گفته سالمی‌نژاد&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;«تقریباً [[قطع همیشگی آب]]، مانع اجرای مسائل شرعی می‌شد... افراد تا روزها، با بدنی ناپاک به [[ممانعت از انجام فرایض دینی|انجام فرایض دینی]] خود مشغول بودند. در بعضی از موارد، [[اسرا]] با خیس کردن یک تکه ابر، اقدام به غسل می‌كردند.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == [[کمبود آب|كمبود شیرهای آب]] ==<br /> <br /> مشكل مضاعف [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] ظرف‌ها و لباس‌ها كمبود تعداد شیر آب بود. نوبرانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بیان می‌کند:<br /> <br /> «بعضی روزها آب قطع می‌شد و لباس‌ها با کف روی دستمان می‌ماند... به‌علّت [[کمبود آب]] و سخت و وقت‌گیر بودن شست‌وشوی ظرف‌ها از یغلاوی‌ها استفاده نمی‌کردیم و هر ده نفر دور یک ظرف غذا می‌نشستیم و غذا می‌خوردیم.»<br /> <br /> == وضعیت بهداشت آب، آلودگی آب‌ها ==<br /> <br /> سلامتی انسان‌ها ارتباط مستقیم با آب سالم و بهداشتی دارد. نبود آب سالم در اردوگاه‌ها باعث بروز بیماری و آلودگی محیط می‌شد:&lt;blockquote&gt;«در شهر العماره، ما را درون سوله‌هایی تنگ جا دادند. عراقی‌ها لوله تانکر آب را در سوله آوردند و روی زمین گذاشتند، شیر آن را باز کردند که اسیران تشنه از آن آب بیاشامند. در آن آب، خون جنازه دوستان شهیدمان دیده می‌شد. همچنین ادرار بچه‌ها و سیمان و خاک هم با آب قاطی شده بود&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.» &lt;/blockquote&gt;عطایی&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; چنین گفته است: &lt;blockquote&gt;«اردوگاه‌های واقع در رمادی، که در معرض توفان‌های شن و خاک سیاه قرار داشت، به‌طور دایم با کمبود آب مواجه بودند و آب مصرفی هم آلوده و غیربهداشتی و دارای درصد بالایی از مواد معدنی بود... این دو امر، باعث بروز بیماری‌های پوستی، التهاب و عفونت کلیه و مثانه و رسوب سنگی در آنها شده بود.» &lt;/blockquote&gt;رحمانیان&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; در مورد [[اردوگاه موصل 4]]، چنین بیان کرده است: &lt;blockquote&gt;«آب لوله‌ها زنگ‌زده بود. بچه‌ها با خوردن آن آب زرد و زنگ‌زده تا یک ماه به اسهال مبتلا شدند.»&lt;/blockquote&gt;سالمی‌نژاد&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; بیان می‌کند که<br /> <br /> آب‌ها آهک داشتند و چون آب آهک‌دار، صابون و کف را به‌خوبی پاک نمی‌کند، اسیران پودر شوینده را در آب می‌ریختند و از آن به‌جای صابون استفاده می‌کردند و چون آب کافی برای شست‌وشو وجود نداشت، صابون و پودر رختشویی به‌خوبی از روی سطوح بدن پاک نمی‌شد و همین امر، به‌مرور زمان عوارضی را برای بدن به همراه داشت و سبب بروز بیماری‌هایی می‌شد.<br /> <br /> به‌علت آلودگی آب، بیماری‌های پوستی نیز به شکل‌های عجیب و ناشناخته‌ای ازجمله قارچ‌های پوستی، دمل‌های چرکی بزرگ و... در میان [[اسیران جنگ|اسیران]] شایع بود. پزشکان متخصص [[صلیب سرخ]]، با تأكید بر آلودگی آب مصرفی، چند نوع از این بیماری‌ها را ناشناخته معرفی کردند؛ همچنین بیماری‌های انگلی، اسهال و تهوع ناشی از آب آلوده نیز در میان [[اسیران جنگ|اسیران]]، به‌وفور شایع بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.<br /> <br /> گاه استفاده از وسایل دیگری غیر از لیوان سبب بروز بیماری در اسیران می‌شد: &lt;blockquote&gt;«در روزهای آغازین [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] پوتین ظرف آب ما بود. آنهایی که می‌توانستند به مجروحان کمک کنند، با پوتین آب می‌آوردند. همین‌ها گاهی لباس خود را خیس می‌کردند و بقیه با مکیدن آن، کمی از عطش خود را برطرف می‌کردند&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.» &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == شیوه‌های [[خنک کردن آب گرم]] ==<br /> <br /> آب آشامیدنی گرم بود و اسیران برای خنک کردن آن به‌خصوص در فصل تابستان، از شیوه‌های مختلفی استفاده می‌کردند. یکی از این شیوه‌ها استفاده از حُبّانه بود. عراقی‌ها در هر آسایشگاه، به‌طور جداگانه، ظرف سفالینی به نام حُبّانه برای نگه‌داری و [[خنک کردن آب گرم|خنک كردن آب آشامیدنی]] در اختیار اسیران قرار داده بودند. این ظرف به شکل مخروطی وارونه بود که روی چهارپایه یا سه‌پایه‌ای که به همین منظور ساخته شده بود، قرار می‌گرفت. حُبّانه‌ها ازنظر مقدار گنجایش آب متفاوت بودند و انواع بزرگ، کوچک و متوسط داشتند. تعداد حُبّانه‌ها در هر آسایشگاه محدود بود و جواب‌گوی نیاز اسیران نبود. البته باید توجه داشت که، در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] ندیده یا مفقودالاثرها، از حُبّانه خبری نبود. خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گفته است که در آسایشگاه‌هایی که سطل آب یا حُبّانه وجود نداشت، [[اسیران جنگ|اسیران]] آب موردنیاز خود در طول شب را، با یک لیوان به آسایشگاه می‌بردند.<br /> <br /> اسیران با نایلون و پارچه، مشک‌های کوچکی درست می‌کردند و آن مشک‌ها را جلوی پنجره آویزان می‌کردند تا آب داخل آن خنک شود. از ظرف‌های فلزی نیز برای [[خنک کردن آب گرم|خنک کردن آب]] استفاده می‌شد؛ دور این ظرف‌ها، پارچه یا گونی می‌پیچیدند و آن را از آب پر و کنار پنجره، در معرض باد آویزان می‌کردند تا آب درون ظرف، کم‌کم بر اثر تبخیر حاصله خنک شود.<br /> <br /> [[اسیران جنگ|اسیران]] حلب‌های چهار کیلویی روغن نباتی را جمع‌آوری می‌کردند و پس از [[شست و شو وحمام|شست‌وشوی]] آنها، با سیم‌خاردار برای آن دسته‌ای درست می‌کردند تا بتوانند به‌راحتی آن را به دیوار یا ستون‌های ایوان آسایشگاه آویزان کنند و در مرحله بعد، تکه‌هایی از پتو یا لباس‌های کهنه را محکم به دور آن می‌دوختند. با توجه به کثرت [[اسیران جنگ|اسیران]] و کمبود حلب، امکان ساخت آن برای تک‌تک نفرات به‌طور جداگانه وجود نداشت. یک نفر از اعضا به‌عنوان ساقی انتخاب می‌شد تا کارهای مربوط به آب‌سردکن، ازجمله پر کردن و مرطوب نگه داشتن پتو یا پارچه دور آن را به‌عهده بگیرد.<br /> <br /> == استفاده از آب باران ==<br /> <br /> در موارد متعددی، [[اسرا]] از آب باران برای آشامیدن و... استفاده می‌کردند؛ در زمان بارش باران، سطل‌ها را در محوطه روباز قرار می‌دادند و پس از جمع شدن آب، از آن استفاده می‌کردند:&lt;blockquote&gt;«یک‌بار که آب برای چند روز قطع شد، حسابی سردرگم شده بودیم... اسرای غریب و تشنه، نگاهشان به آسمان بود... باران خوبی بارید. همه بچه‌ها به جنب‌وجوش افتادند و ظرف‌های آب را پر کردند.» &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == نبود آب لوله‌کشی ==<br /> <br /> در خاطرات [[اسیران جنگ|اسیران]] حاضر در اردوگاه‌های مختلف به‌كرّات از نبود آب لوله‌كشی سخن به میان آمده است. بیشتر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، آب لوله‌كشی نداشت و آب با تانكر به [[اردوگاه]] آورده می‌شد. به گفته خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;، در [[اردوگاه رمادی 1|اردوگاه رمادی]] به‌‌علّت هموار بودن منطقه و نبود دسترسی به شبکه آب شهری، جهت ایجاد فشار لازم برای جریان یافتن آب درون لوله‌ها، از تعدادی منبع استفاده می‌شد که روی ساختمان تعبیه شده بود. به این‌صورت که آب را با تانکر به [[اردوگاه]] می‌آوردند و به درون این منابع پمپ می‌کردند و سپس مورد استفاده [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار می‌گرفت. به‌همین‌علت، آب ذخیره‌شده در منبع، در معرض جریان هوا قرار می‌گرفت؛ لذا در تابستان‌ها بسیار گرم و در زمستان‌ها بسیار سرد بود... برای [[شست و شو وحمام|استحمام]] نیز، [[اسرا]] آب را به داخل [[حمام در اسارت|حمام]] می‌بردند و با آن خود را می‌شستند.<br /> <br /> == [[جیره آب اسرا|جیره آب در اسارت]] ==<br /> <br /> خاجی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گفته است که در ابتدای ورود اسرای ایرانی به [[اردوگاه تکریت 17]]، آنها را در سه سوله اسکان دادند. این سوله‌ها فاقد [[امکانات]] بهداشتی بودند. اما آب لوله‌کشی داشتند. استفاده از آب به‌صورت جیره‌بندی بود؛ به‌گونه‌ای‌که در کل ساعات شبانه‌روز، [[اسرا]] بیشتر از چند ساعت اجازه استفاده از آن را نداشتند: &lt;blockquote&gt;«در مدت 10 روز اول ورود اسرای ایرانی به اردوگاه شماره 6 ([[رمادی 1 ،اردوگاه(کمپ 6)|رمادی 1]])، این افراد در آسایشگاه محبوس شدند. سربازان عراقی تعدادی (4، 5 عدد) حلب روغن 7 کیلویی را پر از آب می‌کردند و برای استفاده [[اسرا]] در پشت پنجره آسایشگاه قرار می‌دادند.» &lt;/blockquote&gt;رحمانیان در مورد [[زندان الرشید|زندان الرّشید در بغداد]]، گفته است: &lt;blockquote&gt;«در گرمای شدید تابستان، در هر شبانه‌روز، به هر نفر دو لیوان آب می‌رسید.» &lt;/blockquote&gt;کرمی&lt;ref&gt;کرمی، حسین (1389). [[اردوگاه سوم(کتاب)|اردوگاه سوم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; گفته است که به ما در زمان داخل‌باش، دو سطل 45 لیتری آب به‌عنوان سهمیه می‌دادند که مسئول آب، در دقایق پایانی بیرون‌باش به آسایشگاه می‌آورد. این مقدار آب برای آشامیدن، وضو و سرویس بهداشتی 60 نفر به مدت 15 ساعت بود. سال‌های ابتدایی [[اسارت و اسیران|اسارت]] یک سطل بیشتر در اختیار نبود؛ به‌ناچار در ماه‌های گرم سال، از سطل ادرار نیز در ساعات اولیه شب استفاده و بعد از خالی شدن در [[توالت]] قرار داده می‌شد. <br /> <br /> == قطع آب، ابزار شکنجه و فشار دشمن ==<br /> عراقی‌های بعثی برای آزار و اذیت [[اسیران جنگ|اسیران]] مکرراً آب [[اردوگاه]] را قطع می‌کردند و اجازه خروج از آسایشگاه‌ها را به آنها نمی‌دادند. همچنین، برخی از [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی از همان لحظه آغازین [[اسارت و اسیران|اسارت]] یا در زندان‌های عراق بر اثر تشنگی مفرط و بی‌آبی جان خود را از دست داده و به [[شهادت دو اسیر ایرانی در اردوگاه موصل 2|شهادت]] رسیدند.<br /> == نیز نگاه كنید به ==<br /> <br /> * [[شست‌وشو و حمام]]<br /> * [[جیره غذایی اسرا]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> سهیلا علی‌ین<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانشنامه آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> علی‌ین، سهیلا (1399)، &quot; آب&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%A8&amp;veaction=edit&amp;section=12 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[en:Water]]<br /> [[index.php?title=رده:آب]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12334 آموزش نهج البلاغه در اسارت 2026-11-12T11:06:29Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:2392728.jpg|بندانگشتی|کتاب نهج البلاغه|223x223پیکسل]]'''نهج‌البلاغه کتابی شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و جملات کوتاه حکیمانه امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; است، که به عقیده برخی پس از قرآن کریم و احادیث نبوی، مهم‌ترین منبع شناخت اسلام و ارزش‌های دینی است.''' <br /> <br /> سیدرضی که به عنوان یکی از عالمان بزرگ شیعی معرفی شده در اواخر قرن چهارم هجری این مجموعه را جمع آوری کرده است. او درخواست دوستانش را برای جمع‌آوری مجموعه سخنان فصیح و بلیغ امیر‌المومنین، مهم‌ترین انگیزه خود برای تالیف این کتاب عنوان کرده است. <br /> <br /> معیار انتخاب سخنان امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; در این کتاب فصاحت و بلاغت عنوان شده است. به همین دلیل کتاب نهج‌البلاغه، به معنای '''«راه و طریق آشکار بلاغت»''' نامیده‌ شده است. شیخ محمد عبده، یکی از علمای اهل سنت مصر معتقد است که '''«نهج‌البلاغه»''' بهترین توصیف و عنوان برای این کتاب است.<br /> <br /> برخی عنوان کرده‌اند منبع سیدرضی برای گردآوری سخنان حضرت علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; بسیار غنی و گسترده بوده؛ چرا که او برای جمع‌آوری این کتاب از دو کتابخانه بزرگ بغداد بهره برده است. یکی از آنها کتابخانه ۸۰ هزار جلدی برادرش سیدمرتضی بوده و دیگری نیز کتابخانه ۱۰ هزار جلدی «بیت الحکمه» وزیر بهاءالدوله ابن‌بویه دیلمی بوده است. برخی نقل کرده‌اند که سیدرضی در شش جلد، نهج البلاغه را جمع‌آوری کرده‌ بود&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;نهج‌البلاغه (1402). ویکی شیعه. قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 https://fa.wikishia.net]&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == محتوای نهج البلاغه ==<br /> برخی یکی از امتیازات فوق‌العاده نهج‌البلاغه را جامعیت و تنوع محتوی آن عنوان کرده‌اند؛ محتوایی که گفتارهای بدیع، شیرین، حساب‌ شده‌ و دقیقی در موضوعات مختلف و حتی گاهی متضاد دارد. شیخ محمد عبده، یکی از بزرگان اهل سنت معتقد است؛ در این کتاب نظرهای مختلف و متفاوتی وجود دارد گاهی انسان خود را در افق‌های بلند معانی و زیباترین و بهترین عبارت‌ها می‌بیند و گاهی در میدان جنگ، گاهی نیز عقلی نورانی در این کلام را مشاهده می‌کند که تلاش می‌کند انسان را از ظلمت‌ها به سوی ملکوت اعلی ببرد و در عالم قدس جای دهد. گاهی نیز انسان خود را در میان مدیرانی می‌بیند که علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt;، آنها را به مسائل سياست ارشاد و به راه و روش كياست، هدايت می‌‏كند.<br /> <br /> ابن ابی الحدید معتزلی نیز با کلامی دیگر، گوناگونی و جامعیت محتوی نهج‌البلاغه را تایید کرده است. او می‌گوید در نهج‌البلاغه گاهی چهره «بسطام بن قيس»، «عتيبه بن حارث» و «عامر بن طفيل»؛ از شاعران و ادیبان عرب ظاهر می‌شود و گاه چهره «سقراط حكيم»، «يوحنّا» و «مسيح بن مريم» قابل مشاهده‌ است. عباس محمود العقاد یکی از ادیبان مصری در کتاب «عبقريه الإمام» نهج‌البلاغه را چشمه جوشانی از آیات توحید و حکمت الهی می‌داند.<br /> <br /> برخی عنوان کرده‌اند که نهج‌البلاغه در واقع دیدگاه جامع امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; درباره خدا، انسان، جهان، مبدا و معاد است. در این کتاب مکارم و سجایای اخلاقی و صفات پسندیده‌ای که لازمه شخصیت‌ انسان کامل است،بیان شده است. همچنین در مورد رسالت پیامبران، امامت، وصایت، حکومت و رهبری، حقوق فرد و اجتماع، وصف مظاهری از زیبایی‌های طبیعت، روحیات [[منافقین]] و کافران و همچنین پاره‌ای از رخدادهای صدر اسلام و معرفی ناکثین، مارقین و قاسطین سخن گفته شده است. <br /> <br /> آیت الله جوادی آملی اسلام پژوه و الهی دان شیعه بر این باور است که سیدرضی مانند سیدمرتضی یک رهبر هوشمند است و برای تنظیم نهج البلاغه در محتوای برگزیده براساس مصالح و حکمت‌هایی دقت کرده و به همین جهت بعضی از بیانات نورانی حضرت امیر در نهج البلاغه اصلاً نیست؛ و اگر این گونه که این نهج البلاغه هست آن روز یعنی هزار و اندی سال قبل، همین سیدرضی آنها را نقل می‌کرد دیگر نهج البلاغه، نهج البلاغه‌ای نبود که هشتاد درصد شرح آن را اهل سنت داشته باشند و الآن تقریباً قوی‌ترین شرح رایج نهج البلاغه همان است که سنّی‌ها نوشتند. محتوی نهج‌البلاغه در سه بخش خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌ها تنظیم شده است&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> == [[آموزش|آموزش در اسارت]] ==<br /> اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای [[صلیب سرخ|صلیب‌]] دیده قرار گرفت &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;حمزه، محمود (1389). [[برای گل نرگس(کتاب)|برای گل نرگس]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 65 و 85.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 66.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;زاغیان، اصغر (1386). [[شکوفه های صبر(کتاب)|شکوفه‌های صبر.]] تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 46.&lt;/ref&gt;. [[آموزش]] و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش، ص. 154.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). [[خاکریز دوازدهم(کتاب)|خاکریز دوازدهم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 217.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مواد و محورهای آموزش]]<br /> * [[آموزش]]<br /> * [https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 نهج البلاغه]<br /> <br /> * [[آموزش قرآن در اسارت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == برای اطلاعات بیشتر ==<br /> مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت. وبگاه نهج البلاغه، قابل بازیابی از https://www.balaghah.net/<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> علیرضا حیدری‌نسب <br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> حیدری‌نسب، علیرضا (بی‌تا). &quot;آموزش نهج البلاغه در اسارت&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;veaction=edit&amp;section=6 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> <br /> [[رده:آموزش نهج البلاغه در اسارت]]<br /> [[ar:تعليم نهج البلاغة في الأسر]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12333 آموزش نهج البلاغه در اسارت 2026-11-12T10:55:05Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>[[پرونده:2392728.jpg|بندانگشتی|کتاب نهج البلاغه|223x223پیکسل]]'''نهج‌البلاغه کتابی شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و جملات کوتاه حکیمانه امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; است، که به عقیده برخی پس از قرآن کریم و احادیث نبوی، مهم‌ترین منبع شناخت اسلام و ارزش‌های دینی است.''' <br /> <br /> سیدرضی که به عنوان یکی از عالمان بزرگ شیعی معرفی شده در اواخر قرن چهارم هجری این مجموعه را جمع آوری کرده است. او درخواست دوستانش را برای جمع‌آوری مجموعه سخنان فصیح و بلیغ امیر‌المومنین، مهم‌ترین انگیزه خود برای تالیف این کتاب عنوان کرده است. <br /> <br /> معیار انتخاب سخنان امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; در این کتاب فصاحت و بلاغت عنوان شده است. به همین دلیل کتاب نهج‌البلاغه، به معنای '''«راه و طریق آشکار بلاغت»''' نامیده‌ شده است. شیخ محمد عبده، یکی از علمای اهل سنت مصر معتقد است که '''«نهج‌البلاغه»''' بهترین توصیف و عنوان برای این کتاب است.<br /> <br /> برخی عنوان کرده‌اند منبع سیدرضی برای گردآوری سخنان حضرت علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; بسیار غنی و گسترده بوده؛ چرا که او برای جمع‌آوری این کتاب از دو کتابخانه بزرگ بغداد بهره برده است. یکی از آنها کتابخانه ۸۰ هزار جلدی برادرش سیدمرتضی بوده و دیگری نیز کتابخانه ۱۰ هزار جلدی «بیت الحکمه» وزیر بهاءالدوله ابن‌بویه دیلمی بوده است. برخی نقل کرده‌اند که سیدرضی در شش جلد، نهج البلاغه را جمع‌آوری کرده‌ بود&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;نهج‌البلاغه (1402). ویکی شیعه. قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 https://fa.wikishia.net]&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == محتوای نهج البلاغه ==<br /> برخی یکی از امتیازات فوق‌العاده نهج‌البلاغه را جامعیت و تنوع محتوی آن عنوان کرده‌اند؛ محتوایی که گفتارهای بدیع، شیرین، حساب‌ شده‌ و دقیقی در موضوعات مختلف و حتی گاهی متضاد دارد. شیخ محمد عبده، یکی از بزرگان اهل سنت معتقد است؛ در این کتاب نظرهای مختلف و متفاوتی وجود دارد گاهی انسان خود را در افق‌های بلند معانی و زیباترین و بهترین عبارت‌ها می‌بیند و گاهی در میدان جنگ، گاهی نیز عقلی نورانی در این کلام را مشاهده می‌کند که تلاش می‌کند انسان را از ظلمت‌ها به سوی ملکوت اعلی ببرد و در عالم قدس جای دهد. گاهی نیز انسان خود را در میان مدیرانی می‌بیند که علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt;، آنها را به مسائل سياست ارشاد و به راه و روش كياست، هدايت می‌‏كند.<br /> <br /> ابن ابی الحدید معتزلی نیز با کلامی دیگر، گوناگونی و جامعیت محتوی نهج‌البلاغه را تایید کرده است. او می‌گوید در نهج‌البلاغه گاهی چهره «بسطام بن قيس»، «عتيبه بن حارث» و «عامر بن طفيل»؛ از شاعران و ادیبان عرب ظاهر می‌شود و گاه چهره «سقراط حكيم»، «يوحنّا» و «مسيح بن مريم» قابل مشاهده‌ است. عباس محمود العقاد یکی از ادیبان مصری در کتاب «عبقريه الإمام» نهج‌البلاغه را چشمه جوشانی از آیات توحید و حکمت الهی می‌داند.<br /> <br /> برخی عنوان کرده‌اند که نهج‌البلاغه در واقع دیدگاه جامع امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; درباره خدا، انسان، جهان، مبدا و معاد است. در این کتاب مکارم و سجایای اخلاقی و صفات پسندیده‌ای که لازمه شخصیت‌ انسان کامل است،بیان شده است. همچنین در مورد رسالت پیامبران، امامت، وصایت، حکومت و رهبری، حقوق فرد و اجتماع، وصف مظاهری از زیبایی‌های طبیعت، روحیات [[منافقین]] و کافران و همچنین پاره‌ای از رخدادهای صدر اسلام و معرفی ناکثین، مارقین و قاسطین سخن گفته شده است. <br /> <br /> آیت الله جوادی آملی اسلام پژوه و الهی دان شیعه بر این باور است که سیدرضی مانند سیدمرتضی یک رهبر هوشمند است و برای تنظیم نهج البلاغه در محتوای برگزیده براساس مصالح و حکمت‌هایی دقت کرده و به همین جهت بعضی از بیانات نورانی حضرت امیر در نهج البلاغه اصلاً نیست؛ و اگر این گونه که این نهج البلاغه هست آن روز یعنی هزار و اندی سال قبل، همین سیدرضی آنها را نقل می‌کرد دیگر نهج البلاغه، نهج البلاغه‌ای نبود که هشتاد درصد شرح آن را اهل سنت داشته باشند و الآن تقریباً قوی‌ترین شرح رایج نهج البلاغه همان است که سنّی‌ها نوشتند. محتوی نهج‌البلاغه در سه بخش خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌ها تنظیم شده است&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> == [[آموزش|آموزش در اسارت]] ==<br /> اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای [[صلیب سرخ|صلیب‌]] دیده قرار گرفت &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;حمزه، محمود (1389). [[برای گل نرگس(کتاب)|برای گل نرگس]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 65 و 85.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 66.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;زاغیان، اصغر (1386). [[شکوفه های صبر(کتاب)|شکوفه‌های صبر.]] تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 46.&lt;/ref&gt;. [[آموزش]] و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش، ص. 154.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). [[خاکریز دوازدهم(کتاب)|خاکریز دوازدهم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 217.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مواد و محورهای آموزش]]<br /> * [[آموزش]]<br /> * [https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 نهج البلاغه]<br /> <br /> * [[آموزش قرآن در اسارت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == برای اطلاعات بیشتر ==<br /> مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت. وبگاه نهج البلاغه، قابل بازیابی از https://www.balaghah.net/<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> علیرضا حیدری‌نسب <br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> حیدری‌نسب، علیرضا (بی‌تا). &quot;آموزش نهج البلاغه در اسارت&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;veaction=edit&amp;section=6 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> <br /> [[رده:آموزش نهج البلاغه در اسارت]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12332 آموزش نهج البلاغه در اسارت 2026-11-12T10:54:11Z <p>Marjan-khanlari: /* نویسنده مقاله */</p> <hr /> <div>[[پرونده:2392728.jpg|بندانگشتی|کتاب نهج البلاغه|223x223پیکسل]]'''نهج‌البلاغه کتابی شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و جملات کوتاه حکیمانه امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; است، که به عقیده برخی پس از قرآن کریم و احادیث نبوی، مهم‌ترین منبع شناخت اسلام و ارزش‌های دینی است.''' <br /> <br /> سیدرضی که به عنوان یکی از عالمان بزرگ شیعی معرفی شده در اواخر قرن چهارم هجری این مجموعه را جمع آوری کرده است. او درخواست دوستانش را برای جمع‌آوری مجموعه سخنان فصیح و بلیغ امیر‌المومنین، مهم‌ترین انگیزه خود برای تالیف این کتاب عنوان کرده است. <br /> <br /> معیار انتخاب سخنان امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; در این کتاب فصاحت و بلاغت عنوان شده است. به همین دلیل کتاب نهج‌البلاغه، به معنای '''«راه و طریق آشکار بلاغت»''' نامیده‌ شده است. شیخ محمد عبده، یکی از علمای اهل سنت مصر معتقد است که '''«نهج‌البلاغه»''' بهترین توصیف و عنوان برای این کتاب است.<br /> <br /> برخی عنوان کرده‌اند منبع سیدرضی برای گردآوری سخنان حضرت علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; بسیار غنی و گسترده بوده؛ چرا که او برای جمع‌آوری این کتاب از دو کتابخانه بزرگ بغداد بهره برده است. یکی از آنها کتابخانه ۸۰ هزار جلدی برادرش سیدمرتضی بوده و دیگری نیز کتابخانه ۱۰ هزار جلدی «بیت الحکمه» وزیر بهاءالدوله ابن‌بویه دیلمی بوده است. برخی نقل کرده‌اند که سیدرضی در شش جلد، نهج البلاغه را جمع‌آوری کرده‌ بود&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;نهج‌البلاغه (1402). ویکی شیعه. قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 https://fa.wikishia.net]&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == محتوای نهج البلاغه ==<br /> برخی یکی از امتیازات فوق‌العاده نهج‌البلاغه را جامعیت و تنوع محتوی آن عنوان کرده‌اند؛ محتوایی که گفتارهای بدیع، شیرین، حساب‌ شده‌ و دقیقی در موضوعات مختلف و حتی گاهی متضاد دارد. شیخ محمد عبده، یکی از بزرگان اهل سنت معتقد است؛ در این کتاب نظرهای مختلف و متفاوتی وجود دارد گاهی انسان خود را در افق‌های بلند معانی و زیباترین و بهترین عبارت‌ها می‌بیند و گاهی در میدان جنگ، گاهی نیز عقلی نورانی در این کلام را مشاهده می‌کند که تلاش می‌کند انسان را از ظلمت‌ها به سوی ملکوت اعلی ببرد و در عالم قدس جای دهد. گاهی نیز انسان خود را در میان مدیرانی می‌بیند که علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt;، آنها را به مسائل سياست ارشاد و به راه و روش كياست، هدايت می‌‏كند.<br /> <br /> ابن ابی الحدید معتزلی نیز با کلامی دیگر، گوناگونی و جامعیت محتوی نهج‌البلاغه را تایید کرده است. او می‌گوید در نهج‌البلاغه گاهی چهره «بسطام بن قيس»، «عتيبه بن حارث» و «عامر بن طفيل»؛ از شاعران و ادیبان عرب ظاهر می‌شود و گاه چهره «سقراط حكيم»، «يوحنّا» و «مسيح بن مريم» قابل مشاهده‌ است. عباس محمود العقاد یکی از ادیبان مصری در کتاب «عبقريه الإمام» نهج‌البلاغه را چشمه جوشانی از آیات توحید و حکمت الهی می‌داند.<br /> <br /> برخی عنوان کرده‌اند که نهج‌البلاغه در واقع دیدگاه جامع امام علی&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; درباره خدا، انسان، جهان، مبدا و معاد است. در این کتاب مکارم و سجایای اخلاقی و صفات پسندیده‌ای که لازمه شخصیت‌ انسان کامل است،بیان شده است. همچنین در مورد رسالت پیامبران، امامت، وصایت، حکومت و رهبری، حقوق فرد و اجتماع، وصف مظاهری از زیبایی‌های طبیعت، روحیات [[منافقین]] و کافران و همچنین پاره‌ای از رخدادهای صدر اسلام و معرفی ناکثین، مارقین و قاسطین سخن گفته شده است. <br /> <br /> آیت الله جوادی آملی اسلام پژوه و الهی دان شیعه بر این باور است که سیدرضی مانند سیدمرتضی یک رهبر هوشمند است و برای تنظیم نهج البلاغه در محتوای برگزیده براساس مصالح و حکمت‌هایی دقت کرده و به همین جهت بعضی از بیانات نورانی حضرت امیر در نهج البلاغه اصلاً نیست؛ و اگر این گونه که این نهج البلاغه هست آن روز یعنی هزار و اندی سال قبل، همین سیدرضی آنها را نقل می‌کرد دیگر نهج البلاغه، نهج البلاغه‌ای نبود که هشتاد درصد شرح آن را اهل سنت داشته باشند و الآن تقریباً قوی‌ترین شرح رایج نهج البلاغه همان است که سنّی‌ها نوشتند. محتوی نهج‌البلاغه در سه بخش خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌ها تنظیم شده است&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> == [[آموزش|آموزش در اسارت]] ==<br /> اهتمام به نهج‌البلاغه نیز با اندکی تفاوت همانند موارد پیشین جریان داشت و احیاناً نسخه‌هایی از آن در اختیار اسرای [[صلیب سرخ|صلیب‌]] دیده قرار گرفت &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;حمزه، محمود (1389). [[برای گل نرگس(کتاب)|برای گل نرگس]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 65 و 85.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 66.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;زاغیان، اصغر (1386). [[شکوفه های صبر(کتاب)|شکوفه‌های صبر.]] تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 46.&lt;/ref&gt;. [[آموزش]] و تبیین معارف دینی، به‌ویژه فروع عملی (احکام شرعی)، اعتقادات، اخلاق و تاریخ اسلام و برخی دیگر از علوم اسلامی (علوم حوزوی) چون منطق و اصول، که بیشتر با مباحثه همراه بود، از دیگر زمینه‌های فعالیت آموزشی اردوگاهی بود&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;امانی‌زاده، علی‌اصغر (1393). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش، ص. 154.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). [[خاکریز دوازدهم(کتاب)|خاکریز دوازدهم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص. 217.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مواد و محورهای آموزش]]<br /> * [[آموزش]]<br /> * [https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 نهج البلاغه]<br /> <br /> * [[آموزش قرآن در اسارت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == برای اطلاعات بیشتر ==<br /> مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت. وبگاه نهج البلاغه، قابل بازیابی از https://www.balaghah.net/<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> علیرضا حیدری نسب <br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> حیدری‌نسب، علیرضا (بی‌تا). &quot;آموزش نهج البلاغه در اسارت&quot;. ویکی آزادگان، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%86%D9%87%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;veaction=edit&amp;section=6 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[index.php?title=رده:آموزش نهج البلاغه در اسارت]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12331 آموزش قرآن در اسارت 2026-11-12T10:46:29Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:قران.jpg|بندانگشتی|کتاب قرآن. برگرفته از [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1399/02/20/2259773/%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%81%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 https://www.tasnimnews.ir/fa/news/]]]<br /> مراد از [[آموزش]] قرآن در [[دوران اسارت سید آزادگان|دوران اسارت]] آزادگان ایرانی، مجموعه فعالیت‌های قرآنی [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی در اردوگاه‌های عراق، چون [[یادگیری در اسارت|یادگیری]] قرآن، قرائت، حفظ، کتابت، [[آموزش ادبیات و ترجمه|آموزش ترجمه]] و تفسیر، برگزاری جلسات آموزشی و مسابقات قرآنی است. این فعالیت‌ها با وجود محدودیت دسترسی به قرآن، کمبود [[امکانات]] نوشتاری و برخوردهای برخی نگهبانان عراقی، به‌تدریج گسترش یافت و به یکی از محورهای فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی [[اسیران جنگ|اسیران]] تبدیل شد. قرآن‌خوانی و [[آموزش]] معارف قرآنی، علاوه بر تقویت باورهای دینی، در تحمل دشواری‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و پایداری فرهنگی [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] نقش داشت&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1391). اتاق پیامبران، چ دوم. تهران: انتشارات آل احمد و حوزه هنری سیستان و بلوچستان.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ==پیشینه و چگونگی دسترسی به قرآن==<br /> در دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] و به‌ویژه در دوره اسارت، یادگیری و قرائت قرآن از فعالیت‌های مورد توجه [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی بود. آنان در آغاز، با استفاده از محفوظات قرآنی خود و قرآن‌های کوچکی که برخی رزمندگان از پیش از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] تا [[اردوگاه]] همراه داشتند، به قرائت و حفظ آیات می‌پرداختند. این قرآن‌ها در مواردی به‌صورت مخفیانه و نوبتی میان اسیران دست‌به‌دست می‌شد. همچنین، در صورت دسترسی به نوشت‌افزار، بخش‌هایی از قرآن نوشته و در اختیار دیگران قرار داده می شد.<br /> <br /> در اردوگاه‌هایی که هیئت‌های [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] از آنها بازدید می‌کردند، [[اسیران جنگ|اسیران]] از نمایندگان این نهاد درخواست قرآن می‌کردند و در مواردی تعدادی قرآن در اختیار آنان قرار گرفت. بنا بر [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] موجود از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، در ادامه نیز  تعدادی قرآن توسط نگهبانان عراقی به اردوگاه‌ها آورده شد. با این حال، شمار قرآن‌های موجود با تعداد متقاضیان تناسب نداشت. ازاین‌رو، گاهی قرآن‌ها به‌صورت شبانه‌روزی مورد استفاده قرار می‌گرفتند یا برای افزایش امکان دسترسی، به بخش‌های متعدد تقسیم و جداگانه صحافی می‌شدند&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> ==شیوه‌های آموزش و فعالیت‌های قرآنی==<br /> فعالیت‌های قرآنی [[اسیران جنگ|اسیران]] به قرائت و حفظ محدود نماند و به‌تدریج گونه‌های متنوع‌تری دنبال شد. یادگیری روخوانی، قرائت صحیح، حفظ سوره‌ها، ختم قرآن، آشنایی با ترجمه آیات، تفسیر و [[آموزش]] معارف قرآنی و اخلاق از جمله این فعالیت‌ها بود. اسیرانی که با قرآن آشنایی بیشتری داشتند، در [[آموزش]] دیگران مشارکت می‌کردند و انتقال شفاهی محفوظات و آموخته‌ها، به‌ویژه در شرایط کمبود کتاب و امکانات آموزشی، اهمیت زیادی داشت.<br /> <br /> در مراحل نخست، آموزش‌ها بیشتر به شکل شفاهی و سینه‌به‌سینه انجام می‌شد؛ اما به‌مرور، با گسترش فعالیت‌های فرهنگی، واحدها و گروه‌هایی برای آموزش قرآن، مفاهیم قرآنی و حفظ تشکیل شد. برگزاری مسابقات قرآنی نیز از جمله فعالیت‌هایی بود که در برخی اردوگاه‌ها شکل گرفت.<br /> <br /> در اردوگاه‌های اسارت، دسترسی به قرآن و امکان یادگیری آن هیچ گاه آسان نبود. برخی اسیران برای دستیابی به قرآن، تهیه نسخه‌های دست‌نویس یا فراگیری و حفظ آیات، دشواری‌ها و محدودیت‌های متعددی را تحمل می‌کردند. در خاطرات نقل شده برخی آزادگان، به استفاده از قرآن برای یافتن نشانه یا امیدی درباره زمان آزادی نیز اشاره شده است.<br /> ==محدودیت‌ها و برخورد نگهبانان عراقی==<br /> فعالیت‌های قرآنی اردوگاهی به تناوب با مخالفت و محدودیت از سوی نگهبانان عراقی مواجه می‌شد. بر اساس روایت‌های مستند شماری از آزادگان، بعضی نگهبانان با قرائت قرآن، نگهداری قرآن‌های جیبی یا در اختیار داشتن نوشته‌های قرآنی مخالفت می‌کردند. در مواردی، قرآن‌ها و نوشته‌های [[اسیران جنگ|اسیران]] جمع‌آوری می‌شد و این اقدام با [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] و برخورد با آنان و چه بسا بی احترامی به قرآن و نوشته های قرآنی همراه می گشت&lt;ref&gt;علیدوست، علی (1391). [[ابر فیاض(کتاب)|ابر فیاض]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 123-125.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در برخی روایت‌های [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] آمده است که نگهبانان، ایرانیان را به دلیل تفاوت‌های مذهبی و ملی، با تعبیرهایی چون «مجوس» خطاب می‌کردند و فعالیت‌های قرآنی آنان را بهانه‌ای برای برخورد قرار می‌دادند. اتهام‌هایی مانند اهانت به قرآن با نوشتن آیات بر کاغذهای آلوده، تظاهر به حزب‌اللهی بودن، طعنه زدن به نگهبانان عراقی یا استفاده از قرآن برای سحر و جادو نیز در شمار توجیهاتی ذکر شده است که برای جمع‌آوری قرآن‌ها مطرح می‌شد&lt;ref&gt;حکیمی مزرعه نو، اصغر (1404). [[این دیوار چه رنگیه؟|این دیوار چه رنگیه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پبام آزادگان].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;حیدری‌نسب، علیرضا (1396). [[خاکریز دوازدهم(کتاب)|خاکریز دوازدهم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 99 و117 و 145و 174.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> طبق برخی [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، حتی قرآن‌هایی که پیش‌تر از سوی عراقی‌ها در اختیار اردوگاه قرار گرفته بودند، گاهی از آسایشگاه‌ها جمع‌آوری می‌شدند. این محدودیت‌ها سبب می‌شد [[اسیران جنگ|اسیران]] برای ادامه فعالیت‌های آموزشی خود، به شیوه‌های غیر مستقیم و پنهانی متوسل شوند&lt;ref&gt;کیانی شاهوندی، بیژن (1404). [[فرزند مُنگشت|فرزند منگشت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;مبهوتی، احمد (1388). [[دیار غربت(کتاب)|دیار غربت]]. تهران: انتشارات [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رمضان صافی؛ حافظی؛ گلشنی؛ احمد بشی، روایت «جادوی قرآن»&lt;/ref&gt;.<br /> ==[[آموزش]] و کتابت قرآن در شرایط محدودیت==<br /> کمبود قرآن و نوشت‌افزار، فعالیت‌های آموزشی را به روش‌هایی ابتدایی و ابتکاری وابسته کرده بود. [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[یادگیری در اسارت|یادگیری]] آیات و [[آموزش]] سواد، از انگشت، سنگ یا چوب به‌عنوان ابزار نوشتن و از خاک و زمین به‌عنوان سطح نگارش استفاده می‌کردند&lt;ref&gt;ذاکری، سید بشیر. مصاحبه با ایکنا  https://iqna.ir/fa/amp/news/2697499&lt;/ref&gt;. انتقال شفاهی آیات و محفوظات نیز امکان ادامه آموزش را در شرایطی فراهم می‌کرد که دسترسی به [[کتاب های تبلیغاتی در اردوگاه ها|کتاب]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] محدود بود.<br /> <br /> این شیوه‌ها در صورت کشف از سوی نگهبانان عراقی ممکن بود به [[ضرب‌وشتم اسیران در ماه رمضان|ضرب‌وشتم]]، حبس در حبس یا محرومیت از [[امکانات]] موجود، از جمله دسترسی به قرآن، منجر شود&lt;ref&gt;زاغیان، اصغر (1386). دوازدهمین اردوگاه. قم: [https://naynawagroup.ir مؤسسه فرهنگی نینوا]، ص . 327.&lt;/ref&gt;. روایت‌های موجود از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] نشان می‌دهد که محدودیت‌ها تنها به اسیرانی که [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] از [[اردوگاه]] آنها بازدید نکرده بود، محدود نمی‌شد، بلکه با فعالیت‌های قرآنی در مجموعه اردوگاه‌ها برخورد می‌شد و فعالیت‌های آموزشی در محیط [[اردوگاه]]، به‌طور کلی، با دشواری‌های متعددی  روبه‌رو می‌گشت.<br /> ==سوره‌ها و آیات پرتکرار و مورد توجه بیشتر [[اسیران جنگ|اسیران]]==<br /> در فضای دشوار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، برخی سوره‌ها و آیات قرآن به‌دلایلی چون امیدبخشی، مورد توجه و تکرار بیشتری قرار داشتند. از جمله این موارد می‌توان به سوره‌های یس، الرحمن و واقعه و نیز آیت‌الکرسی اشاره کرد.<br /> <br /> همچنین، آیات مرتبط با [[دعا و توسل|دعا]]، [[صبر و استقامت از جنس ابوترابی|صبر]]، پایداری و طلب یاری الهی در میان شماری از [[اسیران جنگ|اسیران]] تکرار می‌شد. از جمله:&lt;blockquote&gt;«رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره بقره، آیه 250.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;و&lt;blockquote&gt;«وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره یس، آیه 9.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;بر اساس [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] برخی آزادگان، نگهبانان عراقی گاهی قرائت این آیات را کنایه یا طعنه‌ای علیه خود تلقی می‌کردند و آن را بهانه‌ای برای توبیخ یا [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] اسیران قرار می‌دادند.<br /> ==گسترش فعالیت‌های قرآنی و پیامدهای آن==<br /> با گذشت زمان، فعالیت‌های قرآنی در برخی اردوگاه‌ها از شکل فردی و پراکنده فراتر رفت و سازمان‌یافتگی بیشتری پیدا کرد. تشکیل گروه‌ها و واحدهای فرهنگی، [[آموزش]] مفاهیم و حفظ قرآن و برگزاری مسابقات، از نمودهای این تحول بود. این روند با تکیه بر محفوظات [[اسیران جنگ|اسیران]]، قرآن‌های همراه آنان و نسخه‌هایی که بعدها به اردوگاه‌ها راه یافت، ادامه پیدا کرد.<br /> <br /> بر اساس روایت‌های [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، این فعالیت‌ها به پرورش شمار زیادی از قاریان و حافظان قرآن و افزایش آشنایی [[اسیران جنگ|اسیران]] با ترجمه و معارف قرآنی کمک کرد. قرآن در کنار نقش آموزشی و عبادی، برای بسیاری از [[اسیران جنگ|اسیران]] منبعی برای افزایش امید و مقاومت، حفظ هویت دینی و تحمل دشواری‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.<br /> <br /> در برخی [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]]، به واکنش شماری از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] در زمان [[تبادل اسیران]] نیز اشاره شده است؛ آنان از پذیرفتن قرآن‌های اهدایی از طرف عراقی‌ها که به صلاحدید صدام در آخرین ساعات دوره [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] انجام شده بود خودداری کرده‌اند. این رفتار در روایت‌های یادشده، اعتراضی نمادین به عملکرد حکومت صدام و فاصله‌ای دانسته شده است که آنان میان رفتار مأموران عراقی و آموزه‌های اسلامی و قرآنی مشاهده می‌کردند&lt;ref&gt;حمزه، محمود (1389). [[برای گل نرگس(کتاب)|برای گل نرگس]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 65.&lt;/ref&gt;.<br /> ==نیز نگاه کنید به==<br /> *[[آموزش]]<br /> *[[مواد و محورهای آموزش]]<br /> *[[آموزش نهج البلاغه در اسارت]]<br /> ==کتابشناسی==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> ==برای اطلاعات بیشتر==<br /> قرآن . ویکی شیعه. قابل بازیابی از https://fa.wikishia.net/view/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86<br /> <br /> قرآن. ویکی پدیای فارسی. قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86<br /> <br /> قرآن. ویکی فقه. قابل بازیابی از https://fa.wikifeqh.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%E2%80%8C<br /> <br /> قرآن. دانش[[نامه]] اسلامی. قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86<br /> ==پیوند به بیرون==<br /> روایت شنیدنی از حفظ قرآن در دوران اسارت. قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/x09m29d<br /> ==نویسنده مقاله==<br /> علیرضا حیدری‌نسب<br /> ==منبع اصلی==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانشنامه آزادگان: آموزش قرآن در اسارت'''''، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان].<br /> ==استناد به این مقاله==<br /> حیدری‌نسب، علیرضا (1405). &quot;آموزش قرآن در اسارت&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:آموزش قران در اسارت]]<br /> [[ar:تعليم القرآن الكريم في الأسر]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C_%D9%83%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86_%DA%98%D9%86%D9%88_%D8%A8%D8%A7_%D8%AA%D8%A7%D9%83%D9%8A%D8%AF_%D8%A8%D8%B1_%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82_%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=12330 چالش‌های فراروی كنوانسيون ژنو با تاكيد بر جنگ عراق عليه ايران 2026-11-11T20:08:22Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>'''چالش‌های فراروی [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]] با تأکید بر جنگ عراق علیه ایران.'''<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]] مورخ 12 اوت 1949 در مورد رفتار با [[اسیران جنگ|اسیران]] جنگی شامل قواعد و اصول اخلاقی و نظامی پیرامون [[حمایت از زندانیان از منظر حقوق بین الملل|حمایت از اسیران]] جنگی به عنوانی یکی از قربانیان جنگ‌ها می‌باشد. این کنوانسیون، علاوه بر اهمیت مقررات قراردادی آن، از لحاظ تدوین قواعد عرفی نیز مهم تلقی می‌شود. [[اسیران جنگ|اسیران]] جنگی و ضرورت حمایت از آنان که موضوع این [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون]] است از دیرباز و در جنگ‌های مختلف، مورد اهتمام جامعه بشری بود و تلاش‌های زیادی در جهت شکل‌گیری قواعد حمایتی از آنان و نیز نظارت بر اجرای آن صورت گرفته است. در این میان نقش کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب ‌سرخ]] و جمعیت‌های [[هلال احمر|هلال‌احمر]] کشورها، ممتاز و برجسته است. با این همه، اجرای مقررات [[حقوق بشر دوستانه از منظر فقه مذاهب اسلامی|حقوق بشر دوستانه]] در این زمینه از جمله [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]] بدون موانع، مشکلات و چالش‌ نبوده است. اغلب این چالش‌ها و موانع در مسیر عمل و به هنگام بروز جنگ‌ها و مخاصمات مسلحانه آشکار و مشخص می‌شود. موضوع سخن‌ ما در اینجا، نگاهی کوتاه به چالش‌‌های فراروی [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]] بویژه در پرتو حوادث و وقایع [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق است که در چند عنوان ارائه می‌گردد.<br /> <br /> == 1. خاتمه اسارت و نارسایی مقررات کنوانسیون سوم ==<br /> موضوع پایان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت اسیران]] جنگی به کشور خود،‌ از مهم‌ترین مسایل مربوط به [[حمایت از زندانیان از منظر حقوق بین الملل|حمایت از اسیران]] جنگی است که در کنوانسیون سوم و اسناد بین‌المللی پیش از آن مورد توجه واقع شده لکن در عمل، به دور از ابهام، اختلاف نظر و چالش نبوده است. ماده 118 کنوانسیون سوم ژنو، مقرر داشته است که تمامی اسیران جنگی باید پس از خاتمه مخاصمات فعال بدون تأخیر آزاد شوند و به میهن خود بازگردانده شوند. برای تبیین درست مضمون این ماده بویژه‌ ضابطه پایان مخاصمات فعال، ضروری است که به سابقه شکل‌گیری این مقرره قواعد پیش از آن در اسناد بین‌المللی حقوق بشردوستانه اشاره شود.<br /> <br /> ماده 20 کنوانسیون 1907 لاهه در مورد [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] [[اسیران جنگ]]، مقرر کرده بود که بعد از انعقاد معاهده صلح، [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] [[اسیران جنگ|اسیران]] جنگی باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام پذیرد. بنابراین کنوانسیون لاهه در مورد [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] [[اسیران جنگ|اسیران]] جنگی، فقط از معاهده صلح سخن می‌گوید و در نتیجه این عبارت در مورد وضعیت ناشی از برقراری آتش‌بس یا ترک مخاصمه که هنوز حالت صلح ایجاد نشده است مصداق ندارد. علاوه بر این ممکن است زمان طولانی تا انعقاد معاهده صلح برمی‌گردد. ترک مخاصمه جنگ جهانی اول در نوابر 1918 بود و معاهده صلح ورسای در 28 ژوئن 1919 منعقد شد. در ماده 214 این معاهده مقرر شده بود که [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] اسیران جنگی و غیرنظامیان بازداشتی در کوتاه‌ترین زمان بعد از به اجرا درآمدن معاهده حاضر انجام می‌پذیرد&lt;ref&gt;ملك محمدی نوری، حميدرضا (1372). مفاهيم تعليق مخاصمات و حالت نه جنگ نه صلح در حقوق بين‌الملل، انتشارات وزارت امور خارجه، ص. 125.&lt;/ref&gt;. معاهده ورسای 15 ماه پس از امضاء لازم‌الاجرا گشت و در این مدت طولانی، [[اسیران جنگ|اسیران]] جنگی همچنان در بند بودند. ماده 75 کنوانسیون 1929 ژنو به منظور دفع این اشکال، آزادی اسیران جنگی را موکول به موافقت‌نامه آتش‌بس نمود&lt;ref&gt;داعی، علی (1387). [[حقوق اسیران جنگی در حقوق بین المللی بشردوستان(کتاب)|حقوق اسيران جنگ در حقوق بين‌الملل بشردوستانه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پيام آزادگان]، ص. 83.&lt;/ref&gt;. ضعف کارآیی ماده 75 کنوانسیون 1929 ژنو نیز در تجربه جنگ جهانی دوم روشن شد؛ زیرا این [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] بدون معاهده صلح یا آتش‌بس پایان یافت. جنگ جهانی دوم نشان داد که مقررات کنوانسیون 1929 ژنو برای حمایت از اسیران جنگی بویژه در زمینه بازگشت، کفایت و دقت لازم را ندارد و هزاران اسیر آلمانی تا سال 1955 هنوز در بازداشت دولت شوروی سابق بودند&lt;ref&gt;ملك محمدی نوری، حميدرضا (1372). مفاهيم تعليق مخاصمات و حالت نه جنگ نه صلح در حقوق بين‌الملل، انتشارات وزارت امور خارجه. نقل از Lauterpacht, 1952, p, 360&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> تجربه [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] جهانی دوم در زمینه طولانی شدن مدت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] [[اسیران جنگ|اسیران]] جنگی باعث شد تا در سال 1949، کنوانسیون سوم ژنو ضابطه جدیدی را برای بازگشت اسیران جنگی ارائه نماید. بدین ترتیب که ماده 118 این کنوانسیون «قطع مخاصمات فعال» را معیاری برای [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] [[اسیران جنگ]] تعیین کرد. با این حال، مفهوم قطع مخاصمات فعال و حدود آن در این کنوانسیون تعریف نشده است ولی تفاوت اصلی آن با ضوابط قبلی یعنی انعقاد معاهده صلح یا آتش‌بس، در این است که مخاصمات فعال یک ضابطه عینی و مربوط به واقعیات مربوط به منازعه و [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] است در حالی که ضابطه قبلی ناشی از اراده طرفین مخاصمه بود. برای نمونه، عقب‌نشینی نیروهای نظامی به مرزهای بین‌المللی یا استقرار نیروهای حافظ صلح می‌توانند اماره و نشانه‌ای از پایان یافتن مخاصمات به صورت فعال باشند. <br /> <br /> تعیین مفهوم توقف مخاصمات فعال و تبین حدود این ضابطه، از نگاه حقوقدان بین‌المللی دور نمانده است «به نظر اُپنهایم&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; عبارت توقف مخاصمات فعال احتمالاً اشاره به تعلیق مخاصمات متعاقب ترک مخاصمه عادی که احتمال از سرگیری نبرد را دارد نبوده بلکه به توقف مخاصمات در نتیجه تسلیم تمام عیار، یا شرایطی که دیگر برای طرف مغلوب مسئله تجدید مخصمات اصلاً مطرح نباشد نظر داشته است. اشاره اُپنهایم عمدتاً متأثر از موقعیت پایانی مخاصمات در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] جهانی دوم بوده و حال نه جنگ و نه صلح را شامل نمی‌شود. همین مطلب را لوترپاخت نیز تکرار کرده و ما را به طرح این سؤال رهنمون می‌کند که آیا در موارد غیر از تسلیم کامل یک طرف [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و پایان عملی آن با شکست کامل، ماده 118 برای تعیین تکلیف اسیران جنگ مصداق ندارد&lt;ref&gt;ملك محمدی نوری، حميدرضا (1372). مفاهيم تعليق مخاصمات و حالت نه جنگ نه صلح در حقوق بين‌الملل، انتشارات وزارت امور خارجه، ص. 138.&lt;/ref&gt;؟»<br /> <br /> فقدان حالت تسیلم کامل و تمام عیار در جنگ‌های بعد از جنگ جهانی دوم و عدم تعیین تکلیف اسیران جنگی در این مخاصمات نشان می‌دهد که این تفسیر از پایان مخاصمات فعال در ماده 118 کارساز نبوده است. از این رو، تفاسیر دیگری از پایان مخصمات فعال، مطرح شده است. شوا زنبرگر&lt;sup&gt;[2]&lt;/sup&gt; در اثر خود به نام [[حقوق بین الملل و اسیران جنگی|حقوق بین‌الملل]] گفته است اگر «هیچیک از طرف‌ها انتظار آغاز مجدد مخاصمات را نداشته باشد» مخاصمات خاتمه می‌یابد. این تعریف به طرف‌های مخاصمه اجازه می‌دهد به طور ذهنی قصد طرف مقابل را حدس بزند، به ویژه دولت‌هایی که از نظر ایدئولوژیک با یکدیگر در تضاد باشد ممکن است همواره ادعا کنند که از سرگیری مخاصمات بخشی از سیاست‌های طرف دیگر می‌باشد. در این تعبیر واژه فعال روشن می‌کند که انتظار طرف‌های مخاصمه مبنی بر اینکه مخاصمات ممکن است از سر گرفته شود ادامه اسارت زندانیان جنگ را توجیه نمی‌کند&lt;ref&gt;هورست فيشر ترجمه ميرشهبيز شافع، حمايت از اسيران جنگی،‌ در كتاب حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه. ص. 486.&lt;/ref&gt;. ضعف این تفسیر نیز در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق مشهود بود زیرا علیرغم پذیرش قطعنامه 598 توسط طرفین این اتهامات رد و بدل می‌شد و بویژه طرف عراقی بر این اتهامات اصرار می‌کرد تا جایی که مقامات رسمی ایران بر جدی بودن خود در پذیرش آتش‌بس و خاتمه جنگ تأکید می‌نمودند. بنابراین همانطور که ضابطه پایان مخاصمات فعال یک ضابطه عینی و خارج از اراده طرفین منازعه است، تفسیر آن نیز باید با همین ویژگی باشد. بدین منظور، «مناسب‌تر این است که به شرایط نظامی مرتبط با توقف مخاصمات اشاره شود و معیار عینی را انتخاب کنیم. در چارچوب معنای ماده 118 [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]] موافقتنامه آتش‌بس الزاماً توقف [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] محسوب نمی‌شود و شرایط هر مورد مشخص می‌سازد که آیا آتش‌بس بازگشت به صلح پایدار است یا صرفاً وقفه‌ای برای مخاصمات برای مثال اگر نیروهای حافظ صلح سازمان ملل متحد بر آتش‌بس نظارت کنند این امر نشانه‌ای مناسب بر توقف پایدار مخاصمات است. مشروط بر اینکه متضمن عدم تحرک نظامی طرف‌های مخاصمه باشد. تحرک کلی طرف‌های مخاصمه، خارج کردن نیروها از خط مقدم، پیروی از درخواست‌ها و حل مسایل مورد اختلاف نیز می‌تواند نشانه‌ای برای توقف مخاصمات فعال باشد&lt;ref&gt;هورست فيشر ترجمه ميرشهبيز شافع، حمايت از اسيران جنگی،‌ در كتاب حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه. ‌ص. 487.&lt;/ref&gt;، در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق، علیرغم آتش بس و استقرار نیروهای حافظ صلح، برخی اراضی ایران در اشغال نیروهای عراقی بود و با وجود اینکه بند 2 قطعنامه 598 به عقب‌نشینی‌ نیروها اذعان داشت، طرف عراقی‌برای حفظ برتری خود در مذاکرات، تن به این عقب‌نشینی نمی‌داد و این نظریه مطرح می‌شد که مخاصمات فعال به مفهوم ماده 118 کنوانسیون سوم ژنو خاتمه نیافته است تا اسیران جنگی آزاد شوند و به ویژه اینکه آزادی اسیران جنگ در بند 3 قطعنامه پیش‌بینی شده بود و مؤخر بر مسئله عقب‌نشینی نیروهای نظامی قرار داشت.<br /> <br /> برخی نویسندگان به دنبال یک ضابطه عینی‌تر در مورد خاتمه مخاصمات فعال رفته و یک دوره شش ماهه پس از آتش‌بس را به عنوان معیار زمانی پیشنهاد داده‌اند و چنانچه طی این مدت، مخاصمات تجدید نشود طرفین به تعهد ماده 118 جامعه عمل بپوشانند&lt;ref&gt;ملك محمدی نوری، حميدرضا (1372). مفاهيم تعليق مخاصمات و حالت نه جنگ نه صلح در حقوق بين‌الملل، انتشارات وزارت امور خارجه، ص. 144.&lt;/ref&gt;. به هر حال، ضابطه پایان مخاصمات فعال نیز اگرچه یک ضابطه عینی و خارج از اراده طرفین مخاصمات است ولی در عمل نتوانسته است مسئله بازگشت سریع اسیران جنگی را حل کند. در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق نیز علیرغم تأکید بند 3 قطعنامه 598 و تکرار عبارت ماده 118، به دلیل وضعیت نه [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و نه صلح، به مدت دو سال پس از پذیرش آتش‌بس [[اسیران جنگ|اسیران]] در بند به کشور خود بازگشتند. البته این [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] نیز نه بر پایه پذیرش تعهدات قطعنامه و ماده 118 کنوانسیون سوم ژنو، بلکه به خاطر شرایط ویژه عراق پس از اشغال کویت بود که دولت عراق از سر ناچاری، برای جلب نظر طرف ایرانی، اجرای قطعنامه را پذیرفت و یکی از نکات حساس که عدم اجرای آن توسط عراق در تداوم حالت نه جنگ و نه صلح بسیار مؤثر افتاد مسئله عقب‌نشینی به سر حدات شناخته شده بین‌المللی بود. براساس نامه 3 مارس 1989 وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به دبیر کل ملل متحد ،‌ دولت عراق بعد از برقراری آتش‌بس و در تخلّف از مفاد و روح قطعنامه 598 و نقض اصول اساسی حقوق بین‌الملل، همچنان به اشغال اراضی ایران ادامه می‌داد. در مورد تأثیر ادامه اشغال اراضی ایران توسط عراق و همچنین اشغال اراضی پس از آتش‌بس بر مسئله رهایی و [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] [[اسیران جنگ]] مطابق ماده 118 [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]] باید متذکر شد که اشغال اراضی یکی از مظاهر بارز عمل خصمانه است&lt;ref&gt;ملك محمدی نوری، حميدرضا (1372). مفاهيم تعليق مخاصمات و حالت نه جنگ نه صلح در حقوق بين‌الملل، انتشارات وزارت امور خارجه، ص. 148.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> با این همه، طولانی شدن [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] به هر دلیل خود یک چالش بزرگ برای کنوانسیون سوم است. هیأت اعزامی دبیر کل وقت ملل متحد در سال 1985&lt;sup&gt;[3]&lt;/sup&gt; برای بازدید از اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق و بالعکس نیز در گزارش خود به این مطالب اذعان کرده است که آیا [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] طولانی مدت به خودی خود یک رفتار غیرانسانی نیست؟ حقیقت محض اسارت طولانی و نامعین، آنقدر غیرانسانی است که تنها راه‌حل مؤثر و انسانی برای مشکلات اکثر زندانیان جنگی آن است که خیلی زود آزاد شوند به نظر این هیأت با وجودی که کنواسیون ژنو درخواست نمی‌کند که آزادی قبل از پایان خصومت‌ها صورت گیرد، اما زمانی که درگیری به طور غیرطبیعی ادامه پیدا کرده و طولانی می‌شود. حق متخاصمین برای نگهداری زندانیان جنگی برای تمام دوره مخاصمه توجیه‌پذیر نیست&lt;ref&gt;[https://UN.DOC/s/16962,22&amp;#x20;February,&amp;#x20;Paras,&amp;#x20;282-284. .UN.DOC/s/16962,22 February, Paras, 282-284]&lt;/ref&gt;. با این وصف، باید معیاری عینی‌تر و غیرقابل تفاسیر متفاوت از سوی دولت‌ها در مورد [[بازگشت آزادگان به وطن|بازگشت]] اسیران جنگی، جستجو نمود.<br /> <br /> == 2.  فقدان توافقات دوجانبه ==<br /> [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]]، طرفین مخاصمه را برای رعایت هرچه بهتر مقررات مربوط به [[حمایت از زندانیان از منظر حقوق بین الملل|حمایت از اسیران جنگی]]، دعوت به انعقاد موافقت‌نامه‌ای دوجانبه نموده است. این توافقات دوجانبه به کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] به عنوان نهاد بشردوستانه ناظر به اجرای مقررات کنوانسیون کمک می‌کند تا وظایف خود را براساس ترتیبات پذیرفته شده دوجانبه انجام دهد و از سوء تفاهم‌های بعدی جلوگیری شود. در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] ایران و عراق، این چنین توافقات دوجانبه‌ای وجود نداشت و کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] خود باید با تماس‌های مکرر و ارتباط با طرفین مخاصمه، زمینه لازم را برای حضور در دو کشور و بازدید از اردوگاههای اسیران جنگی فراهم می‌نمود. از طرف دیگر عملکرد برخی مأموران و فرستادگان این کمیته، باعث سوء تفاهم و بدبینی برخی طرف‌های مخاصمه شده و در روند ارائه خدمات این کمیته نیز تولید اشکال می‌کرد.<br /> <br /> == 3. عدم توافق بر تعیین نهاد دولت حامی ==<br /> مطابق ماده 8 کنوانسیون سوم و ماده 5  پروتکل اول آن، هر یک از طرف‌های مخاصمه، می‌بایست در شروع مخاصمه، اقدام به تعیین نهاد قدرت حامی بنمایند. نهاد قدرت حامی، نظارت بر اجرای مقررات کنوانسیون سوم را برعهده دارد و البته رضایت قدرت بازداشت کننده، پیش شرط آغاز فعالیت‌های نمایندگان آن می‌باشد و این در حد خود، محدودیت مهمی برفعالیت نهاد قدرت حامی محسوب می‌شود. با این حال، «رویه دولت‌ها حاکی از آن است که به این نهاد وقعی ننهاده‌اند و در مخاصمات مسلحانه به دولت حامی اجازه‌ی فعالیت نمی‌دهند و در مخاصمات مسلحانه از جمله جنگ اعراب و اسرائیل، جنگ کره و جنگ ویتنام و [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] عراق علیه ایران از این نهاد استفاده نشد&lt;ref&gt;داعی، علی (1387). [[حقوق اسیران جنگی در حقوق بین المللی بشردوستان(کتاب)|حقوق اسيران جنگی در حقوق بين‌الملل بشردوستان]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پيام آزادگان]، ص. 102. &lt;/ref&gt;». بنابراین یکی از چالش‌های فراروی [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]]، عدم تمایل و توافق دولت‌ها برای تعیین نهاد قدرت حامی است، همانطور که کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در تلاشی بی‌حاصل چندین بار از ایران و عراق خواست نسبت به تعیین قدرت حامی اقدام کنند&lt;ref&gt;ICRC, Iran/Iraq Memoranda, may 7 1983 Para,10&lt;/ref&gt; و البته این جنین درخواستی عملی نشد.<br /> <br /> == 4. تعامل طرف‌های مخاصمه با کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] ==<br /> مطابق ماده 9 [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی|کنوانسیون سوم ژنو]]، کمیته [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] به عنوان جانشین قدرت حامی می‌تواند وارد عمل شود و در این صورت این کمیته نظارت بر اجرای مقررات حمایتی این کنوانسیون را بر عهده داشته و در مواردی نیز خود در مقام اجرا به ارائه خدمات و [[حمایت از زندانیان از منظر حقوق بین الملل|حمایت از اسیران جنگی]] مبادرت می‌ورزد. با این حال، کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ]] نیز برای انجام وظایف خود به دعوت یا پذیرش بعدی قدرت‌های بازداشت‌کننده اسیران جنگی نیاز دارد و این خود می‌تواند مانع شروع فعالیت این کمیته یا استمرار آن باشد. عدم تمایل دولت‌ها در پذیرش و همکاری با این کمیته، تا حدودی به ماهیت و اصول حاکم بر فعالیت‌های کمیته [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] نیز برمی‌گردد. این سازمان در چارچوب اصول بی‌طرفی، و عدم جانبداری فعالیت می‌نماید و از هرگونه موضع‌گیری و اظهارنظر در مورد نقض مقررات کنوانسیون‌های ژنو از سوی طرف‌های مخاصمه، پرهیز می‌نماید زیرا این سازمان، بیش از آنکه به فکر مجازات دولت‌های متخلف باشد در پی کمک‌رسانی و ارائه خدمات حمایتی از قربانیان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] از جمله امکان بازدید از اردوگاه‌های اسیران جنگی است؛ امری که ممکن است برای طرف‌های مخاصمه به درستی روشن و قابل درک نباشد و طرفین انتظار داشته باشند که کمیته [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] نقض کنوانسیون را آشکار اعلام نماید. با این حال، ممکن است به صورت موردی، برخی کارکنان این کمیته نیز موجب بی‌اعتمادی دولت‌های طرف مخاصمه بشود. به هر حال، در جریان [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] عراق علیه ایران نیز در مقاطعی، سوء تفاهم‌هایی برای طرفین مخاصمه در این مورد ایجاد شد و محدودیت‌هایی در فعالیت این کمیته بروز پیدا کرد، که بتدریج مرتفع گردید.<br /> <br /> == 5. [[خشونت در اسارت|خشونت]] رایج در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق ==<br /> صرف‌نظر از چالش‌ها و مشکلات بیان شده که در هر جنگی ممکن است مطرح باشد، در جریان جنگ عراق علیه ایران،  نوعی [[خشونت در اسارت|خشونت]] معمول و نظام‌مند از سوی محافظان و نظامیان عراقی در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق رایج بوده است. این مطلب هم در گزارش‌ها و [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] مکتوب اسیران جنگی بارز است و هم در گزارش هیأت اعزامی دبیر کل ملل متحد به اردوگاه‌های [[اسیران جنگ|اسیران]] دو کشور به چشم می‌خورد و البته از طبیعت دژخیمانه و وحشیانه رژیم بعثی حاکم بر عراق در آن دوره نیز همین رفتار دور از انتظار نیست. برای نمونه در پاراگراف 115 گزارش 22 فوریه 1985 هیأت مزبور آمده است:«ما طی بازدیدهای خود از اردوگاه‌های اسرای جنگی در عراق، نمونه‌های فراوانی را مبنی بر اعمال خشونت جسمانی و بدرفتاری در اردوگاه‌ها مشاهده کرده و شنیدیم. این خشونت‌ها عمدتاً به زندانبانان نسبت داده می‌شد. تناوب و نیز مشابهت این ادعاها ما را به این نتیجه می‌رساند که خشونت و بی‌رحمی محافظین در اکثر اردوگاه‌های اسرای جنگی در عراق امری معمول است&lt;ref&gt;[https://UN.DOC/s/16962,22&amp;#x20;February&amp;#x20;1985,&amp;#x20;Para,115. .UN.DOC/s/16962,22 February 1985, Para,115]&lt;/ref&gt;». هیأت مزبور همچنین در بندهای 58 تا 62 گزارش خود علت بروز درگیری مورخ 26 ژوئیه 1985 اردوگاه‌ه شماره یک موصل را که منجر به کشته شدن دو تن از [[اسرا]] و زخمی شدن تعدادی دیگر شد، ناشی از  ازدحام بیش از حد اسیران در آسایشگاه‌ها، بدرفتاری با آنها و نیز محبوس کردن آنها در راهرو‌ها به عنوان تنبیه دسته‌جمعی ذکر کرده است. درباره حادثه اردوگاه شماره 2 موصل نیز که آن هم منجر به شهادت 4 نفر و زخمی شدن تعدادی از اسیران گردید، هیأت سازمان ملل در پاراگراف 62 گزارش خود چنین شرح می دهد: حادثه در اردوگاه شماره 2 موصل زمانی به وقوع پیوست که تمامی [[اسرا]] بدون غذا و [[آب]] در آسایشگاه‌های خود محبوس بودند&lt;ref&gt;اداره كل حقوقی وزارت امور خارجه، تحليلی بر جنگ تحميلی رژيم عراق عليه جمهوری اسلامی ايران، ص 76، نقل از گزارش هيأت اعزامی سازمان ملل. قابل بازیابی از  [https://www.UN.DOC/S/16962,22+February+1985,Para,62 -UN.DOC/S/16962,22 February 1985,Para,62]&lt;/ref&gt;. گزارش این هیأت در بخش نتیجه‌گیری نهایی نیز، وجود [[شکنجه]] و تنبیه‌های جسمانی در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق را مورد تأکید قرار می‌دهد.(پاراگراف 271)&lt;ref&gt;.I bid, Para, 271&lt;/ref&gt; و در بند ب پاراگراف 293 بخش نهایی گزارش، آورده است: <br /> <br /> «[[تنبیه در اسارت|تنبیه]] بدنی و هر نوع بدرفتاری جسمانی و همچنین اجرای تنبیه‌های دسته‌جمعی باید ممنوع شود. و اقداماتی (خصوصاً در عراق) باید اتخاذ شود تا از به کارگیری گسترده زور توسط نگهبانان اردوگاهی جلوگیری به عمل آید»&lt;ref&gt;.I bid,Para,293&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> این در حالی است که در گزارش هیأت اعزامی دبیرکل ، مسأله [[شکنجه]] و بی‌رحمی و [[خشونت در اسارت|خشونت]] محافظان و زندانبانان اسیران عراقی در ایران به صورت یک شکایت عمده مطرح نشده است. به هر حال موضوع [[خشونت در اسارت|خشونت]] و بی‌رحمی مأموران عراقی در تعامل با اسیران جنگی، مسأله‌ای متواتر و روشن است که بیان تفصیل آن و مستندات مربوط در ظرفیت این سخن نیست.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[حقوق بین الملل و اسیران جنگی]]<br /> <br /> * [[کمیته ویژه سازمان ملل و اسیران جنگی]]<br /> <br /> * [[کنوانسیون سوم 1949 ژنو و حقوق اسیران جنگی]]<br /> <br /> == پاورقی ==<br /> &lt;small&gt;[1]. oppenheim&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[2]. schwarzenberger&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[3]. در پی حادثه اردوگاه اسیران عراقی در گرگان در مورخ 10 اکتبر 1984، دولت عراق در 25 اکتبر 1984 از دبیر کل ملل متحد تقاضای تحقیق در این مورد را کرد و جمهوری اسلامی ایران نیز ضمن پذیرش‌ تحقیق، آن را منوط به تحقیق از اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق نمود. دبیر کل هیأتی را مرکب از حقوقدانان بین‌المللی و متخصصین امر تعین نموده و این هیأت در 11 تا 17 ژانویه از عراق و از 18 تا 25 ژانویه 1985 از ایران دیدن کرد و گزارش خود را در 9 فوریه 1985 به دبیر کل ارائه داد و گزارش مزبو با مشخصات زیر منتشر شد.&lt;/small&gt; <br /> <br /> &lt;small&gt;1985 UN.Doc/s/1696, 22 february&lt;/small&gt;<br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> [https://profs.qom.ac.ir/gaghasemi غلامعلی قاسمی]<br /> <br /> [https://profs.qom.ac.ir/gaghasemi استاديار دانشکده حقوق دانشگاه قم]<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قاسمی، غلامعلی (1391). &quot;چالش‌های فراروی کنوانسيون ژنو با تاکيد بر جنگ عراق عليه ايران&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C_%D9%83%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%86_%DA%98%D9%86%D9%88_%D8%A8%D8%A7_%D8%AA%D8%A7%D9%83%D9%8A%D8%AF_%D8%A8%D8%B1_%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82_%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:مقاله]]<br /> [[رده:حقوق و مقررات مربوط به اسیران جنگی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=12329 آزادگان در کلام رهبری 2026-11-11T19:58:49Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div>اسوه‌سازی جامعه از سبک زندگی شهدا و ایثارگران، ترویج فرهنگ و ارزش‌های دفاع مقدس، پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت، پاسداری از یاد و نام شهدا و ایثارگران و همچنین قدردانی از [[خانواده]] بزرگ دفاع مقدس ازجمله دلائل دیدارهای مکرر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اهالی دفاع مقدس است. <br /> <br /> طی سال‌های که از آزادی آزادگان سرافراز می‌گذرد، بیش‌از 10 دیدار رهبر انقلاب و جمعی از آزادگان به ثبت رسیده است، برخی از این دیدارها اختصاصی و برخی دیگر با حضور جمعی از اهالی دفاع مقدس &lt;sup&gt;(خانواده شهدا، ایثارگران ورزمندگان)&lt;/sup&gt; بوده است. در دیدار با مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین، [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] و نیز در دیدارهای اهالی دفاع مقدس، حضور آزادگان در سخنان ایشان، حتی قبل‌از آزادی بزرگ [[اسیران جنگ|اسیران]] و پس‌ازآن، بسیار پررنگ و قابل‌تأمل است.<br /> <br /> حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزادگان در تأیید قابلیت‌های آنها می‌فرمایند: &lt;blockquote&gt;«آزادگان هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب» &lt;/blockquote&gt;و نیز در دیدار 1391/05/25 وعده پاداش الهی را برای آنان این‌گونه یادآوری می‌کنند: &lt;blockquote&gt;«بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == 22 ویژگی با موضوع آزادگان در کلام مقام معظم رهبری ==<br /> *  آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام؛<br /> *  آزادگان ذخیره بزرگ الهی و ثروت عظیم انسانی؛<br /> *  آزادگان مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت؛<br /> *  آزادگان ذخیره‌های ارزشمند؛<br /> * آزادگان حافظ آبروی ملت؛<br /> *  آزادگان پاره تن ملت؛<br /> * آزادگان حافظ عزت و آبروی اسلام و کشور؛<br /> *  آزادگان فرزندان خوب و شجاع و سربلند این کشور و اسلام؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح؛<br /> *  آزادگان مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوار یک انسان مؤمن؛<br /> *  آزادگان ذخیره گرانبهای تجربه‌ها، آگاهی‌ها و توانایی‌ها؛<br /> * آزادگان صاحب سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی؛<br /> * آزادگان نتیجه استقامت در راه خدا؛<br /> * آزادگان سربازان انقلاب و آزموده‌‌ترین فرزندان ملت؛<br /> * آزادگان، بهترین سربازان انقلاب؛<br /> * آزادگان شایسته‌‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری؛<br /> * آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام؛<br /> * آزادگان باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی؛<br /> * آزادگان رنج‌کشیده‌ترین افراد برای حفظ این نظام؛<br /> * آزادگان  الماس‌های درخشان؛<br /> * آزادگان سندهای زنده؛<br /> * آزادگان ستاره راهنما.<br /> <br /> == خلاصه‌ای از سخنان مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، درخصوص آزادگان و [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دفاع مقدس&lt;ref&gt;قابل بازیابی از [https://farsi.khamenei.ir/ https://farsi.khamenei.ir]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> ==== بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف مردم ،1368/08/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=357&lt;/ref&gt; ====<br /> هر یک نفر از جوانان ما در جبهه، براى استکبار یک خطر محسوب می‌شد. هر یک نفر از [[اسرا]]ى ما که امروز در زندان‌هاى دولت بعثى هستند، براى استکبار به‌عنوان یک خطر بالقوه و بالفعل به‌حساب می‌آید؛ &lt;sup&gt;[این را]&lt;/sup&gt; [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] بدانند و افتخار کنند. همچنان‌که خانواده‌هاى شهدا به شهداى خودشان افتخار کردند، [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]] هم به این آزادمردان و جوانان آزاده باید افتخار کنند؛ ما می‌دانیم اینها چقدر مردانگى و قدرت نفْس از خودشان نشان دادند و دشمن نتوانسته اینها را هضم کند. البته روى [[اسرا]]ى عزیزمان درطول این چند سال سخت‌گیری‌ها و فشارهایى هم داشتند؛ ولى آنها مَردند، آنها مؤمن‌اند، تحمل کردند و ایستادگى کردند. حالا همان رژیمى که آن‌قدر نسبت به [[اسرا]] سخت‌گیرى کرده است، براى مصلحت خودش و براى فریب افکار عمومى مردم دنیا می‌گوید مسئله [[اسرا]] یک مسئله انسانى است! این را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کند و قبل از عقب‌نشینى می‌گوید بیایید [[اسرا]] را مبادله کنیم! کدام [[اسرا]] را مبادله کنید؟ [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;یى که ثبت‌نام نشده‌اند؟ چندین هزار از [[اسرا]]ى ما در زندان‌ها و [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى رژیم بعثى هنوز ثبت‌نام نشده‌اند و [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] این‌قدر شجاعت و بی‌طرفى نداشته که برود اینها را ثبت‌نام بکند. &lt;sup&gt;[فقط]&lt;/sup&gt; یک تعدادى از [[اسرا]]ى ما در آنجا ثبت‌نام شده‌اند. می‌گویند بیایید همه [[اسرا]]ى عراقى را که در ایران هستند، به ما بدهید، این تعداد [[اسیران جنگ|اسیر]] را بگیرید! بعد ما بیفتیم دنبال عراق، چند سال مدام التماس &lt;sup&gt;[کنیم]&lt;/sup&gt; که ما چند هزار [[اسیران نوجوان و جوان|اسیر]] دیگر آنجا داریم. آنها دلشان این‌جور چیزى می‌خواهد. مسئله [[اسرا]] را به‌عنوان یک مسئله انسانى مطرح می‌کنند؛ درحالی‌که از اولی‌ترین و ابتدائی‌ترین خدماتى که باید نسبت به [[اسرا]] انجام بشود، خوددارى کردند؛ حتى اجازه ندادند که اسم اینها روى کاغذ و در لیست‌هاى [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] بیاید که مشخص بشود اینها اسیرند. تعداد زیادى از مفقودین ما جزو اسرائند که رژیم عراق هیچ نام و نشانى از اینها نداده و دستگاه‌هاى استکبار جهانى، همان‌هایى که در دوران جنگ دائماً از عراق حمایت کردند، امروز هم مسئله [[اسرا]] را عَلَم کرده‌اند. ما به سرنوشت [[اسرا]] بیش از آنها علاقه‌مندیم. ما بیش از آنها دلمان می‌خواهد فرزندان ما و عزیزان ما، که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى عراق هستند، برگردند. هیچ‌کس به قدر ما براى این کار دل نمی‌سوزاند و علاقه ندارد؛ اما ما نمی‌خواهیم فریب دشمن را بخوریم، ما نمی‌خواهیم دستخوش بازیچه سیاسى سیاست‌مداران خبیثى بشویم که در تمام هشت سال [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، پشت سر عراق بودند و به او کمک کردند؛ حالا اینجا هم می‌خواهند به او کمک کنند. بله، مسئله [[اسرا]] مسئله انسانى است، اما قدم اول براى حل این مسئله انسانى این است که عراق صادقانه بگوید چقدر [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانى دستش هست؛ [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، که یک مؤسسه‌اى است که باید بی‌طرف باشد، تاکنون این کار را انجام نداده. البته این هم به‌خاطر مسلمان‌بودن ما است. ما در راه خدا و براى مسلمان‌بودن، از این چیزها زیاد تحمل کرده‌ایم، باز هم تحمل می‌کنیم و به فضل پروردگار، با استقامتِ خودمان، آخر دشمن را به زانو درخواهیم آورد.<br /> <br /> هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى شهداى عزیزمان، هم [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;هاى [[اسرا]]ى عزیزمان، هم جانبازان عزیزمان و خانواده‌هاى گرامی‌شان قدر خودشان را بدانند و بدانند که عمل آنها امروز چقدر ارزش داشته و دارد و چقدر براى عظمت اسلام داراى تأثیر بوده. البته همه مردم باید قدر بدانند و دستگاه‌هاى دولتى و مردم معمولى باید بدانند که شهید و خانواده‌اش و جانباز و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش و [[اسیران جنگ|اسیر]] و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;اش، جزو برجسته‌ترین انسان‌ها و شریف‌ترین و عزیزترینِ آنها هستند و باید همین‌جور هم با آنها معامله بشود. البته معامله خدا و آنچه خدا با شما خواهد کرد، از همه بالاتر، از همه باارزش‌تر و از همه ماندگارتر است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/05/29&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان عزیز ما ذخیره بزرگ انقلاب و اسلام هستند که خداوند آنان را به آغوش ملت قدرشناس ایران اسلامی بازگرداند. تجربه نشان داده است که براثر صبر و [[مقاومت]] همه‌چیز در جهت مصلحت ملت مسلمان و باایمان و بردبار ایران به‌پیش خواهد رفت.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/01&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=432&lt;/ref&gt; ====<br /> آن باغبان چیره‌دست و آن پدرمهربان امت اگر امروز در میان ما بود و می‌دید که نهال‌های برومندش و فرزندان دلاورش، بعداز سال‌های متوالی [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمنان، چگونه بالنده و سربلند و پرشور برگشته‌اند و دست تطاول روزگار نتوانسته کمترین تأثیر منفی بر روی روحیه و جان‌های منور آنان بگذارد چقدر لذت می‌برد و شاد می‌گردید.<br /> <br /> در این چند روز اخیر، نعم الهی برای ملت ما متوالی بوده است؛ اما غیر از نعمت پیروزی و بازگشت شما فرزندان ملت و نور چشم‌های عزیز ما دو نعمت بزرگ‌تر دیگری نیز وجود دارد، اول‌آنکه شما آن‌چنان بازگشته‌اید که دل هر عاشق اسلام را شاد کرده و دل هر انسان دلسوز و دردمند را امیدوار کرده‌اید و مایه یأس دشمن و مایه افتخار امت شده‌اید و دوم‌آنکه کاملاً احساس کرده‌ایم که دست قدرتمند خداوند پشت سر این ملت، کشور، نظام و انقلاب همچنان وجود دارد.<br /> <br /> هر ملتی لحظاتی در زندگی خود دارد که در آن همه مردم امتحان می‌شوند. همان‌طورکه یک فرد در سختی‌ها و لحظات حساس دچار امتحان است، یک ملت هم همین‌طور است. اگر ملتی از امتحان‌ها سربلند بیرون آمد، می‌تواند به خود، به قدرت و توانایی‌های خود و به آینده‌اش اعتماد کند. ما ملتی هستیم که به برکت اسلام عزیز و ایمان اسلامی، از خیلی از این گذرگاه‌های امتحان، با سربلندی عبور کرده‌ایم؛ کمتر ملتی را این‌طور سراغ داریم. گذشته تاریخی را کاری ندارم، در دوره‌های قبل تاریخ، فرازونشیب‌ها زیاد بوده، لیکن آنچه که در روزگار ما و به برکت اسلام پیش آمد، یکسره افتخارآمیز بود؛ یکی از آنها، همین مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فرزندان ماست که شما عزیزان باشید.<br /> <br /> ملت ما خوب امتحانی دادند. [[اسرا]] هم حقیقتاً آزادمردی نشان دادند. اینکه ما به اسرایمان «آزادگان» می‌گوییم، بی‌وجه نیست. شما که برگشتید، آبرومند و سربلند برگشتید؛ دین و اعتقاد و دلبستگی‌تان به امام و اسلام و انقلاب را حفظ کردید؛ پیش دشمن، آبروی ملت را حفظ نمودید و ملت را سرشکسته نکردید. اینها خیلی ارزش دارد. امروز هم که برگشته‌اید، بحمدالله پیروز برگشته‌اید.<br /> <br /> ما [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی از بعضی از آزادگان درطول این دو سالِ بعداز آتش‌بس تا امروز داشته‌ایم که به خانواده‌هایشان می‌نوشتند. وقتی [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها می‌فهمیدند که ما مخاطب هستیم، [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها را می‌آوردند و به ما می‌دادند. من هم برای خیلی از این [[نامه های رمزی به مسئولان|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها جواب می‌نوشتم. می‌نوشتند که شما برای آزادی ما به دشمن باج ندهید. این را [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌نوشت. این برای یک ملت خیلی مهم است که [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ش در دست دشمن، به‌جای اینکه مثل انسان‌های بی‌ایمان، مرتب التماس کند که بیایید من را آزاد کنید، [[نامه]] بنویسد که من می‌خواهم با سربلندی آزاد بشوم؛ نمی‌خواهد به‌خاطر آزادی من، پیش دشمن کوچک بشوید. اینها را ما داشتیم؛ اینها جزو اسناد شرف ملی ماست و تا ابد محفوظ خواهد بود.<br /> <br /> ازطرف [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و ملت هم همین‌طور بود. بااینکه پدران، مادران، همسران و فرزندان سخت می‌گذراندند، اما هرگز مشکلی برای مسئولان درست نکردند و فشار نیاوردند. می‌فهمیدند که مسئولان تلاش می‌کنند، تا اسرایشان با سربلندی و افتخار آزاد بشوند.<br /> <br /> شما آزادگان و عزیزان زندانی و در بند ما و نیز ملت ایران، حجت را بر مسئولان و ما تمام کردید. ما همواره یقین و اعتماد کامل داشته‌ایم که ملت ما در مقابل توطئه‌های دشمنان، یک ملت مقاوم و تواناست. این قضیه هم دلیل دیگری شد. هیچ‌کس در نظام جمهوری اسلامی، با داشتن چنین ذخیره‌های ارزشمندی مثل شماها و مثل بقیه آحاد ملت، که دارای استقامت و قدرت‌اند، در مقابل دشمنان، یک لحظه احساس ضعف نخواهد کرد. ملتی مقاوم، راهی روشن، ابزار حرکتی خدایی و الهی، درمجموع یک آینده قطعی را در مقابل این ملت قرار می‌دهد؛ آن آینده هم پیروزی است.<br /> <br /> شما عزیزان، مثل گذشته به خدا توکل کنید؛ با خدا ارتباطتان را حفظ کنید؛ دستاورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را، که انس با خدا و قرآن و صبر در مصیبت‌ها و مشکلات است، مثل ذخیره ارزشمندی، برای خودتان نگه دارید. بحمدالله آزادگان ما که برگشتند، از [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها برای من خبر آوردند که عزیزان ما اهل دعا و [[نماز]] و تهجد و رازونیاز و رابطه با خدا هستند؛ اینها را حفظ کنید، اینها خیلی ارزشمند است، مایه پیروزی ما اینهاست. بیچاره آن کسانی که در کشاکش مصیبت‌های دنیا، با خدا رابطه‌ای ندارند. به آنها خیلی سخت می‌گذرد. خوشا به حال آنهایی که در دل با خدا ارتباط دارند. خوشا به حال آنهایی که به خدا اعتماد و اتکا می‌کنند و خدا را پناه و ملجأ خودشان می‌دانند؛ این روحیات را حفظ کنید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/04&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2345&lt;/ref&gt; ====<br /> شما هم پاره تن این ملت هستید که در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های عراق [[مقاومت]] کردید؛ شما هم فرزند خلف این ملت بزرگ هستید که [[شکنجه]] و تحقیر و فشار دشمن نتوانست شما را وادار به تسلیم بکند. امروز، همان‌طور که رفتید، برگشتید. مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله رفتید، مسلمان و پُرشور و مجاهد فی‌سبیل‌الله برگشتید. مگر این شوخی است؟ شما هم فرزند همین ملتید. این ملت هم در این ده‌دوازده سال، همین‌طور عمل کرده است.<br /> <br /> ==== دیدار حجت‌الاسلام ابوترابی با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، 1369/06/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=437&lt;/ref&gt; ====<br /> رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار ضمن تمجید و ستایش از حماسه‌های [[مقاومت]] آزادگان میهن اسلامی‌مان از خدمات بسیار ارزنده حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، که مأمن و پناهگاهی معنوی برای آزادگان به‌شمار می‌رفت، تشکر کردند و آن را تفضلی الهی برای آزادگان دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی اظهار امیدواری کردند که آزادگان عزیز همچون حضورشان در خطوط مقدم جبهه‌ها، در جریان سازندگی کشور نیز در صفوف مقدم، پیشتاز باشند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/06/26&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8840&lt;/ref&gt; ====<br /> در زیارت و دیدار با شما، احساس می‌کنیم که مجموعه‌ای از نعم الهی و کرامت‌های خدا بر بندگان صالح و مجموعه‌ای از امتحان‌های دشوارِ یک انسان مؤمن را در وجود شما می‌توان مشاهد کرد. ثواب الهی و مشاهده لطف و رأفت و رحمت حق و همچنین تجربه آن حالات و خصوصیاتی که فقط یک بنده مؤمن، آنها را درطول زندگی تجربه می‌کند، بر شما گوارا باد! <br /> <br /> بعضی از شما ده سال، بعضی از شما هشت سال، بعضی از شما هفت سال، بعضی‌تان پنج سال و بعضی‌تان دو سال زجر کشیدید؛ یک روز [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] هم بسیار است، یک ساعت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن غدارِ جبارِ بی‌دینِ دست‌شسته از انسانیت هم سخت است. <br /> <br /> شما با ذخیره گران‌بهایی برگشته‌اید و تجربه‌ها و آگاهی‌ها و توانایی‌هایی کسب کرده‌اید. این تجربه‌ها باید در خدمت سازندگی کشور به‌کار گرفته بشود. شما ارتشی‌ها در ارتش، شما سپاهی‌ها در سپاه، شما بسیجی‌ها در همه‌جای کشور هستید که باید از این تجربه‌ها و آگاهی‌ها استفاده بشود. خودتان را به‌عنوان کسانی بدانید که خدای متعال بر شما منت گذاشت، شما را زنده نگه داشت، شما را با انواع و اقسام تجربه‌ها و روحیاتی که ناشی از دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است و صبر و استقامت و حلمی که نتیجه آن دوران و آن روزهاست، به دامان و آغوش ملتتان برگردانده است؛ باید تلاش کنید، کار کنید و در صفوف مقدم باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1369/09/03&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2384&lt;/ref&gt; ====<br /> با بازگشت آزادگان عزیز به میهن اسلامی آحاد ملت احساس سرور و شادی می‌کنند و ما باید شکرگزار خداوند متعال باشیم، زیرا با الطاف خاص او امروز جمهوری اسلامی در دنیا همانند خورشید تابناکی به جهان نور می‌بخشد و دوست و دشمن به سرافرازی ملت ایران و مسئولین نظام اعتراف می‌کنند.<br /> <br /> شما امروز نتیجه استقامت در راه خدا را تجربه کردید و در عین جوانی با همه وجودتان این حقیقت را، که خداوند با صابرین است، در عمل شاهد بودید. شما در مقابل زور و جلوه‌های گوناگون آن دل نباختید؛‌ خداوند متعال را فراموش نکردید؛ امام،‌ ملت، انقلاب و کشورتان را از یاد نبردید و خداوند نیز نتایج شیرین صبر و [[مقاومت]] را به شما چشاند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مرداد سال 1369&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2342&lt;/ref&gt; ====<br /> این چندروزه، حقیقتاً یکی از شیرین‌ترین ایامِ دوران بعداز انقلاب برای ملت ما بود.<br /> <br /> ما می‌دانیم که شما درطول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در زندان‌ها، در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های دشوار و در زیر آن فشارها، یکی از چیزهایی که دل‌هایتان را زنده و پرامید نگاه می‌داشت، یاد آن چهره و روحیه پُرصلابت امام عزیزمان بود. آن بزرگوار هم خیلی به یاد [[اسرا]] بودند؛ حالِ پدری را که فرزندانش با این شکل از او دور شده باشند، راحت می‌شود فهمید. خود آن بزرگوار، در [[نامه|نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای که برای یکی از [[اسرا]] نوشته بودند، این حالت را تشریح کردند. نشان دادند که واقعاً داغدارِ فقدان این عزیزان هستند. حقیقتاً این روزها، جای امام خالی است. البته روحِ بزرگوارِ پُرفتوحِ آن جلیل‌القدر به ما متوجه است.<br /> <br /> شما بحمدالله برگشتید. دوران سختی بر شما گذشت. بر خانواده‌های شما هم خیلی سخت گذشت. بر ملت ایران نیز به‌خاطر نداشتن جوانان فداکار و مردان مؤمن و رزمندگان مخلصی مثل شماها و بقیه اسرای آزاده عزیز ما سخت گذشت؛ اما صبر و [[مقاومت]] و توکل به خدا، همه‌چیز را در جهت مصلحت ملت ایران و مصلحت صابران پیش برد. این هم تجربه‌ای شد. خدای متعال فرموده است:&lt;blockquote&gt;«انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 6.&lt;/ref&gt;»&lt;/blockquote&gt;هر سختی، اگر صبر کنید، یک آسانی به‌دنبال خود دارد. ما ملت، این را در این ده‌دوازده سال، مکرر تجربه کرده‌ایم؛ این هم تجربه دیگری شد. خدا را به این خاطر شکر می‌کنیم. امیدواریم که ان‌شاءالله بقیه [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی عزیز و آزادمردان و آزادگان نور چشم ما و نور چشم ملت ایران زودتر بیایند. شما ذخیره بزرگ الهی و یک ثروت عظیم انسانی هستید که در دست دشمن غصب شده بودید. خدای متعال شما را به ملت و به این کشور اسلامی برگرداند. ان‌شاءالله همه بتوانیم وظایفمان را انجام بدهیم.<br /> <br /> ==== حکم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب به حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سیدعلی‌اکبر ابوترابی]] برای نمایندگی ایشان در امور آزادگان ـ سال 1369 ====<br /> '''بسمه‌تعالی'''<br /> <br /> '''جناب‌ حجت‌الاسلام‌ آقای‌ [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌]] دامت‌افاضاته‌'''<br /> <br /> با سلام‌ و تحیت‌، خدا را سپاسگزارم‌ که‌ دوران‌ مرارت‌بار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]، آزادگان‌ سرافراز عزیز ما را مستحکم‌تر و آماده‌تر و در مدارج‌ کمال‌ انسانی‌ برتر و والاتر ساخت و شما که‌ قریب‌ ده‌ سال‌ در کوره شداید گداخته‌ و جوهر پاک‌ خود را نمایان‌ ساخته‌ و بر افتخار مجاهدات‌ خود در دوران‌ اختناق‌ و پس‌‌از پیروزی‌ انقلاب‌، فصل‌ جدید و درخشانی‌ افزوده‌اید، بحمدالله‌ سهم‌ وافری‌ از برکات‌ برهه ده‌ساله‌ داشته‌اید و امید است‌ همواره‌ در صراط مستقیم‌ حق‌ و صدق،‌ که‌ پوینده آن‌ می‌باشید، به‌ توفیقات‌ الهی‌ نایل‌ گردید.<br /> <br /> اینجانب‌ با توجه به‌ خدمات‌ جناب‌عالی‌ در دوران‌ ده‌ساله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]] و آشنایی‌ با مسائل آزادگان‌ عزیز، شما را به‌ نمایندگی‌ خود در [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|امور آزادگان‌]] منصوب‌ می‌کنم تا با ایجاد رابطه‌ای‌ مستمر و منضبط با آزادگان‌ سرافراز به‌ تأمین‌ نیازهای‌ معنوی‌ و فکری‌ و حفظ روحیه انقلابی‌ آنان‌ بپردازید و در سایه همکاری‌ با [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان|ستاد امور آزادگان‌]] و سایر مراجع‌ و مراکزی‌ که‌ در امر آزادگان‌ فعال‌اند پیگیر نیازمندی‌های ‌این‌ عزیزان‌ باشید.<br /> <br /> ان‌شاءالله‌ آزادگان‌ عزیز، که‌ حقاً ذخایر این‌ ملت‌اند، بتوانند مسئولیت‌ شرکت‌ در بازسازی‌ کشور و همکاری‌ در پیشبرد جامعه انقلابی ‌ما به‌‌سمت‌ اهداف‌ الهی‌ و انقلابی‌ را نیز به‌ بهترین‌ وجه‌ به‌انجام ‌برسانند. توفیقات‌ شما و برادران‌ شاغل‌ را در ستاد مزبور از خداوند متعال ‌خواستارم‌. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا و آزادگان، 1369/08/02&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2372&lt;/ref&gt; ====<br /> آزادگان کسانی هستند که افتخار سال‌های پُربرکت و پُراَجر دوران زندگی جوانی خودشان را همراه دارند و یاد روزها و ساعت‌ها و لحظه‌های دشوار و پُرخاطره‌ای را برای ما زنده می‌کنند. هر ساعتی که شما گذراندید، پیش خدا محفوظ است. آن شب‌های طولانی و پُررنج، آن روزهای پُرهراس و دشوار، آن سختی‌ها و فشارها، آن مرعوبیت‌ها، آن گرسنگی و سرما و گرما، آن دوری و غربت و جفاکشیدنِ از نااهلان و ایستادگی در مقابل خواست دشمنان خدا و همه این ساعت‌ها و لحظه‌ها و رنج‌ها، در دیوان الهی محفوظ است. خیال نکنید که اینها از بین رفت، همه اینها مثل یک نوار صوت و تصویر مانده است؛ یک لحظه از این لحظات از بین نرفته و پیش خدا موجود است. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان استان تهران، 1370/05/28&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2479&lt;/ref&gt; ====<br /> شما با این تجربه سنگینی که پشت سر گذاشته‌اید، باید هریک همانند ستاره‌ای بدرخشید و مظهر و سرمشق وفاداری به آرمان‌های اسلامی و اصرار بر پیمودن راه انقلاب و کانون روشنگری علیه مطامع استکبار باشید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای استان لرستان‌، 1370/05/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2481&lt;/ref&gt; ====<br /> در کنار شهدای عزیز ما و خانواده‌هایشان، شهیدان زنده انقلاب، یعنی جانبازان و خانواده‌های آنان هستند؛ آن زجرکشیده‌ها، آن کسانی که سلامت خودشان را در راه خدا داده‌اند. در کنار آنها، این آزادگان عزیز ما هستند که سال‌های متمادی در جبهه مقدم، یعنی در زندان‌ها و اسارتگاه‌های عراق، از شما و از آرمان‌های شما و شهیدانتان دفاع کردند و عزت اسلام را حفظ نمودند. این صبر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آزادگان، در پیش پروردگار و اولیائش، چیزی بزرگ و مستوجب ثواب عظیمی است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از خانواده‌های شهدای قم، 1370/11/30&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2589&lt;/ref&gt; ====<br /> مسئله آزادگان مسئله بزرگی است. به فیلم‌های تبلیغاتی غربی‌ها و دیگران درزمینه مسائل نظامی و مسائل مربوط به اسارت‌هایشان نگاه نکنید. هیچ ملتی نتوانسته است از قشرهای مختلف، مجموعه‌ای جوان و رزمنده به‌وجود آوَرد که در سخت‌ترین شرایطِ [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، شخصیت انقلابی و ایمانی و روح رزمندگی را آن‌چنان حفظ کنند که آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] حفظ کردند؛ درحالی‌که یقیناً آنچه ملت ایران از حوادث دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] این عزیزان می‌داند، بخشی از مجموعه عظیمی از حوادث است.<br /> <br /> مگر می‌شود این حادثه را تشریح کرد؟ مگر رنج‌های لحظه‌لحظه [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را می‌شود در کلمات گنجاند، یا با زبان [[ادبیات و هنر]] تبیین کرد؟ شنیدن، مانند دیدن و لمس‌کردن نیست. اینها ایستادگی و [[مقاومت]] کردند. شاید در آن لحظه‌ای که آزادگان عزیز ما در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی با نگهبانان غلاظ و شداد دشمن روبه‌رو بودند و ایستادگی می‌کردند، بعضی از آنها امیدی هم به آزادی خودشان نداشتند. شاید در میان آنها کسانی هم بودند که خسته می‌شدند و می‌گفتند تا کی؟ اما سنت الهی این است که&lt;blockquote&gt;«فانّ مع العسر یسرا، انّ مع العسر یسرا&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره شرح، آیه 5-6.&lt;/ref&gt;». &lt;/blockquote&gt;اگر سختی‌ها را تحمل کردید، خدای متعال درهای فَرَج را خواهد گشود. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم سومین سالگرد [[رحلت امام خمینی]]&lt;sup&gt;(رحمه‌لله)&lt;/sup&gt; ، 1371/03/14&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2623&lt;/ref&gt; ====<br /> در این چند سال، پیروزی‌های گوناگونی برای ملت ما پیش آمد. آزادی آزادگان عزیز ما، که اسارتشان یکی از غصه‌های این ملت بود، یکی از این پاداش‌های الهی بود. متجاوز شناخته‌شدن رژیم جنگ‌طلب عراق در محافل جهانی، یکی دیگر از پاداش‌های خدا بود؛ این، حقانیت انقلاب و ملت ایران را ثابت کرد.<br /> <br /> به‌طور ویژه، لازم می‌دانم از خانواده‌های عزیز شهدای عالی‌قدرمان، از جانبازان عزیزمان، از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، از آزادگانمان که رنج‌ها کشیدند و [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های آنها، و از [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های مفقودین عزیزمان صمیمانه تشکر کنم. شما بحمدالله در همان موضعی که انقلاب از شما انتظار دارد ایستادید.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2631&lt;/ref&gt; ====<br /> مرارت‌ها و سختی‌های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، روحیه و اراده آزادگان را برای پیشرفت به‌سمت اهداف انقلاب آماده و قوی کرده است. آزادگان در زمره بهترین سربازان انقلاب، آزموده‌ترین فرزندان این ملت و شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی هستند و مورد امید و اعتماد نظام محسوب می‌شوند، زیرا در راه حفظ این نظام در روزهای سخت خود را تجربه کرده و آزمایش دشواری را با سربلندی به انجام رسانده‌اند، لذا در میدان سازندگی کشور و دفاع از انقلاب و ارزش‌های اسلامی باید به‌طورِجدی آزادگان موردِ توجه قرار گیرند.<br /> <br /> انقلاب اسلامی مربوط به زمان خاصی نیست، انقلاب ما ناشی از ایمان، اعتقاد و دین یک ملت است و فاصله انسان با دین به‌حسبِ زمان کم و زیاد نمی‌شود؛ لذا این تصور که با دورشدن از مبدأ پیروزی انقلاب، انقلابی‌گریِ ما نیز ضعیف خواهد شد برداشتی اشتباه است و آزادگان باید با نشاط، اتکا به خدا و ثابت‌قدمیِ خود در صحنه‌های انقلاب دربرابر این تفکر بایستند. <br /> <br /> آزادگان به‌عنوان عناصر خودی، اصلی، حقیقی و وابسته به اسلام و انقلاب باید با امید و خوش‌بینی نسبت به آینده همواره در صحنه‌های مختلف انقلاب حضور داشته باشند و با بهره‌گرفتن از ذخیره بزرگ معنوی، که در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] اندوخته‌اند، به مجاهدت خود در راه خدا ادامه دهند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1371/05/26&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ====<br /> <br /> روزی بود که وقتی نام آزادگان و گروگان‌های عزیز ما در دست دشمن، یعنی شما، برده می‌شد، دل را غبار غم و اندوه می‌پوشاند. یک فضای یأس‌آلود بر دل‌ها حاکم بود. واقعاً انسان نمی‌دانست که سرنوشت این عزیزان، این جوانان پاکیزه و مطهر، این فداکاران میدان جنگ، در دست آن رژیم قسى‌القلب و دور از انسانیت، چگونه خواهد شد و به کجا خواهد رسید. من فراموش نمی‌کنم در ماه‌های رمضان، وقتی که این دعای شریف را می‌خواندیم:&lt;blockquote&gt;«اَللهمَ فُک کُل‌ اَسیر»، قلب من مورد هجوم غم‌های گوناگونی قرار می‌گرفت؛ &lt;/blockquote&gt;غمِ [[اسیران جنگ|اسیران]]، غمِ پدران و مادران و همسران و فرزندان؛ غمِ آن لحظه‌هایی که ما به‌تفصیل نمی‌دانستیم چگونه است، اما می‌دانستیم که چقدر تلخ است، قلبمان را می‌فشرد و از اعماق قلب، این دعا را عرض می‌کردیم و فقط امید ما به معجزنمایی ذات مقدس احدیت جلت‌عظمته بود، و الا اسباب عادی، روال قضایا را طور دیگری نشان می‌داد. اینکه اسیرانِ پاک‌نهاد و فداکار ملت ایران، به تعداد ده‌ها هزار، بی‌حرف و بهانه، در مدتی کوتاه، آن‌هم با ابتکار دشمن و با شروع او، راه بیفتند و به داخل کشور بیایند، جزو رؤیاهایی بود که به‌نظر ما، جز با قدرت استثنایی خدا، امکان‌پذیر نبود. و الا، همه‌چیز تابع قدرت خداست. نَفَس‌های ما هم با قدرت الهی آمدورفت می‌کند. این، فقط با یک قدرت‌نمایی استثنایی قابل‌تأمین بود ولاغیر.<br /> <br /> بارها فکر می‌کردیم که اگر روزی جنگ هم تمام شود، این رژیم بهانه‌گیرِ بداخلاقِ قسى‌القلب تا بخواهد پنجاه هزار شصت هزار جوان رزمنده ما را به ما برگرداند، سال‌ها طول خواهد داد. کمااینکه امروز می‌بینید تعدادی از [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ما، به‌احتمالِ‌زیاد، باقی مانده‌اند؛ البته ما تعدادشان را نمی‌دانیم، اما حدس قوی می‌زنیم که تعدادی از عزیزان ما هنوز در چنگ دشمن باشند. همین حالا می‌بینید چطور رفتار می‌کنند، با چه بهانه‌گیری‌هایی، با چه اذیت‌کردن‌هایی و با چه بداخلاقی‌هایی در عرف بین‌المللی! اینها که عادی نیستند. اینها اگر می‌خواستند پنجاه هزار شصت هزار اسیر را در حال عادی برگردانند، چقدر خون دل داشت، چقدر زحمت داشت، چقدر طول می‌دادند! ممکن بود ده سال پانزده سال همین کار را به‌طول بکشانند، اما قدرت‌الهی، پا در میان گذاشت و یک بار دیگر لطف خدا بر ملت ایران چهره روشن خود را نشان داد و کاری به این عظمت، در مدتی کوتاه، با آسان‌ترین شکل انجام گرفت. چند ده هزار از فرزندان و جگرگوشگان این ملت و عزیزان دورازوطن و یوسف‌های دورمانده از یعقوب به فاصله کوتاهی وارد این کشور شدند. این حادثه، درس است.<br /> <br /> یأس موجب می‌شود که بعضی وارد میدان نشوند. یأس را باید از خود دور کرد. شما روزی که در زندان‌های رژیم بعثىِ خشن بودید، هرچه نگاه می‌کردید، جلوی چشمتان تاریکی بود. از آن مأمورِ شلاق‌به‌دستِ خشن و آن درجه‌دار غلیظ بعثی بگیرید تا خودِ صدام حسین، یکی پس‌از دیگری، با شما کأنه دشمن شخصی و خونی و پدری بودند. دست هرکدامشان می‌افتادید، بر شما آزار و [[شکنجه]] و فشاری وارد می‌کردند. این‌طور نبود؟ همه فضا تیره و تار بود. ما هم که اینجا، دور از شما، در خانه نشسته بودیم و غمِ فقدان شما برادران را داشتیم، همه‌مان این‌طور بودیم. من خودم شخصاً همین احساسات را داشتم و می‌دانم که اکثر ملت ایران هم این احساسات را داشتند، حالا چه در خانه یا فامیلشان اسیری بود، چه نبود، همه این احساسات را داشتند.<br /> <br /> لحظه‌لحظه دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] شما، صدقه است. لحظه‌لحظه صدقه است! آن لحظه‌های پررنجی که شما گذراندید، یک سرمایه شد؛ یعنی، شما به‌عنوان یک آزاده، یازده سال، ده سال، هشت سال، پنج سال، هرچه که در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بودید، ذخیره‌ای از رنج‌ها، برایتان فراهم آورد، هم از جنبه فردی، هم از جنبه اجتماعی و عمومی. این مطلب قابل‌تأمل است. <br /> <br /> آزادگان بهترین سربازان انقلاب‌اند، آزادگان آزموده‌ترین فرزندان این ملت‌اند، آزادگان شایسته‌ترین افراد برای دفاع از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی‌اند، آزادگان مورد امید و اعتماد این نظام به‌حساب می‌آیند و باید برای کارهای آینده هم به‌حساب بیایند.<br /> <br /> اگر دشمنی در مقابل انقلاب یا در مقابل نظام جمهوری اسلامی قد عَلَم کند، اول کسی که باید مشت بر سینه او بزند آزاده است، چون آزاده بیشتر از همه، برای حفظ این نظام رنج کشیده است، او بیشتر از همه تجربه کرده است، خودش را بهتر می‌شناسد و محنت‌پذیری خود را در روزهای سخت آزمایش کرده است.<br /> <br /> آزادگان، هم در میدان سازندگی کشور باید مورد تکیه قرار گیرند و هم در میدان دفاع از انقلاب. این، آن چیزی است که شما به‌عنوان آزاده و به‌عنوان یک مسلمان انقلابی از خودتان باید توقع داشته باشید؛ باید در مقابل دشمنان و بدگویان و طعنه‌زنان انقلاب بایستید.<br /> <br /> به‌عنوان یک عنصرِ خودىِ اصلىِ حقیقی وابسته به اسلام و انقلاب، همواره در این میدان باید باقی بمانید و بنده می‌دانم که باقی می‌مانید. آن کس که مثل شما این آزمایش‌های سخت را از سر گذرانده است، بیش‌از همه، چشمش به رحمت خدا باز است. چه انسان‌های شایسته و شریفی را ما در بین آزادگانمان مشاهده کردیم و دیدیم! چه روح‌های لطیفی! چه انسان‌های آزموده‌ای!<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیه عاشقان کربلای سارى، 1374/07/22&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=9853&lt;/ref&gt; ====<br /> من نمی‌دانم خدای عظیم، خدایی که همه عظمت‌های عالم از وجود او ناشی می‌شود، وقتی چیزی را عظیم بخواند، آن چیز چقدر عظمت پیدا می‌کند، اجر جانبازان همین است؛ اینها ارزش‌های الهی است. بازماندگان شهدا و کسان جانبازان و افرادی که به‌نحوی مصیبت مجاهدت را چشیده‌اند که لفظ ایثارگران به آنها اطلاق می‌شود و لفظ درستی است، چراکه آزادگان و مفقودان و خانواده‌هایشان واقعاً ایثارگر بوده‌اند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان و اقشار مختلف مردم، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2897&lt;/ref&gt; ====<br /> ایستادگی و [[مقاومت]] آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، ملت ایران را روسفید و سربلند کرد و ما بازگشت پیروزمندانه آنان به میهن اسلامی را حادثه‌ای می‌دانیم که دست قدرت الهی آن را رقم زد. بنابراین یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطرات شبیه آن را زنده نگه دارند و آنها را قدر بدانند.<br /> <br /> بهترین، فداکارترین، پاک‌ترین، بااخلاص‌ترین و ارزشمندترین فرزندان یک ملت کسانی هستند که در مواقع سختی فداکاری می‌کنند، از خود ایستادگی نشان می‌دهند و از آبروی کشور، استقلال و هویت ملی خویش دفاع می‌کنند و اینها در ایران اسلامی، همان جوانان فداکاری هستند که با ایستادگی در مقابل دشمن، برای ملت خود افتخار و سربلندی به ارمغان آوردند.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از آزادگان، 1377/05/27&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ====<br /> این روزها یکی از خاطره‌های بزرگ تاریخ انقلاب، بلکه تاریخ کشور ایران شکل گرفته است و آن خاطره بازگشت پیروزمندانه آزادگان سرافراز ماست. عقیده بنده این است که یکایک ملت ایران باید این خاطره و خاطره‌های شبیه آن را دائماً در ذهن خودشان داشته باشند. قضیه برگشتن [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی، که به‌حق لقب '''«آزاده»''' را به آنها داده‌اند، یک حادثه الهی بود. دست قدرت پروردگار بود که این حادثه را شکل داد و ایستادگی و مقاومت آزادگان سرافراز ما درطول سال‌های سخت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در دست دشمن ملت ایران را روسفید و سربلند کرد. البته اجر این محنت‌ها و سختی‌ها را فقط شکرگزاری خدای متعال می‌تواند بدهد. ما قابل نیستیم که از آزادگان و ایثارگران تشکر کنیم، اجر آنها با خداست، اما درعین‌حال، همه ملت ایران در همه‌جای کشور، باید لحظه‌ای این فداکاری‌ها را فراموش نکنند.<br /> <br /> همه ملت ایران وظیفه دارند که از عناصر فداکار و ایثارگر، قلباً و لساناً متشکر باشند. ما همه زیر بار منت این ایثارگران هستیم. <br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با آزاده شهید [[حسین لشگری|سرلشکر خلبان لشکری]]، 1377/01/19&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7762&lt;/ref&gt; ====<br /> خدای متعال را با همه وجود و از اعماق دل و جان سپاسگزارم که بحمداللَّه این نقطه غم‌انگیز همیشگی را در خاطر و ذهن ما و ملت ایران زدود و شما عزیزان میهن و آزادگان عزیز را که در دشوارترین شرایط، حقیقتاً سربازان فداکار انقلاب و اسلام بودید، به آغوش میهن و آغوش خانواده برگرداند. این ساعت که شما را ملاقات میکنم، برای من ساعتی بسیار عزیز و گرامی است. البته شما این را بدانید، شاید هم می‌دانید، که بنده و مسؤولین و شاید بسیاری از ملت ایران، کمتر وقتی بوده که از یادتان غافل باشیم و به‌خاطر ناراحتی شما عزیزان و خانواده‌هایتان، رنج نبریم. حقیقتاً در دل‌های مسؤولین به‌خاطر وجود عزیزان ما در چنگال دشمنانی که حتّی به قواعد جنگ هم پایبند نیستند، یک غصه دائمی وجود داشت؛ ولیکن فعلاً این برای شما اهمیت زیادی ندارد. آن چیزی که بیشتر از همه اهمیت دارد، این است که بدانید لحظه‌لحظه رنج‌های طولانیتان پیش خدای متعال، ثبت و محفوظ است.<br /> <br /> هیچ کس نمی‌تواند لحظه‌های ناراحتی طولانی شما را توصیف کند. نه انسان‌هایی که آن چیزها را درک نکردند، می‌توانند بفهمند، نه زبان‌ها می‌توانند آن را درست بیان کنند. لمس ناراحتی‌ها و رنج‌ها چیز دیگری است. شنیدن آنها از زبان دیگران، نمی‌تواند آنچه را که بر انسان رنجدیده گذشته، تصویر کند. اما در پیشگاه خدا این‌طور نیست، در پیش کرام‌الکاتبین این‌گونه نیست. در قیامت، عین عمل شما آنجا حاضر می‌شود &lt;blockquote&gt;«فمن یعمل مثقال ذرّه خیراً یره&lt;ref&gt;'''قرآن کریم'''، سوره زلزال، آیه 7.&lt;/ref&gt;» یعنی انسان، خودِ عمل را آن‌جا مشاهده می‌کند! &lt;/blockquote&gt;همان ثانیه‌های رنج، همان شب‌های طولانی، همان تنهایی‌ها، همان دوری‌ها و غربت‌ها، همه آن مصیبت‌هایی که برای انسان در زندان دشمن وجود دارد - آن اهانت‌ها، آن تحقیرها، آن بیخبری‌ها، آن نگرانی‌ها و دلهره‌ها، آن یاد زن و فرزند و پدر و مادر و عزیزان، آن امیدهایی که انسان می‌بیند کأنّه رفته‌رفته از افق دیدش، کمرنگ و خاموش می‌شوند و خود این، بزرگترین مصیبت‌هاست. همه این چیزهای غیرقابل تصویر، عیناً در پیش پروردگار و در محضر ذات مقدّس الهی، حضور پیدا می‌کنند. عین آن صبری که شما کردید، حضور پیدا میکند - تجسّم اعمال - عمل پیش خدای متعال محفوظ است. حسنه محفوظ است و خدای متعال، آن حسنه را در قیامت به شما برمی‌گرداند و آن، هنگامی است که شما از همیشه بیشتر به چنین چیزی نیازمندید!<br /> <br /> تنها توصیه‌ای که من به شما می‌کنم این است که عزیزان! حسنات را برای خودتان حفظ کنید. مبادا خدای نکرده در طول زندگی به خاطر چیزهایی، چیزی از این حسنات، از دست برود؛ حیف است. اینها - این صبری که شما کردید - ذخیره‌های بسیار ارزشمندی است. تعبیری در عربی هست که میگوید:&lt;blockquote&gt;«ذهب العنا و بقی الاجر». سختی‌ها مثل همه چیز عالم، گذراست. &lt;/blockquote&gt;خوشی هم می‌گذرد، سختی هم می‌گذرد. همه زندگی می‌گذرد. خوب؛ این سختی‌ها تمام شد، اما آن اجرها همه باقی مانده است. برای انسان خیلی قیمتی است که ببیند آن اجرها، آن پاداش‌های الهی، آن سپاسی که پروردگار عالم به خاطر تحمّل این صبر و این رنج کشیدن از شما دارد، برای شما باقی است. ان‌شاءاللَّه خداوند اجر شما را زیاد کند، آن را پیش خودش محفوظ بدارد، ثواب‌های زیادی به شما عنایت کند، شما را ان‌شاءاللَّه برای استقبال از یک زندگی شیرین در آینده - در میان عزیزانتان – سال‌های طولانی، مداوم و از همه جهت آماده کند و ان‌شاءاللَّه وسایل رفاه و آسایش و راحتىِ خیال و فکر شما را به جبران آن سختی‌ها فراهم نماید.<br /> <br /> همه شما، به‌خصوص آنهایی که زیاد ماندند، [[رمز مقاومت]] و ایستادگی هستید. شما نشان دهنده این حقیقت هستید که رنج‌ها می‌گذرد و اجرها می‌ماند. از همه بیشتر غم و رنج این آقای [[حسین لشگری|لشکری]] بود که ما هر وقت به یاد ایشان می‌افتادیم، حقیقتاً غمی دلمان را می‌گرفت. هجده‌نوزده سال، زمان بلندی است؛ زمان کمی نیست که ایشان در چنگ دشمن بودند و بحمداللَّه صبر و استقامت کردند. امیدواریم خدای متعال به همه شما اجر دهد و موفّقتان بدارد و ان‌شاءاللَّه [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;های شما، فرزندان و کسان و والدینتان، را مشمول رحمت و خیر کند. عین این ثواب و اجری را که خدای متعال به شما می‌دهد، به کسان شما هم می‌دهد؛ چون آنها هم خیلی رنج کشیدند، خیلی زجر کشیدند. گاهی می‌شود آن کسی که خودش در زندان است و از میهن عزیز و خانواده‌اش دور است، کمتر رنج می‌کشد، تا کسانی که در انتظار او هستند و جای خالی‌اش را دائماً می‌بینند. آنها هم خیلی رنج کشیدند. خداوند ان‌شاءاللَّه به آنها هم اجری وافر عطا کند، که حتماً هم عطا خواهد کرد، ان‌شاءاللَّه موفّق باشید.<br /> <br /> ==== پیام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره بزرگداشت آزادگان‌ و حجت‌الاسلام [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، 1381/05/24&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=3136&lt;/ref&gt; ====<br /> سال‌های مجاهدت خاموش و دشوار آزادگان عزیز ما در اسارتگاه‌های عراق ازجمله مقاطع فراموش‌نشدنی تاریخ پرشکوه ما است. لحظه‌لحظه آن روزها و شب‌های فراموش‌نشدنی، سرشار از درس و خاطره و افتخار است.<br /> <br /> ملت ما از این گنجینه پربار خواهد توانست همچون ذخیره‌ای فرهنگی برای تقویت ایمان و مقاومت و امید برای نسل‌های آینده بهره گیرد. شهیدان مظلومی که در آن دوران پرمرارت جان باختند در شمار سرافرازترین شهدای دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] قرار دارند و یاد گرامی عالم مجاهد بزرگوار مرحوم حجت‌الاسلام آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی]]، که اردوگاه‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را به مدرسه بزرگی از تقوا و آگاهی و استقامت تبدیل کرده بود، همواره در چشم ملت ایران گرامی و پایدار است. آزادگان عزیز می‌توانند با زنده‌نگه‌داشتن آن ذخائر معنوی و آن خاطره‌های پرشکوه، رسالت دینی و انقلابی خود را همچنان حفظ کنند. توفیق همگان را از خداوند متعال مسئلت می‌کنم.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از ایثارگران و خانواده‌های شهدای استان کرمان، 1384/02/12&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3281&lt;/ref&gt; ====<br /> استان کرمان با بیش‌از شش هزار شهید و حدود 25 هزار ایثارگر، شامل شهید و جانباز و آزاده، و با داشتن شهدای عالی‌مقام و نامدار، از قبیل شهید باهنر، و با چهره‌های ماندگاری در میان آزادگان مثل شهید [[شهسواری ،محمد|محمد شهسواری]]، که یاد و خاطره و صدای او همچنان در گوش همه ما هست، و با داشتن روستاها و بخش‌هایی که در تقدیم شهیدان رتبه اول را در کشور احراز کرده‌اند، مثل رابر و روستای گُنجان، یک استان ممتاز است.<br /> <br /> ==== خلاصه بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از آزادگان، 1391/05/25&lt;ref&gt;قابل بازیابی از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20751&lt;/ref&gt; ====<br /> دوران اسارت، کوتاه‌شده قرن‌هایی است که انسان‌های بااستعداد را تبدیل کرده است به الماس‌های درخشان، آزادگان. خوش‌وقتم از دیدار امروز و متأسفم از اینکه کم توفیق پیدا کردیم شما عزیزان آزاده را در جلساتی شبیه به این زیارت کنیم. به‌وسیله جمع شما در این جلسه معنوی و صمیمی و برادرانه، سلام عرض می‌کنم به همه آزادگان سراسر کشور، قریب چهل هزار آزاده باارزش و رنج‌دیده و تربیت‌شده در دوران سختی. <br /> <br /> مسئله [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] از ابعاد مختلفی قابل‌توجه است، یکی از ابعاد، همین خاطرات باارزشی است که دوستان بیان کردید. البته بنده تعدادی از کتاب‌های مربوط به خاطرات آزادگان را و همچنین آنچه‌که مربوط است به سید عزیز بزرگوار ما، [[سید آزادگان]] مرحوم آقای ابوترابی، مطالعه کرده‌ام. می‌توان حدس زد که آنچه در خلال بیانات و نوشته‌ها درمورد دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شده است، یک بخش کوچکی است از یک داستان بلند و ما همچنان احتیاج داریم که این داستان بلند را بشنویم. <br /> <br /> من همین‌جا عرض بکنم که انصافاً درطول این بیست‌ودوسالی که از بازگشت [[اسیران جنگ|اسیران]] عزیز ما و آزادگان بلندآوازه ما می‌گذرد، کم‌کاری صورت گرفته. ما باید چندین‌برابرِ آنچه‌که تاکنون کتاب نوشته شده است، دراین‌خصوص کتاب داشته باشیم؛ ما باید فیلم‌های هنری برجسته‌ای از وضع آزادگانمان در اردوگاه‌ها و زندان‌ها داشته باشیم. شما ببینید غربی‌ها و مؤسسات بزرگ فیلم‌سازی چقدر راجع‌به ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی که در جنگ دوم یا جنگ اول داشتند، فیلم تهیه کردند، فیلم‌های خوب، فیلم‌های برجسته، درحالی‌که آنچه در آن فیلم‌ها وجود دارد، نشان‌دهنده روحیات مادی آن اسیرانی است که گرفتار شده بودند که در زندگی آنها، در حرفه آنها، در معاملات آنها به‌چشم می‌خورد. همچنان‌که شنیدم مأمور صلیب‌سرخ به آزادگان ما در دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] می‌گفته است که ما وقتی به اردوگاه‌های [[اسیران جنگ]] در کشورهای دیگر می‌رویم، سرخوردگی و افسردگی و خودزنی و خودکشی و اینها مشاهده می‌کنیم، چرا شما ندارید؟ او باید این سؤال را می‌کرد. جوابش معلوم است، وقتی دل با معنویت آشنا نبود، با خدا آشنا نبود، نتیجه‌اش همان است. وقتی دل با خدا آشنا بود، وقتی احساس ارتباط کرد، وقتی احساس اعتماد کرد، وقتی خود را تنها ندید، وقتی در درون سلول‌های تنگ و [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;بار، بهشت معنوی را با خود مشاهده کرد، آن‌چنان که در بیانات این عزیزان بود و در خاطراتی که نوشته شده هست، دیگر افسردگی جایی ندارد، سرخوردگی جایی ندارد، خودکشی معنا ندارد. این یک بخش از قضیه است که ما باید از ذره‌ذره این بحر عمیق و وسیع، که زندگی آزادگان است، بیشتر از این مطلع باشیم که مطلع نیستیم. فیلم‌های خوبی باید ساخته شود، کتاب‌های خوبی باید نوشته شود، خاطره‌ها باید گفته شود. همین خاطره‌هایی که امروز گفته شد، یک دنیا حرف در اینها هست؛ چقدر خوب است که اینها پخش شود. من نظرم این است که همین خاطراتی که امروز گفته شد، عیناً در صداوسیما منتشر شود، پخش شود تا مردم بشنوند. اینها ذخائر ماست، اینها سرمایه‌های ماست، همین سرمایه‌هاست که اسلام را نگه داشت، شیعه را نگه داشت، جمهوری اسلامی را به قدرت و عزت رساند، ملت ایران را در دنیا سرافراز کرد. این یک بُعد قضیه است، بعد دیگر قضیه، مسئله عبرت و سنت الهی است.<br /> <br /> من عقیده دارم و تأکید می‌کنم که حتماً ماجراهای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] گفته شود، نوشته شود، به تصویر کشیده شود، کارهای هنری فاخر بر روی آن انجام بگیرد. این معنایش حمایت از یک قشر، دفاع از یک حادثه نیست، این معنایش امضاکردن و محکم و قطعی‌کردن سند پیروزی ملت ایران است و این کار باید انجام بگیرد. من از هنرمندان کشورمان و از مسئولان رسانه‌ها می‌خواهم که این کار را بکنند و شما باید کمک کنید. خوشبختانه آن‌طور که حالا از بیانات دوستان استفاده شد و بنده هم بی‌اطلاع نیستم، سندهای زیادی وجود دارد، بعلاوه خود شما سندهای زنده هستید، از حافظه‌ها کمک بگیرید، بدون کم‌وزیاد، بدون افراط و تفریط، آنچه‌که واقع شده بگویید. وقتی این با بیان هنری همراه شود، در دل‌ها و روحیه‌ها غوغا می‌کند؛ این هم یک بعد قضیه اسارت شما و آزادگی شماست.<br /> <br /> یک بُعد هم، بعد ثواب الهی است. آن روزی که اولْ‌بار آزادگان عزیز وارد کشور شده بودند و یک جماعتی از آنها، شاید چند هزار نفر، در همین حسینیه خدمتشان رسیدیم و آنها را ملاقات کردیم و سید عزیزِ بزرگوارمان مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]] سخنرانی کرد، من از دیدن این منظره و این جوان‌ها و بازیافت این ارزش‌های بزرگ که برگشته بودند، قلبم خیلی متلاطم بود، گفتم که بدانید لحظه‌لحظه عمر شما در دیوان الهی محفوظ است؛ الان هم بر همان عقیده هستم. این لحظه‌لحظه‌ها پیش خدای متعال محفوظ است، لحظه‌هایی که قابل‌توصیف نیست، با هیچ بیانی نمی‌توان عمق آن را آشکار کرد و شما سال‌ها چنین ساعات و لحظاتی را گذراندید. یک دانه از مجاهدت‌های شما، یک‌لحظه از لحظات سختی شما از دیوان الهی ساقط‌شده نیست؛ ما فراموش می‌کنیم، خود شما فراموش می‌کنید، اما کرام‌الکاتبین الهی فراموش نمی‌کنند، آن مجاهدت‌ها محفوظ است. منتها سعی کنید اینها را حفظ کنید؛ این دیگر، هم نصیحت به خود ماست، هم نصیحت به شما عزیزان است.<br /> <br /> اجر آزادگان یک طرف، اجر [[خانواده|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، همسران، فرزندان، پدرها، مادرها و نزدیکان یک طرف. ما گاهی که توفیق پیدا می‌کردیم در خانه شهیدی با پدر و مادر یا کسان [[اسیران جنگ|اسیر]]&lt;nowiki/&gt;ی ملاقات کنیم، انسان می‌فهمید که این [[خانواده]] [[اسیران جنگ|اسیر]] چه حالی دارند، چه احساسی دارند؛ احساس آنها سخت‌تر و تلخ‌تر از احساس خانواده شهید بود.<br /> <br /> برادر یک [[اسیران جنگ|اسیر]] مفقودالاثری به من گفت: &lt;blockquote&gt;شما دیدید که خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه دارند، شب عملیات چه حالی دارند؟&lt;/blockquote&gt;راست می‌گفت دیگر؛ شب عملیات که می‌شد و همه می‌فهمیدند امشب عملیات است، آن خانواده‌هایی که یک جوانی در جبهه داشتند، دلشان متلاطم بود. این برادرِ آن مفقودالاثر به من گفت که برای ما هر شب، شب عملیات است، هر شب دلمان متلاطم است که او در چه حالی است، در چه وضعی است و امروز چه خواهد شد؛ این سختی‌هایی است که [[خانواده انتظار|خانواده‌]]&lt;nowiki/&gt;ها تحمل کردند، لذا اجر آنها هم خیلی والا و بلند است.<br /> <br /> یک ملت عزتش، قدرتش، صدرنشینانش در تاریخ به مجاهدت فرزندانش بستگی دارد. این مجاهدت گاهی در جبهه است، گاهی در میدان [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] است. با این قهرمانی‌هایی که شماها در میدان اسارت نشان دادید، این استقامت‌ها، این ایستادگی‌ها. خب، کسانی در همان دوران شهید شدند، [[محمد جواد تندگویان|شهید تندگویان]] و بسیاری از شهدای دیگری که از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] برنگشتند؛ اکثراً هم با سرافرازی برگشتند. امیدواریم خدای متعال اجر شما را محفوظ بدارد و آن کسانی که در این دوران تأثیرگذار بودند، خدمتگزار بودند، دیگران را هدایت کردند و در رأس همه، سید بزرگوار عزیز ما، مرحوم آقای [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|ابوترابی]]، ان‌شاءالله خداوند درجاتشان را عالی کند.<br /> <br /> همچنان که ستاره صبح امید درخشید، یک بار در انقلاب اسلامی، یک بار در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]، یک بار در زندگی شما آزادگان، در این قضیه هم قطعاً شفق امید خواهد درخشید و قطعاً فلسطین به دست مردم فلسطین برخواهد گشت و این زائده دروغی و جعلی از صحنه جغرافیا محو خواهد شد؛ در این تردیدی نیست.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 1]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 2]]<br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 3]]<br /> <br /> * [[آزادگان در بیانات رهبری 4]]<br /> <br /> * [[اسارت در كلام امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == پیوند به بیرون ==<br /> دیدار جمعی از آزادگان با رهبر انقلاب در سال ۷۷، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/wiicv95<br /> <br /> اهمیت و عظمت دفاع مقدس در بیانات رهبر معظم انقلاب، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/pwy26yl<br /> <br /> این انقلاب ادامه دارد، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/HOM8c<br /> <br /> روایتی از دیدار با رهبری، قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/k920d4w<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;آزادگان در کلام رهبری&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&amp;veaction=edit&amp;section=29 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:اسارت و اسیران]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12327 شمسی بهرامی 2026-11-09T16:46:03Z <p>Marjan-khanlari: /* منبع اصلی */</p> <hr /> <div>'''بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> [[پرونده:خانم آباد.jpg|بندانگشتی|شمسی بهرامی، برگرفته از کتاب الماس‌های درخشان.]]<br /> شمسی بهرامی در بیست‌وپنجم آذر 1338 در محله کارگری در آبادان به دنیا آمد. بین پنج برادر و چهار خواهر، او فرزند هفتم خانواده است. پدرش، امید بهرامی، کارگر شرکت نفت بود. دوره تحصیلی ابتدایی را در دبستان بهمن و راهنمایی و دبیرستان را در دبیرستان فردوسی آبادان می‌گذراند. سال سوم دبیرستان بود که زمزمه‌‎های انقلاب را شنید و همپای معترضان در تجمعات و تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب نیز از فعالان اجتماعی بود: «شب‌ها اعضای گروه‌های سیاسی مختلف توی خیابان دور هم جمع می‌شدند و با هم بحث می‌کردند. من هم دوستانی را که می‌دانستم خوب صحبت می‌کنند، به این جمع‌ها دعوت می‌کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بهرامی، شمسی (1395). مصاحبه. 21 آذرماه.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> با شروع جنگ تحمیلی به عنوان نماینده فرماندار آبادان، مسئول تهیه گزارش و برآورد میزان خسارات وارده به مناطق بمباران‌شده می‌شود. در بیست‌وسوم مهرماه 1359، بعد از مرخصی سه روزه، هنگام عزیمت از شیراز به آبادان، در جاده ماهشهر- آبادان، همرا معصومه آباد به اسارت نیروهای دشمن درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> «دکتر سلحشور، که اکنون معاون وزیر نفت هستند، سه روز به ما مرخصی دادند تا به خانواده سر بزنیم و برگردیم، در راه بازگشت (از شیراز) به آبادان اسیر شدیم&lt;ref&gt;پایگاه اطلاع‌رسانی آزادگان ایران، قابل بازیابی از [https://www.badriyoon.com www.badriyoon.com]&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> معصومه آباد، که به همراه خانم بهرامی اسیر شده بود، در کتاب من زنده‌ام در مورد لحظه اسارتشان این‌گونه آورده است:<br /> <br /> «از راننده پرسیدم: چی شد؟ گفت: اسیر شدیم. اسیر کی شدیم؟ اسیر عراقی‌ها. اینجا مگر آبادان نیست؟ تو ما رو دادی دست عراقی‌ها؟ الله اکبر، خواهر! همه‌مون اسیر شدیم.<br /> <br /> سربازهای عراقی سریع خودشان را به ماشین ما رساندند. من، که کنار پنجره بی حرکت نشسته بودم، شیشه ماشین را بالا کشیده سریع قفل در ماشین را زدم. اما آنها شیشه ماشین را با قنداق تفنگ شکستند. از نرس خودم را روی خواهر بهرامی انداختم. تعدادی از سربازهای عراقی شیشه پنجره سمت خواهر بهرامی را هم شکستند. راننده فرمان ماشین را رها کرد و پیاده شد. سرنشین دیگر هم نفر بعدی بود که پیاده شد. اما من و خواهر بهرامی مقاومت می‌کردیم و نمی‌خواستیم پیاده شویم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 156.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> در همان ابتدای اسارت، خانم آباد شمسی بهرامی را با نام مستعار «مریم» و به عنوان خواهرش به عراقی‌ها معرفی می‌کند تا در ادامه اسارت آنها را از هم جدا نکنند: «هرچه بیشتر گوش می‌دادم کمتر می‌فهمیدم. کلمه «بنات‌الخمینی» و «ژنرال» را در هر جمله و عباراتی می‌شنیدم. بالاخره بلافاصله بی‌سیم زد و خبر را ارسال کرد. از جواد پرسیدم: چی داره می‌گه؟<br /> <br /> گفت: می‌گه ما دو ژنرال زن ایرانی را اسیر کرده‌ایم.<br /> <br /> گفتم: ما مددکار هلال احمر هستیم. نظامی بعضی کلمه هلال احمر را فهمید و گفت: هلال احمر، بنات‌الخمینی. رو به خواهر بهرامی کرد و پرسید: اسمت چیه؟ قبل از اینکه او دهان باز کند، من گفتم: مریم، ما هر دو خواهرهریم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 158.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> شمسی بهرامی، به همراه سه دختر اسیر دیگر به مدت یک سال و نه ماه بدون اطلاع [[صلیب سرخ]] در زندان الرشید بغداد نگهداری می‌شوند.<br /> <br /> آنها برای ارتباط برقرار کردن با دیگر اسرا به روش ضربه زدن به دیوار رو می‌آورند و به این وسیله، از اسرای سلول هم‌جوار آگاهی پیدا می‌کنند. مدتی بعد سلول آنها را عوض می‌کنند. در این جابه‌جایی او و هم‌سلولی‌هایش با خلبان محمدرضا لیبی، که در سلول هم‌جوار زندانی است، ارتباط می‌گیرند و خودشان را به خلبان لیبی معرفی می‌کنند. در این مکالمات نسبت به حقوقشان هم آگاه می‌شوند. وقتی می‌بینند از این حقوق محروم هستند، دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا می‌زنند:<br /> <br /> «روز یازدهم [&lt;nowiki/&gt;[[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]]] تصمیم گرفتیم نمایش یک تراژدی را بازی کنیم و هرکدام عهد‌ه‌دار نقشی شدیم تا شرایط را وخیم‌تر از آنچه هست، جلوه دهیم و از این طریق واکنش آنها را بسنجیم. مریم در نقش یک بی‌هوش به زمین افتاد و ما دورش را گرفتیم و با نقس‌هایی که تا آن زمان در قفسه سینه ذخیره کرده بودیم، شروع به جیغ و فریاد کردیم: وای یا حسین، یا ابوالفضل، مریم موت، مریم موت، حلیمه به سر و صورت خودش می‌زد و فاطمه چنان فریاد می‌زد که خود من هم یادم رفت داریم فیلم بازی می‌کنیم. احساس کردم مریم واقعاً مرده و هرچه می‌توانستم جیغ و داد کردم. در را باز کردند و دیدند بله مریم بی‌هوش افتاده است و ما هم می‌گوییم که مرده است و [[حلیمه آزموده|حلیمه]] هم هنوز به سر و صورت خودش می‌زند. عراقی‌ها اولین کاری که کردند پای مریم را کشیدند تا او را بیرون ببرند.<br /> <br /> وقتی مریم دید قرار است روی دست نامحرمان قرار گیرد، یکباره بلند شد نشست. مریم نمی‌خواست حتی مرده‌اش هم دست عراقی‌ها بیفتد. با بلند شدن او، اوضاع به هم ریخت و نمایش برملا شد. سرباز بعثی لگد محکمی به پهلوی مریم زد و خودش داد رفت. لگدی که رنگ پستی و حماقت داشت&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 325.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> در نهایت، بعد از هجده روز [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا به [[بیمارستان]] الرشید منتقل و با اطلاع‌رسانی محمدرضا لیبی به [[صلیب سرخ]]، آنها موفق می‌شوند مأموران صلیب سرخ را ملاقات کنند و خبر زنده بودنشان را به خانواده‌شان برسانند.<br /> <br /> شمسی بهرامی، بعد از ثبت‌نام در فهرست اسرا به اردوگاه موصل انتقال داده می‌شود و بعد از مدتی، او را به اردوگاه الانبار می‌برند.<br /> <br /> او در بهمن ۱۳۶۲ به همراه سه دختر دیگر از طریق صلیب سرخ جهانی به ایران بازگردانده می‌شوند: «یادم هست که برای جشن بیست‌ودوم بهمن ۱۳۶۲ ایران بودیم. پدرم در آخرین نامه‌ای که در عراق به دستم رسید، نوشته بود: یوسف گم‌گشته باز آید به کنعان غم مخور&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> پس از بازگشت به ایران، به‌عنوان منشی بخش در بیمارستان شیراز (شهید بهشتی کنونی) مشغول به کار می‌شود.<br /> <br /> سال ۱۳۶۴ در کنکور سراسری شرکت کرده و در دانشگاه فردوسی مشهد در رشته ادبیات عرب پذیرفته و مشغول به تحصیل می‌شود، ولی تحصیلاتش دو ترم بیشتر طول نمی‌کشد.<br /> <br /> او سپس درس را رها می‌کند و به‌عنوان کارمند بخش اداری به استخدام آموزش‌وپرورش شیراز درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> در این مدت به علاقه‌اش نقاشی با آبرنگ و مداد رنگی پرداخته و تاکنون دو نمایشگاه انفرادی برگزار کرده است. اکنون بازنشسته آموزش‌وپرورش است و در اصفهان زندگی می‌کند.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[معصومه آباد]]<br /> * [[فاطمه ناهیدی]]<br /> * [[من زنده ام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فاطمه دهقان‌نیری<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانش[[نامه]] آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دهقان‌نیری، فاطمه (1401). &quot;شمسی بهرامی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> <br /> [[رده:افراد (آزاده‌ها)]]<br /> [[رده:شمسی بهرامی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12326 شمسی بهرامی 2026-11-09T16:45:40Z <p>Marjan-khanlari: /* نویسنده مقاله */</p> <hr /> <div>'''بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> [[پرونده:خانم آباد.jpg|بندانگشتی|شمسی بهرامی، برگرفته از کتاب الماس‌های درخشان.]]<br /> شمسی بهرامی در بیست‌وپنجم آذر 1338 در محله کارگری در آبادان به دنیا آمد. بین پنج برادر و چهار خواهر، او فرزند هفتم خانواده است. پدرش، امید بهرامی، کارگر شرکت نفت بود. دوره تحصیلی ابتدایی را در دبستان بهمن و راهنمایی و دبیرستان را در دبیرستان فردوسی آبادان می‌گذراند. سال سوم دبیرستان بود که زمزمه‌‎های انقلاب را شنید و همپای معترضان در تجمعات و تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب نیز از فعالان اجتماعی بود: «شب‌ها اعضای گروه‌های سیاسی مختلف توی خیابان دور هم جمع می‌شدند و با هم بحث می‌کردند. من هم دوستانی را که می‌دانستم خوب صحبت می‌کنند، به این جمع‌ها دعوت می‌کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بهرامی، شمسی (1395). مصاحبه. 21 آذرماه.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> با شروع جنگ تحمیلی به عنوان نماینده فرماندار آبادان، مسئول تهیه گزارش و برآورد میزان خسارات وارده به مناطق بمباران‌شده می‌شود. در بیست‌وسوم مهرماه 1359، بعد از مرخصی سه روزه، هنگام عزیمت از شیراز به آبادان، در جاده ماهشهر- آبادان، همرا معصومه آباد به اسارت نیروهای دشمن درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> «دکتر سلحشور، که اکنون معاون وزیر نفت هستند، سه روز به ما مرخصی دادند تا به خانواده سر بزنیم و برگردیم، در راه بازگشت (از شیراز) به آبادان اسیر شدیم&lt;ref&gt;پایگاه اطلاع‌رسانی آزادگان ایران، قابل بازیابی از [https://www.badriyoon.com www.badriyoon.com]&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> معصومه آباد، که به همراه خانم بهرامی اسیر شده بود، در کتاب من زنده‌ام در مورد لحظه اسارتشان این‌گونه آورده است:<br /> <br /> «از راننده پرسیدم: چی شد؟ گفت: اسیر شدیم. اسیر کی شدیم؟ اسیر عراقی‌ها. اینجا مگر آبادان نیست؟ تو ما رو دادی دست عراقی‌ها؟ الله اکبر، خواهر! همه‌مون اسیر شدیم.<br /> <br /> سربازهای عراقی سریع خودشان را به ماشین ما رساندند. من، که کنار پنجره بی حرکت نشسته بودم، شیشه ماشین را بالا کشیده سریع قفل در ماشین را زدم. اما آنها شیشه ماشین را با قنداق تفنگ شکستند. از نرس خودم را روی خواهر بهرامی انداختم. تعدادی از سربازهای عراقی شیشه پنجره سمت خواهر بهرامی را هم شکستند. راننده فرمان ماشین را رها کرد و پیاده شد. سرنشین دیگر هم نفر بعدی بود که پیاده شد. اما من و خواهر بهرامی مقاومت می‌کردیم و نمی‌خواستیم پیاده شویم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 156.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> در همان ابتدای اسارت، خانم آباد شمسی بهرامی را با نام مستعار «مریم» و به عنوان خواهرش به عراقی‌ها معرفی می‌کند تا در ادامه اسارت آنها را از هم جدا نکنند: «هرچه بیشتر گوش می‌دادم کمتر می‌فهمیدم. کلمه «بنات‌الخمینی» و «ژنرال» را در هر جمله و عباراتی می‌شنیدم. بالاخره بلافاصله بی‌سیم زد و خبر را ارسال کرد. از جواد پرسیدم: چی داره می‌گه؟<br /> <br /> گفت: می‌گه ما دو ژنرال زن ایرانی را اسیر کرده‌ایم.<br /> <br /> گفتم: ما مددکار هلال احمر هستیم. نظامی بعضی کلمه هلال احمر را فهمید و گفت: هلال احمر، بنات‌الخمینی. رو به خواهر بهرامی کرد و پرسید: اسمت چیه؟ قبل از اینکه او دهان باز کند، من گفتم: مریم، ما هر دو خواهرهریم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 158.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> شمسی بهرامی، به همراه سه دختر اسیر دیگر به مدت یک سال و نه ماه بدون اطلاع [[صلیب سرخ]] در زندان الرشید بغداد نگهداری می‌شوند.<br /> <br /> آنها برای ارتباط برقرار کردن با دیگر اسرا به روش ضربه زدن به دیوار رو می‌آورند و به این وسیله، از اسرای سلول هم‌جوار آگاهی پیدا می‌کنند. مدتی بعد سلول آنها را عوض می‌کنند. در این جابه‌جایی او و هم‌سلولی‌هایش با خلبان محمدرضا لیبی، که در سلول هم‌جوار زندانی است، ارتباط می‌گیرند و خودشان را به خلبان لیبی معرفی می‌کنند. در این مکالمات نسبت به حقوقشان هم آگاه می‌شوند. وقتی می‌بینند از این حقوق محروم هستند، دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا می‌زنند:<br /> <br /> «روز یازدهم [&lt;nowiki/&gt;[[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]]] تصمیم گرفتیم نمایش یک تراژدی را بازی کنیم و هرکدام عهد‌ه‌دار نقشی شدیم تا شرایط را وخیم‌تر از آنچه هست، جلوه دهیم و از این طریق واکنش آنها را بسنجیم. مریم در نقش یک بی‌هوش به زمین افتاد و ما دورش را گرفتیم و با نقس‌هایی که تا آن زمان در قفسه سینه ذخیره کرده بودیم، شروع به جیغ و فریاد کردیم: وای یا حسین، یا ابوالفضل، مریم موت، مریم موت، حلیمه به سر و صورت خودش می‌زد و فاطمه چنان فریاد می‌زد که خود من هم یادم رفت داریم فیلم بازی می‌کنیم. احساس کردم مریم واقعاً مرده و هرچه می‌توانستم جیغ و داد کردم. در را باز کردند و دیدند بله مریم بی‌هوش افتاده است و ما هم می‌گوییم که مرده است و [[حلیمه آزموده|حلیمه]] هم هنوز به سر و صورت خودش می‌زند. عراقی‌ها اولین کاری که کردند پای مریم را کشیدند تا او را بیرون ببرند.<br /> <br /> وقتی مریم دید قرار است روی دست نامحرمان قرار گیرد، یکباره بلند شد نشست. مریم نمی‌خواست حتی مرده‌اش هم دست عراقی‌ها بیفتد. با بلند شدن او، اوضاع به هم ریخت و نمایش برملا شد. سرباز بعثی لگد محکمی به پهلوی مریم زد و خودش داد رفت. لگدی که رنگ پستی و حماقت داشت&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 325.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> در نهایت، بعد از هجده روز [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا به [[بیمارستان]] الرشید منتقل و با اطلاع‌رسانی محمدرضا لیبی به [[صلیب سرخ]]، آنها موفق می‌شوند مأموران صلیب سرخ را ملاقات کنند و خبر زنده بودنشان را به خانواده‌شان برسانند.<br /> <br /> شمسی بهرامی، بعد از ثبت‌نام در فهرست اسرا به اردوگاه موصل انتقال داده می‌شود و بعد از مدتی، او را به اردوگاه الانبار می‌برند.<br /> <br /> او در بهمن ۱۳۶۲ به همراه سه دختر دیگر از طریق صلیب سرخ جهانی به ایران بازگردانده می‌شوند: «یادم هست که برای جشن بیست‌ودوم بهمن ۱۳۶۲ ایران بودیم. پدرم در آخرین نامه‌ای که در عراق به دستم رسید، نوشته بود: یوسف گم‌گشته باز آید به کنعان غم مخور&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> پس از بازگشت به ایران، به‌عنوان منشی بخش در بیمارستان شیراز (شهید بهشتی کنونی) مشغول به کار می‌شود.<br /> <br /> سال ۱۳۶۴ در کنکور سراسری شرکت کرده و در دانشگاه فردوسی مشهد در رشته ادبیات عرب پذیرفته و مشغول به تحصیل می‌شود، ولی تحصیلاتش دو ترم بیشتر طول نمی‌کشد.<br /> <br /> او سپس درس را رها می‌کند و به‌عنوان کارمند بخش اداری به استخدام آموزش‌وپرورش شیراز درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> در این مدت به علاقه‌اش نقاشی با آبرنگ و مداد رنگی پرداخته و تاکنون دو نمایشگاه انفرادی برگزار کرده است. اکنون بازنشسته آموزش‌وپرورش است و در اصفهان زندگی می‌کند.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[معصومه آباد]]<br /> * [[فاطمه ناهیدی]]<br /> * [[من زنده ام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فاطمه دهقان‌نیری<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانش[[نامه]] آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دهقان‌نیری، فاطمه (1401). &quot;شمسی بهرامی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> <br /> [[index.php?title=رده:افراد (آزاده‌ها)]]<br /> [[index.php?title=رده:شمسی بهرامی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12325 شمسی بهرامی 2026-11-09T16:43:04Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div>'''بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> [[پرونده:خانم آباد.jpg|بندانگشتی|شمسی بهرامی، برگرفته از کتاب الماس‌های درخشان.]]<br /> شمسی بهرامی در بیست‌وپنجم آذر 1338 در محله کارگری در آبادان به دنیا آمد. بین پنج برادر و چهار خواهر، او فرزند هفتم خانواده است. پدرش، امید بهرامی، کارگر شرکت نفت بود. دوره تحصیلی ابتدایی را در دبستان بهمن و راهنمایی و دبیرستان را در دبیرستان فردوسی آبادان می‌گذراند. سال سوم دبیرستان بود که زمزمه‌‎های انقلاب را شنید و همپای معترضان در تجمعات و تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب نیز از فعالان اجتماعی بود: «شب‌ها اعضای گروه‌های سیاسی مختلف توی خیابان دور هم جمع می‌شدند و با هم بحث می‌کردند. من هم دوستانی را که می‌دانستم خوب صحبت می‌کنند، به این جمع‌ها دعوت می‌کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بهرامی، شمسی (1395). مصاحبه. 21 آذرماه.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> با شروع جنگ تحمیلی به عنوان نماینده فرماندار آبادان، مسئول تهیه گزارش و برآورد میزان خسارات وارده به مناطق بمباران‌شده می‌شود. در بیست‌وسوم مهرماه 1359، بعد از مرخصی سه روزه، هنگام عزیمت از شیراز به آبادان، در جاده ماهشهر- آبادان، همرا معصومه آباد به اسارت نیروهای دشمن درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> «دکتر سلحشور، که اکنون معاون وزیر نفت هستند، سه روز به ما مرخصی دادند تا به خانواده سر بزنیم و برگردیم، در راه بازگشت (از شیراز) به آبادان اسیر شدیم&lt;ref&gt;پایگاه اطلاع‌رسانی آزادگان ایران، قابل بازیابی از [https://www.badriyoon.com www.badriyoon.com]&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> معصومه آباد، که به همراه خانم بهرامی اسیر شده بود، در کتاب من زنده‌ام در مورد لحظه اسارتشان این‌گونه آورده است:<br /> <br /> «از راننده پرسیدم: چی شد؟ گفت: اسیر شدیم. اسیر کی شدیم؟ اسیر عراقی‌ها. اینجا مگر آبادان نیست؟ تو ما رو دادی دست عراقی‌ها؟ الله اکبر، خواهر! همه‌مون اسیر شدیم.<br /> <br /> سربازهای عراقی سریع خودشان را به ماشین ما رساندند. من، که کنار پنجره بی حرکت نشسته بودم، شیشه ماشین را بالا کشیده سریع قفل در ماشین را زدم. اما آنها شیشه ماشین را با قنداق تفنگ شکستند. از نرس خودم را روی خواهر بهرامی انداختم. تعدادی از سربازهای عراقی شیشه پنجره سمت خواهر بهرامی را هم شکستند. راننده فرمان ماشین را رها کرد و پیاده شد. سرنشین دیگر هم نفر بعدی بود که پیاده شد. اما من و خواهر بهرامی مقاومت می‌کردیم و نمی‌خواستیم پیاده شویم.»<br /> <br /> در همان ابتدای اسارت، خانم آباد شمسی بهرامی را با نام مستعار «مریم» و به عنوان خواهرش به عراقی‌ها معرفی می‌کند تا در ادامه اسارت آنها را از هم جدا نکنند: «هرچه بیشتر گوش می‌دادم کمتر می‌فهمیدم. کلمه «بنات‌الخمینی» و «ژنرال» را در هر جمله و عباراتی می‌شنیدم. بالاخره بلافاصله بی‌سیم زد و خبر را ارسال کرد. از جواد پرسیدم: چی داره می‌گه؟<br /> <br /> گفت: می‌گه ما دو ژنرال زن ایرانی را اسیر کرده‌ایم.<br /> <br /> گفتم: ما مددکار هلال احمر هستیم. نظامی بعضی کلمه هلال احمر را فهمید و گفت: هلال احمر، بنات‌الخمینی. رو به خواهر بهرامی کرد و پرسید: اسمت چیه؟ قبل از اینکه او دهان باز کند، من گفتم: مریم، ما هر دو خواهرهریم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 158.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> شمسی بهرامی، به همراه سه دختر اسیر دیگر به مدت یک سال و نه ماه بدون اطلاع [[صلیب سرخ]] در زندان الرشید بغداد نگهداری می‌شوند.<br /> <br /> آنها برای ارتباط برقرار کردن با دیگر اسرا به روش ضربه زدن به دیوار رو می‌آورند و به این وسیله، از اسرای سلول هم‌جوار آگاهی پیدا می‌کنند. مدتی بعد سلول آنها را عوض می‌کنند. در این جابه‌جایی او و هم‌سلولی‌هایش با خلبان محمدرضا لیبی، که در سلول هم‌جوار زندانی است، ارتباط می‌گیرند و خودشان را به خلبان لیبی معرفی می‌کنند. در این مکالمات نسبت به حقوقشان هم آگاه می‌شوند. وقتی می‌بینند از این حقوق محروم هستند، دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا می‌زنند:<br /> <br /> «روز یازدهم [&lt;nowiki/&gt;[[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]]] تصمیم گرفتیم نمایش یک تراژدی را بازی کنیم و هرکدام عهد‌ه‌دار نقشی شدیم تا شرایط را وخیم‌تر از آنچه هست، جلوه دهیم و از این طریق واکنش آنها را بسنجیم. مریم در نقش یک بی‌هوش به زمین افتاد و ما دورش را گرفتیم و با نقس‌هایی که تا آن زمان در قفسه سینه ذخیره کرده بودیم، شروع به جیغ و فریاد کردیم: وای یا حسین، یا ابوالفضل، مریم موت، مریم موت، حلیمه به سر و صورت خودش می‌زد و فاطمه چنان فریاد می‌زد که خود من هم یادم رفت داریم فیلم بازی می‌کنیم. احساس کردم مریم واقعاً مرده و هرچه می‌توانستم جیغ و داد کردم. در را باز کردند و دیدند بله مریم بی‌هوش افتاده است و ما هم می‌گوییم که مرده است و [[حلیمه آزموده|حلیمه]] هم هنوز به سر و صورت خودش می‌زند. عراقی‌ها اولین کاری که کردند پای مریم را کشیدند تا او را بیرون ببرند.<br /> <br /> وقتی مریم دید قرار است روی دست نامحرمان قرار گیرد، یکباره بلند شد نشست. مریم نمی‌خواست حتی مرده‌اش هم دست عراقی‌ها بیفتد. با بلند شدن او، اوضاع به هم ریخت و نمایش برملا شد. سرباز بعثی لگد محکمی به پهلوی مریم زد و خودش داد رفت. لگدی که رنگ پستی و حماقت داشت&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: بروج، ص. 325.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> در نهایت، بعد از هجده روز [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا به [[بیمارستان]] الرشید منتقل و با اطلاع‌رسانی محمدرضا لیبی به [[صلیب سرخ]]، آنها موفق می‌شوند مأموران صلیب سرخ را ملاقات کنند و خبر زنده بودنشان را به خانواده‌شان برسانند.<br /> <br /> شمسی بهرامی، بعد از ثبت‌نام در فهرست اسرا به اردوگاه موصل انتقال داده می‌شود و بعد از مدتی، او را به اردوگاه الانبار می‌برند.<br /> <br /> او در بهمن ۱۳۶۲ به همراه سه دختر دیگر از طریق صلیب سرخ جهانی به ایران بازگردانده می‌شوند: «یادم هست که برای جشن بیست‌ودوم بهمن ۱۳۶۲ ایران بودیم. پدرم در آخرین نامه‌ای که در عراق به دستم رسید، نوشته بود: یوسف گم‌گشته باز آید به کنعان غم مخور&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> پس از بازگشت به ایران، به‌عنوان منشی بخش در بیمارستان شیراز (شهید بهشتی کنونی) مشغول به کار می‌شود.<br /> <br /> سال ۱۳۶۴ در کنکور سراسری شرکت کرده و در دانشگاه فردوسی مشهد در رشته ادبیات عرب پذیرفته و مشغول به تحصیل می‌شود، ولی تحصیلاتش دو ترم بیشتر طول نمی‌کشد.<br /> <br /> او سپس درس را رها می‌کند و به‌عنوان کارمند بخش اداری به استخدام آموزش‌وپرورش شیراز درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> در این مدت به علاقه‌اش نقاشی با آبرنگ و مداد رنگی پرداخته و تاکنون دو نمایشگاه انفرادی برگزار کرده است. اکنون بازنشسته آموزش‌وپرورش است و در اصفهان زندگی می‌کند.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[معصومه آباد]]<br /> * [[فاطمه ناهیدی]]<br /> * [[من زنده ام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فاطمه دهقان‌نیری<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانش[[نامه]] آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دهقان‌نیری، فاطمه (1401). &quot;شمسی بهرامی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> <br /> [[رده:افراد (آزاده‌ها)]]<br /> [[رده:شمسی بهرامی]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85&diff=12324 من زنده ام 2026-11-09T16:21:08Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه كنید به */</p> <hr /> <div>[[پرونده:من زنده ام.png|بندانگشتی|کتاب خاطرات خود نوشت معصومه آباد|247x247پیکسل]]'''كتاب خاطرات خودنوشتِ [[معصومه آباد]]، بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> من زنده‌ام با تصویر تقریظ رهبر معظم انقلاب اسلامی آغاز می‌شود و بعد از مقدمه‌ای با نام آغاز سخن، فهرست هشت فصلی کتاب را داریم. <br /> <br /> == گزیده ای از محتوای کتاب ==<br /> '''فصل اول،''' همچنان که از اسمش برمی‌آید، به دوران کودکی [[معصومه آباد]] در آبادان می‌پردازد و خواننده را با فضای خانواده‌اش آشنا می‌کند. قصه‌های بی‌بی و نوازش‌های مادر و پدر محیطی است که معصومه در آن رشد می‌كند و دوران دبستان را می‌گذراند. <br /> <br /> نویسنده در '''فصل دوم'''، از مدرسه راهنمایی شهرزاد و دوران نوجوانی خود می‌نویسد. <br /> <br />     '''فصل سوم''' کتاب، با آغاز سال تحصیلی 1356 در دبیرستان دکتر مصدق آغاز می‌شود. معصومه سال اول دبیرستان است. ذهن هوشیارش زمزمه‌های انقلاب را می‌شنود و کتاب‌هایی را که برادرش در اختیارش می‌گذارد، می‌خواند. سال دوم دبیرستان است که به‌خاطر داشتن حجاب از مدرسه اخراج می‌شود. پدرش کارگر شرکت نفت است، برادر و شوهر خواهرش هم از كاركنان شرکت نفت در اهواز و آبادان هستند و هر سه در اعتصاب به سر می‌برند. انقلاب پیروز می‌شود و خانم آباد مسئولیت انجمن اسلامی دبیرستانشان را به‌عهده می‌گیرد. سال سوم دبیرستان است و در فعالیت‌های اجتماعی آن دوران حضوری پُررنگ دارد. او نماینده فرماندار در پرورشگاه آبادان است.<br /> <br />     '''فصل چهارم''' به جنگ و آغاز اسارت وی اختصاص داده شده است. در شلوغی‌ها و هرج‌و‌مرج آغاز جنگ، به خیل امدادگران [[هلال احمر]] می‌پیوندد و به کمک مجروحان در [[بیمارستان]] شرکت نفت می‌رود. اما همچنان نگران بچه‌های پرورشگاه است. بعد از هماهنگی، به اتفاق همکارانش بچه‌ها را به شیراز انتقال می‌دهند و هنگام بازگشت در دوازده کیلومتری آبادان به همراه سه سرنشین دیگر خودرو به اسارت دشمن درمی‌آید. [[شمسی بهرامی]] را با نام مریم، خواهر خود معرفی می‌کند. روز بعد آنها را به تنومه و سپس به بصره انتقال می‌دهند. <br /> <br /> '''فصل پنجم''' کتاب زندان الرّشید(← [[زندان الرشید]] )بغداد نام دارد. [[معصومه آباد]] به همراه سه دختر اسیر در این زندان به سر می‌برند. آنها دست به اعتصاب غذا می‌زنند تا به [[صلیب سرخ]] معرفی شوند و مانند دیگر [[اسرا]] در [[اردوگاه]] نگه‌داری شوند.<br /> <br />     '''فصل ششم''' کتاب به تلاش‌های [[خانواده]] برای پیدا کردن معصومه می‌پردازد. پیگیری و جست‌وجو نتیجه می‌دهد و خانواده مطلع می‌شوند که او اسیر شده است.در '''فصل هفتم''' دوران اسارت او و سه دختر دیگر را در '''اردوگاه موصل و الانبار'''(← [[اردوگاه]] ) می‌خوانیم. در همین مقطع است كه نویسنده '''خبر فتح خرمشهر''' را می‌شنود: «درِ کیسه سبزی را باز کردیم؛ [برادران اسیر] تمام سبزی باغچه را چیده و به ما داده بودند. نمی‌خواستیم تحفه‌ای را که با زحمت و محبت فرستاده بودند، پس بفرستیم. رفتیم پشت پستویی که با ملحفه برای خودمان درست کرده بودیم. [[حلیمه آزموده]] روسری‌اش را باز کرد و همه سبزی‌ها را روی روسری او ریختیم. حلیمه گفت: بچه‌ها این اولین هدیه‌ای است که از برادران خودمان می‌گیریم. برگ برگ آن سبزی‌ها را که برادرها تمیز و پاک کرده بودند نگاه می‌کردیم. از این همه محبت و فداکاری حظّ می‌بردیم. ناگهان لابه‌لای سبزی‌ها چشممان به تکه کاغذی مچاله‌شده افتاد. کاغذ کوچک و مچاله‌شده را باز کردیم. نوشته بود: خرمشهر آزاد شد. از شادی در پوستمان نمی‌گنجیدیم. نمی‌دانستیم چطور ابراز احساسات کنیم که عدنان خبردار نشود. همدیگر را بغل کردیم و [[نماز]] شکر خواندیم.» &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;آباد، معصومه (1394). من زنده‌ام. تهران: بروج.&lt;/ref&gt;<br /> <br />     می‌توان گفت دو فصلِ پنجم و هفتم کتاب، جزئیات اسارت و آنچه را بر این چهار دختر گذشته برای خواننده بیان می‌کند. در پایان معصومه به همراه سه دختر دیگر بعد از حدود چهار سال اسارت، ازطریق صلیب سرخ به ایران بازگردانده می‌شوند. فصل هشتم بخش [[عکس]] و اسناد است.جمله کوتاه «من زنده‌ام» قراری بوده است بین معصومه و برادرانش. روزهای اول جنگ، برادرانش وقتی اصرار او را بر ماندن در آبادان می‌بینند، از او قول می‌گیرند که هر روز به خانه سر بزند و یادداشتی بگذارد که آنها از او خبر داشته باشند. سومین یادداشتِ من زنده‌ام در جیبش بوده که به اسارت دشمن درمی‌آید: «[سلمان] با عصبانیت گفت: با التماس و گریه‌زاری، کریم را راضی کردی و از تهران اومدی اهواز، با قلدری، رحیم رو راضی کردی اومدی آبادان؛ توی این آتیش و خون. حالا حتی زیر بار یه خط [[نامه]] نمی‌روی که لااقل دلمان آشوب نباشه؟ گفتم: آه تو این آتیش و خون من دنبال کاغذ قلم و نامه نوشتن باشم، چی بنویسم؟ گفت: بابا چقدر برای دو کلمه نوشتن چانه می‌زنی. نگفتم شاهنامه بنویس، فقط بنویس من زنده‌ام&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.»   <br /> <br /> از ویژگی دیگر این کتاب می‌توان گفت اولین‌بار است که در ایران، یک زن خاطرات اسارت خود را می‌نویسد و در این کتاب برای اولین‌بار به مسائل بهداشتی خانم‌ها در دورانِ پر از سختی و تنگنای اسارت اشاره شده است. نوع روایت کتاب گاهی با فلاش‌بک همراه است؛ در فصل ششم تغییر زاویه‌دید من‌روایِ [[معصومه آباد]] به من‌روای از دیدگاه برادرشان روبه‌رو هستیم.<br /> <br /> '''''متن تقریظ رهبر انقلاب بر این کتاب''''' به شرح زیر است: «کتاب را با احساس دوگانه اندوه و افتخار و گاه از پشت پرده اشک خواندم و بر آن صبر و همت و پاکی و صفا، و بر این هنرمندی در مجسم کردن زیبایی‌ها و زشتی‌ها و رنج‌ها و شادی‌ها آفرین گفتم. گنجینه یادها و خاطره‌های مجاهدان و آزادگان، ذخیره عظیم و ارزشمندی است که تاریخ را پُربار و درس‌ها و آموختنی‌ها را پُرشمار می‌کند. خدمت بزرگی است آنها را از ذهن‌ها و حافظه‌ها بیرون کشیدن و به قلم هنر و نمایش سپردن. این نیز از نوشته‌هایی است که ترجمه‌اش لازم است. به چهار بانوی قهرمان این کتاب به ویژه نویسنده و راوی هنرمند آن سلام می‌فرستم.»<br /> <br /> == انتشار کتاب ==<br /> کتاب من زنده‌ام 552 صفحه دارد. چاپ اول آن در 1392 توسط '''انتشارات بروج''' راهی بازار نشر شده است و سال 1394 به چاپ صد و هفتاد و نهم رسیده است. <br /> <br /> == جوایز ==<br /> این کتاب در شانزدهمین دوره کتاب سال دفاع مقدس در سال 1393، در شاخه خاطرات اسارت به‌عنوان برگزیده شناخته شده است. <br /> <br /> == نیز نگاه كنید به ==<br /> <br /> * [[اسارت و اسیران]]<br /> * [[اسرا]]<br /> * [[اردوگاه]]<br /> * [[صلیب سرخ]]<br /> * [[آباد، معصومه]]<br /> * [[شمسی بهرامی]]<br /> * [[خاطرات خود نگاشت]]<br /> <br /> == كتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> '''''فاطمه دهقان نیری'''''<br /> [[رده:کتاب و کتابخوانی]]<br /> [[رده:معصومه آباد]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12323 شمسی بهرامی 2026-11-09T16:16:54Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div>'''بانوی آزاده ایرانی.'''<br /> <br /> شمسی بهرامی در بیست‌وپنجم آذر 1338 در محله کارگری در آبادان به دنیا آمد. بین پنج برادر و چهار خواهر، او فرزند هفتم خانواده است. پدرش، امید بهرامی، کارگر شرکت نفت بود. دوره تحصیلی ابتدایی را در دبستان بهمن و راهنمایی و دبیرستان را در دبیرستان فردوسی آبادان می‌گذراند. سال سوم دبیرستان بود که زمزمه‌‎های انقلاب را شنید و همپای معترضان در تجمعات و تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب نیز از فعالان اجتماعی بود: «شب‌ها اعضای گروه‌های سیاسی مختلف توی خیابان دور هم جمع می‌شدند و با هم بحث می‌کردند. من هم دوستانی را که می‌دانستم خوب صحبت می‌کنند، به این جمع‌ها دعوت می‌کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بهرامی، شمسی (1395). مصاحبه. 21 آذرماه.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> با شروع جنگ تحمیلی به عنوان نماینده فرماندار آبادان، مسئول تهیه گزارش و برآورد میزان خسارات وارده به مناطق بمباران‌شده می‌شود. در بیست‌وسوم مهرماه 1359، بعد از مرخصی سه روزه، هنگام عزیمت از شیراز به آبادان، در جاده ماهشهر- آبادان، همرا معصومه آباد به اسارت نیروهای دشمن درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> «دکتر سلحشور، که اکنون معاون وزیر نفت هستند، سه روز به ما مرخصی دادند تا به خانواده سر بزنیم و برگردیم، در راه بازگشت (از شیراز) به آبادان اسیر شدیم&lt;ref&gt;پایگاه اطلاع‌رسانی آزادگان ایران، قابل بازیابی از [https://www.badriyoon.com www.badriyoon.com]&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> معصومه آباد، که به همراه خانم بهرامی اسیر شده بود، در کتاب من زنده‌ام در مورد لحظه اسارتشان این‌گونه آورده است:<br /> <br /> «از راننده پرسیدم: چی شد؟ گفت: اسیر شدیم. اسیر کی شدیم؟ اسیر عراقی‌ها. اینجا مگر آبادان نیست؟ تو ما رو دادی دست عراقی‌ها؟ الله اکبر، خواهر! همه‌مون اسیر شدیم.<br /> <br /> سربازهای عراقی سریع خودشان را به ماشین ما رساندند. من، که کنار پنجره بی حرکت نشسته بودم، شیشه ماشین را بالا کشیده سریع قفل در ماشین را زدم. اما آنها شیشه ماشین را با قنداق تفنگ شکستند. از نرس خودم را روی خواهر بهرامی انداختم. تعدادی از سربازهای عراقی شیشه پنجره سمت خواهر بهرامی را هم شکستند. راننده فرمان ماشین را رها کرد و پیاده شد. سرنشین دیگر هم نفر بعدی بود که پیاده شد. اما من و خواهر بهرامی مقاومت می‌کردیم و نمی‌خواستیم پیاده شویم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [[من زنده ام|من زنده‌ام]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 156.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> در همان ابتدای اسارت، خانم آباد شمسی بهرامی را با نام مستعار «مریم» و به عنوان خواهرش به عراقی‌ها معرفی می‌کند تا در ادامه اسارت آنها را از هم جدا نکنند: «هرچه بیشتر گوش می‌دادم کمتر می‌فهمیدم. کلمه «بنات‌الخمینی» و «ژنرال» را در هر جمله و عباراتی می‌شنیدم. بالاخره بلافاصله بی‌سیم زد و خبر را ارسال کرد. از جواد پرسیدم: چی داره می‌گه؟<br /> <br /> گفت: می‌گه ما دو ژنرال زن ایرانی را اسیر کرده‌ایم.<br /> <br /> گفتم: ما مددکار هلال احمر هستیم. نظامی بعضی کلمه هلال احمر را فهمید و گفت: هلال احمر، بنات‌الخمینی. رو به خواهر بهرامی کرد و پرسید: اسمت چیه؟ قبل از اینکه او دهان باز کند، من گفتم: مریم، ما هر دو خواهرهریم&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان]، ص. 158.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> شمسی بهرامی، به همراه سه دختر اسیر دیگر به مدت یک سال و نه ماه بدون اطلاع [[صلیب سرخ]] در زندان الرشید بغداد نگهداری می‌شوند.<br /> <br /> آنها برای ارتباط برقرار کردن با دیگر اسرا به روش ضربه زدن به دیوار رو می‌آورند و به این وسیله، از اسرای سلول هم‌جوار آگاهی پیدا می‌کنند. مدتی بعد سلول آنها را عوض می‌کنند. در این جابه‌جایی او و هم‌سلولی‌هایش با خلبان محمدرضا لیبی، که در سلول هم‌جوار زندانی است، ارتباط می‌گیرند و خودشان را به خلبان لیبی معرفی می‌کنند. در این مکالمات نسبت به حقوقشان هم آگاه می‌شوند. وقتی می‌بینند از این حقوق محروم هستند، دست به [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا می‌زنند:<br /> <br /> «روز یازدهم [&lt;nowiki/&gt;[[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]]] تصمیم گرفتیم نمایش یک تراژدی را بازی کنیم و هرکدام عهد‌ه‌دار نقشی شدیم تا شرایط را وخیم‌تر از آنچه هست، جلوه دهیم و از این طریق واکنش آنها را بسنجیم. مریم در نقش یک بی‌هوش به زمین افتاد و ما دورش را گرفتیم و با نقس‌هایی که تا آن زمان در قفسه سینه ذخیره کرده بودیم، شروع به جیغ و فریاد کردیم: وای یا حسین، یا ابوالفضل، مریم موت، مریم موت، حلیمه به سر و صورت خودش می‌زد و فاطمه چنان فریاد می‌زد که خود من هم یادم رفت داریم فیلم بازی می‌کنیم. احساس کردم مریم واقعاً مرده و هرچه می‌توانستم جیغ و داد کردم. در را باز کردند و دیدند بله مریم بی‌هوش افتاده است و ما هم می‌گوییم که مرده است و [[حلیمه آزموده|حلیمه]] هم هنوز به سر و صورت خودش می‌زند. عراقی‌ها اولین کاری که کردند پای مریم را کشیدند تا او را بیرون ببرند.<br /> <br /> وقتی مریم دید قرار است روی دست نامحرمان قرار گیرد، یکباره بلند شد نشست. مریم نمی‌خواست حتی مرده‌اش هم دست عراقی‌ها بیفتد. با بلند شدن او، اوضاع به هم ریخت و نمایش برملا شد. سرباز بعثی لگد محکمی به پهلوی مریم زد و خودش داد رفت. لگدی که رنگ پستی و حماقت داشت&lt;ref&gt;آباد، معصومه (1394). [https://fa.wikiazadegan.com/%D9%85%D9%86_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%85 من زنده‌ام]. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان]، ص. 325.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> در نهایت، بعد از هجده روز [[اعتصاب در اسارت|اعتصاب]] غذا به [[بیمارستان]] الرشید منتقل و با اطلاع‌رسانی محمدرضا لیبی به [[صلیب سرخ]]، آنها موفق می‌شوند مأموران صلیب سرخ را ملاقات کنند و خبر زنده بودنشان را به خانواده‌شان برسانند.<br /> <br /> شمسی بهرامی، بعد از ثبت‌نام در فهرست اسرا به اردوگاه موصل انتقال داده می‌شود و بعد از مدتی، او را به اردوگاه الانبار می‌برند.<br /> <br /> او در بهمن ۱۳۶۲ به همراه سه دختر دیگر از طریق صلیب سرخ جهانی به ایران بازگردانده می‌شوند: «یادم هست که برای جشن بیست‌ودوم بهمن ۱۳۶۲ ایران بودیم. پدرم در آخرین نامه‌ای که در عراق به دستم رسید، نوشته بود: یوسف گم‌گشته باز آید به کنعان غم مخور&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> پس از بازگشت به ایران، به‌عنوان منشی بخش در بیمارستان شیراز (شهید بهشتی کنونی) مشغول به کار می‌شود.<br /> <br /> سال ۱۳۶۴ در کنکور سراسری شرکت کرده و در دانشگاه فردوسی مشهد در رشته ادبیات عرب پذیرفته و مشغول به تحصیل می‌شود، ولی تحصیلاتش دو ترم بیشتر طول نمی‌کشد.<br /> <br /> او سپس درس را رها می‌کند و به‌عنوان کارمند بخش اداری به استخدام آموزش‌وپرورش شیراز درمی‌آید&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> در این مدت به علاقه‌اش نقاشی با آبرنگ و مداد رنگی پرداخته و تاکنون دو نمایشگاه انفرادی برگزار کرده است. اکنون بازنشسته آموزش‌وپرورش است و در اصفهان زندگی می‌کند.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[معصومه آباد]]<br /> * [[فاطمه ناهیدی]]<br /> * [[من زنده ام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فاطمه دهقان‌نیری<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانش[[نامه]] آزادگان: اسیران ایرانی آزاد شده در جنگ عراق علیه ایران.''''' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی و هنری پیام آزادگان].<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> دهقان‌نیری، فاطمه (1401). &quot;شمسی بهرامی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> [[index.php?title=رده:شمسی بهرامی]]<br /> [[index.php?title=رده:معصومه آباد]]<br /> [[index.php?title=رده:فاطمه ناهیدی]]<br /> [[index.php?title=رده:خدیجه میرشکار]]<br /> [[index.php?title=رده:بانوان اسیر]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&diff=12322 بهداشت و درمان و اقدامات پزشکی در اردوگاه 2026-11-08T17:45:50Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>رعایت [[بهداشت فردی|بهداشت]] مقدمه حیات و قدم اول در مقابله با  انواع بیماری‌ها است که تهدیدکننده زندگی اسیران در [[اردوگاه]] ها بود. <br /> <br /> [[اردوگاه رمادی 13]]، تازه ‌تأسیس بود و شاید به همین دلیل در آغاز کار امكانات زندگی در حد صفر داشت، بدون [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]]، بهداری و فاقد [[حمام در اسارت|حمام]] بود . دست‌شویی‌هایی غیرقابل استفاده برای جمعیتی حدود 1900 نفر داشت و خیلی زود آثار منفی آن با شیوع بیماری‌های واگیرداری مثل سل و گال آشكار شد. در این بین، به‌خصوص [[اسیران جنگ|اسیران]] بخش 3، كه اغلب مجروح و زخمی بودند و حتی بعضی از آن‌ها با روده‌هایی که داخل نایلون بود، حركت می‌كردند و مجروحانی كه تیر و گلوله یا تركش خمیده و توپ در بدن داشتند، وضعشان وخیم‌تر بود. اما بعدها به تدریج وضعیت [[اردوگاه]] با ایجاد امکاناتی مثل [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] و بهداری و [[حمام در اسارت|حمام]] بهتر شد.<br /> <br /> [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[اردوگاه]] مانند پرنده‌ای بودند كه وقتی به دام می‌افتد، شكارچی ابتدا شاه‌پر و سپس بال‌وپرش را كوتاه می‌كند تا [[مقاومت]] پرواز را از او سلب كند، زیرا [[اسیران جنگ|اسیر]] به طور طبیعی و غریزی نخستین فكرش [[فرار]] از این دام است. شیوع اسهال باعث شد آن روزها، روزهای بسیار سخت و طاقت‌فرسایی شود. چون محلی برای رفع حاجت وجود نداشت و بچه‌ها هم قادر به كنترل شرایط سخت و فشار اسهال نبودند و بی‌‌اختیار در حضور یكدیگر اجابت مزاج می‌كردند. طوری بود كه تمام فضای آسایشگاه 3 از مدفوع پر شده بود&lt;ref&gt;ارومچی، نصرالله (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه. مردادماه.<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در بستر این سختی و مرارت هولناک کمبودهای بهداشتی و درمانی، مشکلات غذای ناسالم و آفات و انگل‌های اردوگاهی نیز مزید بر مشکلات دیگر و زجرآور شده بود. به عنوان نمونه اقای رزاقی شرایط روزهای ابتدایی را در [[اردوگاه رمادی 13|اردوگاه 13]] چنین توصیف می کند:&lt;blockquote&gt;«80 تا 90 نفر [[اسیران جنگ|اسیر]] از ساعت 5 تا 6 عصر تا 9 صبح در آسایشگاه‌ها وضعیت سختی را می‌گذراندند. در این زمان سه تا ظرف 5کیلویی برای دست‌شویی سیار گذاشته بودند و یک چهارپایه‌ که دو طرفش کیسه‌گونی‌ زده بودند و طرف دیگرش گوشه دیوار بود، محل اجابت مزاج شبانه بود. هرصبح پتوی دو تا سه نفر از [[اسرا]] به ادرار آلوده می‌شد، که آن را یا در آفتاب خشک می‌کردند یا می‌شستند. وضعیت چنان بغرنج بود که افراد شب‌ها لباس اسیر کناری‌شان را درآورده و شپش لباس‌هایشان را می‌کشتند. گاهی این قوطی‌های فاضلاب لبریز شده و صبح‌ها برخی اسرا خود با دستانشان آن‌ها را به پلاستیک می‌ریخته و به بیرون انتقال می‌دادند»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;رزاقی، علی (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.<br /> &lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;علاوه بر این، ظرف غذای [[اسیران جنگ|اسیران]] مشترک بود و در روزهای ابتدایی امکان شست‌وشوی درست ظروف [[غذای اسارت|غذا]] فراهم نبود در نتیجه رعیت نکردن نظافت عمومی بر سایر مشکلات [[بهداشت فردی|بهداشت]] اردوگاه می افزود آقای مرادی در این مورد می گوید:&lt;blockquote&gt;«هر 9 نفر در یك ظرف [[غذای اسارت|غذا]] تناول می‌کردند و امکان شستن آن با [[آب]] گرم و مواد ظرفشویی نبود، همواره چربی آن باقی می‌ماند که محل تجمع میکرب و سپس امراض می‌شد. علاوه بر موارد غذایی، ازدیاد انگل‌هایی چون شپش و گال نیز در [[اردوگاه]] بسیار آزاردهنده بود، که باعث بسیاری از بیماری‌ها می‌شدند»&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;پورمرادی، بهرام (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == وضعیت [[آب]] [[اردوگاه]] ==<br /> [[آب]] مایه حیات است و وجود آن، از آشامیدن تا [[حمام در اسارت|حمام]]، استفاده از سرویس بهداشتی و شستن لباس، برای [[اسیران جنگ|اسیران]] حیاتی بود. اگرچه [[آب]] کم بود، در حیاط [[اردوگاه]] و بخش‌ها شیر آبی بود که، وقتی [[آب]] داشت، [[اسیران جنگ|اسیران]] ظروف [[آب]] خود را به‌نوبت می‌گذاشتند و برای خود یا آسایشگاه‌شان [[آب]] برمی‌داشتند و با آن [[آب]] کار خود را از آشامیدن تا شست‌وشو و حتی استحمام انجام می‌دادند. [[آب]] در [[اردوگاه]] چه برای آشامیدن چه نظافت و استحمام جیره‌بندی بود و [[اسیران جنگ|اسیران]] باید خود را با این کمبودها وفق می‌دادند&lt;ref&gt;بلوری، مهدی (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در ماه‌های اول [[اسیران جنگ|اسیران]] همان لباس نظامی را به تن داشتند و، با توجه به گرمی هوا در تیرماه، نیاز شدیدی به شست‌‌وشو داشتند، اما [[آب]] کافی نه برای نظافت نه برای آشامیدن وجود نداشت. در رمادی [[آب]] گل‌آلودی بود که در تانکرهای [[آب]] نگهداری می‌شد، اما اغلب اوقات پس از ماندن و ته‌نشین‌شدن گل‌ولای در کف مخازن [[آب]] هم، همچنان این [[آب]] دارای آلودگی و گل‌آلود بود&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;مومنی، محمد (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[کمبود آب]] گاهی چنان شدید می‌شد که نه فقط برای مصارف بهداشتی، بلکه برای خوردن و آشامیدن نیز آن را جیره‌بندی می‌کردند و [[اسرا]] با مشکل مواجه می‌شدند. آزاده حسن صادقی در تشریح این وضعیت می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«در ماه‌های اول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فقط یک حبانه گلی متوسط و یک سطل کوچک پلاستیکی [[آب]] در هر آسایشگاه برای تعداد 90 نفر وجود داشت، که با توجه به کمبود [[آب]] و قطع مکرر آن می‌بایست قبل از [[آمار]] غروب و داخل شدن به آسایشگاه‌ها، همان یک سطل و حبانه گِلی را پر از [[آب]] آشامیدنی می‌کردیم. آنگاه شب، همان مقدار [[آب]] را جیره‌بندی و بین 90 نفر تقسیم می‌کردیم. سهمیه هر نفر تا صبح روز بعد دو لیوان بود. معمولاً پس از صرف شام هر نفر یک استکان سهمیه [[آب]] خود را می‌نوشید و سپس استکان (نصف لیوان) باقی‌مانده نیز به وسیله یک نفر و با یک سطل کوچک هنگام خواب بین اسیران تقسیم می‌شد. سال‌های بعد، به مرور زمان، آزادگان دست به [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکار]] زدند و با دوختن زیلوهای پلاستیکی&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; توانستند مشک‌های بزرگ برای [[آب]] تهیه کنند که قبل از [[آمار]] غروب آن مشک‌ها را پر از [[آب]] می‌کردند. بنابراین، نه تنها [[آب]] آشامیدنی فراهم‌تر می‌گردید، بلکه برای انجام فریضه [[نماز]] صبح، هر نفر توسط نیم لیوان سهمیه [[آب]] اضافی خود وضو می‌ساخت. به این ترتیب تا اندازه‌ای از مشکل [[آب]] کاسته شد، اما معضل قطع آب کم‎‌و‌بیش تکرار می‌شد»&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 202-201.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;با وجود [[کمبود آب]] در [[اردوگاه رمادی 13|اردوگاه 13]]، عراقی‌ها اجازه دادند [[اسرا]] یک حوضچه سیمانی برای ذخیره [[آب]] بین هرسه بخش (به صورت مشترک) درست کنند و گاهی اوقات هنگام قطع [[آب]] آن را با تانکر پر می‌کردند تا از آن حوضچه برای مصارف [[آب]] آشامیدنی، تأمین [[آب]] مورد نیاز [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] و موارد ضروری دیگر مثل وضو و طهارت استفاده شود. اما این منبع موقت به هیچ عنوان کفاف جمعیت 1800 تا 2000نفری [[اردوگاه]] را نمی‌داد و صرفا برای کارهای [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] بود و نه چیز دیگر. بنابراین [[کمبود آب]] همواره در این [[اردوگاه]] وجود داشت&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 197.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == [[حمام در اسارت|حمام]] و نظافت شخصی ==<br /> در [[اردوگاه رمادی 13|رمادی 13]]، باتوجه به [[کمبود آب]]، وضع بهداشتی [[اردوگاه]] همواره نامناسب بود. در اوایل ورود به [[اردوگاه]] [[اسیران جنگ|اسیران]] لباس نداشتند و یک تانکر [[آب]] می‌آمد و نزدیک به 500 نفر جمعیت را به خط می‌کردند تا با 10 طشت و لیوان‌هایی که درون آن‌ها بود و با تعداد بسیار کم قالب‌های صابون، استحمام کنند. نداشتن وقت کافی، لباس و مواد شوینده و ناکافی بودن [[آب]]، این نوع [[حمام در اسارت|حمام]] را چنان زجرآور می‌کرد که [[حمام در اسارت|حمام]] نکردن بسیار بهتر بود. بدتر اینکه بالای سر آن‌ها نگهبان‌های عراقی ایستاده بودند و اگر لیوان را دیر به دیر در طشت می‌گذاشتند با کابل آن‌ها را [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کردند. پس از آن نیز، [[اسیران جنگ|اسیران]]، باید به‌سرعت لباس‌های اندک خود را می‌شستند. در بسیاری از موارد، [[بهداشت فردی|بهداشت]] به‌درستی رعایت نمی‌شد و درنهایت رشد انگل‌ها و شپش را در پی داشت، که تا یکسال ادامه یافت&lt;ref&gt;جان‌محمدی، اکبر (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> هر بند ظاهراً [[حمام در اسارت|حمام]] و دست‌شویی‌های جداگانه داشت، اما کارآیی لازم را نداشت. یک اتاق برای [[حمام در اسارت|حمام]] با ابعاد 4×3 متر و 6 تا 8 عدد دوش وجود داشت، لیکن تقریباً همیشه دوش‌ها خراب بود و همواره 2 تا 3 عدد از آن‌ها کار می‌کرد و فشار [[آب]] آن‌ها هم بسیار ضعیف بود. این [[حمام در اسارت|حمام‌]]&lt;nowiki/&gt;ها هرکدام یک آبگرم‌کن 60گالنی داشت و چون [[حمام در اسارت|حمام]] هر بخش مستقل بود، اگر می‌خواستند آن را گرم کنند، هر روز دو نوبت برای یک آسایشگاه 90نفری در صبح و عصر گرم می‌شد. در هر نوبت نیز 45 نفر می‌توانستند استحمام کنند. اما ظرفیت آبگرمکن‌ها آن‌قدر کم بود که در ابتدای [[حمام در اسارت|حمام]] گرفتن سرد می‌شد و همان پنج نفر اولی می‌توانستند با ‌[[آب]] گرم [[حمام در اسارت|حمام]] کنند و بقیه باید با [[آب]] سرد دوش می‌گرفتند. فرصت [[حمام در اسارت|حمام]] برای یک گروه 45 نفری 20 دقیقه بود. این شیوه استفاده [[اسرا]] از [[آب]] سرد باعث شد که کم‌کم عادت شود و عراقی‌ها نیز دیگر و به مرور زمان سوخت آبگرمکن‌ها را ندادند و برای همیشه آن‌ها خاموش ماندند&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 200-198.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> آزاده بهرام پورمرادی، با اشاره به این مشقت‌ها و مشکلات ناشی از نبود [[بهداشت و درمان|بهداشت]] و [[حمام در اسارت|حمام]] در دوران ورود به [[اردوگاه رمادی 13]] در تیرماه 1367، چنین می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«کل قاطع، با جمعیت تقریبی 500نفره، یک [[حمام در اسارت|حمام]] داشت که [[آب]] گرم نداشت. آن‌موقع [تیرماه 1367] تابستان بود، آبش خیلی كم بود در واقع فقط می توانستیم یک مقدار بدنمان را خیس کنیم و برویم . زمستان‌ها كه هوا خیلی سرد بود نیز [[آب]] گرم نداشتیم و برای تامین نفت خودمان از همان مبلغ 1/5 دینار حقوق بشردوستانه كه خودشان به ما می‌دادند، هزینه می کردیم  هر آسایشگاهی برای خودش نفت می‌خرید و [[آب]] [[حمام در اسارت|حمام]] را گرم می‌کردیم. نوبت [[حمام در اسارت|حمام]] نیز به میزان 5 دقیقه برای هر [[اسیران جنگ|اسیر]] بود. استحمام نوبتی بود و آسایشگاه به آسایشگاه باید [[حمام در اسارت|حمام]] می‌گرفتیم. با توجه به [[کمبود آب]] [[اردوگاه]]، گاهی وقتی به [[حمام در اسارت|حمام]] می‌رفتیم و صابون می‌زدیم، [[آب]] قطع می‌شد. در این صورت باید با همان کف روی سر خودمان را خشک می‌کردیم و در استحمام بعدی با همان صابون در مدت چند دقیقه استحمام را انجام می‌دادیم&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == اصلاح و نظافت در اردوگاه ==<br /> جنبه دیگر رعایت [[بهداشت فردی|بهداشت]] در [[اردوگاه]] نظافت و اصلاح سر‌وصورت بود. عراقی‌ها اجازه نمی‌دادند كسی موی بلند داشته باشد. حتی افرادی كه با آن‌ها همكاری می‌كردند نیز ملزم به كوتاه‌نگه‌داشتن مو بودند. این کار موجب جلوگیری از رشد انگل‌ها و بیماری می‌شد و [[اسرا]] هم خود علاقه‌مند به کوتاه کردن موی سر بودند تا به این طریق بخشی از نظافت رعایت شود&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.<br /> <br /> در ابتدای ورود به [[اردوگاه]] باید حتماً موهای صورت و سر اصلاح می‌شد. برای اصلاح موهای سر و صورت یک عدد تیغ را برای اصلاح سی نفر (هر نصفه‌تیغ برای 15 نفر اسیر) می‌دادند. در این شرایط آنانی که موی ریش و سرشان بلند بود بسیار عذاب می‌کشیدند. البته افرادی که ابتدا از تیغ استفاده می‌کردند راحت‌تر بودند، اما افراد انتهایی با مشقت‌های بسیار دردناکی روبه‌رو بودند&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;تیموری‌نژاد، عبدالله (1369). مصاحبه شخصی، شهریورماه.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> گاهی وضعیت در برخی اردوگاه‌ها بهتر بود و به ازای 89 نفر اسیر، 4 تا 5 تیغ داده می‌شد. این وضعیت تا یک ماه ادامه داشت، لیکن پس از مدتی و با برقرار شدن حقوق 1/5 دیناری بشردوستانه، خرید از [[حانوت]] میسر شد و وضعیت به سمت بهبود رفت&lt;ref&gt;اسماعیلی، سعید (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> درمجموع در [[اردوگاه رمادی 13|اردوگاه 13]] وسایل بهداشتی به شرح زیر بود:<br /> <br /> # تیغ= به ازای هر 30 نفر اسیر، یک عدد<br /> # تاید= نصف قوطی کوچک برای هر نفر اسیر در یک ماه<br /> # صابون سربازی= یک قالب سهمیه برای هر اسیر در یک ماه<br /> # ریش‌تراش (ژیلت)= هر آسایشگاه 90نفری 2 عدد؛ که در زمان اصلاح کردن صورت به مدت 2 ساعت در اختیار هر آسایشگاه قرار داده می‌شد&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 207.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == سرویس‌های بهداشتی ==<br /> هر بخش، با جمعیتی نزدیک به 600 نفر، فقط 8 چشمه سرویس بهداشتی داشت. این کم بودن تعداد سرویس‌ها، خصوصاً صبح‌ها موجب منازعات متعدد بین [[اسیران جنگ|اسیران]] بر سر نوبت سرویس می‌شد. بدتر آنکه همه این آبریزگاه‌ها سالم نبودند، بلکه تعدادی از آن‌ها همواره خراب بود، که مشکلات [[اردوگاه]] و بخش‌ها را در حوزه بهداشتی بیشتر می‌کرد. وضعیت سرویس‌ها به گونه‌ای بود که بسیاری مواقع، خصوصاً در ماه‌های اولیه، به دلیل رعایت‌نشدن بهداشت، فضولات و کثافات و آب همواره در آن‌ها بالا می‌آمد و همیشه موجب نجس شدن لباس و پای اسیران می‌شد و بسیار اذیت‌کننده بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;قاری، عادل (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه. شهریورماه.&lt;/ref&gt;. &lt;blockquote&gt;«در [[اردوگاه رمادی 13]]، با توجه به مکان آن که نزدیك رود فرات بود، عراقی‌ها چاه فاضلاب نمی‌توانستند بكنند، چون [[آب]] بیرون می‌آمد. از همین جهت، چاه فاضلاب زودبه‌زود پر می‌شد و فاضلاب بیرون می‌زد و همیشه وضعیت دست‌شویی‌ها بسیار بد و زجرآور بود»&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;آشتیانی، مسعود (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;«از طرف دیگر با توجه به محدودیت شبانه برای رفتن به دست‌شویی، در درون آسایشگاه‌ها نیز چارپایه‌ای گذاشته بودند و دورش گونی کشیده بودند تا شب‌هنگام [[اسیران جنگ|اسیران]] به قضای حاجت اضطراری اقدام کنند. اسیرانی که مشکل داشتند و مجبور به ادرار زیاد بودند از اینجا استفاده می‌کردند. چون عراقی‌ها شب ها درها را باز نمی‌کردند، آنان مجبور به انجام این روش بودند؛ ولی روزهایی که صلیب می‌آمد سر صبح می‌آمدند و درها را باز می‌کردند. ولی بقیه روزها هر وقت دلشان می‌خواست آزادباش می‌دادند و ساعت مشخصی وجود نداشت»&lt;ref&gt;پرخاسی، محمود (1384). آرشیو [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> بازرسی‌های [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در بهبود [[بهداشت و درمان|بهداشت]] [[اردوگاه]] بسیار مؤثر بود. وقتی آنان می‌آمدند وضع خوب بود. همه دستشویی‌ها تمیز بود و [[غذای اسارت|غذا]] و [[آب]] می‌دادند و زمانی كه آن‌ها می‌رفتند، عراقی‌ها وضعیت را بسیار سخت می‌کردند.<br /> <br /> درمجموع وضعیت سرویس‌های بهداشتی [[اردوگاه]] مناسب نبود. دراین‌باره عبدالحسین کرکئی، در کتاب پنجه گرگ، این‌چنین روایت می‌کند:&lt;blockquote&gt;«اول؛ هر بخش با جمعیت بیش از 600 نفر اغلب توالت‌ها نیمه‌سالم بودند. <br /> <br /> دوم؛ [[اسرا]] مجبور بودند تمام یا نصف بیشتر ساعات محدود هواخوری روزانه خود را در صف [[توالت|توالت‌]]&lt;nowiki/&gt;ها بایستند و بارها ناموفق از قضای حاجت، با صدای سوت داخل‌باش که همراه با دادوفریاد و حَرک حَرک گفتن بعثی‌ها بود، به داخل بروند. درحالی‌که پی‌در‌پی کابل و شلاق به سر و بدن‌هایشان فرود می‌آمد، به داخل می‌رفتند و بالاجبار تا روز بعد و تکراری استرس‌زا در آرزوی مرگ تحمل می‌کردند.<br /> <br /> سوم؛ یک بدبختی بسیار بزرگ اینکه بارها چاه مستراح چنان سرریز می‌کرد که تمام «راهروی» داخل ساختمان دست‌شویی را «زردآب» نجس‌کننده‌ای فرا می‌گرفت. از روی ناعلاجی دو بلوک را روی هم قرار می‌دادند، ولی هنوز پاهایشان تا مچ داخل نجاسات فرو می‌رفت و آن از دردآورترین و غم‌انگیزترین [[شکنجه|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;های روحی برای [[اسیران جنگ|اسیران]] مسلمان در کمپ 13 بود.<br /> <br /> چهارم؛ هر آسایشگاه مجاز بود که حداکثر 2 الی 3 قوطی پنج‌کیلویی را به عنوان ظرف ادرار در داخل آسایشگاه برای حدود 90 نفر (بین ساعت 5 غروب تا 5/7 صبح که در آسایشگاه کاملاً قفل بود) قرار دهد. آن ظرف در شرایط اضطراری با ادرار حداکثر 10 الی 15 نفر پر می‌شد، لذا بقیه تا صبح روز بعد فشار سنگینی بر مثانه خود را تحمل می‌کردند که امروز شاهد عواقب دردآور آن در جسم بعضی آزادگان هستیم»&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). ص 213-212&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;با وجود این [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی ساکت ننشستند و برای بهبود وضعیت پیشنهاد یک‌سری [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکارات]] را دادند. ازجملۀ این ابتکارها طرح آقای علی‌اکبر عرفانی برای فاضلاب [[اردوگاه]] بود. عراقی‌ها اول قبول نمی‌کردند که مسیر فاضلاب را به سمت بیرون اردوگاه بشکافند و فکر می‌کردند [[اسرا]] در پی نقشه برای فرارند، ولی درنهایت رضایت دادند و کانالی به بیرون هدایت شد که فاضلاب را به محوطه بیرون [[اردوگاه]] می‌برد و از تجمع فضولات در محوطه محدود سرویس‌های بهداشتی جلوگیری می‌کرد و مشکل پرشدن و سرریز دست‌شویی‌ها حل شد&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> همچنین از اتفاقات مهم در این زمینه ساخت چهار چشمه [[توالت]] همراه با ساخت سنگ [[توالت]] بود که قالب‌ریزی آن را خود [[اسیران جنگ|اسیران]] به صورت ابتکاری انجام دادند و از مهم‌ترین فعالیت‌های عمرانی در [[اردوگاه]] محسوب می‌شد&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;عرفانی، ع. ا (1401). مصاحبه شخصی، اسفندماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> با این حال مشاهده می‌شود که ابتدایی‌ترین [[امکانات]] بهداشتی،که سرویس بهداشتی است، نیز بدترین وضعیت را داشت. در چنین وضعیتی، جز به مدد [[مقاومت]] و صبر، قطعاً زندگی میسر نبود و [[اسیران جنگ|اسیران]] تلاش می‌کردند در چنین فضایی از سختی و نبود [[امکانات]] بقای خود را مدیریت کنند، اما خواه‌ناخواه بر اثر این چالش‌ها و نبود [[بهداشت و درمان|بهداشت]]، [[بیماری‌های روحی‌روانی|بیماری‌]]&lt;nowiki/&gt;های مختلف به آسایشگاه‌ها سرایت می‌کرد و در نبود [[امکانات]] درمانی وضعیت بسیار بدتر می‌شد.<br /> <br /> == درمان در اردوگاه ==<br /> [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] همراه همیشگی [[اسیران جنگ|اسیران]] اردوگاه‌های جنگی است و طبعاً لازم است این بیماری‌ها درمان شود؛ اما در خاطرات و اظهارات [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی می‌بینیم که در دوران اسارت وضعیت درمانی بسیار نامناسب بوده و جولان بیماری‌ها [[اسیران جنگ|اسیران]] را مستأصل می‌کرده است. بیماری‌های اردوگاهی، اعم از عفونی، انگلی و مسری، همگی در [[اردوگاه]] اسرای ایرانی وجود داشت و عملاً هیچ درمان ابتدایی، که لازمه بقاست، خصوصاً در ابتدای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] انجام نمی‌شد. براین اساس با توجه به بافت [[اردوگاه]]، مشکلات تغذیه‌ای و رفاهی، جمعیت زیاد [[اسرا]]، زخمی بودن تعدادی از آنان، نبود [[پوشاک]] مناسب و مانند این‌ها [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] بخش دائمی و تفکیک‌ناپذیر زندگی در همه اردوگاه‌های [[اسرا]] در عراق خاصه در [[اردوگاه رمادی 13]] بوده است.<br /> <br /> == بیماری‌های اردوگاهی ==<br /> در دوران اسارت در [[اردوگاه رمادی 13|رمادی 13]] انواع بیماری‌ها، به انحاء مختلف، آسایشگاه‌ها را درگیر و وضعیت دشوار زندگی را بسیار سخت‌تر می‌کرد. <br /> <br /> === از مهم‌ترین این بیماری‌ها موارد زیر را می‌توان برشمرد: ===<br /> <br /> # بیماری‌های ناشی از کمبود ویتامین‌ و مواد غذایی (سوء[[تغذیه]])<br /> # امراض پوستی، خارش پوست، اگزما، قارچ‌ها، گال (جرب)<br /> # درد و ناراحتی پا، کلیه، چشم، سردرد و دردهای گوارشی<br /> # بیماری عفونی مانند سل و زخم‌های عفونی، عفونت‌ مزمن و اسهال خونی<br /> # دندان‌درد، سرماخوردگی حاد و گرمازدگی در تابستان<br /> # امراض تنفسی، سکته و ضعف شدید جسمانی<br /> # احساس خستگی و کوفتگی، بی‌خوابی، کابوس، اضطراب شدید، بیماری‌های عصبی و روانی و روده تحریک‌پذیر<br /> # خطرات ناشی از تیغ‌های مصرفی مشترک و احتمال سرایت بیماری‌های واگیردار مانند هپاتیت<br /> # اضطراب ناشی از شرایط بحرانی و وحشت در دوران اسارت&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 206-205.&lt;/ref&gt;.&lt;blockquote&gt;«بعد از یك سال از همه‌گیری شپش نیز پودرهای بهداشتی تاید آوردند و هر نفری یك كاسه كوچك تاید و یك قالب صابون می‌گرفتند، اما به مرور زمان در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] لوازم بهداشتی نیز زیادتر شد و این بیماری نیز تقلیل یافت»&lt;ref&gt;جان‌محمدی، ا (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;علاوه بر بیماری‌های انگلی و پوستی و مانند این‌ها، مسمومیت غذایی نیز با توجه به مشکلات بهداشتی در [[غذای اسارت|غذا]]&lt;nowiki/&gt;ی [[اسرا]] به‌تکرار اتفاق می‌افتاد. ازجمله اینکه «بارها در اثر آوردن گوشت‌های بسته‌ای و كنسروشده خارجی، که تاریخ گذشته و بوی تعفن آن‌ها مشخص بود و از آن‌ها [[غذای اسارت|غذا]] تهیه می‌کردند و به [[اسرا]] می‌دادند، مسمومیت‌های غذایی و به دنبال آن، اسهال در میان [[اسرا]] زیاد می‌شد. در موارد دیگر هم، به جهت نشستن كدو یا لوبیایی که در [[غذای اسارت|غذا]] می‌ریختند، ناراحتی‌های معده افزایش می‌یافت&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.»<br /> <br /> مجموعه بیماری‌ها پس از انتقال اسیرانی از کمپ 7 ( شامل اسرای عملیات‌ بدر، خیبر، فتح ‌لمبین و ...) به [[اردوگاه رمادی 13]] کمتر شد. زیرا این [[اسیران جنگ|اسیران]] هم تجربه مدیریت بهداشتی [[اردوگاه]] را در سال‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] خود داشتند و هم، به دلیل آگاهی به [[حقوق اسیران جنگی در حقوق بین المللی بشردوستان(کتاب)|حقوق اسیران]]، عراقی‌ها را بیشتر تحت فشار گذاشتند تا با رعایت [[حقوق اسیران جنگی در حقوق بین المللی بشردوستان(کتاب)|حقوق اسیران]] این مشکلات بهداشتی نیز کاهش یابد.<br /> <br /> == [[درمان بیماری|درمان]] در اردوگاه ==<br /> وضعیت [[درمان بیماری|درمان]] و [[درمانگاه]] در [[اردوگاه رمادی 13|رمادی 13]] هرگز با ابتدایی‌ترین استانداردهای درمانی هم مطابقت نداشت و اساساً بیماران نمی‌توانستند به آن توجه و اعتماد کنند، لیکن از سر ناچاری و از شدت درد و برای گرفتن داروهای مُسکن سراغ آن می‌رفتند. <br /> <br /> وضعیت بیماران ناجور بود و رسیدگی به آن‌ها راحت نبود. یعنی اگر کسی دچار مشکل حاد می‌شد در همان ابتدا به وی کمک نمی‌شد، بلکه حتماً زمان زیادی را سپری می‌کردند. اگر شب کسی بیمار می‌شد باید تا صبح صبر می‌کرد و صبح نیز درمان کافی و حتی ابتدایی دریافت نمی‌شد. &lt;blockquote&gt;«کسانی که شب مریض می‌شدند، باید 4 تا 5 ساعت زجر می‌کشیدند که بسیار ناراحت‌کننده بود. لذا بیمار باید بسیار صبر و تحمل می‌کرد تا دکتر عراقی می‌آمد و با اینکه [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] بسیار ناجور و دردآور بود با چند تا قرص مسکن و خواب‌آور آن‌ها را تا صبح ساکت می‌کردند. لذا درمان‌ها عمدتاً اعم از سردرد، پادرد، مشکلات گوارشی و غیره قرص‎های مسکن و تحمل زجرآور [[اسیران جنگ|اسیران]] بود»&lt;ref&gt;مرادی، ا؛ موسوی، م (1369). آرشیو [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه<br /> &lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«اگر دیروقت و ساعت 12 شب یك نفر در آسایشگاه مریض می‌شد و درخواست پزشک می‌شد تا از بهداری به آسایشگاه بیاید و بیمار را معاینه کند، معمولاً نگهبان‌ها می‌ترسیدند و داخل آسایشگاه نمی‌آمدند. در این صورت بیمار را به پای پنجره برده و توری‌های آن را پاره کرده و [[اسرا]] از درون آسایشگاه بیمار را بلند می‌کردند تا دکتر از آن طرف پنجره و از میان نرده‌ها آمپول تزریق می‌کرد و می‌رفت»&lt;ref&gt;نیل گوهر، حسین (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;در شرایط نبود دارو و [[درمان بیماری|درمان]]، اگر تزریق ابتدایی نیز وجود داشت، با وضعیت بسیار بغرنجی صورت می‌گرفت. آن‌ها با یك سرنگ بیست نفر را آمپول می‌زدند. این وضعیت باعث انتقال عفونت‌ها و بیماری‌ها واگیردار می‌شد که در [[اردوگاه]] و بعداً در زندگی [[اسرا]] آثاری جبران‌ناپذیر داشت&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.&lt;blockquote&gt;«اگر کسی مریضی‌اش بیشتر بود عمدتاً آن‌ها را به بغداد می‌بردند. آن‌ها را با حال نزار داخل یک ماشین یا آمبولانس می‌انداختند و چشمان و دست و پای آن‌ها را می‌بستند که جایی را نبیند. لذا وقتی که می‌رفت و برمی‌گشت، آن‌ها را توجیه می‌کردند و می‌ترساندند که هرگز به دوستانت نگو که به کجا و در کدام [[بیمارستان]] رفته‌ای! لذا این حد از فشار و امنیتی کردن مریضی‌ها حتی بسیار عادی بود و حتی دوستان زیادی بودند که به بیمارستان‌های شهری رفته بودند، اما از ترس نمی‌گفتند که کجا رفتند»&lt;ref&gt;مرادی، ا (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == اسیران و ابتکارهای درمانی ==<br /> با توجه به کمبودهای بهداشتی و درمانی، که عمدتاً در ابتدای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و بی‌اعتمادی به اقدامات درمانی عراقی‌ها، گاهی [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[درمان بیماری|درمان بیماری‌]]&lt;nowiki/&gt;های خود [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکارات]] بسیار ابتدایی به کار می بردند . ازجمله آن‌ها می‌توان به این روایت مفید اسماعیلی اشاره کرد:&lt;blockquote&gt;«[[اسرا]] خودشان برای درمان یک‌سری [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکارات]] را انجام می‌دادند. ازجمله برای دندان درد (اگر كسی دندان درد می‌گرفت باید 6 ماه طول می‌كشید تا دندانش را پزشك معاینه كند)، اسرای قدیمی خودشان با ابتکارهایی دندان را خالی می‌كردند. بدین‌گونه که با سیم و میخ‌هایی كه خودشان درست كرده بودند، بعد زرورق‌های سیاه را به صورت مربع‌های كوچكی در می‌آوردند و لابه‌لای دندان خالی‌شده قرار می‌دادند كه آشغال گیر نكند و خلاصه تا یك مدتی آدم را نگه می‌داشت! چنین كارهایی انجام می‌دادند»&lt;ref&gt;اسماعیلی، مفید (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;مسئولیت کار دندان‌پزشکی [[اسیران جنگ|اسیران]] بر عهده آقای عامل هوشمند بود که، به صورت مخفیانه و ابتکاری، زحمت زیادی برای [[اسیران جنگ|اسیران]] متقبل شد و تا آخرین لحظه حضور در [[اردوگاه]] کمک‌کار [[اسیران جنگ|اسیران]] بود&lt;ref&gt;اسکندری، ح، عرفانی، ا (1401). مصاحبه، اسفند ماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == پاورقی ==<br /> &lt;small&gt;[1]. زیلوهای پلاستیکی به عنوان کفپوش و حائل بین موزائیک‌های کف آسایشگاه و پتوی زیرانداز در اختیار اسرا قرار گرفت و [[اسرا]] از آن‌ها برای ساختن مشک ذخیره [[آب]] و نیز پوشش دیواره‌ها و در سرویس بهداشتی داخل آسایشگاه و بعضاً برای جلد کتاب و کتابچه استفاده می‌کردند&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[بهداشت و درمان]]<br /> * [[روزگاری اردوگاه (رمادی 13)|روزگاری اردوگاه (رمادی13)]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> پرتو، فتح‌الله (1404). [[روزگاری اردوگاه (رمادی 13)|روزگاری اردوگاه(رمادی 13)]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 139-158.<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;بهداشت و درمان و اقدامات پزشکی در اردوگاه&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;veaction=edit&amp;section=13 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?titleB1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;veaction=edit&amp;section=13]<br /> [[رده:بهداشت و درمان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&diff=12321 بهداشت و درمان و اقدامات پزشکی در اردوگاه 2026-11-08T17:45:32Z <p>Marjan-khanlari: /* منبع */</p> <hr /> <div>رعایت [[بهداشت فردی|بهداشت]] مقدمه حیات و قدم اول در مقابله با  انواع بیماری‌ها است که تهدیدکننده زندگی اسیران در [[اردوگاه]] ها بود. <br /> <br /> [[اردوگاه رمادی 13]]، تازه ‌تأسیس بود و شاید به همین دلیل در آغاز کار امكانات زندگی در حد صفر داشت، بدون [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]]، بهداری و فاقد [[حمام در اسارت|حمام]] بود . دست‌شویی‌هایی غیرقابل استفاده برای جمعیتی حدود 1900 نفر داشت و خیلی زود آثار منفی آن با شیوع بیماری‌های واگیرداری مثل سل و گال آشكار شد. در این بین، به‌خصوص [[اسیران جنگ|اسیران]] بخش 3، كه اغلب مجروح و زخمی بودند و حتی بعضی از آن‌ها با روده‌هایی که داخل نایلون بود، حركت می‌كردند و مجروحانی كه تیر و گلوله یا تركش خمیده و توپ در بدن داشتند، وضعشان وخیم‌تر بود. اما بعدها به تدریج وضعیت [[اردوگاه]] با ایجاد امکاناتی مثل [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] و بهداری و [[حمام در اسارت|حمام]] بهتر شد.<br /> <br /> [[اسیران جنگ|اسیران]] در [[اردوگاه]] مانند پرنده‌ای بودند كه وقتی به دام می‌افتد، شكارچی ابتدا شاه‌پر و سپس بال‌وپرش را كوتاه می‌كند تا [[مقاومت]] پرواز را از او سلب كند، زیرا [[اسیران جنگ|اسیر]] به طور طبیعی و غریزی نخستین فكرش [[فرار]] از این دام است. شیوع اسهال باعث شد آن روزها، روزهای بسیار سخت و طاقت‌فرسایی شود. چون محلی برای رفع حاجت وجود نداشت و بچه‌ها هم قادر به كنترل شرایط سخت و فشار اسهال نبودند و بی‌‌اختیار در حضور یكدیگر اجابت مزاج می‌كردند. طوری بود كه تمام فضای آسایشگاه 3 از مدفوع پر شده بود&lt;ref&gt;ارومچی، نصرالله (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه. مردادماه.<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در بستر این سختی و مرارت هولناک کمبودهای بهداشتی و درمانی، مشکلات غذای ناسالم و آفات و انگل‌های اردوگاهی نیز مزید بر مشکلات دیگر و زجرآور شده بود. به عنوان نمونه اقای رزاقی شرایط روزهای ابتدایی را در [[اردوگاه رمادی 13|اردوگاه 13]] چنین توصیف می کند:&lt;blockquote&gt;«80 تا 90 نفر [[اسیران جنگ|اسیر]] از ساعت 5 تا 6 عصر تا 9 صبح در آسایشگاه‌ها وضعیت سختی را می‌گذراندند. در این زمان سه تا ظرف 5کیلویی برای دست‌شویی سیار گذاشته بودند و یک چهارپایه‌ که دو طرفش کیسه‌گونی‌ زده بودند و طرف دیگرش گوشه دیوار بود، محل اجابت مزاج شبانه بود. هرصبح پتوی دو تا سه نفر از [[اسرا]] به ادرار آلوده می‌شد، که آن را یا در آفتاب خشک می‌کردند یا می‌شستند. وضعیت چنان بغرنج بود که افراد شب‌ها لباس اسیر کناری‌شان را درآورده و شپش لباس‌هایشان را می‌کشتند. گاهی این قوطی‌های فاضلاب لبریز شده و صبح‌ها برخی اسرا خود با دستانشان آن‌ها را به پلاستیک می‌ریخته و به بیرون انتقال می‌دادند»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;رزاقی، علی (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.<br /> &lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;علاوه بر این، ظرف غذای [[اسیران جنگ|اسیران]] مشترک بود و در روزهای ابتدایی امکان شست‌وشوی درست ظروف [[غذای اسارت|غذا]] فراهم نبود در نتیجه رعیت نکردن نظافت عمومی بر سایر مشکلات [[بهداشت فردی|بهداشت]] اردوگاه می افزود آقای مرادی در این مورد می گوید:&lt;blockquote&gt;«هر 9 نفر در یك ظرف [[غذای اسارت|غذا]] تناول می‌کردند و امکان شستن آن با [[آب]] گرم و مواد ظرفشویی نبود، همواره چربی آن باقی می‌ماند که محل تجمع میکرب و سپس امراض می‌شد. علاوه بر موارد غذایی، ازدیاد انگل‌هایی چون شپش و گال نیز در [[اردوگاه]] بسیار آزاردهنده بود، که باعث بسیاری از بیماری‌ها می‌شدند»&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;پورمرادی، بهرام (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == وضعیت [[آب]] [[اردوگاه]] ==<br /> [[آب]] مایه حیات است و وجود آن، از آشامیدن تا [[حمام در اسارت|حمام]]، استفاده از سرویس بهداشتی و شستن لباس، برای [[اسیران جنگ|اسیران]] حیاتی بود. اگرچه [[آب]] کم بود، در حیاط [[اردوگاه]] و بخش‌ها شیر آبی بود که، وقتی [[آب]] داشت، [[اسیران جنگ|اسیران]] ظروف [[آب]] خود را به‌نوبت می‌گذاشتند و برای خود یا آسایشگاه‌شان [[آب]] برمی‌داشتند و با آن [[آب]] کار خود را از آشامیدن تا شست‌وشو و حتی استحمام انجام می‌دادند. [[آب]] در [[اردوگاه]] چه برای آشامیدن چه نظافت و استحمام جیره‌بندی بود و [[اسیران جنگ|اسیران]] باید خود را با این کمبودها وفق می‌دادند&lt;ref&gt;بلوری، مهدی (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در ماه‌های اول [[اسیران جنگ|اسیران]] همان لباس نظامی را به تن داشتند و، با توجه به گرمی هوا در تیرماه، نیاز شدیدی به شست‌‌وشو داشتند، اما [[آب]] کافی نه برای نظافت نه برای آشامیدن وجود نداشت. در رمادی [[آب]] گل‌آلودی بود که در تانکرهای [[آب]] نگهداری می‌شد، اما اغلب اوقات پس از ماندن و ته‌نشین‌شدن گل‌ولای در کف مخازن [[آب]] هم، همچنان این [[آب]] دارای آلودگی و گل‌آلود بود&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;مومنی، محمد (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[کمبود آب]] گاهی چنان شدید می‌شد که نه فقط برای مصارف بهداشتی، بلکه برای خوردن و آشامیدن نیز آن را جیره‌بندی می‌کردند و [[اسرا]] با مشکل مواجه می‌شدند. آزاده حسن صادقی در تشریح این وضعیت می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«در ماه‌های اول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] فقط یک حبانه گلی متوسط و یک سطل کوچک پلاستیکی [[آب]] در هر آسایشگاه برای تعداد 90 نفر وجود داشت، که با توجه به کمبود [[آب]] و قطع مکرر آن می‌بایست قبل از [[آمار]] غروب و داخل شدن به آسایشگاه‌ها، همان یک سطل و حبانه گِلی را پر از [[آب]] آشامیدنی می‌کردیم. آنگاه شب، همان مقدار [[آب]] را جیره‌بندی و بین 90 نفر تقسیم می‌کردیم. سهمیه هر نفر تا صبح روز بعد دو لیوان بود. معمولاً پس از صرف شام هر نفر یک استکان سهمیه [[آب]] خود را می‌نوشید و سپس استکان (نصف لیوان) باقی‌مانده نیز به وسیله یک نفر و با یک سطل کوچک هنگام خواب بین اسیران تقسیم می‌شد. سال‌های بعد، به مرور زمان، آزادگان دست به [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکار]] زدند و با دوختن زیلوهای پلاستیکی&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; توانستند مشک‌های بزرگ برای [[آب]] تهیه کنند که قبل از [[آمار]] غروب آن مشک‌ها را پر از [[آب]] می‌کردند. بنابراین، نه تنها [[آب]] آشامیدنی فراهم‌تر می‌گردید، بلکه برای انجام فریضه [[نماز]] صبح، هر نفر توسط نیم لیوان سهمیه [[آب]] اضافی خود وضو می‌ساخت. به این ترتیب تا اندازه‌ای از مشکل [[آب]] کاسته شد، اما معضل قطع آب کم‎‌و‌بیش تکرار می‌شد»&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 202-201.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;با وجود [[کمبود آب]] در [[اردوگاه رمادی 13|اردوگاه 13]]، عراقی‌ها اجازه دادند [[اسرا]] یک حوضچه سیمانی برای ذخیره [[آب]] بین هرسه بخش (به صورت مشترک) درست کنند و گاهی اوقات هنگام قطع [[آب]] آن را با تانکر پر می‌کردند تا از آن حوضچه برای مصارف [[آب]] آشامیدنی، تأمین [[آب]] مورد نیاز [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] و موارد ضروری دیگر مثل وضو و طهارت استفاده شود. اما این منبع موقت به هیچ عنوان کفاف جمعیت 1800 تا 2000نفری [[اردوگاه]] را نمی‌داد و صرفا برای کارهای [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] بود و نه چیز دیگر. بنابراین [[کمبود آب]] همواره در این [[اردوگاه]] وجود داشت&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 197.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == [[حمام در اسارت|حمام]] و نظافت شخصی ==<br /> در [[اردوگاه رمادی 13|رمادی 13]]، باتوجه به [[کمبود آب]]، وضع بهداشتی [[اردوگاه]] همواره نامناسب بود. در اوایل ورود به [[اردوگاه]] [[اسیران جنگ|اسیران]] لباس نداشتند و یک تانکر [[آب]] می‌آمد و نزدیک به 500 نفر جمعیت را به خط می‌کردند تا با 10 طشت و لیوان‌هایی که درون آن‌ها بود و با تعداد بسیار کم قالب‌های صابون، استحمام کنند. نداشتن وقت کافی، لباس و مواد شوینده و ناکافی بودن [[آب]]، این نوع [[حمام در اسارت|حمام]] را چنان زجرآور می‌کرد که [[حمام در اسارت|حمام]] نکردن بسیار بهتر بود. بدتر اینکه بالای سر آن‌ها نگهبان‌های عراقی ایستاده بودند و اگر لیوان را دیر به دیر در طشت می‌گذاشتند با کابل آن‌ها را [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] می‌کردند. پس از آن نیز، [[اسیران جنگ|اسیران]]، باید به‌سرعت لباس‌های اندک خود را می‌شستند. در بسیاری از موارد، [[بهداشت فردی|بهداشت]] به‌درستی رعایت نمی‌شد و درنهایت رشد انگل‌ها و شپش را در پی داشت، که تا یکسال ادامه یافت&lt;ref&gt;جان‌محمدی، اکبر (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.<br /> &lt;/ref&gt;.<br /> <br /> هر بند ظاهراً [[حمام در اسارت|حمام]] و دست‌شویی‌های جداگانه داشت، اما کارآیی لازم را نداشت. یک اتاق برای [[حمام در اسارت|حمام]] با ابعاد 4×3 متر و 6 تا 8 عدد دوش وجود داشت، لیکن تقریباً همیشه دوش‌ها خراب بود و همواره 2 تا 3 عدد از آن‌ها کار می‌کرد و فشار [[آب]] آن‌ها هم بسیار ضعیف بود. این [[حمام در اسارت|حمام‌]]&lt;nowiki/&gt;ها هرکدام یک آبگرم‌کن 60گالنی داشت و چون [[حمام در اسارت|حمام]] هر بخش مستقل بود، اگر می‌خواستند آن را گرم کنند، هر روز دو نوبت برای یک آسایشگاه 90نفری در صبح و عصر گرم می‌شد. در هر نوبت نیز 45 نفر می‌توانستند استحمام کنند. اما ظرفیت آبگرمکن‌ها آن‌قدر کم بود که در ابتدای [[حمام در اسارت|حمام]] گرفتن سرد می‌شد و همان پنج نفر اولی می‌توانستند با ‌[[آب]] گرم [[حمام در اسارت|حمام]] کنند و بقیه باید با [[آب]] سرد دوش می‌گرفتند. فرصت [[حمام در اسارت|حمام]] برای یک گروه 45 نفری 20 دقیقه بود. این شیوه استفاده [[اسرا]] از [[آب]] سرد باعث شد که کم‌کم عادت شود و عراقی‌ها نیز دیگر و به مرور زمان سوخت آبگرمکن‌ها را ندادند و برای همیشه آن‌ها خاموش ماندند&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 200-198.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> آزاده بهرام پورمرادی، با اشاره به این مشقت‌ها و مشکلات ناشی از نبود [[بهداشت و درمان|بهداشت]] و [[حمام در اسارت|حمام]] در دوران ورود به [[اردوگاه رمادی 13]] در تیرماه 1367، چنین می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«کل قاطع، با جمعیت تقریبی 500نفره، یک [[حمام در اسارت|حمام]] داشت که [[آب]] گرم نداشت. آن‌موقع [تیرماه 1367] تابستان بود، آبش خیلی كم بود در واقع فقط می توانستیم یک مقدار بدنمان را خیس کنیم و برویم . زمستان‌ها كه هوا خیلی سرد بود نیز [[آب]] گرم نداشتیم و برای تامین نفت خودمان از همان مبلغ 1/5 دینار حقوق بشردوستانه كه خودشان به ما می‌دادند، هزینه می کردیم  هر آسایشگاهی برای خودش نفت می‌خرید و [[آب]] [[حمام در اسارت|حمام]] را گرم می‌کردیم. نوبت [[حمام در اسارت|حمام]] نیز به میزان 5 دقیقه برای هر [[اسیران جنگ|اسیر]] بود. استحمام نوبتی بود و آسایشگاه به آسایشگاه باید [[حمام در اسارت|حمام]] می‌گرفتیم. با توجه به [[کمبود آب]] [[اردوگاه]]، گاهی وقتی به [[حمام در اسارت|حمام]] می‌رفتیم و صابون می‌زدیم، [[آب]] قطع می‌شد. در این صورت باید با همان کف روی سر خودمان را خشک می‌کردیم و در استحمام بعدی با همان صابون در مدت چند دقیقه استحمام را انجام می‌دادیم&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == اصلاح و نظافت در اردوگاه ==<br /> جنبه دیگر رعایت [[بهداشت فردی|بهداشت]] در [[اردوگاه]] نظافت و اصلاح سر‌وصورت بود. عراقی‌ها اجازه نمی‌دادند كسی موی بلند داشته باشد. حتی افرادی كه با آن‌ها همكاری می‌كردند نیز ملزم به كوتاه‌نگه‌داشتن مو بودند. این کار موجب جلوگیری از رشد انگل‌ها و بیماری می‌شد و [[اسرا]] هم خود علاقه‌مند به کوتاه کردن موی سر بودند تا به این طریق بخشی از نظافت رعایت شود&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.<br /> <br /> در ابتدای ورود به [[اردوگاه]] باید حتماً موهای صورت و سر اصلاح می‌شد. برای اصلاح موهای سر و صورت یک عدد تیغ را برای اصلاح سی نفر (هر نصفه‌تیغ برای 15 نفر اسیر) می‌دادند. در این شرایط آنانی که موی ریش و سرشان بلند بود بسیار عذاب می‌کشیدند. البته افرادی که ابتدا از تیغ استفاده می‌کردند راحت‌تر بودند، اما افراد انتهایی با مشقت‌های بسیار دردناکی روبه‌رو بودند&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;تیموری‌نژاد، عبدالله (1369). مصاحبه شخصی، شهریورماه.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> گاهی وضعیت در برخی اردوگاه‌ها بهتر بود و به ازای 89 نفر اسیر، 4 تا 5 تیغ داده می‌شد. این وضعیت تا یک ماه ادامه داشت، لیکن پس از مدتی و با برقرار شدن حقوق 1/5 دیناری بشردوستانه، خرید از [[حانوت]] میسر شد و وضعیت به سمت بهبود رفت&lt;ref&gt;اسماعیلی، سعید (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> درمجموع در [[اردوگاه رمادی 13|اردوگاه 13]] وسایل بهداشتی به شرح زیر بود:<br /> <br /> # تیغ= به ازای هر 30 نفر اسیر، یک عدد<br /> # تاید= نصف قوطی کوچک برای هر نفر اسیر در یک ماه<br /> # صابون سربازی= یک قالب سهمیه برای هر اسیر در یک ماه<br /> # ریش‌تراش (ژیلت)= هر آسایشگاه 90نفری 2 عدد؛ که در زمان اصلاح کردن صورت به مدت 2 ساعت در اختیار هر آسایشگاه قرار داده می‌شد&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 207.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == سرویس‌های بهداشتی ==<br /> هر بخش، با جمعیتی نزدیک به 600 نفر، فقط 8 چشمه سرویس بهداشتی داشت. این کم بودن تعداد سرویس‌ها، خصوصاً صبح‌ها موجب منازعات متعدد بین [[اسیران جنگ|اسیران]] بر سر نوبت سرویس می‌شد. بدتر آنکه همه این آبریزگاه‌ها سالم نبودند، بلکه تعدادی از آن‌ها همواره خراب بود، که مشکلات [[اردوگاه]] و بخش‌ها را در حوزه بهداشتی بیشتر می‌کرد. وضعیت سرویس‌ها به گونه‌ای بود که بسیاری مواقع، خصوصاً در ماه‌های اولیه، به دلیل رعایت‌نشدن بهداشت، فضولات و کثافات و آب همواره در آن‌ها بالا می‌آمد و همیشه موجب نجس شدن لباس و پای اسیران می‌شد و بسیار اذیت‌کننده بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;قاری، عادل (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه. شهریورماه.&lt;/ref&gt;. &lt;blockquote&gt;«در [[اردوگاه رمادی 13]]، با توجه به مکان آن که نزدیك رود فرات بود، عراقی‌ها چاه فاضلاب نمی‌توانستند بكنند، چون [[آب]] بیرون می‌آمد. از همین جهت، چاه فاضلاب زودبه‌زود پر می‌شد و فاضلاب بیرون می‌زد و همیشه وضعیت دست‌شویی‌ها بسیار بد و زجرآور بود»&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;آشتیانی، مسعود (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;«از طرف دیگر با توجه به محدودیت شبانه برای رفتن به دست‌شویی، در درون آسایشگاه‌ها نیز چارپایه‌ای گذاشته بودند و دورش گونی کشیده بودند تا شب‌هنگام [[اسیران جنگ|اسیران]] به قضای حاجت اضطراری اقدام کنند. اسیرانی که مشکل داشتند و مجبور به ادرار زیاد بودند از اینجا استفاده می‌کردند. چون عراقی‌ها شب ها درها را باز نمی‌کردند، آنان مجبور به انجام این روش بودند؛ ولی روزهایی که صلیب می‌آمد سر صبح می‌آمدند و درها را باز می‌کردند. ولی بقیه روزها هر وقت دلشان می‌خواست آزادباش می‌دادند و ساعت مشخصی وجود نداشت»&lt;ref&gt;پرخاسی، محمود (1384). آرشیو [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> بازرسی‌های [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در بهبود [[بهداشت و درمان|بهداشت]] [[اردوگاه]] بسیار مؤثر بود. وقتی آنان می‌آمدند وضع خوب بود. همه دستشویی‌ها تمیز بود و [[غذای اسارت|غذا]] و [[آب]] می‌دادند و زمانی كه آن‌ها می‌رفتند، عراقی‌ها وضعیت را بسیار سخت می‌کردند.<br /> <br /> درمجموع وضعیت سرویس‌های بهداشتی [[اردوگاه]] مناسب نبود. دراین‌باره عبدالحسین کرکئی، در کتاب پنجه گرگ، این‌چنین روایت می‌کند:&lt;blockquote&gt;«اول؛ هر بخش با جمعیت بیش از 600 نفر اغلب توالت‌ها نیمه‌سالم بودند. <br /> <br /> دوم؛ [[اسرا]] مجبور بودند تمام یا نصف بیشتر ساعات محدود هواخوری روزانه خود را در صف [[توالت|توالت‌]]&lt;nowiki/&gt;ها بایستند و بارها ناموفق از قضای حاجت، با صدای سوت داخل‌باش که همراه با دادوفریاد و حَرک حَرک گفتن بعثی‌ها بود، به داخل بروند. درحالی‌که پی‌در‌پی کابل و شلاق به سر و بدن‌هایشان فرود می‌آمد، به داخل می‌رفتند و بالاجبار تا روز بعد و تکراری استرس‌زا در آرزوی مرگ تحمل می‌کردند.<br /> <br /> سوم؛ یک بدبختی بسیار بزرگ اینکه بارها چاه مستراح چنان سرریز می‌کرد که تمام «راهروی» داخل ساختمان دست‌شویی را «زردآب» نجس‌کننده‌ای فرا می‌گرفت. از روی ناعلاجی دو بلوک را روی هم قرار می‌دادند، ولی هنوز پاهایشان تا مچ داخل نجاسات فرو می‌رفت و آن از دردآورترین و غم‌انگیزترین [[شکنجه|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;های روحی برای [[اسیران جنگ|اسیران]] مسلمان در کمپ 13 بود.<br /> <br /> چهارم؛ هر آسایشگاه مجاز بود که حداکثر 2 الی 3 قوطی پنج‌کیلویی را به عنوان ظرف ادرار در داخل آسایشگاه برای حدود 90 نفر (بین ساعت 5 غروب تا 5/7 صبح که در آسایشگاه کاملاً قفل بود) قرار دهد. آن ظرف در شرایط اضطراری با ادرار حداکثر 10 الی 15 نفر پر می‌شد، لذا بقیه تا صبح روز بعد فشار سنگینی بر مثانه خود را تحمل می‌کردند که امروز شاهد عواقب دردآور آن در جسم بعضی آزادگان هستیم»&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). ص 213-212&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;با وجود این [[اسرا]]&lt;nowiki/&gt;ی ایرانی ساکت ننشستند و برای بهبود وضعیت پیشنهاد یک‌سری [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکارات]] را دادند. ازجملۀ این ابتکارها طرح آقای علی‌اکبر عرفانی برای فاضلاب [[اردوگاه]] بود. عراقی‌ها اول قبول نمی‌کردند که مسیر فاضلاب را به سمت بیرون اردوگاه بشکافند و فکر می‌کردند [[اسرا]] در پی نقشه برای فرارند، ولی درنهایت رضایت دادند و کانالی به بیرون هدایت شد که فاضلاب را به محوطه بیرون [[اردوگاه]] می‌برد و از تجمع فضولات در محوطه محدود سرویس‌های بهداشتی جلوگیری می‌کرد و مشکل پرشدن و سرریز دست‌شویی‌ها حل شد&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> همچنین از اتفاقات مهم در این زمینه ساخت چهار چشمه [[توالت]] همراه با ساخت سنگ [[توالت]] بود که قالب‌ریزی آن را خود [[اسیران جنگ|اسیران]] به صورت ابتکاری انجام دادند و از مهم‌ترین فعالیت‌های عمرانی در [[اردوگاه]] محسوب می‌شد&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;عرفانی، ع. ا (1401). مصاحبه شخصی، اسفندماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> با این حال مشاهده می‌شود که ابتدایی‌ترین [[امکانات]] بهداشتی،که سرویس بهداشتی است، نیز بدترین وضعیت را داشت. در چنین وضعیتی، جز به مدد [[مقاومت]] و صبر، قطعاً زندگی میسر نبود و [[اسیران جنگ|اسیران]] تلاش می‌کردند در چنین فضایی از سختی و نبود [[امکانات]] بقای خود را مدیریت کنند، اما خواه‌ناخواه بر اثر این چالش‌ها و نبود [[بهداشت و درمان|بهداشت]]، [[بیماری‌های روحی‌روانی|بیماری‌]]&lt;nowiki/&gt;های مختلف به آسایشگاه‌ها سرایت می‌کرد و در نبود [[امکانات]] درمانی وضعیت بسیار بدتر می‌شد.<br /> <br /> == درمان در اردوگاه ==<br /> [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] همراه همیشگی [[اسیران جنگ|اسیران]] اردوگاه‌های جنگی است و طبعاً لازم است این بیماری‌ها درمان شود؛ اما در خاطرات و اظهارات [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی می‌بینیم که در دوران اسارت وضعیت درمانی بسیار نامناسب بوده و جولان بیماری‌ها [[اسیران جنگ|اسیران]] را مستأصل می‌کرده است. بیماری‌های اردوگاهی، اعم از عفونی، انگلی و مسری، همگی در [[اردوگاه]] اسرای ایرانی وجود داشت و عملاً هیچ درمان ابتدایی، که لازمه بقاست، خصوصاً در ابتدای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] انجام نمی‌شد. براین اساس با توجه به بافت [[اردوگاه]]، مشکلات تغذیه‌ای و رفاهی، جمعیت زیاد [[اسرا]]، زخمی بودن تعدادی از آنان، نبود [[پوشاک]] مناسب و مانند این‌ها [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] بخش دائمی و تفکیک‌ناپذیر زندگی در همه اردوگاه‌های [[اسرا]] در عراق خاصه در [[اردوگاه رمادی 13]] بوده است.<br /> <br /> == بیماری‌های اردوگاهی ==<br /> در دوران اسارت در [[اردوگاه رمادی 13|رمادی 13]] انواع بیماری‌ها، به انحاء مختلف، آسایشگاه‌ها را درگیر و وضعیت دشوار زندگی را بسیار سخت‌تر می‌کرد. <br /> <br /> === از مهم‌ترین این بیماری‌ها موارد زیر را می‌توان برشمرد: ===<br /> <br /> # بیماری‌های ناشی از کمبود ویتامین‌ و مواد غذایی (سوء[[تغذیه]])<br /> # امراض پوستی، خارش پوست، اگزما، قارچ‌ها، گال (جرب)<br /> # درد و ناراحتی پا، کلیه، چشم، سردرد و دردهای گوارشی<br /> # بیماری عفونی مانند سل و زخم‌های عفونی، عفونت‌ مزمن و اسهال خونی<br /> # دندان‌درد، سرماخوردگی حاد و گرمازدگی در تابستان<br /> # امراض تنفسی، سکته و ضعف شدید جسمانی<br /> # احساس خستگی و کوفتگی، بی‌خوابی، کابوس، اضطراب شدید، بیماری‌های عصبی و روانی و روده تحریک‌پذیر<br /> # خطرات ناشی از تیغ‌های مصرفی مشترک و احتمال سرایت بیماری‌های واگیردار مانند هپاتیت<br /> # اضطراب ناشی از شرایط بحرانی و وحشت در دوران اسارت&lt;ref&gt;کرکئی، عبدالحسین (1377). پنجه گرگ. ص. 206-205.&lt;/ref&gt;.&lt;blockquote&gt;«بعد از یك سال از همه‌گیری شپش نیز پودرهای بهداشتی تاید آوردند و هر نفری یك كاسه كوچك تاید و یك قالب صابون می‌گرفتند، اما به مرور زمان در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] لوازم بهداشتی نیز زیادتر شد و این بیماری نیز تقلیل یافت»&lt;ref&gt;جان‌محمدی، ا (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;علاوه بر بیماری‌های انگلی و پوستی و مانند این‌ها، مسمومیت غذایی نیز با توجه به مشکلات بهداشتی در [[غذای اسارت|غذا]]&lt;nowiki/&gt;ی [[اسرا]] به‌تکرار اتفاق می‌افتاد. ازجمله اینکه «بارها در اثر آوردن گوشت‌های بسته‌ای و كنسروشده خارجی، که تاریخ گذشته و بوی تعفن آن‌ها مشخص بود و از آن‌ها [[غذای اسارت|غذا]] تهیه می‌کردند و به [[اسرا]] می‌دادند، مسمومیت‌های غذایی و به دنبال آن، اسهال در میان [[اسرا]] زیاد می‌شد. در موارد دیگر هم، به جهت نشستن كدو یا لوبیایی که در [[غذای اسارت|غذا]] می‌ریختند، ناراحتی‌های معده افزایش می‌یافت&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.»<br /> <br /> مجموعه بیماری‌ها پس از انتقال اسیرانی از کمپ 7 ( شامل اسرای عملیات‌ بدر، خیبر، فتح ‌لمبین و ...) به [[اردوگاه رمادی 13]] کمتر شد. زیرا این [[اسیران جنگ|اسیران]] هم تجربه مدیریت بهداشتی [[اردوگاه]] را در سال‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] خود داشتند و هم، به دلیل آگاهی به [[حقوق اسیران جنگی در حقوق بین المللی بشردوستان(کتاب)|حقوق اسیران]]، عراقی‌ها را بیشتر تحت فشار گذاشتند تا با رعایت [[حقوق اسیران جنگی در حقوق بین المللی بشردوستان(کتاب)|حقوق اسیران]] این مشکلات بهداشتی نیز کاهش یابد.<br /> <br /> == [[درمان بیماری|درمان]] در اردوگاه ==<br /> وضعیت [[درمان بیماری|درمان]] و [[درمانگاه]] در [[اردوگاه رمادی 13|رمادی 13]] هرگز با ابتدایی‌ترین استانداردهای درمانی هم مطابقت نداشت و اساساً بیماران نمی‌توانستند به آن توجه و اعتماد کنند، لیکن از سر ناچاری و از شدت درد و برای گرفتن داروهای مُسکن سراغ آن می‌رفتند. <br /> <br /> وضعیت بیماران ناجور بود و رسیدگی به آن‌ها راحت نبود. یعنی اگر کسی دچار مشکل حاد می‌شد در همان ابتدا به وی کمک نمی‌شد، بلکه حتماً زمان زیادی را سپری می‌کردند. اگر شب کسی بیمار می‌شد باید تا صبح صبر می‌کرد و صبح نیز درمان کافی و حتی ابتدایی دریافت نمی‌شد. &lt;blockquote&gt;«کسانی که شب مریض می‌شدند، باید 4 تا 5 ساعت زجر می‌کشیدند که بسیار ناراحت‌کننده بود. لذا بیمار باید بسیار صبر و تحمل می‌کرد تا دکتر عراقی می‌آمد و با اینکه [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] بسیار ناجور و دردآور بود با چند تا قرص مسکن و خواب‌آور آن‌ها را تا صبح ساکت می‌کردند. لذا درمان‌ها عمدتاً اعم از سردرد، پادرد، مشکلات گوارشی و غیره قرص‎های مسکن و تحمل زجرآور [[اسیران جنگ|اسیران]] بود»&lt;ref&gt;مرادی، ا؛ موسوی، م (1369). آرشیو [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه<br /> &lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«اگر دیروقت و ساعت 12 شب یك نفر در آسایشگاه مریض می‌شد و درخواست پزشک می‌شد تا از بهداری به آسایشگاه بیاید و بیمار را معاینه کند، معمولاً نگهبان‌ها می‌ترسیدند و داخل آسایشگاه نمی‌آمدند. در این صورت بیمار را به پای پنجره برده و توری‌های آن را پاره کرده و [[اسرا]] از درون آسایشگاه بیمار را بلند می‌کردند تا دکتر از آن طرف پنجره و از میان نرده‌ها آمپول تزریق می‌کرد و می‌رفت»&lt;ref&gt;نیل گوهر، حسین (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;در شرایط نبود دارو و [[درمان بیماری|درمان]]، اگر تزریق ابتدایی نیز وجود داشت، با وضعیت بسیار بغرنجی صورت می‌گرفت. آن‌ها با یك سرنگ بیست نفر را آمپول می‌زدند. این وضعیت باعث انتقال عفونت‌ها و بیماری‌ها واگیردار می‌شد که در [[اردوگاه]] و بعداً در زندگی [[اسرا]] آثاری جبران‌ناپذیر داشت&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.&lt;blockquote&gt;«اگر کسی مریضی‌اش بیشتر بود عمدتاً آن‌ها را به بغداد می‌بردند. آن‌ها را با حال نزار داخل یک ماشین یا آمبولانس می‌انداختند و چشمان و دست و پای آن‌ها را می‌بستند که جایی را نبیند. لذا وقتی که می‌رفت و برمی‌گشت، آن‌ها را توجیه می‌کردند و می‌ترساندند که هرگز به دوستانت نگو که به کجا و در کدام [[بیمارستان]] رفته‌ای! لذا این حد از فشار و امنیتی کردن مریضی‌ها حتی بسیار عادی بود و حتی دوستان زیادی بودند که به بیمارستان‌های شهری رفته بودند، اما از ترس نمی‌گفتند که کجا رفتند»&lt;ref&gt;مرادی، ا (1369). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، شهریورماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == اسیران و ابتکارهای درمانی ==<br /> با توجه به کمبودهای بهداشتی و درمانی، که عمدتاً در ابتدای [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و بی‌اعتمادی به اقدامات درمانی عراقی‌ها، گاهی [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[درمان بیماری|درمان بیماری‌]]&lt;nowiki/&gt;های خود [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکارات]] بسیار ابتدایی به کار می بردند . ازجمله آن‌ها می‌توان به این روایت مفید اسماعیلی اشاره کرد:&lt;blockquote&gt;«[[اسرا]] خودشان برای درمان یک‌سری [[ابتکارات و خلاقیت|ابتکارات]] را انجام می‌دادند. ازجمله برای دندان درد (اگر كسی دندان درد می‌گرفت باید 6 ماه طول می‌كشید تا دندانش را پزشك معاینه كند)، اسرای قدیمی خودشان با ابتکارهایی دندان را خالی می‌كردند. بدین‌گونه که با سیم و میخ‌هایی كه خودشان درست كرده بودند، بعد زرورق‌های سیاه را به صورت مربع‌های كوچكی در می‌آوردند و لابه‌لای دندان خالی‌شده قرار می‌دادند كه آشغال گیر نكند و خلاصه تا یك مدتی آدم را نگه می‌داشت! چنین كارهایی انجام می‌دادند»&lt;ref&gt;اسماعیلی، مفید (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات موسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، مصاحبه، مردادماه.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;مسئولیت کار دندان‌پزشکی [[اسیران جنگ|اسیران]] بر عهده آقای عامل هوشمند بود که، به صورت مخفیانه و ابتکاری، زحمت زیادی برای [[اسیران جنگ|اسیران]] متقبل شد و تا آخرین لحظه حضور در [[اردوگاه]] کمک‌کار [[اسیران جنگ|اسیران]] بود&lt;ref&gt;اسکندری، ح، عرفانی، ا (1401). مصاحبه، اسفند ماه.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == پاورقی ==<br /> &lt;small&gt;[1]. زیلوهای پلاستیکی به عنوان کفپوش و حائل بین موزائیک‌های کف آسایشگاه و پتوی زیرانداز در اختیار اسرا قرار گرفت و [[اسرا]] از آن‌ها برای ساختن مشک ذخیره [[آب]] و نیز پوشش دیواره‌ها و در سرویس بهداشتی داخل آسایشگاه و بعضاً برای جلد کتاب و کتابچه استفاده می‌کردند&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[بهداشت و درمان]]<br /> * [[روزگاری اردوگاه (رمادی 13)|روزگاری اردوگاه (رمادی13)]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> پرتو، فتح‌الله (1404). [[روزگاری اردوگاه (رمادی 13)|روزگاری اردوگاه(رمادی 13)]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 139-158.<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> قلعه‌قوند، فرزانه (1404). &quot;بهداشت و درمان و اقدامات پزشکی در اردوگاه&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;veaction=edit&amp;section=13 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?titleB1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87&amp;veaction=edit&amp;section=13]<br /> [[index.php?title=رده:بهداشت و درمان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&diff=12320 بهداشت و درمان 2026-11-08T17:31:47Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div><br /> '''شرایط سخت [[اسارت و اسیران|اسارت]] پیامدهای بهداشتی- درمانی گوناگونی به همراه خواهد داشت. برخی از مشکلاتِ نشئت‌گرفته از آن وضعیت، در زمان [[اسارت و اسیران|اسارت]] خود را نشان می‌دهد و برخی دیگر بر کلیت و سلامت درازمدت افراد اثر می‌گذارد و معمولاً در سال‌های بعد از [[اسارت و اسیران|اسارت]] آشكار می‌شود و کیفیت زندگی یا طول عمر افراد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.''' <br /> <br /> عوامل تأثیرگذار بر سلامت افراد را می‌توان به بخش‌های مختلف تقسیم کرد:<br /> <br /> - نوع آسیب افراد در هنگام [[اسارت و اسیران|اسارت]] و چگونگی درمان آن به توسط نیروی اسیرگیرنده.<br /> <br /> - نحوه نگه‌داری [[اسرا]] و [[شرایط بهداشتی اردوگاه ها|شرایط بهداشتی]] محل نگه‌داری ایشان.<br /> <br /> - چگونگی تعامل زندانبان‌ها و برخورد آنان با افراد همچون انواع [[شکنجه]] و تواتر آن.<br /> <br /> - [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری‌ها و مشکلات بهداشتی]] شایع در کشوری که [[اسرا]] را نگه‌داری می‌کند یا به‌دیگرسخن، تفاوت سطح بهداشتی دو کشورِ درگیر در جنگ.<br /> <br />     درخصوص [[اسرا|اسرای ایرانی]] در عراق می‌توان ادعا کرد که همه یک مسیر مشابه را طی می‌کردند و بیماری‌های مبتلابه تقریباً مشابه بود، اما با توجه به محل استقرار و چگونگی تعامل اسرای ایرانی با عراقی‌ها، شرایط می‌توانست متفاوت باشد؛ البته اردوگاه‌های [[اسرای مفقود]] از سطح بهداشت پایین‌تری نسبت به اردوگاه‌های اسرای ثبت‌نام‌شده برخوردار بود&lt;ref&gt;خاجی، علی (1391). [[شرح قفس(کتاب)|شرح قفص]]. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == انواع آسیب های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] ==<br /> علاوه‌‌بر اینها می‌توان آسیب‌های [[اسارت و اسیران|اسارت]] را به دو دسته [[بیماری های جسمی و روانی|بیماری‌های جسمی و روانی]] تقسیم کرد. مشکلات بهداشتی-درمانی اسرای جنگی را باید از سه منظر بررسی کرد:<br /> <br /> # [[بیماری های جسمی و روانی|بیماری‌های جسمی و روانی]].<br /> # چگونگی تعامل کشور نگه‌دارنده [[اسرا]] با جراحات و شرایط بهداشتی این افراد.<br /> # عوارض کوتاه‌مدت و درازمدت [[اسارت و اسیران|اسارت]].<br /> <br />     برای رسیدن به این اهداف و دسته‌بندی عوارض اسارت به شکلی که در بالا ذکر شد، اطلاعات زیادی موردنیاز است ازجمله وضعیت سلامت افراد قبل از [[اسارت و اسیران|اسارت]] و زمانی‌که به کشور خود بازگشته‌اند. متأسفانه هیچ‌یک از این اطلاعات به‌صورت دقیق در دسترس نیست و درعین‌حال مطالعه قابل تأملی که مبنای تصمیم‌گیری و استناد باشد، در سال‌های پس از آزادی این افراد انجام نگرفته است؛ لذا عمده اطلاعات موجود از [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] اسرای ایرانی و شرح وضعیت و شرایطی است که در اسارت با آن روبه‌رو بوده‌اند. مشخص نیست این شرایط، که برخی مواقع بسیار غیرانسانی بود و عموماً با حداقل‌های لازم برای یک زندگی انسانی شباهتی نداشت، تا چه اندازه بر سلامت این افراد اثر گذاشته است؛ بنابراین آنچه بیان می‌شود شرح ماوقع است و بیان‌کننده وضعیت حاضر نیست که برخی شواهد از نامناسب بودن آن گواهی می‌دهد. مطالعات خارجی انجام‌شده بر روی اسرای جنگی در کشورهای دیگر حاکی از آن است که اسرای جنگی نسبت به افراد دیگر شرکت‌کننده در جنگ، وضعیت سلامت بدتری دارند و آن به‌علت شرایط سخت دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] است&lt;ref&gt;Ursano R.J., Benedek D.M. (2003). Prisoners of war: long-term health outcomes. Lancet. Dec; 362 Suppl: s22-3.&lt;/ref&gt;. این مسئله می‌تواند برای ایرانی‌ها بیشتر مطرح باشد؛ زیرا عموماً در زمان [[اسارت و اسیران|اسارت]] بین 18-22 سال سن داشتند که نسبت به گزارش‌های بین‌المللی پایین‌تر است و خود می‌تواند عامل مهمی در تضعیف وضعیت سلامت اسرا باشد.<br /> <br /> بنابراین مطالب ذکرشده دربرگیرنده مباحثی همچون: نحوه رسیدگی و خدمات‌رسانی نیروهای عراقی به مجروحان، [[امکانات]] بهداشتی و درمانی موجود، بیماری‌های شایع و علت ابتلای آن و... و همچنین وضعیت تغذیه افراد است.<br /> <br /> وضعیت بهداشتی اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق و نحوه خدمات‌دهی درمانی به اسرای جنگی، می‌تواند به‌خوبی چگونگی و میزان توجه زندانبان‌ها را به حفظ جان [[اسرا]] نشان دهد. اسرای ایرانی شرایط بهداشتی- درمانی نامناسبی داشتند. این وضعیت از زمان شروع [[اسارت و اسیران|اسارت]] آغاز و تا مبادله [[اسرا]] ادامه یافته است. ازجمله مشکلات اسرای در بند دشمن، سوء‌تغذیه از جهت کمّی و کیفی بود. این سوء‌تغذیه آثار بسیار زیانباری را بر جسم كلّ آزادگان به دنبال داشت. کمتر آزاده‌ای است که به بیماری‌های گوارشی و کلیوی مبتلا نباشد و همه این بیماری‌ها به‌علت [[آب]] آشامیدنی ناسالم و غذای ناکافی و گاهی غیربهداشتی است. غذای [[اسرا]] از جهت کیفی و کمّی بسیار اندک بود و گاهی علاوه‌بر کم‌بودنِ مقدار، از تاریخ تولید آنها سال‌ها گذشته و فاقد هرگونه ویتامین و یا پروتئین بود. یک روز یکی از بچه‌ها توانسته بود کیسه خالی جای لاشه گوسفند منجمد را از آسایشگاه بیاورد. مُهری که روی آن بود تاریخ تولید گوشت را نشان می‌داد. آن زمان زمستان 1362 یعنی اوایل 1983 میلادی بود، درحالی‌که تاریخ تولید گوشت، 1965 میلادی بود&lt;ref&gt;کرمی، حسین (1389). [[اردوگاه]] سوم. قم: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص.172.&lt;/ref&gt;. اما مجبور بودیم از آنها بخواهیم که عراقی‌ها را وادار کنند دارویی مؤثر برای زخم زبان و دهان اسرایی بیاورند که پس از حدود یک سال مرخصی مجدداً به [[اردوگاه]] برگشته بود. دوباره روی زبان بچه‌ها چند لکّه چرکی سفید ظاهر شده و با درد و سوزش عجیب قدرت حرف زدن و خوردن را از صاحبش گرفته بود. اسهال، سوزش و زخم زبان و خارش پوست بدن، سه بیماری سمج و سخت‌جانی بودند که حسابی با بچه‌ها مأنوس شده بودند و به‌آسانی راضی نمی‌شدند که دل از [[اردوگاه]] بکنند اگر هم می‌رفتند سریع بازمی‌گشتند. هیچ داروی مؤثری هم برای نابود کردن آنها وجود نداشت. علت پیشرفت و توسعه این بیماری‌ها، عمدتاً نبودن [[آب]] کافی و استفاده از سطل اتاق برای اسهال بود که منجر می‌شد ویروس این بیماری خطرناک همیشه در فضای اتاق جولان دهد و همه را مبتلا سازد&lt;ref&gt;محمدی، حمید (1369). موصل سه. تهران: حوزه هنری، ص. 196.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == [[قرنطینه در اسارت]] ==<br /> تعداد فراوانی از اسرای ایرانی درحالی به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمدند که به‌علت ‌جراحات شدید نمی‌توانستند همراه دیگر نیروها، منطقه عملیاتی را ترک کنند. اکثر این افراد، تا رسیدن به [[اردوگاه]] باید همراه دیگر [[اسرا]] و با شرایطی یکسان همه شرایط سخت [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] یا زندان‌ها را تحمل می‌کردند. اسرا قبل از فرستاده شدن به [[اردوگاه]]، باید روزهای متمادی و گاه چند ماه را در [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] به سر می‌بردند. شرایط [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] بسیار سخت و نامناسب بود؛ به‌خصوص برای مجروحان معمولاً از مداوا و درمان خبری نبود و به‌ندرت پیش می‌آمد اسیری به‌علت جراحت به [[بیمارستان]] منتقل شود؛ مگر در موارد خاص و استثنا. به‌همین‌جهت، خود [[اسرا]] با وسایلی که در دسترس داشتند، همانند لباس‌ها سعی می‌کردند زخم‌ها را پانسمان کنند&lt;ref&gt;اردوگاه آیینه‌ها (1374). تهران: حوزه هنری، ص. 15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر پژوهش و تحقیقات نزاجا (1376). یادگار غربت. خرداد. تهران: اداره عقیدتی- سیاسی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ص. 21.&lt;/ref&gt;. در قبال [[اعتراض]] و درخواست اسرا برای رسیدگی به مجروحان، برخی‌اوقات تنبیه نیز می‌شدند. ماحصل این اعتراضات این بود که در برخی مواقع، امکانات محدودی در اختیار خود اسرا قرار داده می‌شد؛ مثل ساولن و یا تعداد معدودی گاز و باند که البته به‌هیچ‌وجه پاسخ‌گوی نیاز نبود&lt;ref&gt;[[خاکریز پنهان]] (1392). تهران: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، ص. 123-124.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> در نتیجه عدم درمان جراحات و همچنین شرایط بسیار نامناسب بهداشتی در [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]]&lt;nowiki/&gt;ها، عفونی شدن زخم، کرم گذاشتن زخم‌ها و ایجاد برخی نقص عضوها به‌وفور دیده می‌شد: چندی گذشت. در نهایت با اصرار زیاد، عراقی‌ها اجازه دادند جمعی از مجروحین در راهرویی كه بین سلول‌ها قرار داشت، بخوابند. بدین‌نحو مجروحان در مورد خواب كمی راحت‌تر شدند. هوای درون این راهرو به‌مراتب گرم‌تر از هوای سلول‌ها بود و به‌همین‌علت عده‌ای از اسرای مجروح در محوطه دستشویی كه در انتهای راهرو قرار داشت، می‌خوابیدند (آنجا كمی خنك‌تر بود). چندی گذشت و به‌‌علت نبود مواد ضدعفونی در زخم‌ها كرم پیدا می‌شد؛ طوری‌كه پس از چند روز كرم‌هایی كه از بعضی زخم‌ها در كف راهرو می‌افتادند دیده می‌شدند و آنجا آغاز پیدایش شپش و اسهال و ازجمله اسهال خونی بود&lt;ref&gt;خاطرات آزاده کاووس الباد. اردوگاه‌های تکریت. گزارش شماره 11 از بخش بهداشت و درمان. بانک اطلاعات مؤسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> به‌سبب شرایط سخت قرنطینه‌ها و عدم دسترسی به بهداشت و درمان موردنیاز، تعدادی از اسرای مجروح ایرانی در این قرنطینه‌ها به شهادت رسیده‌اند که متأسفانه [[آمار]] دقیقی از این شهدا در دست نیست.<br /> <br /> در قرنطینه‌ها [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] و [[بازجویی در اسارت|بازجویی]] از اسرا صورت می‌گرفت و دسترسی به سرویس‌های بهداشتی بسیار محدود و معمولاً با تحمل ضرب‌وجرح شدید همراه بود. تقریباً امکان استحمام وجود نداشت، حال مدت قرنطینه چند روز یا هفته یا ماه طول می‌کشید. در برخی مکان‌ها نیز شرایطی را به‌وجود می‌آوردند که افراد حاضر به استحمام یا استفاده از سرویس‌های بهداشتی نمی‌شدند؛ برای مثال، دو تا سه نفر را با هم به یک چشمه [[توالت]] یا اینکه چند نفر را با هم زیر یک دوش می‌فرستادند و اجبار می‌کردند که افراد لخت مادرزاد شوند، به‌همین‌علت اكثراً رغبتی برای دوش گرفتن وجود نداشت. انواع [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] در قرنطینه‌ها صورت می‌گرفت و دراین‌میان، تفاوت چندانی بین افراد سالم و مجروحان وجود نداشت. معمولاً اولین ضربه‌ها را بر روی جراحت افراد می‌زند.<br /> <br /> به این مسائل باید تشنگی و گرسنگی در قرنطینه‌ها را نیز اضافه کرد. در بسیاری از قرنطینه‌ها چند روز اول از [[غذای اسارت|غذا]] خبری نبود و تنها مقدار کمی [[آب]] در شبانه‌روز در اختیار افراد قرار داده می‌شد.<br /> <br /> == [[بهداشت و درمان]] در اردوگاه ==<br /> پس از اتمام [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]]، برخی از مجروحان به مراکز درمانی فرستاده می‌شدند که وصف شرایط این [[بیمارستان]] ها خود شرح مفصلی می‌طلبد. اما اکثر مجروحان پس از سپری کردن دوران [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]]، همراه با دیگر [[اسرا]] به [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;ها فرستاده می‌شدند. اوضاع بهداشتی- درمانی [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;ها، به‌خصوص در ماه‌های اول، تفاوت چندانی با شرایط [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] نداشت. اوضاع بسیار اسف‌بار بود؛ نبود پزشک، کمبود دارو و تجهیزات درمانی، عدم بهداشت محیط، [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] و اصابت ضربات به موضع مجروح و آسیب‌دیده و... اجازه هیچ‌گونه درمان مؤثر و بهبودی کامل را نمی‌داد. شستن زخم‌ها با [[آب]] و بدون هیچ‌گونه ماده ضدعفونی‌کننده موضوع غیرشایعی نبود. بخیه کردن زخم‌ها، بدون تزریق ماده بی‌حسی امری عادی به‌شمار می‌رفت؛ همچنین بخیه زخم با سوزن و نخ عادی امر عجیبی نبود. از وسایل ابتدایی برای درمان بچه‌ها استفاده می‌شد، مثلاً گاهی ترکش‌ها را با استفاده از تیغ كهنه صورت‌تراشی از بدن افراد خارج می‌کردند. در چنین شرایطی، مراقبت از افرادی که جراحاتی مانند شکستگی اندام داشتند یا قطع نخاع بودند، بسیار دشوار بود؛ به شکلی که بهبود و نجات یافتن این [[اسرا]] بیشتر به یک معجزه شباهت داشت&lt;ref&gt;خاجی، علی (1391). [[شرح قفس(کتاب)|شرح قفص]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 126-136.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == کادر درمانی [[اردوگاه]] ==<br /> ادعای مسئولان عراقی این بود که ویزیت بیماران به‌وسیله پزشک [[اردوگاه]]، یکی دو مرتبه در هفته صورت می‌پذیرفت؛ اما آنچه در عمل پیش می‌آمد با این گفته تفاوت زیادی داشت. در بسیاری از اردوگاه‌ها، اتفاق می‌افتاد که ماه‌ها پزشک عراقی به اردوگاه نمی‌آمد یا اگر در [[اردوگاه]] حاضر می‌شد، تلاشی برای برطرف کردن مشکلات بهداشتی و درمانی [[اسرا]] انجام نمی‌داد. آنها تنها به این کار بسنده نمی‌کردند، بلکه از کمک پزشکان و نیروهای درمانی اسیر ایرانی نیز به اشکال مختلف جلوگیری می‌کردند.<br /> <br /> == شرایط فیزیکی [[اردوگاه]] ==<br /> شرایط فیزیکی محل زندگی افراد می‌تواند سلامت آنان را تحت‌تأثیر قرار دهد و معمولاً تبعات آن سال‌های بعد خود را نشان می‌دهد. [[اردوگاه]] های اسرای ایرانی در عراق، ازنظر داشتن شرایط لازم برای یک زندگی ساده، اگرچه همه یكسان نبودند، اما در مجموع، در سطح پایینی قرار داشتند. شرایط و معماری ساختمان‌ها به‌گونه‌ای بود که نور کافی به داخل آسایشگاه‌ها نمی‌رسید و بسیاری از آنها را هم که دارای پنجره و نورگیر بود به‌دلایل امنیتی و برای جلوگیری از [[فرار]] اسرا با بلوک یا آجر پوشانده بودند. معمولاً این آسایشگاه‌ها از تهویه مناسبی برخوردار نبود و هرچه تعداد اسرایی که در این آسایشگاه‌ها زندگی می‌کردند افزایش می‌یافت، شرایط بدتر نیز می‌شد. پوشش کف آسایشگاه‌ها هم عموماً از موزاییک، برخی از سیمان و در تعداد کمی از اردوگاه‌های مفقودین، که اسرا در سوله به سر می‌بردند، از خاک بود. نبود تهویه مناسب، عدم نورگیر در ساختمان، پوشش نامناسب محل خواب و استراحت افراد و بسیاری عوامل دیگر، شرایط را برای ابتلا به بیماری‌های گوناگون مهیا می‌کرد&lt;ref&gt;زمانی‌زاده، علی‌اصغر (1382). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == [[بهداشت فردی و جمعی]] ==<br /> در [[اردوگاه]] های عراق هیچ‌گاه [[آب]] کافی وجود نداشت. در چنین محیطی که [[آب]] کافی برای سیراب کردن [[اسرا]] نبود، بهداشت و نظافت نمی‌تواند مفهومی داشته باشد. بسیار پیش می‌آمد که سربازان عراقی تعمداً [[آب]] را قطع می‌کردند. به‌عبارت‌دیگر، از آن به‌صورت ابزاری برای آزار و [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] [[اسرا]] استفاده می‌شد. علاوه‌بر‌آن، کم بودن تعداد حمام‌ها به نسبت جمعیت زیاد [[اسرا]] در هر [[اردوگاه]]، پایین بودن فشار [[آب]]، عدم دسترسی به مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده و... ازجمله مسائلی بود که نظافت [[اسرا]] را با مشکل روبه‌رو می‌کرد. این وضعیت به همراه شرایط فیزیکی و مکان زندگی افراد باعث شده بود تا اسرای ایرانی با شیوع انواع بیماری‌ها روبه‌رو شوند که ناشی از نبود حداقل [[شرایط بهداشتی اردوگاه ها|شرایط بهداشتی]] است.<br /> <br /> == [[بیماری های پوستی]] ==<br /> شیوع بیماری‌های پوستی از دیگر مشکلات بهداشتی در [[اردوگاه]] های [[اسرا]] بود. بیماری‌های قارچی و گال در همه اردوگاه‌ها گزارش شده است و اردوگاهی یافت نمی‌شد که اسرای ساکن در آن شیوع این بیماری‌ها را تجربه نکرده باشند. اسکان تعداد زیادی از اسرا در آسایشگاه‌ها یا سوله‌هایی که گنجایش آن تعداد اسیر را نداشت، محبوس کردن افراد در آسایشگاه‌ها به مدت طولانی، نبود وسایل لازم و [[آب]] برای استحمام و نظافت (شخصی و جمعی) باعث شده بود که این‌گونه بیماری‌ها شیوع پیدا کند. درمان این بیماری‌ها نیز خود مسئله‌ای بود. آنها معمولاً زیر بار وجود بیماری نمی‌رفتند تا اینکه اکثر افراد گرفتار می‌شدند و در این زمان از [[درمان بیماری|درمان]] نیز به‌صورت یک [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] استفاده می‌شد؛ برای مثال، افراد باید کاملاً لخت می‌شدند تا داروهای لازم را به آنها بدهند. این شرایط، باعث درگیری نیز بین [[اسرا]] و عراقی‌ها می‌شد. افراد را وادار می‌کردند که برهنه در مقابل نور مستقیم خورشید قرار گیرند. برخی افراد به‌جهت خلاصی از خارش مداوم ناشی از این بیماری، جوش‌ها را (که در بیماری گال بر روی پوست بدن ظاهر می‌شد) با آتش سیگار می‌سوزاندند.<br /> <br /> == آلودگی به شپش ==<br /> آلودگی به شپش در انسان به سه دسته تقسیم می‌شود: شپش سر، ‌تنه و دستگاه تناسلی. ابتلا به شپش تن نشان از نبود حداقل [[شرایط بهداشتی اردوگاه ها|شرایط بهداشتی]] است. نبود [[آب]] کافی برای استحمام، نداشتن زمان هواخوری و عدم امکان شستن و خشک‌کردن مناسب لباس‌ها، باعث گسترش سریع این بیماری در میان افراد می‌شد. این وضعیت در همه [[اردوگاه]] های [[اسرا]] اعم‌از مفقودین و ثبت‌نام‌شده گزارش شده است.<br /> <br /> == سل ==<br /> بیماری سل (ریوی) یکی دیگر از بیماری‌های خطرناک و شایع در میان اسرای ایرانی بود. ساعات کم هواخوری، جمعیت زیاد در آسایشگاه‌ها، نورگیر نبودن اکثر آسایشگاه‌ها، و تهویه نامناسب در آسایشگاه‌ها علل اصلی شیوع بیماری سل در میان اسرا بود. عامل دیگر در شیوع بیماری سل، ضعف جسمانی شدید اسرا بود که به‌سبب کمبود مواد غذایی و کاهش وزن شدید، به‌خصوص در سال اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، زمینه را برای ابتلا به این بیماری مهیا می‌ساخت.<br /> <br /> == اسهال ==<br /> ابتلا به اسهال، و بسیاری موارد تبدیل آن به اسهال خونی، امری شایع در [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;های اسرا بود. این موضوع در یکی دو سال اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، شایع‌تر بود. به‌علت بهداشت نامناسب [[آب]] و غذا و گاهی نیز بر اثر تعمدی که سربازان عراقی به‌کار می‌بردند، اسهال خونی شیوع پیدا می‌کرد. متأسفانه به‌سبب درمان نامناسب (در حقیقت، عدم درمان)، تعدادی از اسرا جان خود را از دست دادند. موارد مرگ بر اثر اسهال خونی در میان مفقودین بسیار زیاد بوده است؛ به‌علت نبود اطلاعات صحیح، [[آمار]] دقیق افرادی که جان خود را بر اثر این بیماری از دست دادند، در دست نیست. در چنین شرایط و زمانی‌که این بیماری بین افراد گسترش پیدا می‌کرد، عدم دسترسی به سرویس‌های بهداشتی وضع بسیار بغرنجی را به‌وجود می‌آورد و افراد مجبور بودند برای قضای حاجت از قوطی حلبی یا کیسه پلاستیکی و گاه لباس شخصی یا کیسه انفرادی استفاده کنند.<br /> <br /> == [[بیماری های دهان و دندان در دوران اسارت]] ==<br /> فقدان لوازم و وسایل بهداشتی و درمانی و همچنین سوءتغذیه، شرایط را برای ابتلا به انواع مختلف بیماری‌های دهان و دندان در میان اسرا به‌وجود آورده بود. یکی از این مشکلات بیماری «زخم زبان» بود که به‌سبب غذای نامناسب و کمبود ویتامین پدید می‌آمد. زخم‌های متعدد بر روی زبان ایجاد می‌شد که بسیار دردناک بود و مانع صحبت کردن و یا غذا خوردن افراد می‌شد.<br /> <br /> ==== ترمیم دندان‌ها ====<br /> در عموم [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;ها وسایل دندان‌پزشکی وجود نداشت و بیماران باید برای درمان به بیرون از [[اردوگاه]] اعزام می‌شدند. اعزام افراد به خارج از اردوگاه نیز نتیجه چندان مناسبی نداشت؛ خدمات دندان‌پزشکی، معمولاً به کشیدن دندان منحصر می‌شد و خبری از ترمیم دندان نبود. به‌سبب چنین شرایطی و عدم دسترسی به حداقل خدمات دندان‌پزشکی، خود اسرا راه‌هایی را برای درمان یا حداقل کاهش مشکلات دندان بچه‌ها در پیش گرفتند. دراین‌میان افرادی بودند که با استفاده از ابزار دست‌ساز خود و برخی وسایل به‌دست‌آمده از امکانات عراقی دست به ترمیم دندان‌های اسرا می‌زدند و برای خود اسم و رسمی پیدا كرده بودند. برای ترمیم قسمت خراب‌شده دندان و عصب‌کشی از یک سیخ ساخته‌شده از سیم‌خاردار استفاده می‌شد. نوک این سیم را به‌طریقی تیز می‌کردند، سپس آن را روی آتش می‌گرفتند تا کاملاً سرخ و به‌اصطلاح ضدعفونی شود و بعد آن را روی موضع خراب دندان قرار می‌دادند تا با سوزاندن نسج خراب دندان آن را ترمیم کند. سپس حفره دندانی تمیزشده را با زرورق پاکت سیگار پر می‌کردند تا ضمن پر کردن آن و جلوگیری از ورود مواد غذایی در آن، تا اندازه‌ای از پیشرفت پوسیدگی جلوگیری کنند. البته در حین انجام این اعمال (ترمیم، کشیدن دندان و غیره) که به دور از چشم عراقی‌ها صورت می‌گرفت، خبری از تزریق ماده بی‌حسی نبود.<br /> <br /> == [[روانپزشکی در دوران اسارت]] ==<br /> یکی از مباحث مهم در حیطه سلامت اسرای جنگی وضعیت بهداشت روانی این افراد است. شرایط سخت اسارت و انواع شکنجه‌های جسمی و روانی بدون شک تأثیر منفی بر سلامت این افراد داشته است. متأسفانه مطالعه و بررسی قابل قبولی در این زمینه صورت نگرفته است. بررسی معدود پژوهش‌های انجام‌شده در کشور از نیاز و توجه مسئولان امر به این موضوع دارد. «استرس پس از ضربه» از شایع‌ترین پیامدهای [[اسارت و اسیران|اسارت]] است که می‌تواند بیماری‌های خاصی را به دنبال داشته باشد. نکته بسیار مهمی که اینجا موضوعیت پیدا می‌کند و در دو دهه گذشته مورد توجه کارشناسان این حوزه در جهان قرار گرفته است، آسیب‌پذیری اعضای [[خانواده]] اسرا از وضعیت سلامت آنان است و دراین‌میان کودکان و فرزندان آنها بیشترین آسیب را از این ناحیه متحمل می‌شوند. اقدامات زیاد دیگری نیز ازسوی عراقی‌ها صورت می‌گرفت که می‌توانست به‌طرق مختلف سلامت اسرای ایرانی را به خطر بیندازد:<br /> <br /> * اصلاح اجباری صورت دو مرتبه در هفته انجام می‌گرفت؛ در سال اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، معمولاً تیغ به اندازه کافی در دسترس نبود و برای هر چند نفر فقط یک تیغ اختصاص داده می‌شد. این عمل می‌توانست منشأ انتقال بیماری باشد.<br /> * برخی سال‌ها عراقی‌ها اقدام به تزریق واکسن به اسرا می‌کردند. تزریق این واکسن باعث تب، کسالت و ضعف شدید می‌شد؛ به‌گونه‌ای‌که اکثر افراد به مدت سه چهار روز قادر به انجام فعالیت‌ها و کارهای روزمره خود نبودند. متأسفانه این تزریق دو سه روز قبل از عاشورا انجام می‌گرفت و باعث می‌شد تا حداکثر عوارض آن در روزهای تاسوعا و عاشورا تظاهر کند؛ بدین‌جهت در خاطرات اسرا عموماً از این واکسیناسیون به‌عنوان آمپول ضدعاشورا نام برده شود. شایان ذکر است که در این واکسیناسیون از یک سرنگ برای تزریق به ده دوازده نفر استفاده می‌شد.<br /> <br /> بررسی معدودی در این زمینه انجام شده است، اما آنچه همین بررسی‌های محدود نشان می‌دهد آن است که سلامت عمومی [[اسرا]] چندان مناسب نیست و شرایط سخت [[اسارت و اسیران|اسارت]] آثار نامطلوبی بر ابعاد مختلف زندگی این افراد داشته است. شاید ذکر این جمله از سربازان عراقی، که اسرای ایرانی به‌دفعات در خاطراتشان بیان كرده‌اند، بر آنچه بیان شد صحّه می‌گذارد: «ما تا اندازه‌ای به شما (اسرای ایرانی) رسیدگی می‌کنیم که هنگام [[تبادل اسیران|تبادل اسرا]]، یک فرد را به‌عنوان اسیر زنده تحویل ایران دهیم.» نکته دیگری که جای بسی تأمل دارد شرکت و مباشرت پزشکان عراقی در [[شکنجه]] اسرای ایرانی است. برخی از این افراد در درمان [[اسرا]] ضربات کابل و [[زندان انفرادی]] را نسخه می‌کردند. کشیدن دندان‌های سالم، به‌جای دندان خراب، شکستن دندان‌ها و درمان غلط نیز از دیگر اقدامات آنها بود. البته در‌این‌میان بودند پزشکانی که به دور از مسائل دیگر به طبابت می‌پرداختند و هر آنچه که می‌توانستند برای [[اسرا]] انجام می‌دادند، هر چند این افراد در اقلیت بودند. <br /> <br /> == نیز نگاه كنید به ==<br /> <br /> * [[تغذیه]]<br /> * [[آب]]<br /> * [[شست‌وشو و حمام]]<br /> * [[بیماری‌های روحی‌روانی]]<br /> * [[بهداشت فردی و جمعی]]<br /> * [[بیماری های دهان و دندان در دوران اسارت]]<br /> * [[روانپزشکی در دوران اسارت]]<br /> * [[بیماری های شایع دوران اسارت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == برای مطالعه بیشتر ==<br /> بنشاخته، مجید (1386). مهمان فشنگ‌های جنگی. تهران:سوره مهر.<br /> <br /> سلیمان‌زاده، محمد (1389). حدیث غربت. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان.]<br /> <br /> عیسی‌مراد، ابوالقاسم (1385). روان‌شناسی اسارت. تهران: نورالثقلین.<br /> <br /> یکتایی، اسماعیل (1370). بازداشتگاه تکریت 11. تهران: حوزه هنری.<br /> <br /> Khaji A. (2007). Pediculosis: a health problem in the camps of the Iranian former prisoners of war in Iraq. Rev Saude Publication; 41(3): 482-3.<br /> <br /> Khaji A. (2009). Mortality of the Iranian ex-prisoners of war in Iraqi detention camps (1980-1990). Arch Iran Med. Mar;12(2): 140-4.<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> علی خاجی<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> خاجی، علی (بی‌تا). &quot;بهداشت و درمان&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&amp;veaction=edit&amp;section=15 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> [[رده:بهداشت و درمان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&diff=12319 بهداشت و درمان 2026-11-08T17:31:29Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div><br /> '''شرایط سخت [[اسارت و اسیران|اسارت]] پیامدهای بهداشتی- درمانی گوناگونی به همراه خواهد داشت. برخی از مشکلاتِ نشئت‌گرفته از آن وضعیت، در زمان [[اسارت و اسیران|اسارت]] خود را نشان می‌دهد و برخی دیگر بر کلیت و سلامت درازمدت افراد اثر می‌گذارد و معمولاً در سال‌های بعد از [[اسارت و اسیران|اسارت]] آشكار می‌شود و کیفیت زندگی یا طول عمر افراد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.''' <br /> <br /> عوامل تأثیرگذار بر سلامت افراد را می‌توان به بخش‌های مختلف تقسیم کرد:<br /> <br /> - نوع آسیب افراد در هنگام [[اسارت و اسیران|اسارت]] و چگونگی درمان آن به توسط نیروی اسیرگیرنده.<br /> <br /> - نحوه نگه‌داری [[اسرا]] و [[شرایط بهداشتی اردوگاه ها|شرایط بهداشتی]] محل نگه‌داری ایشان.<br /> <br /> - چگونگی تعامل زندانبان‌ها و برخورد آنان با افراد همچون انواع [[شکنجه]] و تواتر آن.<br /> <br /> - [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری‌ها و مشکلات بهداشتی]] شایع در کشوری که [[اسرا]] را نگه‌داری می‌کند یا به‌دیگرسخن، تفاوت سطح بهداشتی دو کشورِ درگیر در جنگ.<br /> <br />     درخصوص [[اسرا|اسرای ایرانی]] در عراق می‌توان ادعا کرد که همه یک مسیر مشابه را طی می‌کردند و بیماری‌های مبتلابه تقریباً مشابه بود، اما با توجه به محل استقرار و چگونگی تعامل اسرای ایرانی با عراقی‌ها، شرایط می‌توانست متفاوت باشد؛ البته اردوگاه‌های [[اسرای مفقود]] از سطح بهداشت پایین‌تری نسبت به اردوگاه‌های اسرای ثبت‌نام‌شده برخوردار بود&lt;ref&gt;خاجی، علی (1391). [[شرح قفس(کتاب)|شرح قفص]]. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == انواع آسیب های دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] ==<br /> علاوه‌‌بر اینها می‌توان آسیب‌های [[اسارت و اسیران|اسارت]] را به دو دسته [[بیماری های جسمی و روانی|بیماری‌های جسمی و روانی]] تقسیم کرد. مشکلات بهداشتی-درمانی اسرای جنگی را باید از سه منظر بررسی کرد:<br /> <br /> # [[بیماری های جسمی و روانی|بیماری‌های جسمی و روانی]].<br /> # چگونگی تعامل کشور نگه‌دارنده [[اسرا]] با جراحات و شرایط بهداشتی این افراد.<br /> # عوارض کوتاه‌مدت و درازمدت [[اسارت و اسیران|اسارت]].<br /> <br />     برای رسیدن به این اهداف و دسته‌بندی عوارض اسارت به شکلی که در بالا ذکر شد، اطلاعات زیادی موردنیاز است ازجمله وضعیت سلامت افراد قبل از [[اسارت و اسیران|اسارت]] و زمانی‌که به کشور خود بازگشته‌اند. متأسفانه هیچ‌یک از این اطلاعات به‌صورت دقیق در دسترس نیست و درعین‌حال مطالعه قابل تأملی که مبنای تصمیم‌گیری و استناد باشد، در سال‌های پس از آزادی این افراد انجام نگرفته است؛ لذا عمده اطلاعات موجود از [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] اسرای ایرانی و شرح وضعیت و شرایطی است که در اسارت با آن روبه‌رو بوده‌اند. مشخص نیست این شرایط، که برخی مواقع بسیار غیرانسانی بود و عموماً با حداقل‌های لازم برای یک زندگی انسانی شباهتی نداشت، تا چه اندازه بر سلامت این افراد اثر گذاشته است؛ بنابراین آنچه بیان می‌شود شرح ماوقع است و بیان‌کننده وضعیت حاضر نیست که برخی شواهد از نامناسب بودن آن گواهی می‌دهد. مطالعات خارجی انجام‌شده بر روی اسرای جنگی در کشورهای دیگر حاکی از آن است که اسرای جنگی نسبت به افراد دیگر شرکت‌کننده در جنگ، وضعیت سلامت بدتری دارند و آن به‌علت شرایط سخت دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] است&lt;ref&gt;Ursano R.J., Benedek D.M. (2003). Prisoners of war: long-term health outcomes. Lancet. Dec; 362 Suppl: s22-3.&lt;/ref&gt;. این مسئله می‌تواند برای ایرانی‌ها بیشتر مطرح باشد؛ زیرا عموماً در زمان [[اسارت و اسیران|اسارت]] بین 18-22 سال سن داشتند که نسبت به گزارش‌های بین‌المللی پایین‌تر است و خود می‌تواند عامل مهمی در تضعیف وضعیت سلامت اسرا باشد.<br /> <br /> بنابراین مطالب ذکرشده دربرگیرنده مباحثی همچون: نحوه رسیدگی و خدمات‌رسانی نیروهای عراقی به مجروحان، [[امکانات]] بهداشتی و درمانی موجود، بیماری‌های شایع و علت ابتلای آن و... و همچنین وضعیت تغذیه افراد است.<br /> <br /> وضعیت بهداشتی اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق و نحوه خدمات‌دهی درمانی به اسرای جنگی، می‌تواند به‌خوبی چگونگی و میزان توجه زندانبان‌ها را به حفظ جان [[اسرا]] نشان دهد. اسرای ایرانی شرایط بهداشتی- درمانی نامناسبی داشتند. این وضعیت از زمان شروع [[اسارت و اسیران|اسارت]] آغاز و تا مبادله [[اسرا]] ادامه یافته است. ازجمله مشکلات اسرای در بند دشمن، سوء‌تغذیه از جهت کمّی و کیفی بود. این سوء‌تغذیه آثار بسیار زیانباری را بر جسم كلّ آزادگان به دنبال داشت. کمتر آزاده‌ای است که به بیماری‌های گوارشی و کلیوی مبتلا نباشد و همه این بیماری‌ها به‌علت [[آب]] آشامیدنی ناسالم و غذای ناکافی و گاهی غیربهداشتی است. غذای [[اسرا]] از جهت کیفی و کمّی بسیار اندک بود و گاهی علاوه‌بر کم‌بودنِ مقدار، از تاریخ تولید آنها سال‌ها گذشته و فاقد هرگونه ویتامین و یا پروتئین بود. یک روز یکی از بچه‌ها توانسته بود کیسه خالی جای لاشه گوسفند منجمد را از آسایشگاه بیاورد. مُهری که روی آن بود تاریخ تولید گوشت را نشان می‌داد. آن زمان زمستان 1362 یعنی اوایل 1983 میلادی بود، درحالی‌که تاریخ تولید گوشت، 1965 میلادی بود&lt;ref&gt;کرمی، حسین (1389). [[اردوگاه]] سوم. قم: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص.172.&lt;/ref&gt;. اما مجبور بودیم از آنها بخواهیم که عراقی‌ها را وادار کنند دارویی مؤثر برای زخم زبان و دهان اسرایی بیاورند که پس از حدود یک سال مرخصی مجدداً به [[اردوگاه]] برگشته بود. دوباره روی زبان بچه‌ها چند لکّه چرکی سفید ظاهر شده و با درد و سوزش عجیب قدرت حرف زدن و خوردن را از صاحبش گرفته بود. اسهال، سوزش و زخم زبان و خارش پوست بدن، سه بیماری سمج و سخت‌جانی بودند که حسابی با بچه‌ها مأنوس شده بودند و به‌آسانی راضی نمی‌شدند که دل از [[اردوگاه]] بکنند اگر هم می‌رفتند سریع بازمی‌گشتند. هیچ داروی مؤثری هم برای نابود کردن آنها وجود نداشت. علت پیشرفت و توسعه این بیماری‌ها، عمدتاً نبودن [[آب]] کافی و استفاده از سطل اتاق برای اسهال بود که منجر می‌شد ویروس این بیماری خطرناک همیشه در فضای اتاق جولان دهد و همه را مبتلا سازد&lt;ref&gt;محمدی، حمید (1369). موصل سه. تهران: حوزه هنری، ص. 196.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == [[قرنطینه در اسارت]] ==<br /> تعداد فراوانی از اسرای ایرانی درحالی به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمدند که به‌علت ‌جراحات شدید نمی‌توانستند همراه دیگر نیروها، منطقه عملیاتی را ترک کنند. اکثر این افراد، تا رسیدن به [[اردوگاه]] باید همراه دیگر [[اسرا]] و با شرایطی یکسان همه شرایط سخت [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] یا زندان‌ها را تحمل می‌کردند. اسرا قبل از فرستاده شدن به [[اردوگاه]]، باید روزهای متمادی و گاه چند ماه را در [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] به سر می‌بردند. شرایط [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] بسیار سخت و نامناسب بود؛ به‌خصوص برای مجروحان معمولاً از مداوا و درمان خبری نبود و به‌ندرت پیش می‌آمد اسیری به‌علت جراحت به [[بیمارستان]] منتقل شود؛ مگر در موارد خاص و استثنا. به‌همین‌جهت، خود [[اسرا]] با وسایلی که در دسترس داشتند، همانند لباس‌ها سعی می‌کردند زخم‌ها را پانسمان کنند&lt;ref&gt;اردوگاه آیینه‌ها (1374). تهران: حوزه هنری، ص. 15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر پژوهش و تحقیقات نزاجا (1376). یادگار غربت. خرداد. تهران: اداره عقیدتی- سیاسی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ص. 21.&lt;/ref&gt;. در قبال [[اعتراض]] و درخواست اسرا برای رسیدگی به مجروحان، برخی‌اوقات تنبیه نیز می‌شدند. ماحصل این اعتراضات این بود که در برخی مواقع، امکانات محدودی در اختیار خود اسرا قرار داده می‌شد؛ مثل ساولن و یا تعداد معدودی گاز و باند که البته به‌هیچ‌وجه پاسخ‌گوی نیاز نبود&lt;ref&gt;[[خاکریز پنهان]] (1392). تهران: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، ص. 123-124.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> در نتیجه عدم درمان جراحات و همچنین شرایط بسیار نامناسب بهداشتی در [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]]&lt;nowiki/&gt;ها، عفونی شدن زخم، کرم گذاشتن زخم‌ها و ایجاد برخی نقص عضوها به‌وفور دیده می‌شد: چندی گذشت. در نهایت با اصرار زیاد، عراقی‌ها اجازه دادند جمعی از مجروحین در راهرویی كه بین سلول‌ها قرار داشت، بخوابند. بدین‌نحو مجروحان در مورد خواب كمی راحت‌تر شدند. هوای درون این راهرو به‌مراتب گرم‌تر از هوای سلول‌ها بود و به‌همین‌علت عده‌ای از اسرای مجروح در محوطه دستشویی كه در انتهای راهرو قرار داشت، می‌خوابیدند (آنجا كمی خنك‌تر بود). چندی گذشت و به‌‌علت نبود مواد ضدعفونی در زخم‌ها كرم پیدا می‌شد؛ طوری‌كه پس از چند روز كرم‌هایی كه از بعضی زخم‌ها در كف راهرو می‌افتادند دیده می‌شدند و آنجا آغاز پیدایش شپش و اسهال و ازجمله اسهال خونی بود&lt;ref&gt;خاطرات آزاده کاووس الباد. اردوگاه‌های تکریت. گزارش شماره 11 از بخش بهداشت و درمان. بانک اطلاعات مؤسسه [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> به‌سبب شرایط سخت قرنطینه‌ها و عدم دسترسی به بهداشت و درمان موردنیاز، تعدادی از اسرای مجروح ایرانی در این قرنطینه‌ها به شهادت رسیده‌اند که متأسفانه [[آمار]] دقیقی از این شهدا در دست نیست.<br /> <br /> در قرنطینه‌ها [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] و [[بازجویی در اسارت|بازجویی]] از اسرا صورت می‌گرفت و دسترسی به سرویس‌های بهداشتی بسیار محدود و معمولاً با تحمل ضرب‌وجرح شدید همراه بود. تقریباً امکان استحمام وجود نداشت، حال مدت قرنطینه چند روز یا هفته یا ماه طول می‌کشید. در برخی مکان‌ها نیز شرایطی را به‌وجود می‌آوردند که افراد حاضر به استحمام یا استفاده از سرویس‌های بهداشتی نمی‌شدند؛ برای مثال، دو تا سه نفر را با هم به یک چشمه [[توالت]] یا اینکه چند نفر را با هم زیر یک دوش می‌فرستادند و اجبار می‌کردند که افراد لخت مادرزاد شوند، به‌همین‌علت اكثراً رغبتی برای دوش گرفتن وجود نداشت. انواع [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] در قرنطینه‌ها صورت می‌گرفت و دراین‌میان، تفاوت چندانی بین افراد سالم و مجروحان وجود نداشت. معمولاً اولین ضربه‌ها را بر روی جراحت افراد می‌زند.<br /> <br /> به این مسائل باید تشنگی و گرسنگی در قرنطینه‌ها را نیز اضافه کرد. در بسیاری از قرنطینه‌ها چند روز اول از [[غذای اسارت|غذا]] خبری نبود و تنها مقدار کمی [[آب]] در شبانه‌روز در اختیار افراد قرار داده می‌شد.<br /> <br /> == [[بهداشت و درمان]] در اردوگاه ==<br /> پس از اتمام [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]]، برخی از مجروحان به مراکز درمانی فرستاده می‌شدند که وصف شرایط این [[بیمارستان]] ها خود شرح مفصلی می‌طلبد. اما اکثر مجروحان پس از سپری کردن دوران [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]]، همراه با دیگر [[اسرا]] به [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;ها فرستاده می‌شدند. اوضاع بهداشتی- درمانی [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;ها، به‌خصوص در ماه‌های اول، تفاوت چندانی با شرایط [[قرنطینه در اسارت|قرنطینه]] نداشت. اوضاع بسیار اسف‌بار بود؛ نبود پزشک، کمبود دارو و تجهیزات درمانی، عدم بهداشت محیط، [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] و اصابت ضربات به موضع مجروح و آسیب‌دیده و... اجازه هیچ‌گونه درمان مؤثر و بهبودی کامل را نمی‌داد. شستن زخم‌ها با [[آب]] و بدون هیچ‌گونه ماده ضدعفونی‌کننده موضوع غیرشایعی نبود. بخیه کردن زخم‌ها، بدون تزریق ماده بی‌حسی امری عادی به‌شمار می‌رفت؛ همچنین بخیه زخم با سوزن و نخ عادی امر عجیبی نبود. از وسایل ابتدایی برای درمان بچه‌ها استفاده می‌شد، مثلاً گاهی ترکش‌ها را با استفاده از تیغ كهنه صورت‌تراشی از بدن افراد خارج می‌کردند. در چنین شرایطی، مراقبت از افرادی که جراحاتی مانند شکستگی اندام داشتند یا قطع نخاع بودند، بسیار دشوار بود؛ به شکلی که بهبود و نجات یافتن این [[اسرا]] بیشتر به یک معجزه شباهت داشت&lt;ref&gt;خاجی، علی (1391). [[شرح قفس(کتاب)|شرح قفص]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 126-136.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == کادر درمانی [[اردوگاه]] ==<br /> ادعای مسئولان عراقی این بود که ویزیت بیماران به‌وسیله پزشک [[اردوگاه]]، یکی دو مرتبه در هفته صورت می‌پذیرفت؛ اما آنچه در عمل پیش می‌آمد با این گفته تفاوت زیادی داشت. در بسیاری از اردوگاه‌ها، اتفاق می‌افتاد که ماه‌ها پزشک عراقی به اردوگاه نمی‌آمد یا اگر در [[اردوگاه]] حاضر می‌شد، تلاشی برای برطرف کردن مشکلات بهداشتی و درمانی [[اسرا]] انجام نمی‌داد. آنها تنها به این کار بسنده نمی‌کردند، بلکه از کمک پزشکان و نیروهای درمانی اسیر ایرانی نیز به اشکال مختلف جلوگیری می‌کردند.<br /> <br /> == شرایط فیزیکی [[اردوگاه]] ==<br /> شرایط فیزیکی محل زندگی افراد می‌تواند سلامت آنان را تحت‌تأثیر قرار دهد و معمولاً تبعات آن سال‌های بعد خود را نشان می‌دهد. [[اردوگاه]] های اسرای ایرانی در عراق، ازنظر داشتن شرایط لازم برای یک زندگی ساده، اگرچه همه یكسان نبودند، اما در مجموع، در سطح پایینی قرار داشتند. شرایط و معماری ساختمان‌ها به‌گونه‌ای بود که نور کافی به داخل آسایشگاه‌ها نمی‌رسید و بسیاری از آنها را هم که دارای پنجره و نورگیر بود به‌دلایل امنیتی و برای جلوگیری از [[فرار]] اسرا با بلوک یا آجر پوشانده بودند. معمولاً این آسایشگاه‌ها از تهویه مناسبی برخوردار نبود و هرچه تعداد اسرایی که در این آسایشگاه‌ها زندگی می‌کردند افزایش می‌یافت، شرایط بدتر نیز می‌شد. پوشش کف آسایشگاه‌ها هم عموماً از موزاییک، برخی از سیمان و در تعداد کمی از اردوگاه‌های مفقودین، که اسرا در سوله به سر می‌بردند، از خاک بود. نبود تهویه مناسب، عدم نورگیر در ساختمان، پوشش نامناسب محل خواب و استراحت افراد و بسیاری عوامل دیگر، شرایط را برای ابتلا به بیماری‌های گوناگون مهیا می‌کرد&lt;ref&gt;زمانی‌زاده، علی‌اصغر (1382). بررسی وضعیت اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق. تهران: سروش.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == [[بهداشت فردی و جمعی]] ==<br /> در [[اردوگاه]] های عراق هیچ‌گاه [[آب]] کافی وجود نداشت. در چنین محیطی که [[آب]] کافی برای سیراب کردن [[اسرا]] نبود، بهداشت و نظافت نمی‌تواند مفهومی داشته باشد. بسیار پیش می‌آمد که سربازان عراقی تعمداً [[آب]] را قطع می‌کردند. به‌عبارت‌دیگر، از آن به‌صورت ابزاری برای آزار و [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] [[اسرا]] استفاده می‌شد. علاوه‌بر‌آن، کم بودن تعداد حمام‌ها به نسبت جمعیت زیاد [[اسرا]] در هر [[اردوگاه]]، پایین بودن فشار [[آب]]، عدم دسترسی به مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده و... ازجمله مسائلی بود که نظافت [[اسرا]] را با مشکل روبه‌رو می‌کرد. این وضعیت به همراه شرایط فیزیکی و مکان زندگی افراد باعث شده بود تا اسرای ایرانی با شیوع انواع بیماری‌ها روبه‌رو شوند که ناشی از نبود حداقل [[شرایط بهداشتی اردوگاه ها|شرایط بهداشتی]] است.<br /> <br /> == [[بیماری های پوستی]] ==<br /> شیوع بیماری‌های پوستی از دیگر مشکلات بهداشتی در [[اردوگاه]] های [[اسرا]] بود. بیماری‌های قارچی و گال در همه اردوگاه‌ها گزارش شده است و اردوگاهی یافت نمی‌شد که اسرای ساکن در آن شیوع این بیماری‌ها را تجربه نکرده باشند. اسکان تعداد زیادی از اسرا در آسایشگاه‌ها یا سوله‌هایی که گنجایش آن تعداد اسیر را نداشت، محبوس کردن افراد در آسایشگاه‌ها به مدت طولانی، نبود وسایل لازم و [[آب]] برای استحمام و نظافت (شخصی و جمعی) باعث شده بود که این‌گونه بیماری‌ها شیوع پیدا کند. درمان این بیماری‌ها نیز خود مسئله‌ای بود. آنها معمولاً زیر بار وجود بیماری نمی‌رفتند تا اینکه اکثر افراد گرفتار می‌شدند و در این زمان از [[درمان بیماری|درمان]] نیز به‌صورت یک [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] استفاده می‌شد؛ برای مثال، افراد باید کاملاً لخت می‌شدند تا داروهای لازم را به آنها بدهند. این شرایط، باعث درگیری نیز بین [[اسرا]] و عراقی‌ها می‌شد. افراد را وادار می‌کردند که برهنه در مقابل نور مستقیم خورشید قرار گیرند. برخی افراد به‌جهت خلاصی از خارش مداوم ناشی از این بیماری، جوش‌ها را (که در بیماری گال بر روی پوست بدن ظاهر می‌شد) با آتش سیگار می‌سوزاندند.<br /> <br /> == آلودگی به شپش ==<br /> آلودگی به شپش در انسان به سه دسته تقسیم می‌شود: شپش سر، ‌تنه و دستگاه تناسلی. ابتلا به شپش تن نشان از نبود حداقل [[شرایط بهداشتی اردوگاه ها|شرایط بهداشتی]] است. نبود [[آب]] کافی برای استحمام، نداشتن زمان هواخوری و عدم امکان شستن و خشک‌کردن مناسب لباس‌ها، باعث گسترش سریع این بیماری در میان افراد می‌شد. این وضعیت در همه [[اردوگاه]] های [[اسرا]] اعم‌از مفقودین و ثبت‌نام‌شده گزارش شده است.<br /> <br /> == سل ==<br /> بیماری سل (ریوی) یکی دیگر از بیماری‌های خطرناک و شایع در میان اسرای ایرانی بود. ساعات کم هواخوری، جمعیت زیاد در آسایشگاه‌ها، نورگیر نبودن اکثر آسایشگاه‌ها، و تهویه نامناسب در آسایشگاه‌ها علل اصلی شیوع بیماری سل در میان اسرا بود. عامل دیگر در شیوع بیماری سل، ضعف جسمانی شدید اسرا بود که به‌سبب کمبود مواد غذایی و کاهش وزن شدید، به‌خصوص در سال اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، زمینه را برای ابتلا به این بیماری مهیا می‌ساخت.<br /> <br /> == اسهال ==<br /> ابتلا به اسهال، و بسیاری موارد تبدیل آن به اسهال خونی، امری شایع در [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;های اسرا بود. این موضوع در یکی دو سال اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، شایع‌تر بود. به‌علت بهداشت نامناسب [[آب]] و غذا و گاهی نیز بر اثر تعمدی که سربازان عراقی به‌کار می‌بردند، اسهال خونی شیوع پیدا می‌کرد. متأسفانه به‌سبب درمان نامناسب (در حقیقت، عدم درمان)، تعدادی از اسرا جان خود را از دست دادند. موارد مرگ بر اثر اسهال خونی در میان مفقودین بسیار زیاد بوده است؛ به‌علت نبود اطلاعات صحیح، [[آمار]] دقیق افرادی که جان خود را بر اثر این بیماری از دست دادند، در دست نیست. در چنین شرایط و زمانی‌که این بیماری بین افراد گسترش پیدا می‌کرد، عدم دسترسی به سرویس‌های بهداشتی وضع بسیار بغرنجی را به‌وجود می‌آورد و افراد مجبور بودند برای قضای حاجت از قوطی حلبی یا کیسه پلاستیکی و گاه لباس شخصی یا کیسه انفرادی استفاده کنند.<br /> <br /> == [[بیماری های دهان و دندان در دوران اسارت]] ==<br /> فقدان لوازم و وسایل بهداشتی و درمانی و همچنین سوءتغذیه، شرایط را برای ابتلا به انواع مختلف بیماری‌های دهان و دندان در میان اسرا به‌وجود آورده بود. یکی از این مشکلات بیماری «زخم زبان» بود که به‌سبب غذای نامناسب و کمبود ویتامین پدید می‌آمد. زخم‌های متعدد بر روی زبان ایجاد می‌شد که بسیار دردناک بود و مانع صحبت کردن و یا غذا خوردن افراد می‌شد.<br /> <br /> ==== ترمیم دندان‌ها ====<br /> در عموم [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;ها وسایل دندان‌پزشکی وجود نداشت و بیماران باید برای درمان به بیرون از [[اردوگاه]] اعزام می‌شدند. اعزام افراد به خارج از اردوگاه نیز نتیجه چندان مناسبی نداشت؛ خدمات دندان‌پزشکی، معمولاً به کشیدن دندان منحصر می‌شد و خبری از ترمیم دندان نبود. به‌سبب چنین شرایطی و عدم دسترسی به حداقل خدمات دندان‌پزشکی، خود اسرا راه‌هایی را برای درمان یا حداقل کاهش مشکلات دندان بچه‌ها در پیش گرفتند. دراین‌میان افرادی بودند که با استفاده از ابزار دست‌ساز خود و برخی وسایل به‌دست‌آمده از امکانات عراقی دست به ترمیم دندان‌های اسرا می‌زدند و برای خود اسم و رسمی پیدا كرده بودند. برای ترمیم قسمت خراب‌شده دندان و عصب‌کشی از یک سیخ ساخته‌شده از سیم‌خاردار استفاده می‌شد. نوک این سیم را به‌طریقی تیز می‌کردند، سپس آن را روی آتش می‌گرفتند تا کاملاً سرخ و به‌اصطلاح ضدعفونی شود و بعد آن را روی موضع خراب دندان قرار می‌دادند تا با سوزاندن نسج خراب دندان آن را ترمیم کند. سپس حفره دندانی تمیزشده را با زرورق پاکت سیگار پر می‌کردند تا ضمن پر کردن آن و جلوگیری از ورود مواد غذایی در آن، تا اندازه‌ای از پیشرفت پوسیدگی جلوگیری کنند. البته در حین انجام این اعمال (ترمیم، کشیدن دندان و غیره) که به دور از چشم عراقی‌ها صورت می‌گرفت، خبری از تزریق ماده بی‌حسی نبود.<br /> <br /> == [[روانپزشکی در دوران اسارت]] ==<br /> یکی از مباحث مهم در حیطه سلامت اسرای جنگی وضعیت بهداشت روانی این افراد است. شرایط سخت اسارت و انواع شکنجه‌های جسمی و روانی بدون شک تأثیر منفی بر سلامت این افراد داشته است. متأسفانه مطالعه و بررسی قابل قبولی در این زمینه صورت نگرفته است. بررسی معدود پژوهش‌های انجام‌شده در کشور از نیاز و توجه مسئولان امر به این موضوع دارد. «استرس پس از ضربه» از شایع‌ترین پیامدهای [[اسارت و اسیران|اسارت]] است که می‌تواند بیماری‌های خاصی را به دنبال داشته باشد. نکته بسیار مهمی که اینجا موضوعیت پیدا می‌کند و در دو دهه گذشته مورد توجه کارشناسان این حوزه در جهان قرار گرفته است، آسیب‌پذیری اعضای [[خانواده]] اسرا از وضعیت سلامت آنان است و دراین‌میان کودکان و فرزندان آنها بیشترین آسیب را از این ناحیه متحمل می‌شوند. اقدامات زیاد دیگری نیز ازسوی عراقی‌ها صورت می‌گرفت که می‌توانست به‌طرق مختلف سلامت اسرای ایرانی را به خطر بیندازد:<br /> <br /> * اصلاح اجباری صورت دو مرتبه در هفته انجام می‌گرفت؛ در سال اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، معمولاً تیغ به اندازه کافی در دسترس نبود و برای هر چند نفر فقط یک تیغ اختصاص داده می‌شد. این عمل می‌توانست منشأ انتقال بیماری باشد.<br /> * برخی سال‌ها عراقی‌ها اقدام به تزریق واکسن به اسرا می‌کردند. تزریق این واکسن باعث تب، کسالت و ضعف شدید می‌شد؛ به‌گونه‌ای‌که اکثر افراد به مدت سه چهار روز قادر به انجام فعالیت‌ها و کارهای روزمره خود نبودند. متأسفانه این تزریق دو سه روز قبل از عاشورا انجام می‌گرفت و باعث می‌شد تا حداکثر عوارض آن در روزهای تاسوعا و عاشورا تظاهر کند؛ بدین‌جهت در خاطرات اسرا عموماً از این واکسیناسیون به‌عنوان آمپول ضدعاشورا نام برده شود. شایان ذکر است که در این واکسیناسیون از یک سرنگ برای تزریق به ده دوازده نفر استفاده می‌شد.<br /> <br /> بررسی معدودی در این زمینه انجام شده است، اما آنچه همین بررسی‌های محدود نشان می‌دهد آن است که سلامت عمومی [[اسرا]] چندان مناسب نیست و شرایط سخت [[اسارت و اسیران|اسارت]] آثار نامطلوبی بر ابعاد مختلف زندگی این افراد داشته است. شاید ذکر این جمله از سربازان عراقی، که اسرای ایرانی به‌دفعات در خاطراتشان بیان كرده‌اند، بر آنچه بیان شد صحّه می‌گذارد: «ما تا اندازه‌ای به شما (اسرای ایرانی) رسیدگی می‌کنیم که هنگام [[تبادل اسیران|تبادل اسرا]]، یک فرد را به‌عنوان اسیر زنده تحویل ایران دهیم.» نکته دیگری که جای بسی تأمل دارد شرکت و مباشرت پزشکان عراقی در [[شکنجه]] اسرای ایرانی است. برخی از این افراد در درمان [[اسرا]] ضربات کابل و [[زندان انفرادی]] را نسخه می‌کردند. کشیدن دندان‌های سالم، به‌جای دندان خراب، شکستن دندان‌ها و درمان غلط نیز از دیگر اقدامات آنها بود. البته در‌این‌میان بودند پزشکانی که به دور از مسائل دیگر به طبابت می‌پرداختند و هر آنچه که می‌توانستند برای [[اسرا]] انجام می‌دادند، هر چند این افراد در اقلیت بودند. <br /> <br /> == نیز نگاه كنید به ==<br /> <br /> * [[تغذیه]]<br /> * [[آب]]<br /> * [[شست‌وشو و حمام]]<br /> * [[بیماری‌های روحی‌روانی]]<br /> * [[بهداشت فردی و جمعی]]<br /> * [[بیماری های دهان و دندان در دوران اسارت]]<br /> * [[روانپزشکی در دوران اسارت]]<br /> * [[بیماری های شایع دوران اسارت]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == برای مطالعه بیشتر ==<br /> بنشاخته، مجید (1386). مهمان فشنگ‌های جنگی. تهران:سوره مهر.<br /> <br /> سلیمان‌زاده، محمد (1389). حدیث غربت. تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان.]<br /> <br /> عیسی‌مراد، ابوالقاسم (1385). روان‌شناسی اسارت. تهران: نورالثقلین.<br /> <br /> یکتایی، اسماعیل (1370). بازداشتگاه تکریت 11. تهران: حوزه هنری.<br /> <br /> Khaji A. (2007). Pediculosis: a health problem in the camps of the Iranian former prisoners of war in Iraq. Rev Saude Publication; 41(3): 482-3.<br /> <br /> Khaji A. (2009). Mortality of the Iranian ex-prisoners of war in Iraqi detention camps (1980-1990). Arch Iran Med. Mar;12(2): 140-4.<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> علی خاجی<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> خاجی، علی (بی‌تا). &quot;بهداشت و درمان&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&amp;veaction=edit&amp;section=15 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=]<br /> [[index.php?title=رده:بهداشت و درمان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%A8&diff=12318 بهداشت آب 2026-11-08T17:21:36Z <p>Marjan-khanlari: /* استناد به این مقاله */</p> <hr /> <div>'''سلامتی انسان‌ها ارتباط مستقیم با [[آب]] سالم و بهداشتی دارد. نبود [[آب]] سالم در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها باعث بروز بیماری و آلودگی محیط می‌شد''': <br /> <br /> «در شهر العماره، ما را درون سوله‌هایی تنگ جا دادند. عراقی‌ها لوله تانکر [[آب]] را در سوله آوردند و روی زمین گذاشتند، شیر آن را باز کردند که اسیران تشنه از آن [[آب]] بیاشامند. در آن [[آب]]، خون جنازه دوستان شهیدمان دیده می‌شد. همچنین ادرار بچه‌ها و سیمان و خاک هم با [[آب]] قاطی شده بود&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> عطایی&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; چنین گفته است: &lt;blockquote&gt;«[[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های واقع در رمادی، که در معرض توفان‌های شن و خاک سیاه قرار داشت، به‌طور دایم با کمبود [[آب]] مواجه بودند و [[آب]] مصرفی هم آلوده و غیربهداشتی و دارای درصد بالایی از مواد معدنی بود... این دو امر، باعث بروز بیماری‌های پوستی، التهاب و عفونت کلیه و مثانه و رسوب سنگی در آنها شده بود.»&lt;/blockquote&gt;رحمانیان&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;در مورد [[اردوگاه موصل 4]]، چنین بیان کرده است: &lt;blockquote&gt;«[[آب]] لوله‌ها زنگ‌زده بود. بچه‌ها با خوردن آن [[آب]] زرد و زنگ‌زده تا یک ماه به اسهال مبتلا شدند.»&lt;/blockquote&gt;سالمی‌نژاد&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; بیان می‌کند که&lt;blockquote&gt;[[آب|آب‌ها]] آهک داشتند و چون [[آب]] آهک‌دار، صابون و کف را به‌خوبی پاک نمی‌کند، [[اسیران جنگ|اسیران]] پودر شوینده را در [[آب]] می‌ریختند و از آن به‌جای صابون استفاده می‌کردند و چون [[آب]] کافی برای [[شست‌وشو و حمام|شست‌وشو]] وجود نداشت، صابون و پودر رختشویی به‌خوبی از روی سطوح بدن پاک نمی‌شد و همین امر، به‌مرور زمان عوارضی را برای بدن به همراه داشت و سبب بروز [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی می‌شد.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == آلودگی [[آب]] ==<br /> به‌علت آلودگی [[آب]]، بیماری‌های پوستی نیز به شکل‌های عجیب و ناشناخته‌ای ازجمله قارچ‌های پوستی، دمل‌های چرکی بزرگ و... در میان [[اسیران جنگ|اسیران]] شایع بود. پزشکان متخصص [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، با تأكید بر آلودگی [[آب]] مصرفی، چند نوع از این بیماری‌ها را ناشناخته معرفی کردند؛ همچنین بیماری‌های انگلی، اسهال و تهوع ناشی از [[آب]] آلوده نیز در میان [[اسیران جنگ|اسیران]]، به‌وفور شایع بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.<br /> <br /> گاه استفاده از وسایل دیگری غیر از لیوان سبب بروز [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] در [[اسیران جنگ|اسیران]] می‌شد: «در روزهای آغازین [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] پوتین ظرف [[آب]] ما بود. آنهایی که می‌توانستند به مجروحان کمک کنند، با پوتین [[آب]] می‌آوردند. همین‌ها گاهی لباس خود را خیس می‌کردند و بقیه با مکیدن آن، کمی از عطش خود را برطرف می‌کردند&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.» <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آب]]<br /> * [[شست‌وشو و حمام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> سهیلا علی ین<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> علی‌ین، سهیلا (بی‌تا). :بهداشت آب&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%A8&amp;veaction=edit&amp;section=3 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> <br /> [[رده:بهداشت آب]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%A8&diff=12317 بهداشت آب 2026-11-08T17:21:19Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div>'''سلامتی انسان‌ها ارتباط مستقیم با [[آب]] سالم و بهداشتی دارد. نبود [[آب]] سالم در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها باعث بروز بیماری و آلودگی محیط می‌شد''': <br /> <br /> «در شهر العماره، ما را درون سوله‌هایی تنگ جا دادند. عراقی‌ها لوله تانکر [[آب]] را در سوله آوردند و روی زمین گذاشتند، شیر آن را باز کردند که اسیران تشنه از آن [[آب]] بیاشامند. در آن [[آب]]، خون جنازه دوستان شهیدمان دیده می‌شد. همچنین ادرار بچه‌ها و سیمان و خاک هم با [[آب]] قاطی شده بود&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;رحمانیان، عبدالمجید (1390). [[تنفس ممنوع(کتاب)|تنفس ممنوع]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> عطایی&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;عطایی، سیامک (1389). [[سفر به شهر آزادی]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; چنین گفته است: &lt;blockquote&gt;«[[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های واقع در رمادی، که در معرض توفان‌های شن و خاک سیاه قرار داشت، به‌طور دایم با کمبود [[آب]] مواجه بودند و [[آب]] مصرفی هم آلوده و غیربهداشتی و دارای درصد بالایی از مواد معدنی بود... این دو امر، باعث بروز بیماری‌های پوستی، التهاب و عفونت کلیه و مثانه و رسوب سنگی در آنها شده بود.»&lt;/blockquote&gt;رحمانیان&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;در مورد [[اردوگاه موصل 4]]، چنین بیان کرده است: &lt;blockquote&gt;«[[آب]] لوله‌ها زنگ‌زده بود. بچه‌ها با خوردن آن [[آب]] زرد و زنگ‌زده تا یک ماه به اسهال مبتلا شدند.»&lt;/blockquote&gt;سالمی‌نژاد&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1389). [[دانستنی های آزادگان(کتاب)|دانستنی‌های آزادگان]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].&lt;/ref&gt; بیان می‌کند که&lt;blockquote&gt;[[آب|آب‌ها]] آهک داشتند و چون [[آب]] آهک‌دار، صابون و کف را به‌خوبی پاک نمی‌کند، [[اسیران جنگ|اسیران]] پودر شوینده را در [[آب]] می‌ریختند و از آن به‌جای صابون استفاده می‌کردند و چون [[آب]] کافی برای [[شست‌وشو و حمام|شست‌وشو]] وجود نداشت، صابون و پودر رختشویی به‌خوبی از روی سطوح بدن پاک نمی‌شد و همین امر، به‌مرور زمان عوارضی را برای بدن به همراه داشت و سبب بروز [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی می‌شد.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == آلودگی [[آب]] ==<br /> به‌علت آلودگی [[آب]]، بیماری‌های پوستی نیز به شکل‌های عجیب و ناشناخته‌ای ازجمله قارچ‌های پوستی، دمل‌های چرکی بزرگ و... در میان [[اسیران جنگ|اسیران]] شایع بود. پزشکان متخصص [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، با تأكید بر آلودگی [[آب]] مصرفی، چند نوع از این بیماری‌ها را ناشناخته معرفی کردند؛ همچنین بیماری‌های انگلی، اسهال و تهوع ناشی از [[آب]] آلوده نیز در میان [[اسیران جنگ|اسیران]]، به‌وفور شایع بود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.<br /> <br /> گاه استفاده از وسایل دیگری غیر از لیوان سبب بروز [[بیماری های شایع دوران اسارت|بیماری]] در [[اسیران جنگ|اسیران]] می‌شد: «در روزهای آغازین [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] پوتین ظرف [[آب]] ما بود. آنهایی که می‌توانستند به مجروحان کمک کنند، با پوتین [[آب]] می‌آوردند. همین‌ها گاهی لباس خود را خیس می‌کردند و بقیه با مکیدن آن، کمی از عطش خود را برطرف می‌کردند&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.» <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آب]]<br /> * [[شست‌وشو و حمام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> سهیلا علی ین<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> علی‌ین، سهیلا (بی‌تا). :بهداشت آب&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%A8&amp;veaction=edit&amp;section=3 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[index.php?title=رده:بهداشت آب]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D9%82%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%B9%D9%84%DB%8C&diff=12316 بهارستانی، قنبرعلی 2026-11-08T17:14:53Z <p>Marjan-khanlari: /* زندگینامه */</p> <hr /> <div><br /> {{Infobox|title=قنبرعلی بهارستانی|header1=مشخصات|label2=نام و نام خانوادگی|data2=قنبرعلی بهارستانی|caption=قنبرعلی بهارستانی که از کم‌سن‌ترین اسیر اردوگاه موصل بود|label3=تاریخ تولد|data3=18 اردیبهشت 1348|label4=تاریخ اسارت|data4=26 مهر 1359|label5=تاریخ آزادی|data5=4 بهمن 1363|image=[[پرونده:بهارستانی.jpg]]|label6=تاریخ وفات|data6=26 خرداد 1398}}<br /> '''قنبرعلی بهارستانی که از کم‌سن‌ترین اسیر [[اردوگاه]] موصل بود.'''<br /> <br /> == زندگینامه ==<br /> در تاریخ 18 اردیبهشت 1348 در آبادان متولد شد.<br /> <br /> او شش برادر و سه خواهر داشت. با نزدیک شدن نیروهای دشمن به شهر آبادان، [[خانواده]] بهارستانی مجبور به مهاجرت شد: «با حمله عراق به ایران و گلوله‌باران آبادان، همراه با پدر و مادر و خواهر و برادران کوچک‌ترم به اصفهان رفتیم. آن زمان یکی از برادرانم، به نام غلامعلی سرباز ژاندارمری بود و سه برادر دیگرم به نام‌های کرمعلی، حسنعلی و محمدعلی نیز در جبهه خرمشهر و آبادان می‌جنگیدند. پس از اسکان خانواده در خانه یکی از اقوام در شهر داران، من و پدرم به آبادان برگشتیم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;به یاد زندگی اسرای ایرانی در عراق (۱۵ آبان 1395). قابل بازیابی از https://azadeganirankhabar.ir/127612&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> == شرح حال [[اسارت و اسیران|اسارت]] ==<br /> آنها در نزدیکی آبادان در حلقه محاصره دشمن افتادند: «وقتی به جاده اهواز-آبادان رسیدیم، متوجه شدیم که شهر محاصره شده است. اما تصمیم گرفتیم به‌هر‌شکل ممکن، خودمان را به آبادان برسانیم. ازآنجاکه هیچ خودرویی به آبادان نمی‌رفت، پیاده از جاده ماهشهر به‌سمت آبادان حرکت کردیم. در ده کیلومتری آبادان، داخل صندوق‌عقب ماشینی که به آنجا می‌رفت، نشستیم. جاده بسته شده بود و ماشین از جاده خاکی حرکت می‌کرد. در نزدیکی شهر، یکی از تانک‌های دشمن راه ما را سد کرد و نیروهای عراقی ماشین را به رگبار بستند&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> به‌این‌ترتیب قنبرعلی یازده ساله و پدرش در تاریخ 26 مهر 1359 به اسارت دشمن درآمدند: «نگاه كردم دیدم عراقی‌ها در جاده هستند. در‌همین‌حال، یك سرباز عراقی قدبلند تفنگش را به‌طرفم گرفت و با انگشت به من اشاره كرد كه بروم جلو. مانده بودم چه كار كنم. دیدم همه دست‌هایشان را بالا گرفته‌اند و جلو می‌روند&lt;ref&gt;نیری، حسین (1386). بزرگمرد کوچک. تهران: سوره مهر، ص. 43.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> آنها را ابتدا به اردوگاه تنومه بردند: «عراقی‌ها از جثه نحیف و سن كم من متعجب بودند. وقتی من در چهره سرهنگ نگاه می‌كردم، احساس می‌كردم، واقعاً ناراحت شده كه چرا مرا [[اسیران جنگ|اسیر]] گرفته‌اند و به اینجا آورده‌اند. تا ۶ ماه مادر و خواهرانم از [[اسارت و اسیران|اسارت]] ما اطلاع نداشتند تا اینکه برای آنها [[نامه]] نوشتم و خبر اسارت خودم و پدر را به آنها دادم&lt;ref&gt;نیری، حسین (1386). بزرگمرد کوچک. تهران: سوره مهر، ص. 51.&lt;/ref&gt;.»<br /> <br /> «روزهای اول [[اسارت و اسیران|اسارت]]، برای من خیلی سخت بود و دلم برای مادر و خواهر و برادرانم تنگ شده بود. بعد از مدتی که اسرای بسیجی، که سن آنها ۱۵ یا ۱۶ سال بود، به اردوگاه ما منتقل شدند، همراه با آنها تیم فوتبال نوجوانان تشکیل دادیم و با دیگر [[اسرا]] مسابقه می‌دادیم.» او در آنجا، شاهد [[شکنجه]] اسرای ایرانی بود: «عراقی‌ها جوان‌های آسایشگاه را جدا می‌كردند و به باد [[شکنجه در اسارت|شكنجه]] می‌گرفتند. جوان‌ها را می‌زدند تا حساب كار دست بقیه بیاید. هر روز، بر تعداد [[اسرا]] افزوده می‌شد. اسرایی كه بیشترشان شخصی بودند. بیماری‌های عفونی بین [[اسرا]] شایع شده و كیفیت و مقدار كم غذاها، بسیاری را بیمار و مریض كرده بود&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.»<br /> <br /> «بعد از مدتی، ما را به اردوگاه موصل منتقل کردند. من کم‌سن‌ترین اسیر و پدرم مسن‌ترین اسیر [[اردوگاه]] بودیم و [[اسرا]] همیشه از ما حمایت می‌کردند&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.» <br /> <br />  مدتی بعد برادرش، غلامعلی، هم به آنها ملحق شد: «یکی از روزها وقتی چند نفر از اسرای اردوگاه رمادی به [[اردوگاه]] ما منتقل شدند، پدرم از زبان یکی از آنها شنید که برادرم نیز به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمده است. پدر بلافاصله با [[صلیب سرخ]] صحبت کرد و از آنها خواست با توجه به کم‌سن بودن من اجازه بدهند برادرم نیز به این [[اردوگاه]] منتقل شود تا در کنار من باشد. با موافقت آنها برادرم غلامعلی که سرباز ژاندارمری بود و در محاصره دشمن به [[اسارت و اسیران|اسارت]] درآمده بود، به [[اردوگاه]] ما منتقل شد&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» <br /> <br /> «با آمدن برادر، زندگی قنبرعلی هم نظم بهتری می‌گیرد و خواندن درس، ‌نهج‌البلاغه و قرآن را با جدیت بیشتری پی می‌گیرد&lt;ref&gt;نیری، حسین (1386). بزرگمرد کوچک. تهران: سوره مهر، ص. 64.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> سن‌وسال کم و جثّه کوچک قنبرعلی، گاهی باعث کمک به سایر [[اسرا]] می‌شد: «یک روز بعثی‌ها تصمیم گرفتند به اسرای ایرانی [[آب]] ندهند و آنها را داخل آسایشگاه‌ها محبوس کنند. ازآنجایی‌که من کم‌سن بودم و پدرم نیز سن زیادی داشت، ما را از آسایشگاه بیرون آوردند و [[آب]] در اختیارمان قرار دادند. می‌خواستم هرطور شده، به دیگر [[اسرا]] [[آب]] برسانم. مخفیانه شلنگ [[آب]] را دور کمرم بستم و ازآنجایی‌که جثه کوچکی داشتم، خودم را از میان نرده‌ها داخل آسایشگاه رساندم تا بچه‌ها بتوانند از [[آب]] استفاده کنند&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.» شنیدن خبر آزادی خرمشهر یکی از [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] به‌یادماندنی قنبرعلی در [[دوران اسارت سید آزادگان|دوران اسارت]] بود: «آزادسازی خرمشهر یك روز خاطره‌انگیز برای آزادگان بود. عراقی‌ها از شدت عصبانیت، آزادگان را كتك می‌زدند و آنها خوشحال از آزادی خرمشهر پس از كتك خوردن، به همدیگر «قبول باشد» ‌می‌گفتند&lt;ref&gt;نیری، حسین (1386). بزرگمرد کوچک. تهران: سوره مهر، ص. 73.&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> قنبرعلی و پدرش بعد از چهار سال [[اسارت و اسیران|اسارت]] در اردوگاه موصل عراق، سرانجام در 1363 به میهن بازگشتند: «در تاریخ 4 بهمن 1363 من به‌خاطر کمی سن و پدرم به‌سبب کهولت سن، با اسرای عراقی معاوضه و ازطریق خاک ترکیه به ایران برگشتیم. بعد از آزادی، متوجه شدم که دو تن از برادرانم در جبهه‌های آبادان و خرمشهر شهید شده‌اند. برادر دیگرم هم که اسیر بود، در 1369 به میهن بازگشت&lt;ref&gt;سخنرانی جناب آقای قنبرعلی بهارستانی؛ جوان‌ترین رزمنده‌ای كه اسیر دشمن شد، جانباز، برادر دو شهید، فرزند آزاده «فایل صوتی» (۲۵ مرداد ۱۳۹۱). قابل بازیابی از [https://Www.leader.ir/fa/media/play/8756 www.leader.ir/fa/media/play/8756]&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> او پس از بازگشت به ایران، ادامه تحصیل داد و چندی بعد راهی جبهه شد: «به مدت دو سال در مدرسه راهنمایی شهید بهشتی داران تحصیل کردم و اواخر سال 1364 پس از گذراندن دوره [[آموزش]] امدادگری رزمی، عازم جبهه شدم.»<br /> <br /> قنبرعلی پس از شش ماه حضور در جبهه در تاریخ 1365/4/18 در عملیات فاو مجروح و به افتخار جانبازی نائل شد: «در محور خورعبدالله فاو در خط مقدم حضور داشتم. آتش سنگین عراق روی فاو بود. نزدیک [[نماز]] ظهر، منطقه را بیشتر بمباران کردند. من به همراه شهید علی جزینی، که از بچه‌های درچه اصفهان گردان امیرالمومنین&lt;sup&gt;(ع)&lt;/sup&gt; بود، تازه از کمین برگشته بودیم. عراقی‌ها فاصله‌ای از ما نداشتند. یک لحظه متوجه شدیم که مورد هدف آنهاییم و آن نقطه‌ای را که ما بودیم با خمپاره ۶۰ زدند. من و جزینی کنار هم ایستاده بودیم. علی بدون هیچ حرف و ناله‌ای، روی زمین افتاد و شهید شد. بعد از افتادن علی، من نیز پشت‌سرش افتادم و فکر می‌کردم پایم قطع شده. آن لحظه واقعاً نمی‌دانستم چه اتفاقی برایم افتاده. همه‌جا پر از گردوخاک و سروصدا بود و عراقی‌ها کل خط را می‌زدند. بچه‌هایی که در سنگر بودند، به ما اشاره کردند که به‌سمت آنها برویم. به‌شدت مجروح شده بودم. به‌زحمت خودم را تا نزدیکی‌های سنگر رساندم. بچه‌ها دستم را گرفتند و به داخل سنگر کشیدند... بعد از چهار ماه با ویلچر از [[بیمارستان]] مرخص شدم. پس از ادامه درمان با عصا راه افتادم. وقتی متوجه شدم که دیگر نمی‌توانم به جبهه بروم، تصمیم گرفتم درس بخوانم. دوره تحصیلی متوسطه را در دبیرستان شهدای مهران اصفهان گذراندم و در رشته ریاضی‌فیزیک دیپلم گرفتم؛ سپس در آزمون دانشگاه شرکت کردم و چون به استخدام سازمان بیمه خدمات درمانی درآمده بودم، کارشناسی پرستاری گرفتم. پس از آنکه بیمه از وزارت بهداشت جدا شد، من هم از بیمه جدا شدم و دفتر پیشخوان خدمات دولت راه‌اندازی کردم و مشغول کار شدم&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;یک جانباز فریدنی: جنگ تحمیلی برای همه مردم دانشگاه بزرگی است (6 خرداد 1394). قابل بازیابی از http://diareaghvam.ir/37515&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> == خاطره دیدار با رهبر انقلاب ،حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ==<br /> بهارستانی در 1391 با گروهی از آزادگان به دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، نائل شد و در پایان سخنرانی کوتاهی، درخواست خود را مطرح کرد: «گفتم آقا اگر اجازه بدهید می‌خواهم به نیابت از همه آزادگان و جانبازان خدمت برسم و عبای شما را ببوسم. صدای صلوات همه، مهر تأییدی بر درخواست من زد و آقا هم قبول کردند. وقتی که دست و عبای آقا را بوسیدم، انگار در بهشت سیر می‌کردم. حضرت آقا منشأ خیر و برکت برای کشور است. نماز جماعت به امامت آقا و صرف افطار با حضور ایشان، لذت این دیدار را دو چندان نمود&lt;ref&gt;خاطره‌ای از دیدار جانباز هفتاد درصد اصفهانی و جوان‌ترین آزاده دفاع مقدس شهرستان فریدن با مقام معظم رهبری (۱۰ مرداد ۱۳۹۶). قابل بازیابی از <br /> <br /> http://isfahan.navideshahed.com/fa/news/407095&lt;/ref&gt;.» <br /> <br /> به‌نظر قنبرعلی بهارستانی «[[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] هرچند خیلی سخت بود و خسارات جانی و مالی فراوانی به همراه داشت، ولی برای همه مردم دانشگاه بزرگی است&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.» <br /> <br /> == وفات ==<br /> این آزاده [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]] روز 26 خرداد 1398 در اثر سكته دار فانی را وداع كرد.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[اردوگاه]]<br /> * [[اسیران نوجوان و جوان]]<br /> * [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> حسین عبدی<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> عبدی، حسین (بی‌تا). &quot;قنبرعلی بهارستانی&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل بازیابی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D9%82%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%B9%D9%84%DB%8C&amp;veaction=edit&amp;section=1 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:افراد (آزاده‌ها)]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF_%D9%88_%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%AB%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=12315 بنیاد شهید و امور ایثارگران 2026-11-08T17:00:07Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div>بنیاد شهید و امور ایثارگران، نهادی است انقلابی که در اجرای فرمان رهبر کبیر و بنیانگذر جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (رضوان‌الله تعالی علیه) در تاریخ 22 اسفند 1358 و در پی موافقت مقام معظم رهبری مبنی بر ادغام سه نهاد انقلابی [[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]]، [https://rch.ac.ir/article/Details/11757 سازمان جانبازان انقلاب اسلامی] و [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان]] تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است که امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیردولتی و در چهارچوب  اساسنامه و آیین‌نامه‌های مربوطه زیر نظر رییس‌جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.<br /> == اساسنامه ==<br /> قانون اصلاح قانون اساسنامه [[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]] مصوب 1377<br /> <br /> ماده 1- درماده (1) قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی مصوب‌1377 عبارت «[[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]]» به عبارت «بنیاد شهید و امور ایثارگران» تغییر می‌یابد و بعد از عبارت«درتاریخ 22 اسفند 1358» عبارت «ودرپی‌موافقت مقام معظم رهبری مبنی برادغام سه نهاد انقلابی بنیاد شهید انقلاب اسلامی، سازمان جانبازان انقلاب اسلامی وستاد رسیدگی به امور آزادگان» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 2- ماده(3) قانون فوق و بندهای آن به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در بند (1) ماده (3) بعد از واژه «شهادت» عبارت «و ایثار» اضافه می‌شود.<br /> <br /> ب - در بند(2) ماده (3) بعد از عبارت«شهیدان انقلاب اسلامی» عبارت «و ایثارگران» اضافه می شود.<br /> <br /> ج - بند(3) ماده (3) به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «3 ـ اعتلاء معرفت و تعهد جامعه در قبال ارزشهای فرهنگ ایثار و شهادت و بالا بردن تعهد آنان نسبت به رعایت شأن، حق، حرمت، منزلت جامعه هدف و [[خانواده]] آنان»<br /> <br /> د- در بند (4) ماده (3) و همچنین در كلیه مواد عبارت«شاهد، خانواده‌های معظم شاهد و نظایر آن» به عبارت «جامعه هدف» اصلاح می شود.<br /> <br /> ماده3 ـ ماده (4) قانون به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «ماده 4 ـ در این اساسنامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به كار می رود:<br /> <br /> الف – جامعه هدف: خانواده‌های شاهد، جانبازان، آزادگان و خانواده‌های آنان.<br /> <br /> ب ـ خانواده های شاهد: پدر، مادر، همسر و فرزند شهید، مفقودالاثر و اسیر.<br /> <br /> ج ـ خانواده جانباز و آزاده : همسر، فرزند و والدین تحت تكفل.<br /> <br /> تبصره 1 ـ تعیین مصادیق عملی شهید، مفقودالاثر، جانباز، آزاده و اسیر در چهارچوب قوانین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بر اساس آئین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط [[وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح]] با همكاری بنیاد و ستاد كل نیروهای مسلح تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> تبصره 2 ـ كلیه كسانی كه تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد به عنوان شهید، جانباز و یا آزاده شناخته شده اند همچنان از خدمات مربوط برخوردار خواهند بود.»<br /> <br /> ماده 4- ماده(5) قانون به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در ماده (5) بعد از عبارت«امام خمینی رضوان الله تعالی علیه» عبارت «وفرامین و تدابیر مقام معظم رهبری » اضافه می شود.<br /> <br /> ب - در بند«الف» ماده (5) بعد از عبارت«درقبال شهادت» عبارت «و ایثار» و بعد از كلمه «روحیه» عبارت «ایثارگری و» اضافه می شود و در بند(ب) ماده(5) عبارت«در قبال شهید» به عبارت«در قبال شهداء و ایثارگری» تغییر می‌یابد.<br /> <br /> ج - متن زیر به عنوان تبصره به جزء (4) بند (ب) ماده (5) اضافه می شود:<br /> <br /> «تبصره ـ نحوه و ضوابط اجراء این بند به موجب آئین‌نامه‌ای كه بنا به پیشنهاد بنیاد و با هماهنگی ستاد كل نیروهای مسلح و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه و به تصویب هیأت وزیران می رسد تعیین خواهد شد.»<br /> <br /> د – در جزء(4) بند(ب) ماده(5) بعد از عبارت«آثار شهداء»عبارت«و ایثارگران» اضافه می‌شود.<br /> <br /> هـ - در جزء(1) بند(ج) ماده (5) قبل از عبارت «نظارت در جهت ایجاد تسهیلات» عبارت «ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به جامعه هدف و» اضافه و عبارت«فرزندان شاهد» به عبارت«فرزندان آنان» اصلاح می شود.<br /> <br /> و - در جزء(1) بند(ج) ماده (5) عبارت «ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همكاری مراجع ذی ربط » حذف می شود.<br /> <br /> ز - در ماده(5) ردیفهای سوم و چهارم جزء(2) بند(ج) حذف و متن زیر اضافه می‌شود:<br /> <br /> «ـ تأمین بهداشت، درمان، مسكن، بیمه عمر، حوادث و بازنشستگی و نیازهای معیشتی با حفظ عزت، كرامت ، شأن و جایگاه آنان. »<br /> <br /> ح – متن زیر به عنوان جزء ششم بند(ب) ماده (5) اضافه می‌شود:<br /> <br /> «ـ توانمندسازی فردی و جمعی آحاد جامعه هدف به منظور ایفاء نقش و رسالت مطلوب و مؤثر در مدیریت اداری و سیاسی كشور.<br /> <br /> ط - متن زیر به انتهای جزء (2) بند (ج) ماده (5) اضافه می شود:<br /> <br /> «ـ توجه خاص به امور فرزندان معلول، والدین از كارافتاده و همسران غیر مزدوج شهداء.<br /> <br /> ـ بسترسازی برای حضور فیزیكی فعال و مؤثر جانبازان در عرصه اجتماعی و پیش‌بینی امكانات خاص در معابر، اماكن عمومی و اداری، فضاها و وسایط نقلیه عمومی در سطح شهرها و كشور.»<br /> <br /> ی - در ردیف اول جزء(3)بند(ج) ماده(5) عبارت«صغار شاهد» به عبارت «صغار و محجورین جامعه هدف» اصلاح گردید.<br /> <br /> ك - در انتهای جزء(3) بند(ج)ماده (5) عبارت«به منظور وكالت خانواده های محترم شاهد»به عبارت«به عنوان وكیل در دعاوی جهت دفاع و استیفای حقوق جامعه هدف» اصلاح می شود.<br /> <br /> ل - به انتهای پاراگراف اول جزء(4)بند(ج) ماده (5) عبارت «و توسعه منابع مالی به منظور ایجاد پشتوانه های مادی برای فعالیتهای محوله» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 5 - متن زیر به عنوان بند(4) به ماده (6) قانون اضافه می شود:<br /> <br /> «4ـ كلیه اموال و داراییها، مالكیتها و امكانات بنیاد شهید، ستاد رسیدگی به امور آزادگان و اموال و داراییهایی كه از بنیاد مستضعفان با اذن مقام معظم رهبری منتقل می‌شود.»<br /> <br /> ماده 6 - در بند (4) ماده (7) قانون بعد از كلمه «كمكهای» عبارت «بنیاد مستضعفان و سایر» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 7- ماده(9) قانون و تبصره‌آن به شرح زیر اصلاح می گردد:<br /> <br /> الف – در بند(3) ماده یادشده بعد از عبارت«رئیس بنیاد» عبارت «به عنوان نایب رئیس هیأت امناء» اضافه و عبارت«یك نفر» در بند (4) به عبارت«دونفر» و در بند(5) عبارت «رئیس سازمان بر[[نامه]] و بودجه» حذف و در بند(6) عبارت«دونفر» به عبارت«سه نفر» اصلاح و عبارت«وزراء رفاه و تأمین اجتماعی و بهداشت، درمان و [[آموزش]] پزشكی» به عنوان بند(7) به ماده یادشده اضافه می‌شود. و عبارت«به پیشنهاد بنیاد» به‌عبارت«به پیشنهاد رئیس بنیاد» تغییر می‌یابد.<br /> <br /> ب - تبصره ماده (9) به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «تبصره ـ یكی از معاونان بنیاد بنا به پیشنهاد رئیس بنیاد و تأیید رئیس هیأت امناء به عنوان دبیر جلسه بدون حق رأی شركت خواهد كرد. »<br /> <br /> ماده 8- در بند(3) ماده(10) قانون بعد از كلمه «سالانه» كلمه «تشكیلات» اضافه و بندهای زیر به عنوان بندهای(7)،(8)،(9) و (10) به ماده یادشده اضافه می‌شود:<br /> <br /> «7 ـ بررسی و تأیید تغییرات و اصلاحات اساسنامه پس از أخذ موافقت مقام‌معظم‌رهبری به منظور طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 8 ـ  تصویب آئین نامه‌های مالی و معاملاتی بنیاد در حدود قوانین ومقررات.<br /> <br /> 9 ـ تصویب ضوابط سرمایه گذاری شركتهای وابسته.<br /> <br /> 10 ـ سیاستگذاری نحوه اداره و اتخاذ تصمیم در رابطه با نحوه اداره و مصرف درآمدهای حاصل از فروش آن قسمت از اموال و املاك بنیاد و فعالیتهای اقتصادی سازمانهای وابسته كه شرعاً تصرف در آنها با اذن ولی فقیه می باشد براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری در جهت اهداف عالیه بنیاد.<br /> <br /> تبصره ـ دستورالعمل نحوه تشكیل جلسات و تصمیم‌گیری در اولین جلسه هیأت امناء بنا به پیشنهاد رئیس بنیاد به تصویب هیأت امناء خواهد رسید.»<br /> <br /> ماده 9- ماده(11) قانون و بندهای آن به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در بند(1) ماده (11) بعد از كلمه «جامعه» عبارت «و ارائه آن به هیأت امناء» اضافه و عبارت «به هیأت امناء» حذف می شود.<br /> <br /> ب - در بند(2) ماده (11) كلمه «برنامه ریزی» به عبارت«نظارت بر» اصلاح می‌شود.<br /> <br /> ج - بند(5) ماده(11) حذف شد.<br /> <br /> ماده 10- درانتهای بند(3) ماده(12) قانون عبارت«و پایان دادن به دعاوی از طریق مصالحه و یا ارجاع به داوری با رعایت قوانین» اضافه و در بند(4) ماده یادشده عبارت «و ایجاد واحدهای جدید یا انحلال و تجزیه یا ادغام واحدهای تابع بنیاد كه ضروری تشخیص داده شده است با رعایت قوانین و مقررات مربوط» حذف و بندهای زیر به عنوان بندهای (5) تا (11) به ماده یادشده اضافه می شود:<br /> <br /> «5 ـ اتخاذ تصمیم در مورد سرمایه گذاری از محل منابع در اختیار بنیاد در چهارچوب سیاستهای مصوب هیأت امناء.<br /> <br /> 6 – تهیه پیش نویس آئین نامه ها و ارائه آنها به هیأت امناء جهت طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 7 – بررسی و ارائه پیشنهاد اصلاح و یا تغییر مواد اساسنامه به هیأت امناء جهت طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 8 – تهیه تشكیلات تفصیلی بنیاد و تصویب در هیأت امناء.<br /> <br /> 9 – انعقاد هرگونه قرارداد و تغییر و تبدیل و یا فسخ و اقاله آن و خرید و فروش و معاوضه اموال و ماشین آلات و برگزاری مناقصه و مزایده در حدود آئین‌نامه‌های مالی و معاملاتی.<br /> <br /> 10 ـ قبول اموال واحدهای اقتصادی و سهام یا سهام الشركه به نحوی كه متضمن صرفه و صلاح بنیاد باشد.<br /> <br /> 11 ـ تأسیس، ادغام، انحلال یا واگذاری شركتها و واحدهای اقتصادی بنیاد در چهارچوب قوانین و مقررات و مصوبات هیأت امناء.<br /> <br /> تبصره ـ رئیس بنیاد می‌تواند با حفظ مسؤولیت، بخشی از وظایف و اختیارات خود را به هر یك از كاركنان تفویض نماید».<br /> <br /> ماده 11-  ماده (14) قانون به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «ماده 14 ـ رئیس بنیاد موظف است ظرف چهار ماه پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه مقررات اداری و استخدامی بنیاد و سایر آئین‌نامه‌های مورد نیاز برای اجراء این اساسنامه حسب مورد اقدام و جهت تصویب به هیأت وزیران ارائه نماید.»<br /> <br /> ماده 12- متن زیر به عنوان ماده(15) به قانون الحاق و شماره مواد (15) و (16) به ترتیب به (16) و (17) اصلاح می‌شود:<br /> <br /> «ماده 15ـ انتقال كاركنان رسمی بنیاد كه تا پایان سال 1383 به استخدام درآمده‌اند و مأموریت آنها به سایر دستگاهها و نهادهای دولتی و یا عمومی با رعایت مقررات مربوط به كاركنان دولت مجاز است.<br /> <br /> قانون فوق مشتمل بر دوازده ماده در جلسه علنی روز یكشنبه مورخ هجدهم فروردین‌ماه یكهزار و سیصد و هشتاد و هفت مجلس شورای اسلامی ‌تصویب و در تاریخ 4/2/1387 به تأیید شورای نگهبان رسید.<br /> == قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی ==<br /> ====‌فصل اول - كلیات====<br /> ‌ماده 1 - بنیاد شهید انقلاب اسلامی - كه از این پس دراین اساسنامه به اختصار &quot;‌بنیاد&quot; نامیده می‌شود - نهادی است انقلابی كه در اجرای فرمان‌رهبر كبیر و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی رضوان‌ا...‌ تعالی‌علیه در تاریخ 1358.12.22 تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی‌و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیر دولتی و در چهارچوب این اساسنامه و آئین‌نامه‌های‌مربوطه زیر نظر رئیس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.<br /> <br /> ‌ماده 2 - مدت فعالیت بنیاد از تاریخ تأسیس نامحدود است. انحلال یا خاتمه آن با نظر مقام معظم رهبری می‌باشد.<br /> ====‌فصل دوم - اهداف و وظایف ====<br /> ‌ماده 3 - اهداف بنیاد عبارتند از:<br /> <br /> 1 - احیاء، حفظ و ترویج فرهنگ شهادت در جامعه<br /> <br /> 2 - زنده نگهداشتن یاد و نام شهیدان انقلاب اسلامی و حفظ آثار آنها<br /> <br /> 3 - تجلیل، تكریم ، صیانت و حمایت از خانواده‌های معظم شاهد<br /> <br /> 4 - تلاش برای استفاده از امكانات عمومی جامعه و نظام و نیز بهره‌گیری از سرمایه و دارایی بنیاد برای رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های‌معظم شاهد<br /> <br /> ‌ماده 4 - منظور از شهید در این قانون ، كسی است كه جان خود را در راه انقلاب اسلامی و حفظ دستاوردهای آن و یا دفاع از كیان جمهوری اسلامی‌ایران در مقابل تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار نثار نموده و یا می‌نماید.<br /> <br /> ‌ضوابط تعیین مصادیق عملی شهید و خانواده‌های شاهد بموجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط بنیاد و ستادكل نیروهای مسلح و وزارت اطلاعات‌تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.<br /> <br /> ‌تبصره - كلیه كسانی كه تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد، شهید شناخته شده‌اند همچنان شهید محسوب خواهند شد.<br /> <br /> ‌ماده 5 - اهم وظایف بنیاد علاوه بر اجرا و پیگیری دستورات و فرمانهای حضرت امام خمینی رضوان‌الله تعالی علیه در رابطه با خانواده‌های معظم‌شاهد، از جمله فرمان ده ماده‌ای مورخ 1358.12.22 عبارتند از:<br /> ====‌الف - در قبال شهادت:====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش به منظور تبیین مفهوم و فلسفه جهاد و شهادت و ایثار، احیا، حفظ و ترویج فرهنگ و روحیه شهادت طلبی در جامعه به عنوان‌والاترین ارزش الهی از طریق:<br /> <br /> 1- بسیج كلیه امكانات نظام و جامعه اسلامی به ویژه نهادهای فرهنگی، اجتماعی، هنری، آموزشی و وسایل ارتباط جمعی<br /> <br /> 2- شناسایی و تقویت و ترویج عوامل و موجبات رشد و توسعه فرهنگ شهادت‌طلبی<br /> <br /> 3- بررسی و شناسایی عوامل بازدارنده و مخرب فرهنگ شهادت و ایثارگری و تلاش در امحاء و رفع آنها<br /> ====ب - در قبال شهید:====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش برای تجلیل و تكریم از مقام والای شهدا و بزرگداشت و زنده نگه‌داشتن یاد و خاطره آنان از طریق:<br /> <br /> 1- برگزاری مراسم یادبود با الهام از مكتب عاشورای حسینی و بااستفاده از مناسبتهای ملی و مذهبی.<br /> <br /> 2- حفظ قداست و منزلت گلزار شهدا و محور قراردادن این مراكز در برگزاری مراسم رسمی و مردمی و پیگیری مرمت و ارایه خدمات شایسته به‌مراكز مذكور توسط شهرداریها و سایر نهادهای ذیربط براساس ضوابطی كه بنیاد اعلام می‌كند.<br /> <br /> 3- پی‌گیری نامگذاری معابر، میادین، مراكز فرهنگی، اجتماعی و سایر اماكن عمومی و ملی به‌نام مبارك شهدا و نصب یادمانها از طریق‌دستگاههای ذیربط.<br /> <br /> 4- جمع‌آوری و حفظ و نگهداری و معرفی آثار فرهنگی، ادبی، هنری، وصایا و دیگر آثار شهدا.<br /> <br /> 5- تشویق و ترغیب و حمایت از جامعه فرهنگی، آموزشی، هنری و اندیشمندان، ادبا و نویسندگان در ثبت، تبیین و معرفی ویژگیها، سیره معنوی‌و فضایل اسوه‌های شهادت و ایثار.<br /> ====ج - در قبال خانواده‌های شاهد:====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش برای صیانت و رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های شاهد در زمینه‌های:<br /> =====1- امور فرهنگی - آموزشی=====<br /> - پیگیری و نظارت امور فرهنگی، تربیتی و آموزشی فرزندان شاهد و زمینه‌سازی رشد و تعالی فكری، روحی، اخلاقی و تحصیلی آنها از طریق:<br /> <br /> - تهذیب و كسب معنویت اسلامی و ارتقای معرفت دینی و بهره‌وركردن استعدادهای الهی آنان.<br /> <br /> - نظارت درجهت ایجاد تسهیلات لازم برای ارتقای علمی، تحقیقی، آموزشی و مهارتهای فكری و تخصصی و پرورش جسمی فرزندان شاهد در تمام‌مراحل و مقاطع تحصیلی به بهترین وجه با همكاری مراجع ذیربط.<br /> <br /> - تقویت روحیه خدمت به &quot;‌اسلام ناب محمدی&quot; در خانواده‌های معظم شاهد.<br /> <br /> - ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همكاری مراجع ذیربط.<br /> =====2- امور معیشتی و رفاهی =====<br /> ‌تلاش در جهت خود اتكایی اقتصادی و تأمین اجتماعی و رفاهی خانواده‌های شاهد از قبیل:<br /> <br /> - فراهم‌سازی تسهیلات و ارایه حمایتهای لازم و آموزشهای تخصصی، فنی و حرفه‌ای و نیز جلب مشاركت كلیه سازمانها و دستگاههای ذیربط جهت‌ایجاد [[اشتغال]] مفید برای خانواده‌های شاهد.<br /> <br /> - تأمین و پرداخت حقوق، مستمری و مزایای خانواده‌های شاهد مشمول و دارای شرایط در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط مربوط.<br /> <br /> - تأمین مسكن همسر و فرزندان تحت پوشش فاقد مسكن و یا دارای مسكن نامناسب با كمك خانواده شاهد و مراجع ذیربط.<br /> <br /> - تأمین خدمات درمانی همسر، فرزندان و والدین شاهد تحت پوشش با همكاری دستگاههای ذیربط.<br /> <br /> - ارایه خدمات و تسهیلات در زمینه ازدواج فرزندان و همسران شاهد.<br /> <br /> - پیگیری و انجام اقدامات ممكن درجهت ارایه خدمات و تسهیلات و مساعدتهای لازم به والدین معظم شاهد.<br /> =====3- امور حقوقی و قضایی=====<br /> ‌تلاش درجهت حل و فصل امور حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد با همكاری مراجع ذیربط از طریق:<br /> <br /> - پیشنهاد و همكاری با مراجع قضایی در تعیین، نصب و عزل قیم و امین و مراقبت بر اعمال آنها، همچنین مراقبت بر اعمال اولیا، اوصیا، قیمها و‌حضانت‌كنندگان از صغار شاهد و رسیدگی به اختلافها در امر حضانت فرزندان و ارایه راه حل به محاكم.<br /> <br /> - مساعدت و همكاری با مراجع ذیربط درجهت تبدیل و تغییر در اموال و دارایی صغار شاهد در راستای مصالح و غبطه آنان برحسب موازین شرعی و‌درصورت لزوم پی‌گیری به منظور حل و فصل اختلافات مربوط تا صدور حكم قطعی.<br /> <br /> - درخواست تنفیذ وصیتنامه عادی شهدا ازمحاكم ذیصلاح و پی‌گیری امور مربوط به انحصار وراثت و مراقبت بر احصار و تحریم ماترك شاهد و تقویم‌و نگهداری حساب اموال صغار و محجورین و معاضدت حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد درصورت ضرورت.<br /> <br /> - شركت كارشناسان حقوقی بنیاد در محاكم ذیصلاح به منظور وكالت خانواده‌های محترم شاهد در دعاوی مربوطه بنا به درخواست آنان.<br /> =====4- امور اقتصادی=====<br /> - اداره و بهره‌برداری مطلوب از اموال و داراییهای تحت پوشش بنیاد.<br /> <br /> - بكارگیری مطلوب پس‌اندازها، اموال و داراییهای فرزندان شاهد - كه دراختیار بنیاد است - برای تأمین آینده اقتصادی آنها و جلوگیری از كاهش ارزش‌داراییها.<br /> <br /> ‌تبصره - ضوابط تنظیم و صدور احكام كارگزینی و تشخیص افراد تحت تكفل شاهد بموجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط بنیاد و سازمان امور‌اداری و استخدامی تهیه و به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> ==‌فصل سوم - اموال، داراییها و منابع مالی==<br /> =====‌ماده 6 - اموال و داراییهای بنیاد عبارت است از:=====<br /> 1- كلیه اموال منقول و غیرمنقول، سهام، اوراق بهادار، وجوه نقد و دیگر داراییهایی كه به حكم محاكم به تملك بنیاد درآمده یا در می‌آید.<br /> <br /> 2- كلیه اموال، داراییهایی كه از طرف دولت دراختیار بنیاد قرار می‌گیرد.<br /> <br /> 3- اموال و داراییهایی كه از طرف اشخاص حقیقی و حقوقی به بنیاد اهدا می‌شود.<br /> ====‌ماده 7 - منابع مالی بنیاد عبارتند از:====<br /> 1- كمكهای مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 2- كمكها و اعتبارات مصوب در بودجه عمومی كشور.<br /> <br /> 3- درآمدهای حاصل از فعالیتهای اقتصادی بنیاد.<br /> <br /> 4- هدایا و كمكهای اشخاص حقیقی و حقوقی.<br /> ==‌فصل چهارم - اركان==<br /> =====‌ماده 8 - اركان بنیاد عبارتند از:=====<br /> 1- هیأت امنا<br /> <br /> 2- نماینده ولی‌فقیه در بنیاد (‌درصورت معرفی معظم‌له)<br /> <br /> 3- رئیس بنیاد<br /> =====‌ماده 9 - هیأت امنای بنیاد مركب از هفت نفر به‌شرح زیر است:=====<br /> - رییس جمهور به عنوان رییس هیأت امنا<br /> <br /> - نماینده ولی‌فقیه در بنیاد (‌درصورت تعیین)<br /> <br /> - رییس بنیاد<br /> <br /> - یك نفر از وزراء فرهنگی به انتخاب رئیس جمهور<br /> <br /> - رییس سازمان برنامه و بودجه.<br /> <br /> - دو نفر از شخصیتها و افراد بصیر در امور فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ازمیان خانواده شهدا به پیشنهاد بنیاد و تایید رئیس جمهور<br /> <br /> ‌تبصره - رییس بنیاد دبیر هیأت امنا خواهد بود.<br /> =====‌ماده 10 - وظایف و اختیارات هیأت امنا به شرح زیر است:=====<br /> 1- پی‌گیری اوامر و رهنمودهای ابلاغی مقام معظم رهبری<br /> <br /> 2- تصویب خط مشی‌ها و سیاستهای كلی<br /> <br /> 3- تصویب برنامه و بودجه سالانه<br /> <br /> 4- تصویب صورت حساب عملكرد سالانه<br /> <br /> 5- ارایه گزارش عملكرد سالانه بنیاد به مقام معظم رهبری و كسب رهنمودهای لازم<br /> <br /> 6- تصویب سایر موضوعاتی كه توسط رئیس بنیاد برای تحقق اهداف بنیاد ارایه می‌شود<br /> =====‌ماده 11 - اهم وظایف نماینده ولی فقیه درصورت تعیین به شرح زیر می‌باشد: =====<br /> 1 - پیشنهاد سیاستهای لازم برای حفظ و ترویج فرهنگ شهادت‌طلبی و ایثار در جامعه، جهت تصویب به هیأت امناء.<br /> <br /> 2 - برنامه‌ریزی امور فرهنگی خانواده‌های شاهد و حفظ و تعمیق و ترویج فرهنگ شهادت و ایثار در جامعه و نظارت بر اجرای آن.<br /> <br /> 3 - تطبیق دستورالعملها و آیین‌نامه‌های داخلی با موازین شرعی و رهنمودهای ابلاغی مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 4 - اعمال اختیارات شرعی تفویض شده از سوی مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 5 - سیاستگزاری نحوه اداره و اتخاذ تصمیم در رابطه با نحوه اداره و مصرف درآمدهای حاصله از فروش آن قسمت از اموال و املاك بنیاد و فعالیتهای‌اقتصادی سازمانهای وابسته كه شرعا تصرف در آنها با اذن ولی فقیه می‌باشد براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری مدظله در جهت تحقق اهداف‌عالیه بنیاد.<br /> <br /> 6 - ارایه برنامه‌های عقیدتی - سیاسی جهت رشد و ارتقاء خصوصیات فكری و اخلاقی خدمتگزاران خانواده‌های شاهد و ارتقاء جو معنوی بنیاد.<br /> <br /> 7 - نظارت بر حسن جریان امور بنیاد.<br /> <br /> ‌ماده 12 - رئیس بنیاد بالاترین مقام اجرایی بنیاد است كه به پیشنهاد رئیس‌جمهور و تایید مقام معظم رهبری با حكم رئیس‌جمهور به‌مدت چهار‌سال منصوب و مسوولیت اداره امور بنیاد و اجرای برنامه‌ها را برعهده خواهد داشت و اهم وظایف او به شرح زیر است:<br /> <br /> 1- تهیه، تدوین و پیشنهاد خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی، برنامه و بودجه سالانه، صورتهای مالی و گزارش عملكرد سالانه بنیاد به هیأت امنا برای‌اقدام لازم.<br /> <br /> 2- تنظیم و تدوین آیین‌نامه‌های لازم و همچنین پیشنهاد اصلاح تشكیلات جهت تصویب به مراجع ذیربط.<br /> <br /> 3- نمایندگی بنیاد در كلیه امور حقوقی و نزد كلیه مراجع اعم از قضایی، اداری و قانونگذاری و طرح و اقامه دعاوی و دفاع و جوابگویی به هرگونه‌دعاوی حقوقی، جزایی و اداری به طرفیت از بنیاد و انجام سایر فعالیتهای لازم برای استیفای حقوق بنیاد با حق تعیین وكیل یا نماینده و تفویض‌اختیارات لازم به‌آنان برای انجام امور محول.<br /> <br /> 4- انجام كلیه امور مالی، اداری، فرهنگی و اجتماعی، ازجمله عزل و نصب مدیران و صدور دستورالعملها و بخشنامه‌های لازم همچنین گشایش انواع‌حسابهای بانكی، انجام هر نوع معامله و هرگونه ارتباط با مؤسسات و سازمانهای دولتی، غیردولتی و اشخاص حقیقی یا حقوقی و ایجاد واحدهای‌جدید یا انحلال و تجزیه یا ادغام واحدهای تابع بنیاد كه ضروری تشخیص داده شده است با رعایت قوانین و مقررات مربوط.<br /> ==‌فصل پنجم - امور مالی و اداری==<br /> ‌ماده 13 - بودجه تفصیلی بنیاد هر سال براساس اعتبارات و كمكهای مصوب از محل بودجه كل كشور و سایر منابع یادشده در ماده (7) این‌اساسنامه تنظیم و پس از تصویب هیأت امنا به‌مورد اجرا گذارده می‌شود.<br /> <br /> ‌تبصره - اعتبارات مربوط به بودجه عمومی هرسال در قالب طرح و برنامه و به‌صورت كمك در بودجه كل كشور منظور می‌شود.<br /> <br /> ‌ماده 14 - امور مالی و معاملاتی بنیاد تابع آیین‌نامه خاصی است كه ظرف (3) ماه از تاریخ تصویب این اساسنامه توسط رئیس بنیاد تهیه و‌به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> ‌ماده 15 - مقررات اداری و استخدامی بنیاد ظرف (3) ماه پس از تصویب این اساسنامه در چهارچوب قانون نظام هماهنگ پرداخت بنا به پیشنهاد‌مشترك بنیاد و سازمان امور اداری و استخدامی كشور به‌تصویب هیأت وزیران می‌رسد.<br /> <br /> ‌ماده 16 - كلیه قوانین و مقررات مغایر با این اساسنامه لغو می‌گردد.<br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]]<br /> [[رده:ستاد رسیدگی به امور آزادگان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12314 بنیاد شهید انقلاب اسلامی 2026-11-08T16:59:23Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div><br /> بنیاد شهید و امور ایثارگران، نهادی است انقلابی که در اجرای فرمان رهبر کبیر و بنیانگذر جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (رضوان‌الله تعالی علیه) در تاریخ 22 اسفند 1358 و در پی موافقت مقام معظم رهبری مبنی بر ادغام سه نهاد انقلابی بنیاد شهید انقلاب اسلامی، سازمان جانبازان انقلاب اسلامی و [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان]] تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است که امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیردولتی و در چهارچوب  اساسنامه و آیین‌نامه‌های مربوطه زیر نظر رییس‌جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.<br /> <br /> == اساسنامه ==<br /> قانون اصلاح قانون اساسنامه [[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]] مصوب 1377<br /> <br /> ماده 1- درماده (1) قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی مصوب‌1377 عبارت «[[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]]» به عبارت «بنیاد شهید و امور ایثارگران» تغییر می‌یابد و بعد از عبارت«درتاریخ 22 اسفند 1358» عبارت «ودرپی‌موافقت مقام معظم رهبری مبنی برادغام سه نهاد انقلابی بنیاد شهید انقلاب اسلامی، سازمان جانبازان انقلاب اسلامی وستاد رسیدگی به امور آزادگان» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 2- ماده(3) قانون فوق و بندهای آن به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در بند (1) ماده (3) بعد از واژه «شهادت» عبارت «و ایثار» اضافه می‌شود.<br /> <br /> ب - در بند(2) ماده (3) بعد از عبارت«شهیدان انقلاب اسلامی» عبارت «و ایثارگران» اضافه می شود.<br /> <br /> ج - بند(3) ماده (3) به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «3 ـ اعتلاء معرفت و تعهد جامعه در قبال ارزشهای فرهنگ ایثار و شهادت و بالا بردن تعهد آنان نسبت به رعایت شأن، حق، حرمت، منزلت جامعه هدف و [[خانواده]] آنان»<br /> <br /> د- در بند (4) ماده (3) و همچنین در كلیه مواد عبارت«شاهد، خانواده‌های معظم شاهد و نظایر آن» به عبارت «جامعه هدف» اصلاح می شود.<br /> <br /> ماده3 ـ ماده (4) قانون به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «ماده 4 ـ در این اساسنامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به كار می رود:<br /> <br /> الف – جامعه هدف: خانواده‌های شاهد، جانبازان، آزادگان و خانواده‌های آنان.<br /> <br /> ب ـ خانواده های شاهد: پدر، مادر، همسر و فرزند شهید، مفقودالاثر و اسیر.<br /> <br /> ج ـ خانواده جانباز و آزاده : همسر، فرزند و والدین تحت تكفل.<br /> <br /> تبصره 1 ـ تعیین مصادیق عملی شهید، مفقودالاثر، جانباز، آزاده و اسیر در چهارچوب قوانین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بر اساس آئین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط [[وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح]] با همكاری بنیاد و ستاد كل نیروهای مسلح تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> تبصره 2 ـ كلیه كسانی كه تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد به عنوان شهید، جانباز و یا آزاده شناخته شده اند همچنان از خدمات مربوط برخوردار خواهند بود.»<br /> <br /> ماده 4- ماده(5) قانون به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در ماده (5) بعد از عبارت«امام خمینی رضوان الله تعالی علیه» عبارت «وفرامین و تدابیر مقام معظم رهبری » اضافه می شود.<br /> <br /> ب - در بند«الف» ماده (5) بعد از عبارت«درقبال شهادت» عبارت «و ایثار» و بعد از كلمه «روحیه» عبارت «ایثارگری و» اضافه می شود و در بند(ب) ماده(5) عبارت«در قبال شهید» به عبارت«در قبال شهداء و ایثارگری» تغییر می‌یابد.<br /> <br /> ج - متن زیر به عنوان تبصره به جزء (4) بند (ب) ماده (5) اضافه می شود:<br /> <br /> «تبصره ـ نحوه و ضوابط اجراء این بند به موجب آئین‌نامه‌ای كه بنا به پیشنهاد بنیاد و با هماهنگی ستاد كل نیروهای مسلح و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه و به تصویب هیأت وزیران می رسد تعیین خواهد شد.»<br /> <br /> د – در جزء(4) بند(ب) ماده(5) بعد از عبارت«آثار شهداء»عبارت«و ایثارگران» اضافه می‌شود.<br /> <br /> هـ - در جزء(1) بند(ج) ماده (5) قبل از عبارت «نظارت در جهت ایجاد تسهیلات» عبارت «ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به جامعه هدف و» اضافه و عبارت«فرزندان شاهد» به عبارت«فرزندان آنان» اصلاح می شود.<br /> <br /> و - در جزء(1) بند(ج) ماده (5) عبارت «ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همكاری مراجع ذی ربط » حذف می شود.<br /> <br /> ز - در ماده(5) ردیفهای سوم و چهارم جزء(2) بند(ج) حذف و متن زیر اضافه می‌شود:<br /> <br /> «ـ تأمین بهداشت، درمان، مسكن، بیمه عمر، حوادث و بازنشستگی و نیازهای معیشتی با حفظ عزت، كرامت ، شأن و جایگاه آنان. »<br /> <br /> ح – متن زیر به عنوان جزء ششم بند(ب) ماده (5) اضافه می‌شود:<br /> <br /> «ـ توانمندسازی فردی و جمعی آحاد جامعه هدف به منظور ایفاء نقش و رسالت مطلوب و مؤثر در مدیریت اداری و سیاسی كشور.<br /> <br /> ط - متن زیر به انتهای جزء (2) بند (ج) ماده (5) اضافه می شود:<br /> <br /> «ـ توجه خاص به امور فرزندان معلول، والدین از كارافتاده و همسران غیر مزدوج شهداء.<br /> <br /> ـ بسترسازی برای حضور فیزیكی فعال و مؤثر جانبازان در عرصه اجتماعی و پیش‌بینی امكانات خاص در معابر، اماكن عمومی و اداری، فضاها و وسایط نقلیه عمومی در سطح شهرها و كشور.»<br /> <br /> ی - در ردیف اول جزء(3)بند(ج) ماده(5) عبارت«صغار شاهد» به عبارت «صغار و محجورین جامعه هدف» اصلاح گردید.<br /> <br /> ك - در انتهای جزء(3) بند(ج)ماده (5) عبارت«به منظور وكالت خانواده های محترم شاهد»به عبارت«به عنوان وكیل در دعاوی جهت دفاع و استیفای حقوق جامعه هدف» اصلاح می شود.<br /> <br /> ل - به انتهای پاراگراف اول جزء(4)بند(ج) ماده (5) عبارت «و توسعه منابع مالی به منظور ایجاد پشتوانه های مادی برای فعالیتهای محوله» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 5 - متن زیر به عنوان بند(4) به ماده (6) قانون اضافه می شود:<br /> <br /> «4ـ كلیه اموال و داراییها، مالكیتها و امكانات بنیاد شهید، ستاد رسیدگی به امور آزادگان و اموال و داراییهایی كه از بنیاد مستضعفان با اذن مقام معظم رهبری منتقل می‌شود.»<br /> <br /> ماده 6 - در بند (4) ماده (7) قانون بعد از كلمه «كمكهای» عبارت «بنیاد مستضعفان و سایر» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 7- ماده(9) قانون و تبصره‌آن به شرح زیر اصلاح می گردد:<br /> <br /> الف – در بند(3) ماده یادشده بعد از عبارت«رئیس بنیاد» عبارت «به عنوان نایب رئیس هیأت امناء» اضافه و عبارت«یك نفر» در بند (4) به عبارت«دونفر» و در بند(5) عبارت «رئیس سازمان بر[[نامه]] و بودجه» حذف و در بند(6) عبارت«دونفر» به عبارت« سه نفر» اصلاح و عبارت«وزراء رفاه و تأمین اجتماعی و بهداشت، درمان و [[آموزش]] پزشكی» به عنوان بند(7) به ماده یادشده اضافه می‌شود. و عبارت«به پیشنهاد بنیاد» به‌عبارت«به پیشنهاد رئیس بنیاد» تغییر می‌یابد.<br /> <br /> ب - تبصره ماده (9) به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «تبصره ـ یكی از معاونان بنیاد بنا به پیشنهاد رئیس بنیاد و تأیید رئیس هیأت امناء به عنوان دبیر جلسه بدون حق رأی شركت خواهد كرد. »<br /> <br /> ماده 8- در بند(3) ماده(10) قانون بعد از كلمه «سالانه» كلمه «تشكیلات» اضافه و بندهای زیر به عنوان بندهای(7)،(8)،(9) و (10) به ماده یادشده اضافه می‌شود:<br /> <br /> «7 ـ بررسی و تأیید تغییرات و اصلاحات اساسنامه پس از أخذ موافقت مقام‌معظم‌رهبری به منظور طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 8 ـ  تصویب آئین نامه‌های مالی و معاملاتی بنیاد در حدود قوانین ومقررات.<br /> <br /> 9 ـ تصویب ضوابط سرمایه گذاری شركتهای وابسته.<br /> <br /> 10 ـ سیاستگذاری نحوه اداره و اتخاذ تصمیم در رابطه با نحوه اداره و مصرف درآمدهای حاصل از فروش آن قسمت از اموال و املاك بنیاد و فعالیتهای اقتصادی سازمانهای وابسته كه شرعاً تصرف در آنها با اذن ولی فقیه می باشد براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری در جهت اهداف عالیه بنیاد.<br /> <br /> تبصره ـ دستورالعمل نحوه تشكیل جلسات و تصمیم‌گیری در اولین جلسه هیأت امناء بنا به پیشنهاد رئیس بنیاد به تصویب هیأت امناء خواهد رسید.»<br /> <br /> ماده 9- ماده(11) قانون و بندهای آن به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در بند(1) ماده (11) بعد از كلمه «جامعه» عبارت «و ارائه آن به هیأت امناء» اضافه و عبارت «به هیأت امناء» حذف می شود.<br /> <br /> ب - در بند(2) ماده (11) كلمه «برنامه ریزی» به عبارت«نظارت بر» اصلاح می‌شود.<br /> <br /> ج - بند(5) ماده(11) حذف شد.<br /> <br /> ماده 10- درانتهای بند(3) ماده(12) قانون عبارت«و پایان دادن به دعاوی از طریق مصالحه و یا ارجاع به داوری با رعایت قوانین» اضافه و در بند(4) ماده یادشده عبارت «و ایجاد واحدهای جدید یا انحلال و تجزیه یا ادغام واحدهای تابع بنیاد كه ضروری تشخیص داده شده است با رعایت قوانین و مقررات مربوط» حذف و بندهای زیر به عنوان بندهای (5) تا (11) به ماده یادشده اضافه می شود:<br /> <br /> «5 ـ اتخاذ تصمیم در مورد سرمایه گذاری از محل منابع در اختیار بنیاد در چهارچوب سیاستهای مصوب هیأت امناء.<br /> <br /> 6 – تهیه پیش نویس آئین نامه ها و ارائه آنها به هیأت امناء جهت طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 7 – بررسی و ارائه پیشنهاد اصلاح و یا تغییر مواد اساسنامه به هیأت امناء جهت طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 8 – تهیه تشكیلات تفصیلی بنیاد و تصویب در هیأت امناء.<br /> <br /> 9 – انعقاد هرگونه قرارداد و تغییر و تبدیل و یا فسخ و اقاله آن و خرید و فروش و معاوضه اموال و ماشین آلات و برگزاری مناقصه و مزایده در حدود آئین‌نامه‌های مالی و معاملاتی.<br /> <br /> 10 ـ قبول اموال واحدهای اقتصادی و سهام یا سهام الشركه به نحوی كه متضمن صرفه و صلاح بنیاد باشد.<br /> <br /> 11 ـ تأسیس، ادغام، انحلال یا واگذاری شركتها و واحدهای اقتصادی بنیاد در چهارچوب قوانین و مقررات و مصوبات هیأت امناء.<br /> <br /> تبصره ـ رئیس بنیاد می‌تواند با حفظ مسؤولیت، بخشی از وظایف و اختیارات خود را به هر یك از كاركنان تفویض نماید».<br /> <br /> ماده 11-  ماده (14) قانون به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «ماده 14 ـ رئیس بنیاد موظف است ظرف چهار ماه پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه مقررات اداری و استخدامی بنیاد و سایر آئین‌نامه‌های مورد نیاز برای اجراء این اساسنامه حسب مورد اقدام و جهت تصویب به هیأت وزیران ارائه نماید.»<br /> <br /> ماده 12- متن زیر به عنوان ماده(15) به قانون الحاق و شماره مواد (15) و (16) به ترتیب به (16) و (17) اصلاح می‌شود:<br /> <br /> «ماده 15ـ انتقال كاركنان رسمی بنیاد كه تا پایان سال 1383 به استخدام درآمده‌اند و مأموریت آنها به سایر دستگاهها و نهادهای دولتی و یا عمومی با رعایت مقررات مربوط به كاركنان دولت مجاز است.<br /> <br /> قانون فوق مشتمل بر دوازده ماده در جلسه علنی روز یكشنبه مورخ هجدهم فروردین‌ماه یكهزار و سیصد و هشتاد و هفت مجلس شورای اسلامی ‌تصویب و در تاریخ 4/2/1387 به تأیید شورای نگهبان رسید.<br /> <br /> == قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی ==<br /> <br /> ==== ‌فصل اول - كلیات ====<br /> ‌ماده 1 - بنیاد شهید انقلاب اسلامی - كه از این پس دراین اساسنامه به اختصار &quot;‌بنیاد&quot; نامیده می‌شود - نهادی است انقلابی كه در اجرای فرمان‌رهبر كبیر و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی رضوان‌ا...‌ تعالی‌علیه در تاریخ 1358.12.22 تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی‌و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیر دولتی و در چهارچوب این اساسنامه و آئین‌نامه‌های‌مربوطه زیر نظر رئیس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.<br /> <br /> ‌ماده 2 - مدت فعالیت بنیاد از تاریخ تأسیس نامحدود است. انحلال یا خاتمه آن با نظر مقام معظم رهبری می‌باشد.<br /> <br /> ==== ‌فصل دوم - اهداف و وظایف ====<br /> ‌ماده 3 - اهداف بنیاد عبارتند از:<br /> <br /> 1 - احیاء، حفظ و ترویج فرهنگ شهادت در جامعه<br /> <br /> 2 - زنده نگهداشتن یاد و نام شهیدان انقلاب اسلامی و حفظ آثار آنها<br /> <br /> 3 - تجلیل، تكریم ، صیانت و حمایت از خانواده‌های معظم شاهد<br /> <br /> 4 - تلاش برای استفاده از امكانات عمومی جامعه و نظام و نیز بهره‌گیری از سرمایه و دارایی بنیاد برای رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های‌معظم شاهد<br /> <br /> ‌ماده 4 - منظور از شهید در این قانون ، كسی است كه جان خود را در راه انقلاب اسلامی و حفظ دستاوردهای آن و یا دفاع از كیان جمهوری اسلامی‌ایران در مقابل تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار نثار نموده و یا می‌نماید.<br /> <br /> ‌ضوابط تعیین مصادیق عملی شهید و خانواده‌های شاهد بموجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط بنیاد و ستادكل نیروهای مسلح و وزارت اطلاعات‌تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.<br /> <br /> ‌تبصره - كلیه كسانی كه تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد، شهید شناخته شده‌اند همچنان شهید محسوب خواهند شد.<br /> <br /> ‌ماده 5 - اهم وظایف بنیاد علاوه بر اجرا و پیگیری دستورات و فرمانهای حضرت امام خمینی رضوان‌الله تعالی علیه در رابطه با خانواده‌های معظم‌شاهد، از جمله فرمان ده ماده‌ای مورخ 1358.12.22 عبارتند از:<br /> <br /> ==== ‌الف - در قبال شهادت: ====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش به منظور تبیین مفهوم و فلسفه جهاد و شهادت و ایثار، احیا، حفظ و ترویج فرهنگ و روحیه شهادت طلبی در جامعه به عنوان‌والاترین ارزش الهی از طریق:<br /> <br /> 1- بسیج كلیه امكانات نظام و جامعه اسلامی به ویژه نهادهای فرهنگی، اجتماعی، هنری، آموزشی و وسایل ارتباط جمعی<br /> <br /> 2- شناسایی و تقویت و ترویج عوامل و موجبات رشد و توسعه فرهنگ شهادت‌طلبی<br /> <br /> 3- بررسی و شناسایی عوامل بازدارنده و مخرب فرهنگ شهادت و ایثارگری و تلاش در امحاء و رفع آنها<br /> <br /> ==== ب - در قبال شهید: ====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش برای تجلیل و تكریم از مقام والای شهدا و بزرگداشت و زنده نگه‌داشتن یاد و خاطره آنان از طریق:<br /> <br /> 1- برگزاری مراسم یادبود با الهام از مكتب عاشورای حسینی و بااستفاده از مناسبتهای ملی و مذهبی.<br /> <br /> 2- حفظ قداست و منزلت گلزار شهدا و محور قراردادن این مراكز در برگزاری مراسم رسمی و مردمی و پیگیری مرمت و ارایه خدمات شایسته به‌مراكز مذكور توسط شهرداریها و سایر نهادهای ذیربط براساس ضوابطی كه بنیاد اعلام می‌كند.<br /> <br /> 3- پی‌گیری نامگذاری معابر، میادین، مراكز فرهنگی، اجتماعی و سایر اماكن عمومی و ملی به‌نام مبارك شهدا و نصب یادمانها از طریق‌دستگاههای ذیربط.<br /> <br /> 4- جمع‌آوری و حفظ و نگهداری و معرفی آثار فرهنگی، ادبی، هنری، وصایا و دیگر آثار شهدا.<br /> <br /> 5- تشویق و ترغیب و حمایت از جامعه فرهنگی، آموزشی، هنری و اندیشمندان، ادبا و نویسندگان در ثبت، تبیین و معرفی ویژگیها، سیره معنوی‌و فضایل اسوه‌های شهادت و ایثار.<br /> <br /> ==== ج - در قبال خانواده‌های شاهد: ====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش برای صیانت و رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های شاهد در زمینه‌های:<br /> <br /> ===== 1- امور فرهنگی - آموزشی =====<br /> - پیگیری و نظارت امور فرهنگی، تربیتی و آموزشی فرزندان شاهد و زمینه‌سازی رشد و تعالی فكری، روحی، اخلاقی و تحصیلی آنها از طریق:<br /> <br /> - تهذیب و كسب معنویت اسلامی و ارتقای معرفت دینی و بهره‌وركردن استعدادهای الهی آنان.<br /> <br /> - نظارت درجهت ایجاد تسهیلات لازم برای ارتقای علمی، تحقیقی، آموزشی و مهارتهای فكری و تخصصی و پرورش جسمی فرزندان شاهد در تمام‌مراحل و مقاطع تحصیلی به بهترین وجه با همكاری مراجع ذیربط.<br /> <br /> - تقویت روحیه خدمت به &quot;‌اسلام ناب محمدی&quot; در خانواده‌های معظم شاهد.<br /> <br /> - ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همكاری مراجع ذیربط.<br /> <br /> ===== 2- امور معیشتی و رفاهی =====<br /> ‌تلاش در جهت خود اتكایی اقتصادی و تأمین اجتماعی و رفاهی خانواده‌های شاهد از قبیل:<br /> <br /> - فراهم‌سازی تسهیلات و ارایه حمایتهای لازم و آموزشهای تخصصی، فنی و حرفه‌ای و نیز جلب مشاركت كلیه سازمانها و دستگاههای ذیربط جهت‌ایجاد [[اشتغال]] مفید برای خانواده‌های شاهد.<br /> <br /> - تأمین و پرداخت حقوق، مستمری و مزایای خانواده‌های شاهد مشمول و دارای شرایط در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط مربوط.<br /> <br /> - تأمین مسكن همسر و فرزندان تحت پوشش فاقد مسكن و یا دارای مسكن نامناسب با كمك خانواده شاهد و مراجع ذیربط.<br /> <br /> - تأمین خدمات درمانی همسر، فرزندان و والدین شاهد تحت پوشش با همكاری دستگاههای ذیربط.<br /> <br /> - ارایه خدمات و تسهیلات در زمینه ازدواج فرزندان و همسران شاهد.<br /> <br /> - پیگیری و انجام اقدامات ممكن درجهت ارایه خدمات و تسهیلات و مساعدتهای لازم به والدین معظم شاهد.<br /> <br /> ===== 3- امور حقوقی و قضایی =====<br /> ‌تلاش درجهت حل و فصل امور حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد با همكاری مراجع ذیربط از طریق:<br /> <br /> - پیشنهاد و همكاری با مراجع قضایی در تعیین، نصب و عزل قیم و امین و مراقبت بر اعمال آنها، همچنین مراقبت بر اعمال اولیا، اوصیا، قیمها و‌حضانت‌كنندگان از صغار شاهد و رسیدگی به اختلافها در امر حضانت فرزندان و ارایه راه حل به محاكم.<br /> <br /> - مساعدت و همكاری با مراجع ذیربط درجهت تبدیل و تغییر در اموال و دارایی صغار شاهد در راستای مصالح و غبطه آنان برحسب موازین شرعی و‌درصورت لزوم پی‌گیری به منظور حل و فصل اختلافات مربوط تا صدور حكم قطعی.<br /> <br /> - درخواست تنفیذ وصیتنامه عادی شهدا ازمحاكم ذیصلاح و پی‌گیری امور مربوط به انحصار وراثت و مراقبت بر احصار و تحریم ماترك شاهد و تقویم‌و نگهداری حساب اموال صغار و محجورین و معاضدت حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد درصورت ضرورت.<br /> <br /> - شركت كارشناسان حقوقی بنیاد در محاكم ذیصلاح به منظور وكالت خانواده‌های محترم شاهد در دعاوی مربوطه بنا به درخواست آنان.<br /> <br /> ===== 4- امور اقتصادی =====<br /> - اداره و بهره‌برداری مطلوب از اموال و داراییهای تحت پوشش بنیاد.<br /> <br /> - بكارگیری مطلوب پس‌اندازها، اموال و داراییهای فرزندان شاهد - كه دراختیار بنیاد است - برای تأمین آینده اقتصادی آنها و جلوگیری از كاهش ارزش‌داراییها.<br /> <br /> ‌تبصره - ضوابط تنظیم و صدور احكام كارگزینی و تشخیص افراد تحت تكفل شاهد بموجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط بنیاد و سازمان امور‌اداری و استخدامی تهیه و به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> == ‌فصل سوم - اموال، داراییها و منابع مالی ==<br /> <br /> ===== ‌ماده 6 - اموال و داراییهای بنیاد عبارت است از: =====<br /> 1- كلیه اموال منقول و غیرمنقول، سهام، اوراق بهادار، وجوه نقد و دیگر داراییهایی كه به حكم محاكم به تملك بنیاد درآمده یا در می‌آید.<br /> <br /> 2- كلیه اموال، داراییهایی كه از طرف دولت دراختیار بنیاد قرار می‌گیرد.<br /> <br /> 3- اموال و داراییهایی كه از طرف اشخاص حقیقی و حقوقی به بنیاد اهدا می‌شود.<br /> <br /> ==== ‌ماده 7 - منابع مالی بنیاد عبارتند از: ====<br /> 1- كمكهای مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 2- كمكها و اعتبارات مصوب در بودجه عمومی كشور.<br /> <br /> 3- درآمدهای حاصل از فعالیتهای اقتصادی بنیاد.<br /> <br /> 4- هدایا و كمكهای اشخاص حقیقی و حقوقی.<br /> <br /> == ‌فصل چهارم - اركان ==<br /> <br /> ===== ‌ماده 8 - اركان بنیاد عبارتند از: =====<br /> 1- هیأت امنا<br /> <br /> 2- نماینده ولی‌فقیه در بنیاد (‌درصورت معرفی معظم‌له)<br /> <br /> 3- رئیس بنیاد<br /> <br /> ===== ‌ماده 9 - هیأت امنای بنیاد مركب از هفت نفر به‌شرح زیر است: =====<br /> - رییس جمهور به عنوان رییس هیأت امنا<br /> <br /> - نماینده ولی‌فقیه در بنیاد (‌درصورت تعیین)<br /> <br /> - رییس بنیاد<br /> <br /> - یك نفر از وزراء فرهنگی به انتخاب رئیس جمهور<br /> <br /> - رییس سازمان برنامه و بودجه.<br /> <br /> - دو نفر از شخصیتها و افراد بصیر در امور فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ازمیان خانواده شهدا به پیشنهاد بنیاد و تایید رئیس جمهور<br /> <br /> ‌تبصره - رییس بنیاد دبیر هیأت امنا خواهد بود.<br /> <br /> ===== ‌ماده 10 - وظایف و اختیارات هیأت امنا به شرح زیر است: =====<br /> 1- پی‌گیری اوامر و رهنمودهای ابلاغی مقام معظم رهبری<br /> <br /> 2- تصویب خط مشی‌ها و سیاستهای كلی<br /> <br /> 3- تصویب برنامه و بودجه سالانه<br /> <br /> 4- تصویب صورت حساب عملكرد سالانه<br /> <br /> 5- ارایه گزارش عملكرد سالانه بنیاد به مقام معظم رهبری و كسب رهنمودهای لازم<br /> <br /> 6- تصویب سایر موضوعاتی كه توسط رئیس بنیاد برای تحقق اهداف بنیاد ارایه می‌شود<br /> <br /> ===== ‌ماده 11 - اهم وظایف نماینده ولی فقیه درصورت تعیین به شرح زیر می‌باشد: =====<br /> 1 - پیشنهاد سیاستهای لازم برای حفظ و ترویج فرهنگ شهادت‌طلبی و ایثار در جامعه، جهت تصویب به هیأت امناء.<br /> <br /> 2 - برنامه‌ریزی امور فرهنگی خانواده‌های شاهد و حفظ و تعمیق و ترویج فرهنگ شهادت و ایثار در جامعه و نظارت بر اجرای آن.<br /> <br /> 3 - تطبیق دستورالعملها و آیین‌نامه‌های داخلی با موازین شرعی و رهنمودهای ابلاغی مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 4 - اعمال اختیارات شرعی تفویض شده از سوی مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 5 - سیاستگزاری نحوه اداره و اتخاذ تصمیم در رابطه با نحوه اداره و مصرف درآمدهای حاصله از فروش آن قسمت از اموال و املاك بنیاد و فعالیتهای‌اقتصادی سازمانهای وابسته كه شرعا تصرف در آنها با اذن ولی فقیه می‌باشد براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری مدظله در جهت تحقق اهداف‌عالیه بنیاد.<br /> <br /> 6 - ارایه برنامه‌های عقیدتی - سیاسی جهت رشد و ارتقاء خصوصیات فكری و اخلاقی خدمتگزاران خانواده‌های شاهد و ارتقاء جو معنوی بنیاد.<br /> <br /> 7 - نظارت بر حسن جریان امور بنیاد.<br /> <br /> ‌ماده 12 - رئیس بنیاد بالاترین مقام اجرایی بنیاد است كه به پیشنهاد رئیس‌جمهور و تایید مقام معظم رهبری با حكم رئیس‌جمهور به‌مدت چهار‌سال منصوب و مسوولیت اداره امور بنیاد و اجرای برنامه‌ها را برعهده خواهد داشت و اهم وظایف او به شرح زیر است:<br /> <br /> 1- تهیه، تدوین و پیشنهاد خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی، برنامه و بودجه سالانه، صورتهای مالی و گزارش عملكرد سالانه بنیاد به هیأت امنا برای‌اقدام لازم.<br /> <br /> 2- تنظیم و تدوین آیین‌نامه‌های لازم و همچنین پیشنهاد اصلاح تشكیلات جهت تصویب به مراجع ذیربط.<br /> <br /> 3- نمایندگی بنیاد در كلیه امور حقوقی و نزد كلیه مراجع اعم از قضایی، اداری و قانونگذاری و طرح و اقامه دعاوی و دفاع و جوابگویی به هرگونه‌دعاوی حقوقی، جزایی و اداری به طرفیت از بنیاد و انجام سایر فعالیتهای لازم برای استیفای حقوق بنیاد با حق تعیین وكیل یا نماینده و تفویض‌اختیارات لازم به‌آنان برای انجام امور محول.<br /> <br /> 4- انجام كلیه امور مالی، اداری، فرهنگی و اجتماعی، ازجمله عزل و نصب مدیران و صدور دستورالعملها و بخشنامه‌های لازم همچنین گشایش انواع‌حسابهای بانكی، انجام هر نوع معامله و هرگونه ارتباط با مؤسسات و سازمانهای دولتی، غیردولتی و اشخاص حقیقی یا حقوقی و ایجاد واحدهای‌جدید یا انحلال و تجزیه یا ادغام واحدهای تابع بنیاد كه ضروری تشخیص داده شده است با رعایت قوانین و مقررات مربوط.<br /> <br /> == ‌فصل پنجم - امور مالی و اداری ==<br /> ‌ماده 13 - بودجه تفصیلی بنیاد هر سال براساس اعتبارات و كمكهای مصوب از محل بودجه كل كشور و سایر منابع یادشده در ماده (7) این‌اساسنامه تنظیم و پس از تصویب هیأت امنا به‌مورد اجرا گذارده می‌شود.<br /> <br /> ‌تبصره - اعتبارات مربوط به بودجه عمومی هرسال در قالب طرح و برنامه و به‌صورت كمك در بودجه كل كشور منظور می‌شود.<br /> <br /> ‌ماده 14 - امور مالی و معاملاتی بنیاد تابع آیین‌نامه خاصی است كه ظرف (3) ماه از تاریخ تصویب این اساسنامه توسط رئیس بنیاد تهیه و‌به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> ‌ماده 15 - مقررات اداری و استخدامی بنیاد ظرف (3) ماه پس از تصویب این اساسنامه در چهارچوب قانون نظام هماهنگ پرداخت بنا به پیشنهاد‌مشترك بنیاد و سازمان امور اداری و استخدامی كشور به‌تصویب هیأت وزیران می‌رسد.<br /> <br /> ‌ماده 16 - كلیه قوانین و مقررات مغایر با این اساسنامه لغو می‌گردد.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[بنیاد شهید و امور ایثارگران]]<br /> [[رده:ستاد رسیدگی به امور آزادگان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=12313 بنیاد شهید انقلاب اسلامی 2026-11-08T16:59:06Z <p>Marjan-khanlari: /* نیز نگاه کنید به */</p> <hr /> <div><br /> بنیاد شهید و امور ایثارگران، نهادی است انقلابی که در اجرای فرمان رهبر کبیر و بنیانگذر جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (رضوان‌الله تعالی علیه) در تاریخ 22 اسفند 1358 و در پی موافقت مقام معظم رهبری مبنی بر ادغام سه نهاد انقلابی بنیاد شهید انقلاب اسلامی، سازمان جانبازان انقلاب اسلامی و [[ستاد رسیدگی به امور آزادگان]] تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است که امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیردولتی و در چهارچوب  اساسنامه و آیین‌نامه‌های مربوطه زیر نظر رییس‌جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.<br /> <br /> == اساسنامه ==<br /> قانون اصلاح قانون اساسنامه [[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]] مصوب 1377<br /> <br /> ماده 1- درماده (1) قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی مصوب‌1377 عبارت «[[بنیاد شهید انقلاب اسلامی]]» به عبارت «بنیاد شهید و امور ایثارگران» تغییر می‌یابد و بعد از عبارت«درتاریخ 22 اسفند 1358» عبارت «ودرپی‌موافقت مقام معظم رهبری مبنی برادغام سه نهاد انقلابی بنیاد شهید انقلاب اسلامی، سازمان جانبازان انقلاب اسلامی وستاد رسیدگی به امور آزادگان» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 2- ماده(3) قانون فوق و بندهای آن به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در بند (1) ماده (3) بعد از واژه «شهادت» عبارت «و ایثار» اضافه می‌شود.<br /> <br /> ب - در بند(2) ماده (3) بعد از عبارت«شهیدان انقلاب اسلامی» عبارت «و ایثارگران» اضافه می شود.<br /> <br /> ج - بند(3) ماده (3) به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «3 ـ اعتلاء معرفت و تعهد جامعه در قبال ارزشهای فرهنگ ایثار و شهادت و بالا بردن تعهد آنان نسبت به رعایت شأن، حق، حرمت، منزلت جامعه هدف و [[خانواده]] آنان»<br /> <br /> د- در بند (4) ماده (3) و همچنین در كلیه مواد عبارت«شاهد، خانواده‌های معظم شاهد و نظایر آن» به عبارت «جامعه هدف» اصلاح می شود.<br /> <br /> ماده3 ـ ماده (4) قانون به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «ماده 4 ـ در این اساسنامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به كار می رود:<br /> <br /> الف – جامعه هدف: خانواده‌های شاهد، جانبازان، آزادگان و خانواده‌های آنان.<br /> <br /> ب ـ خانواده های شاهد: پدر، مادر، همسر و فرزند شهید، مفقودالاثر و اسیر.<br /> <br /> ج ـ خانواده جانباز و آزاده : همسر، فرزند و والدین تحت تكفل.<br /> <br /> تبصره 1 ـ تعیین مصادیق عملی شهید، مفقودالاثر، جانباز، آزاده و اسیر در چهارچوب قوانین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بر اساس آئین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط [[وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح]] با همكاری بنیاد و ستاد كل نیروهای مسلح تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> تبصره 2 ـ كلیه كسانی كه تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد به عنوان شهید، جانباز و یا آزاده شناخته شده اند همچنان از خدمات مربوط برخوردار خواهند بود.»<br /> <br /> ماده 4- ماده(5) قانون به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در ماده (5) بعد از عبارت«امام خمینی رضوان الله تعالی علیه» عبارت «وفرامین و تدابیر مقام معظم رهبری » اضافه می شود.<br /> <br /> ب - در بند«الف» ماده (5) بعد از عبارت«درقبال شهادت» عبارت «و ایثار» و بعد از كلمه «روحیه» عبارت «ایثارگری و» اضافه می شود و در بند(ب) ماده(5) عبارت«در قبال شهید» به عبارت«در قبال شهداء و ایثارگری» تغییر می‌یابد.<br /> <br /> ج - متن زیر به عنوان تبصره به جزء (4) بند (ب) ماده (5) اضافه می شود:<br /> <br /> «تبصره ـ نحوه و ضوابط اجراء این بند به موجب آئین‌نامه‌ای كه بنا به پیشنهاد بنیاد و با هماهنگی ستاد كل نیروهای مسلح و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه و به تصویب هیأت وزیران می رسد تعیین خواهد شد.»<br /> <br /> د – در جزء(4) بند(ب) ماده(5) بعد از عبارت«آثار شهداء»عبارت«و ایثارگران» اضافه می‌شود.<br /> <br /> هـ - در جزء(1) بند(ج) ماده (5) قبل از عبارت «نظارت در جهت ایجاد تسهیلات» عبارت «ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به جامعه هدف و» اضافه و عبارت«فرزندان شاهد» به عبارت«فرزندان آنان» اصلاح می شود.<br /> <br /> و - در جزء(1) بند(ج) ماده (5) عبارت «ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همكاری مراجع ذی ربط » حذف می شود.<br /> <br /> ز - در ماده(5) ردیفهای سوم و چهارم جزء(2) بند(ج) حذف و متن زیر اضافه می‌شود:<br /> <br /> «ـ تأمین بهداشت، درمان، مسكن، بیمه عمر، حوادث و بازنشستگی و نیازهای معیشتی با حفظ عزت، كرامت ، شأن و جایگاه آنان. »<br /> <br /> ح – متن زیر به عنوان جزء ششم بند(ب) ماده (5) اضافه می‌شود:<br /> <br /> «ـ توانمندسازی فردی و جمعی آحاد جامعه هدف به منظور ایفاء نقش و رسالت مطلوب و مؤثر در مدیریت اداری و سیاسی كشور.<br /> <br /> ط - متن زیر به انتهای جزء (2) بند (ج) ماده (5) اضافه می شود:<br /> <br /> «ـ توجه خاص به امور فرزندان معلول، والدین از كارافتاده و همسران غیر مزدوج شهداء.<br /> <br /> ـ بسترسازی برای حضور فیزیكی فعال و مؤثر جانبازان در عرصه اجتماعی و پیش‌بینی امكانات خاص در معابر، اماكن عمومی و اداری، فضاها و وسایط نقلیه عمومی در سطح شهرها و كشور.»<br /> <br /> ی - در ردیف اول جزء(3)بند(ج) ماده(5) عبارت«صغار شاهد» به عبارت «صغار و محجورین جامعه هدف» اصلاح گردید.<br /> <br /> ك - در انتهای جزء(3) بند(ج)ماده (5) عبارت«به منظور وكالت خانواده های محترم شاهد»به عبارت«به عنوان وكیل در دعاوی جهت دفاع و استیفای حقوق جامعه هدف» اصلاح می شود.<br /> <br /> ل - به انتهای پاراگراف اول جزء(4)بند(ج) ماده (5) عبارت «و توسعه منابع مالی به منظور ایجاد پشتوانه های مادی برای فعالیتهای محوله» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 5 - متن زیر به عنوان بند(4) به ماده (6) قانون اضافه می شود:<br /> <br /> «4ـ كلیه اموال و داراییها، مالكیتها و امكانات بنیاد شهید، ستاد رسیدگی به امور آزادگان و اموال و داراییهایی كه از بنیاد مستضعفان با اذن مقام معظم رهبری منتقل می‌شود.»<br /> <br /> ماده 6 - در بند (4) ماده (7) قانون بعد از كلمه «كمكهای» عبارت «بنیاد مستضعفان و سایر» اضافه می شود.<br /> <br /> ماده 7- ماده(9) قانون و تبصره‌آن به شرح زیر اصلاح می گردد:<br /> <br /> الف – در بند(3) ماده یادشده بعد از عبارت«رئیس بنیاد» عبارت «به عنوان نایب رئیس هیأت امناء» اضافه و عبارت«یك نفر» در بند (4) به عبارت«دونفر» و در بند(5) عبارت «رئیس سازمان بر[[نامه]] و بودجه» حذف و در بند(6) عبارت«دونفر» به عبارت« سه نفر» اصلاح و عبارت«وزراء رفاه و تأمین اجتماعی و بهداشت، درمان و [[آموزش]] پزشكی» به عنوان بند(7) به ماده یادشده اضافه می‌شود. و عبارت«به پیشنهاد بنیاد» به‌عبارت«به پیشنهاد رئیس بنیاد» تغییر می‌یابد.<br /> <br /> ب - تبصره ماده (9) به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «تبصره ـ یكی از معاونان بنیاد بنا به پیشنهاد رئیس بنیاد و تأیید رئیس هیأت امناء به عنوان دبیر جلسه بدون حق رأی شركت خواهد كرد. »<br /> <br /> ماده 8- در بند(3) ماده(10) قانون بعد از كلمه «سالانه» كلمه «تشكیلات» اضافه و بندهای زیر به عنوان بندهای(7)،(8)،(9) و (10) به ماده یادشده اضافه می‌شود:<br /> <br /> «7 ـ بررسی و تأیید تغییرات و اصلاحات اساسنامه پس از أخذ موافقت مقام‌معظم‌رهبری به منظور طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 8 ـ  تصویب آئین نامه‌های مالی و معاملاتی بنیاد در حدود قوانین ومقررات.<br /> <br /> 9 ـ تصویب ضوابط سرمایه گذاری شركتهای وابسته.<br /> <br /> 10 ـ سیاستگذاری نحوه اداره و اتخاذ تصمیم در رابطه با نحوه اداره و مصرف درآمدهای حاصل از فروش آن قسمت از اموال و املاك بنیاد و فعالیتهای اقتصادی سازمانهای وابسته كه شرعاً تصرف در آنها با اذن ولی فقیه می باشد براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری در جهت اهداف عالیه بنیاد.<br /> <br /> تبصره ـ دستورالعمل نحوه تشكیل جلسات و تصمیم‌گیری در اولین جلسه هیأت امناء بنا به پیشنهاد رئیس بنیاد به تصویب هیأت امناء خواهد رسید.»<br /> <br /> ماده 9- ماده(11) قانون و بندهای آن به شرح زیر اصلاح می‌گردد:<br /> <br /> الف- در بند(1) ماده (11) بعد از كلمه «جامعه» عبارت «و ارائه آن به هیأت امناء» اضافه و عبارت «به هیأت امناء» حذف می شود.<br /> <br /> ب - در بند(2) ماده (11) كلمه «برنامه ریزی» به عبارت«نظارت بر» اصلاح می‌شود.<br /> <br /> ج - بند(5) ماده(11) حذف شد.<br /> <br /> ماده 10- درانتهای بند(3) ماده(12) قانون عبارت«و پایان دادن به دعاوی از طریق مصالحه و یا ارجاع به داوری با رعایت قوانین» اضافه و در بند(4) ماده یادشده عبارت «و ایجاد واحدهای جدید یا انحلال و تجزیه یا ادغام واحدهای تابع بنیاد كه ضروری تشخیص داده شده است با رعایت قوانین و مقررات مربوط» حذف و بندهای زیر به عنوان بندهای (5) تا (11) به ماده یادشده اضافه می شود:<br /> <br /> «5 ـ اتخاذ تصمیم در مورد سرمایه گذاری از محل منابع در اختیار بنیاد در چهارچوب سیاستهای مصوب هیأت امناء.<br /> <br /> 6 – تهیه پیش نویس آئین نامه ها و ارائه آنها به هیأت امناء جهت طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 7 – بررسی و ارائه پیشنهاد اصلاح و یا تغییر مواد اساسنامه به هیأت امناء جهت طی مراحل تصویب.<br /> <br /> 8 – تهیه تشكیلات تفصیلی بنیاد و تصویب در هیأت امناء.<br /> <br /> 9 – انعقاد هرگونه قرارداد و تغییر و تبدیل و یا فسخ و اقاله آن و خرید و فروش و معاوضه اموال و ماشین آلات و برگزاری مناقصه و مزایده در حدود آئین‌نامه‌های مالی و معاملاتی.<br /> <br /> 10 ـ قبول اموال واحدهای اقتصادی و سهام یا سهام الشركه به نحوی كه متضمن صرفه و صلاح بنیاد باشد.<br /> <br /> 11 ـ تأسیس، ادغام، انحلال یا واگذاری شركتها و واحدهای اقتصادی بنیاد در چهارچوب قوانین و مقررات و مصوبات هیأت امناء.<br /> <br /> تبصره ـ رئیس بنیاد می‌تواند با حفظ مسؤولیت، بخشی از وظایف و اختیارات خود را به هر یك از كاركنان تفویض نماید».<br /> <br /> ماده 11-  ماده (14) قانون به شرح زیر اصلاح می شود:<br /> <br /> «ماده 14 ـ رئیس بنیاد موظف است ظرف چهار ماه پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه مقررات اداری و استخدامی بنیاد و سایر آئین‌نامه‌های مورد نیاز برای اجراء این اساسنامه حسب مورد اقدام و جهت تصویب به هیأت وزیران ارائه نماید.»<br /> <br /> ماده 12- متن زیر به عنوان ماده(15) به قانون الحاق و شماره مواد (15) و (16) به ترتیب به (16) و (17) اصلاح می‌شود:<br /> <br /> «ماده 15ـ انتقال كاركنان رسمی بنیاد كه تا پایان سال 1383 به استخدام درآمده‌اند و مأموریت آنها به سایر دستگاهها و نهادهای دولتی و یا عمومی با رعایت مقررات مربوط به كاركنان دولت مجاز است.<br /> <br /> قانون فوق مشتمل بر دوازده ماده در جلسه علنی روز یكشنبه مورخ هجدهم فروردین‌ماه یكهزار و سیصد و هشتاد و هفت مجلس شورای اسلامی ‌تصویب و در تاریخ 4/2/1387 به تأیید شورای نگهبان رسید.<br /> <br /> == قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی ==<br /> <br /> ==== ‌فصل اول - كلیات ====<br /> ‌ماده 1 - بنیاد شهید انقلاب اسلامی - كه از این پس دراین اساسنامه به اختصار &quot;‌بنیاد&quot; نامیده می‌شود - نهادی است انقلابی كه در اجرای فرمان‌رهبر كبیر و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی رضوان‌ا...‌ تعالی‌علیه در تاریخ 1358.12.22 تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی‌و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیر دولتی و در چهارچوب این اساسنامه و آئین‌نامه‌های‌مربوطه زیر نظر رئیس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.<br /> <br /> ‌ماده 2 - مدت فعالیت بنیاد از تاریخ تأسیس نامحدود است. انحلال یا خاتمه آن با نظر مقام معظم رهبری می‌باشد.<br /> <br /> ==== ‌فصل دوم - اهداف و وظایف ====<br /> ‌ماده 3 - اهداف بنیاد عبارتند از:<br /> <br /> 1 - احیاء، حفظ و ترویج فرهنگ شهادت در جامعه<br /> <br /> 2 - زنده نگهداشتن یاد و نام شهیدان انقلاب اسلامی و حفظ آثار آنها<br /> <br /> 3 - تجلیل، تكریم ، صیانت و حمایت از خانواده‌های معظم شاهد<br /> <br /> 4 - تلاش برای استفاده از امكانات عمومی جامعه و نظام و نیز بهره‌گیری از سرمایه و دارایی بنیاد برای رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های‌معظم شاهد<br /> <br /> ‌ماده 4 - منظور از شهید در این قانون ، كسی است كه جان خود را در راه انقلاب اسلامی و حفظ دستاوردهای آن و یا دفاع از كیان جمهوری اسلامی‌ایران در مقابل تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار نثار نموده و یا می‌نماید.<br /> <br /> ‌ضوابط تعیین مصادیق عملی شهید و خانواده‌های شاهد بموجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط بنیاد و ستادكل نیروهای مسلح و وزارت اطلاعات‌تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.<br /> <br /> ‌تبصره - كلیه كسانی كه تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد، شهید شناخته شده‌اند همچنان شهید محسوب خواهند شد.<br /> <br /> ‌ماده 5 - اهم وظایف بنیاد علاوه بر اجرا و پیگیری دستورات و فرمانهای حضرت امام خمینی رضوان‌الله تعالی علیه در رابطه با خانواده‌های معظم‌شاهد، از جمله فرمان ده ماده‌ای مورخ 1358.12.22 عبارتند از:<br /> <br /> ==== ‌الف - در قبال شهادت: ====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش به منظور تبیین مفهوم و فلسفه جهاد و شهادت و ایثار، احیا، حفظ و ترویج فرهنگ و روحیه شهادت طلبی در جامعه به عنوان‌والاترین ارزش الهی از طریق:<br /> <br /> 1- بسیج كلیه امكانات نظام و جامعه اسلامی به ویژه نهادهای فرهنگی، اجتماعی، هنری، آموزشی و وسایل ارتباط جمعی<br /> <br /> 2- شناسایی و تقویت و ترویج عوامل و موجبات رشد و توسعه فرهنگ شهادت‌طلبی<br /> <br /> 3- بررسی و شناسایی عوامل بازدارنده و مخرب فرهنگ شهادت و ایثارگری و تلاش در امحاء و رفع آنها<br /> <br /> ==== ب - در قبال شهید: ====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش برای تجلیل و تكریم از مقام والای شهدا و بزرگداشت و زنده نگه‌داشتن یاد و خاطره آنان از طریق:<br /> <br /> 1- برگزاری مراسم یادبود با الهام از مكتب عاشورای حسینی و بااستفاده از مناسبتهای ملی و مذهبی.<br /> <br /> 2- حفظ قداست و منزلت گلزار شهدا و محور قراردادن این مراكز در برگزاری مراسم رسمی و مردمی و پیگیری مرمت و ارایه خدمات شایسته به‌مراكز مذكور توسط شهرداریها و سایر نهادهای ذیربط براساس ضوابطی كه بنیاد اعلام می‌كند.<br /> <br /> 3- پی‌گیری نامگذاری معابر، میادین، مراكز فرهنگی، اجتماعی و سایر اماكن عمومی و ملی به‌نام مبارك شهدا و نصب یادمانها از طریق‌دستگاههای ذیربط.<br /> <br /> 4- جمع‌آوری و حفظ و نگهداری و معرفی آثار فرهنگی، ادبی، هنری، وصایا و دیگر آثار شهدا.<br /> <br /> 5- تشویق و ترغیب و حمایت از جامعه فرهنگی، آموزشی، هنری و اندیشمندان، ادبا و نویسندگان در ثبت، تبیین و معرفی ویژگیها، سیره معنوی‌و فضایل اسوه‌های شهادت و ایثار.<br /> <br /> ==== ج - در قبال خانواده‌های شاهد: ====<br /> ‌برنامه‌ریزی و تلاش برای صیانت و رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های شاهد در زمینه‌های:<br /> <br /> ===== 1- امور فرهنگی - آموزشی =====<br /> - پیگیری و نظارت امور فرهنگی، تربیتی و آموزشی فرزندان شاهد و زمینه‌سازی رشد و تعالی فكری، روحی، اخلاقی و تحصیلی آنها از طریق:<br /> <br /> - تهذیب و كسب معنویت اسلامی و ارتقای معرفت دینی و بهره‌وركردن استعدادهای الهی آنان.<br /> <br /> - نظارت درجهت ایجاد تسهیلات لازم برای ارتقای علمی، تحقیقی، آموزشی و مهارتهای فكری و تخصصی و پرورش جسمی فرزندان شاهد در تمام‌مراحل و مقاطع تحصیلی به بهترین وجه با همكاری مراجع ذیربط.<br /> <br /> - تقویت روحیه خدمت به &quot;‌اسلام ناب محمدی&quot; در خانواده‌های معظم شاهد.<br /> <br /> - ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همكاری مراجع ذیربط.<br /> <br /> ===== 2- امور معیشتی و رفاهی =====<br /> ‌تلاش در جهت خود اتكایی اقتصادی و تأمین اجتماعی و رفاهی خانواده‌های شاهد از قبیل:<br /> <br /> - فراهم‌سازی تسهیلات و ارایه حمایتهای لازم و آموزشهای تخصصی، فنی و حرفه‌ای و نیز جلب مشاركت كلیه سازمانها و دستگاههای ذیربط جهت‌ایجاد [[اشتغال]] مفید برای خانواده‌های شاهد.<br /> <br /> - تأمین و پرداخت حقوق، مستمری و مزایای خانواده‌های شاهد مشمول و دارای شرایط در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط مربوط.<br /> <br /> - تأمین مسكن همسر و فرزندان تحت پوشش فاقد مسكن و یا دارای مسكن نامناسب با كمك خانواده شاهد و مراجع ذیربط.<br /> <br /> - تأمین خدمات درمانی همسر، فرزندان و والدین شاهد تحت پوشش با همكاری دستگاههای ذیربط.<br /> <br /> - ارایه خدمات و تسهیلات در زمینه ازدواج فرزندان و همسران شاهد.<br /> <br /> - پیگیری و انجام اقدامات ممكن درجهت ارایه خدمات و تسهیلات و مساعدتهای لازم به والدین معظم شاهد.<br /> <br /> ===== 3- امور حقوقی و قضایی =====<br /> ‌تلاش درجهت حل و فصل امور حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد با همكاری مراجع ذیربط از طریق:<br /> <br /> - پیشنهاد و همكاری با مراجع قضایی در تعیین، نصب و عزل قیم و امین و مراقبت بر اعمال آنها، همچنین مراقبت بر اعمال اولیا، اوصیا، قیمها و‌حضانت‌كنندگان از صغار شاهد و رسیدگی به اختلافها در امر حضانت فرزندان و ارایه راه حل به محاكم.<br /> <br /> - مساعدت و همكاری با مراجع ذیربط درجهت تبدیل و تغییر در اموال و دارایی صغار شاهد در راستای مصالح و غبطه آنان برحسب موازین شرعی و‌درصورت لزوم پی‌گیری به منظور حل و فصل اختلافات مربوط تا صدور حكم قطعی.<br /> <br /> - درخواست تنفیذ وصیتنامه عادی شهدا ازمحاكم ذیصلاح و پی‌گیری امور مربوط به انحصار وراثت و مراقبت بر احصار و تحریم ماترك شاهد و تقویم‌و نگهداری حساب اموال صغار و محجورین و معاضدت حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد درصورت ضرورت.<br /> <br /> - شركت كارشناسان حقوقی بنیاد در محاكم ذیصلاح به منظور وكالت خانواده‌های محترم شاهد در دعاوی مربوطه بنا به درخواست آنان.<br /> <br /> ===== 4- امور اقتصادی =====<br /> - اداره و بهره‌برداری مطلوب از اموال و داراییهای تحت پوشش بنیاد.<br /> <br /> - بكارگیری مطلوب پس‌اندازها، اموال و داراییهای فرزندان شاهد - كه دراختیار بنیاد است - برای تأمین آینده اقتصادی آنها و جلوگیری از كاهش ارزش‌داراییها.<br /> <br /> ‌تبصره - ضوابط تنظیم و صدور احكام كارگزینی و تشخیص افراد تحت تكفل شاهد بموجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود كه توسط بنیاد و سازمان امور‌اداری و استخدامی تهیه و به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> == ‌فصل سوم - اموال، داراییها و منابع مالی ==<br /> <br /> ===== ‌ماده 6 - اموال و داراییهای بنیاد عبارت است از: =====<br /> 1- كلیه اموال منقول و غیرمنقول، سهام، اوراق بهادار، وجوه نقد و دیگر داراییهایی كه به حكم محاكم به تملك بنیاد درآمده یا در می‌آید.<br /> <br /> 2- كلیه اموال، داراییهایی كه از طرف دولت دراختیار بنیاد قرار می‌گیرد.<br /> <br /> 3- اموال و داراییهایی كه از طرف اشخاص حقیقی و حقوقی به بنیاد اهدا می‌شود.<br /> <br /> ==== ‌ماده 7 - منابع مالی بنیاد عبارتند از: ====<br /> 1- كمكهای مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 2- كمكها و اعتبارات مصوب در بودجه عمومی كشور.<br /> <br /> 3- درآمدهای حاصل از فعالیتهای اقتصادی بنیاد.<br /> <br /> 4- هدایا و كمكهای اشخاص حقیقی و حقوقی.<br /> <br /> == ‌فصل چهارم - اركان ==<br /> <br /> ===== ‌ماده 8 - اركان بنیاد عبارتند از: =====<br /> 1- هیأت امنا<br /> <br /> 2- نماینده ولی‌فقیه در بنیاد (‌درصورت معرفی معظم‌له)<br /> <br /> 3- رئیس بنیاد<br /> <br /> ===== ‌ماده 9 - هیأت امنای بنیاد مركب از هفت نفر به‌شرح زیر است: =====<br /> - رییس جمهور به عنوان رییس هیأت امنا<br /> <br /> - نماینده ولی‌فقیه در بنیاد (‌درصورت تعیین)<br /> <br /> - رییس بنیاد<br /> <br /> - یك نفر از وزراء فرهنگی به انتخاب رئیس جمهور<br /> <br /> - رییس سازمان برنامه و بودجه.<br /> <br /> - دو نفر از شخصیتها و افراد بصیر در امور فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ازمیان خانواده شهدا به پیشنهاد بنیاد و تایید رئیس جمهور<br /> <br /> ‌تبصره - رییس بنیاد دبیر هیأت امنا خواهد بود.<br /> <br /> ===== ‌ماده 10 - وظایف و اختیارات هیأت امنا به شرح زیر است: =====<br /> 1- پی‌گیری اوامر و رهنمودهای ابلاغی مقام معظم رهبری<br /> <br /> 2- تصویب خط مشی‌ها و سیاستهای كلی<br /> <br /> 3- تصویب برنامه و بودجه سالانه<br /> <br /> 4- تصویب صورت حساب عملكرد سالانه<br /> <br /> 5- ارایه گزارش عملكرد سالانه بنیاد به مقام معظم رهبری و كسب رهنمودهای لازم<br /> <br /> 6- تصویب سایر موضوعاتی كه توسط رئیس بنیاد برای تحقق اهداف بنیاد ارایه می‌شود<br /> <br /> ===== ‌ماده 11 - اهم وظایف نماینده ولی فقیه درصورت تعیین به شرح زیر می‌باشد: =====<br /> 1 - پیشنهاد سیاستهای لازم برای حفظ و ترویج فرهنگ شهادت‌طلبی و ایثار در جامعه، جهت تصویب به هیأت امناء.<br /> <br /> 2 - برنامه‌ریزی امور فرهنگی خانواده‌های شاهد و حفظ و تعمیق و ترویج فرهنگ شهادت و ایثار در جامعه و نظارت بر اجرای آن.<br /> <br /> 3 - تطبیق دستورالعملها و آیین‌نامه‌های داخلی با موازین شرعی و رهنمودهای ابلاغی مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 4 - اعمال اختیارات شرعی تفویض شده از سوی مقام معظم رهبری.<br /> <br /> 5 - سیاستگزاری نحوه اداره و اتخاذ تصمیم در رابطه با نحوه اداره و مصرف درآمدهای حاصله از فروش آن قسمت از اموال و املاك بنیاد و فعالیتهای‌اقتصادی سازمانهای وابسته كه شرعا تصرف در آنها با اذن ولی فقیه می‌باشد براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری مدظله در جهت تحقق اهداف‌عالیه بنیاد.<br /> <br /> 6 - ارایه برنامه‌های عقیدتی - سیاسی جهت رشد و ارتقاء خصوصیات فكری و اخلاقی خدمتگزاران خانواده‌های شاهد و ارتقاء جو معنوی بنیاد.<br /> <br /> 7 - نظارت بر حسن جریان امور بنیاد.<br /> <br /> ‌ماده 12 - رئیس بنیاد بالاترین مقام اجرایی بنیاد است كه به پیشنهاد رئیس‌جمهور و تایید مقام معظم رهبری با حكم رئیس‌جمهور به‌مدت چهار‌سال منصوب و مسوولیت اداره امور بنیاد و اجرای برنامه‌ها را برعهده خواهد داشت و اهم وظایف او به شرح زیر است:<br /> <br /> 1- تهیه، تدوین و پیشنهاد خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی، برنامه و بودجه سالانه، صورتهای مالی و گزارش عملكرد سالانه بنیاد به هیأت امنا برای‌اقدام لازم.<br /> <br /> 2- تنظیم و تدوین آیین‌نامه‌های لازم و همچنین پیشنهاد اصلاح تشكیلات جهت تصویب به مراجع ذیربط.<br /> <br /> 3- نمایندگی بنیاد در كلیه امور حقوقی و نزد كلیه مراجع اعم از قضایی، اداری و قانونگذاری و طرح و اقامه دعاوی و دفاع و جوابگویی به هرگونه‌دعاوی حقوقی، جزایی و اداری به طرفیت از بنیاد و انجام سایر فعالیتهای لازم برای استیفای حقوق بنیاد با حق تعیین وكیل یا نماینده و تفویض‌اختیارات لازم به‌آنان برای انجام امور محول.<br /> <br /> 4- انجام كلیه امور مالی، اداری، فرهنگی و اجتماعی، ازجمله عزل و نصب مدیران و صدور دستورالعملها و بخشنامه‌های لازم همچنین گشایش انواع‌حسابهای بانكی، انجام هر نوع معامله و هرگونه ارتباط با مؤسسات و سازمانهای دولتی، غیردولتی و اشخاص حقیقی یا حقوقی و ایجاد واحدهای‌جدید یا انحلال و تجزیه یا ادغام واحدهای تابع بنیاد كه ضروری تشخیص داده شده است با رعایت قوانین و مقررات مربوط.<br /> <br /> == ‌فصل پنجم - امور مالی و اداری ==<br /> ‌ماده 13 - بودجه تفصیلی بنیاد هر سال براساس اعتبارات و كمكهای مصوب از محل بودجه كل كشور و سایر منابع یادشده در ماده (7) این‌اساسنامه تنظیم و پس از تصویب هیأت امنا به‌مورد اجرا گذارده می‌شود.<br /> <br /> ‌تبصره - اعتبارات مربوط به بودجه عمومی هرسال در قالب طرح و برنامه و به‌صورت كمك در بودجه كل كشور منظور می‌شود.<br /> <br /> ‌ماده 14 - امور مالی و معاملاتی بنیاد تابع آیین‌نامه خاصی است كه ظرف (3) ماه از تاریخ تصویب این اساسنامه توسط رئیس بنیاد تهیه و‌به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.<br /> <br /> ‌ماده 15 - مقررات اداری و استخدامی بنیاد ظرف (3) ماه پس از تصویب این اساسنامه در چهارچوب قانون نظام هماهنگ پرداخت بنا به پیشنهاد‌مشترك بنیاد و سازمان امور اداری و استخدامی كشور به‌تصویب هیأت وزیران می‌رسد.<br /> <br /> ‌ماده 16 - كلیه قوانین و مقررات مغایر با این اساسنامه لغو می‌گردد.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[بنیاد شهید و امور ایثارگران]]<br /> [[index.php?title=رده:ستاد رسیدگی به امور آزادگان]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_(%DA%A9%D9%85%D9%BE_8_%D9%88_%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%86%D8%A8%D8%B1)&diff=12312 برگزاری مراسم مذهبی در اردوگاه الانبار (کمپ 8 و معروف به اردوگاه عنبر) 2026-11-08T16:58:04Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div>پاسداشت روزهای مذهبی یکی از راه‌‌های تقویت روحیه [[اسیران جنگ|اسیران]] محسوب می‌شد. عکس‌العمل بعثی‌ها در مقابل برگزاری مناسبت‌های مذهبی مانند بزرگداشت ایام محرم، به‌ویژه روز عاشورا، بسیار سختگیرانه و ظالمانه بود، اما [[اسیران جنگ|اسیران]] حتی لحظه‌ای از برگزاری آنها، ولو به‌صورت مخفیانه، دست نکشیدند و برای آن تاوان‌های سختی را متحمل شدند.<br /> <br /> اصلی‌ترین مراسم در مناسبت دهه اول [[محرم و عاشورا|محرم]] انجام می‌شد. بزرگداشت ایام [[محرم و عاشورا|محرم]] و عزاداری در این ایام ممنوع بود و عراقی‌ها به هر حیله و نیرنگی سعی داشتند جلوی این مراسم را بگیرند و با برگزارکنندگان برخورد تندی داشته باشند، اگرچه [[اسیران جنگ|اسیران]] سعی داشتند با گماردن نگهبان هرطور شده این مراسم را برگزار کنند.<br /> <br /> == [[شکنجه]] برای برگزاری مراسم مذهبی (عاشورا در اسارت) ==<br /> مهدی طحانیان، راوی کتاب [[سرباز کوچک امام]] نقل می‌کند:<br /> <br /> شب عاشورا (مصادف با آبان سال 1361 ه.ش) رسید. [[نماز]] مغرب و عشا را با مراقبت نگهبان آینه‌به‌دست به‌جماعت خواندیم. بعد خیلی آهسته زیارت عاشورا را زمزمه کردیم. شب سنگینی بود. صدا از دیوار درنمی‌آمد. هر‌کس کنجی رفته بود و آرام اشک می‌ریخت و عزاداری می‌کرد. <br /> <br /> از جایم بلند شدم و رفتم پای پنجره و نشستم روی رف آن. زانوهایم را بغل گرفتم و سرم را گذاشتم روی شیشه. چشم‌هایم را بستم. <br /> <br /> صدای زمزمه‌ای به گوشم رسید. چشمانم را باز کردم. یک لحظه فکر کردم خیالاتی شده‌ام. دوباره چشم‌هایم را بستم. صدا دوباره جان‌دارتر از قبل به گوشم خورد. از جا پریدم و روی زانوهایم نشستم و گوشم را به پنجره چسباندم. صدا، صدای هم‌خوانی زنانه‌ای بود که هرلحظه بلندتر از قبل می‌شد. از پنجره پریدم پایین و گفتم: «بچه‌ها، خواهرا&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; دارن عزاداری می‌کنن، بیاین گوش کنین.» <br /> <br /> همه دویدند سمت پنجره. باورشان نمی‌شد. عجب مرد بودند این دخترها. مگر می‌شد چیزی راجع‌به تهدیدهای سرهنگ محمودی نشنیده باشند؟ پس چطور جرئت کرده بودند! بچه‌ها به‌محض شنیدن صدای عزاداری خواهرها یک‌صدا شروع کردند به نوحه‌خوانی. <br /> <br /> هرلحظه منتظر پیداشدن سروکله ‌محمودی بودیم. می‌دانستیم که به این آسانی‌ها از این ماجرا نمی‌گذرد و کاری با بچه‌ها می‌کند که تا آخر عمر فراموش نکنیم. به چند دقیقه نکشیده سربازها مثل مور و ملخ ریختند داخل محوطه [[اردوگاه]] و فریاد می‌زدند: «[[اسرا]] شورش کرده‌اند!» <br /> <br /> فرق عزاداری و شورش را نمی‌دانستند. بچه‌ها بی‌خیال اخطارهای سربازها،‌ عزاداریشان را می‌کردند. از اینکه محمودی در جمع سربازها و درجه‌دارها نبود، تعجب کردم. این‌طور که معلوم بود محمودی آن‌قدر به خودش و جوّ [[اردوگاه]] در این چند روز مطمئن شده بوده که شب عاشورا رفته بود مرخصی!<br /> <br /> در آسایشگاه به سروسینه می‌زدیم و گریه می‌کردیم. طبق قانون، سربازها و فرماندهان حق نداشتند مسلح وارد [[اردوگاه]] شوند. آوردن سلاح، اول از همه برای خودشان خطرناک بود، چون ممکن بود در درگیری، اسلحه دست [[اسیران جنگ|اسیران]] بیفتد و جان همه‌شان به خطر بیفتد. برای همین رفته بودند سراغ لوله [[آب]] و چوب درخت. مثل مرغ‌پرکنده این‌طرف و آن‌طرف می‌دویدند و با لوله و شاخه‌های درخت به نرده‌ها می‌کوبیدند.<br /> <br /> نیروهای ضدشورش، که از ظاهر ورزیده و تیپ و قیافه‌هایشان معلوم بود از بیرون [[اردوگاه]] آمده‌اند، با باتون افتاده بودند به جان نرده‌ها! می‌ترسیدند درهای آسایشگاه را باز کنند و بیایند داخل. می‌ترسیدند درها باز شود و بچه‌ها بیرون بریزند و کنترل از دستشان خارج شود. یک لحظه چشمم افتاد به یکیشان که یک درخت را انگار از وسط شکانده و روی دوشش انداخته بود و به‌سرعت به‌سمت پنجره‌ها می‌آمد. یاسین پشت بلندگو خطاب به سربازی که در مقرشان تیرهوایی می‌زد یکسره فریاد می‌کشید: «ارمی... ارمی...»&lt;sup&gt;[2] &lt;/sup&gt;<br /> <br /> وقتی دید هیچ‌طوری نمی‌تواند جلودار بچه‌ها باشد، آمد داخل قاطع و با چند ‌تا از سربازهایش رفت طبقه بالا. چند لحظه بعد دیدیم سربازها دست‌و‌پای بچه‌های مجروح آسایشگاه 24 را گرفتند و کشان‌کشان آنها را ‌آوردند داخل محوطه. وضع بچه‌های این آسایشگاه خیلی خراب بود؛ یکی دست نداشت یکی پا. بعضی‌ها یک دست و یک پا نداشتند؛ بعضی‌ها هم هر دو دستشان را قطع کرده بودند و فقط پا داشتند. چند پیرمرد شصت‌هفتاد ساله هم بینشان بود که همین‌طوری هیچ رمقی به تنشان نبود، دیگر چه برسد به حالا که مجروح هم بودند. یکی از بچه‌هایی که آوردند را می‌شناختم. تازه یکی از چشم‌هایش را تخلیه و پانسمان کرده بودند.<br /> <br /> واقعاً به سیم آخر زده بودند. با باتون و صونده روی سروصورت و جراحت مجروح‌ها می‌زدند. ناله بچه‌ها به آسمان بلند بود. کمی که گذشت آنها را به پشت خواباندند کف زمین و پاهایشان را از حلقه‌های طناب فلک رد کردند و با یک حرکت چرخشی دوطرف فلک را طوری روی هم چفت کردند که پای بچه‌ها محکم و بی‌حرکت بین چوب‌ها و رو به بالا قرار گرفت. <br /> <br /> افتادند به جان بچه‌ها. آن‌قدر به کف پایشان زدند که پوستشان قلفتی کنده شد. کم‌کم طوری شد که حتی نای دادزدن هم نداشتند. زمین زیر پایشان پر از خون شده بود. کاری از دستمان برنمی‌آمد. پای پنجره، نرده‌ها را گرفته بودیم لای پنجه‌هایمان و همراه فریاد الله‌اکبر آنها را تکان می‌دادیم بلکه از جا دربیاید و بتوانیم کاری برای بچه‌ها انجام بدهیم. تمام پنجره‌ها می‌لرزید. <br /> <br /> یاسین (نگهبان بعثی) مرتب پشت بلندگو فریاد می‌کشید که الان همه‌تان را به رگبار می‌بندیم، بروید عقب. چند لحظه‌‌ای می‌شد که چند سرباز کلاشینکف به دست روبه‌رویمان حالت آتش به خودشان گرفته بودند. ظاهراً دیگر برایشان فرق نمی‌کرد که به‌دلیل زیرپاگذاشتن قانون «عدم حمل اسلحه به داخل [[اردوگاه]]» بازخواست شوند! تهدیدش افاقه نکرد. واقعاً داشتیم نرده‌ها را از جا درمی‌آوردیم. یاسین اوضاع را که این‌طور دید، دستور داد سربازها زود از محوطه خارج شوند و به مقر برگردند. جالب بود، عراقی‌هایی که روی مسئله [[فرار]] [[اسیران جنگ|اسیران]] این‌همه حساس بودند، بدون اینکه بچه‌های آسایشگاه 24 را سرجایشان برگردانند و در را رویشان قفل کنند، طوری می‌دویدند و از محوطه فرار می‌کردند که انگار کسی دنبالشان کرده است.<br /> <br /> با رفتن آخرین سرباز، [[اردوگاه]] نسبتاً آرام شد. محوطه شده بود عین میدان جنگ. زخمی‌‌هایی که جراحت ‌بدنشان به خونریزی افتاده و سروصورتشان کبود شده بود از یک طرف، لوله و شاخ و برگ‌هایی که تمام محوطه را پُر کرده بود از طرف دیگر، قیافه‌ تکراری [[اردوگاه]] را به‌هم‌ریخته بود. وضع بچه‌ها هر کدام بدتر از دیگری بود. یکی‌دو ساعت دیگر با آه‌و‌ناله آنها گذشت. بعد کم‌کم حالشان جا آمد و توانستند آهسته و چهاردست‌و‌پا خودشان را از محوطه به داخل راهرو برسانند و به‌سختی خودشان را از پله‌ها بالا بکشند. <br /> <br /> آن شب، همه به صبحی که در راه بود فکر می‌کردیم؛ به واکنش محمودی در برابر شنیدن این خبر. فردا روز عاشورا بود. فقط خدا می‌دانست محمودی چه می‌خواهد بکند. خودمان را برای هر اتفاقی آماده کرده بودیم. نه کسی را برای [[صبحانه در اسارت|صبحانه‌]]&lt;nowiki/&gt;گرفتن صدا کردند، نه خبری از آزادباش صبح بود. روی رف پنجره نشسته بودم و با صدای بلند سوره‌های کوچکی را که یاد گرفته بودم، ‌می‌خواندم. بین سربازها، عَبِد از بقیه دل‌رحم‌تر بود. از صبح هر بار که در راهرو آسایشگاه قدم ‌زده بود و از کنارم رد ‌شده بود چشم غره‌ای بهم ‌رفته و باحرص ‌گفته بود: «اُسکت... اُسکت.»<br /> <br /> وقتی هم می‌دید گوش به حرفش نمی‌دهم با صدایی نرم‌تر می‌گفت: «شوای، شوای مهدی&lt;sup&gt;[3]&lt;/sup&gt;.» <br /> <br /> با نگاهش می‌خواست بهم بفهماند که اوضاع را از چیزی که هست، بدتر نکنم. هرکس جای او بود جای تذکردادن، دستش را شل می‌کرد طرفم و حرصش را خالی می‌کرد. معلوم بود حرف‌زدن عبد از روی دلسوزی است. داشت مراعاتم را می‌کرد.<br /> <br /> نزدیک ظهر، ‌از دور سروکله محمودی پیدا شد. از ژست عصبانی‌ای که گرفته بود معلوم بود نیروهایش ماجرای دیشب را از سیر تا پیاز برایش تعریف کرده‌اند. مستقیم آمد سراغ قاطع ما. نسبت به قاطع بسیجی‌ها حساس‌تر بود. انگار کینه خاصی از ما داشت. از جلوی آسایشگاه ما رد شد و رفت سراغ اولین آسایشگاه که نزدیک [[حمام در اسارت|حمام]] و دست‌شویی‌ها بود. پشت سرش حدود بیست‌سی سرباز باتون و کابل و صونده‌به‌دست، راه افتاده بودند. با دیدن سرووضع سربازها حساب کار دستمان آمد. محمودی به سربازها دستور داد که بچه‌ها را از آسایشگاه ببرند بیرون.<br /> <br /> به‌محض اینکه اولین نفر پایش را از آسایشگاه بیرون گذاشت، صدای ناله و فریاد در راهروی قاطع پیچید. سربازها از در آسایشگاه تا در [[حمام در اسارت|حمام]]، یک تونل وحشت درست کرده بودند و با چوب‌های خیلی کلفت و [[تنبیه با باتوم|باتون]] و صونده بچه‌ها را تا [[حمام در اسارت|حمام]]، که کف آن را [[آب]] انداخته و دوش‌هایش را باز گذاشته بودند، همراهی می‌کردند. <br /> <br /> محمودی رفت سراغ آسایشگاه بعدی و بچه‌های آنجا را هم یکی‌یکی از زیر باران ضربه‌های وحشیانه سربازهایی که عقده دیشب در نگاه‌هایشان موج می‌زد،‌ رد کرد و به [[حمام در اسارت|حمام]] فرستاد. صدای عربده‌هایش که فریاد می‌زد: «یالاّ بسرعه» تمام قاطع را پر کرده بود. <br /> <br /> سربازها همگی تن صدای بالایی داشتند؛ اما واقعاً فریاد محمودی چیز دیگری بود.<br /> <br /> نوبت ما شد. در آسایشگاه باز شد و محمودی و دارودسته‌اش وارد شدند. صورتش برافروخته بود. از چشم‌هایش آتش زبانه می‌کشید. با این حال خیلی سعی می‌کرد خودش را آرام و خونسرد نشان دهد. چند قدمی راه رفت بعد حرف‌هایی را که لابد توی بقیه آسایشگاه‌ها زده بود،‌ برایمان تکرار کرد. همه تقصیرها را انداخت گردن بقیه بچه‌ها و گفت: «چون اینجا ارتش است و نمی‌شود فقط یک عده [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] شوند، همه باید با هم مجازات بشوند.» <br /> <br /> می‌گفت: «خودتان بهتر می‌دانید در ارتش تشویق برای یک ‌نفر است و [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] برای همه.» <br /> <br /> خودمان را آماده کرده بودیم که به‌محض بازشدن درها سریع بزنیم بیرون و زود خودمان را به انتهای راهرو برسانیم تا کمتر کابل و باتون بخوریم. کتانی‌ام را پوشیده بودم و بندهایش را محکم بسته بودم. قبل از اینکه بچه‌ها از آسایشگاه بیرون بروند، محمودی خودش بیرون رفت و تقریباً ده قدمی در ورودی [[حمام در اسارت|حمام]] ایستاد. یک چوب‌دستی کلفت و بلند هم گرفته بود دستش.<br /> <br /> سومین نفری بودم که از آسایشگاه زدم بیرون. از در که بیرون آمدم چشمم افتاد به دو ردیف سرباز چوب‌به‌دست که آماده حمله به بچه‌ها بودند. اوضاع خیلی خراب بود. داشتم با خودم فکر می‌کردم چطور بروم تا کتک کمتری بخورم که دیدم نگاه محمودی به نگاهم گره خورد. بعد از قضیه خبرنگارهای سودانی&lt;sup&gt;[4]&lt;/sup&gt; تقریباً هر روز منتظر رسیدن خبری از طرف سرگرد بودم. می‌دانستم که به‌آسانی از خیر آن ماجرا نمی‌گذرد. این سکوت چند روزه‌اش هم قطعاً به‌خاطر سیاستش بود. مطمئن بودم که این چند روز فکر چطور گوش‌مالی‌دادنم،‌ لحظه‌ای از ذهنش دور نشده است. با شناختی که از روحیاتش داشتم، می‌دانستم که به کمتر از ناقص‌کردنم رضایت نمی‌دهد. چشمش که بهم افتاد مثل دیوانه‌ها فریاد کشید: «ها... مهدی... .»<br /> <br /> اسمم را صدا کرد و یک‌دفعه مثل دیوانه‌ها، چوبی را که در دستش بود دوسه دور بالای سرش چرخاند و با قدرت هرچه تمام‌تر، به طرفم پرت کرد. بلافاصله دستم را از آرنج خم کردم و جلوی سرم گرفتم. چوب به‌شدت به استخوان بین مچ و ساعدم خورد و افتاد زمین. از درد نفسم بند آمده بود و همه وجودم تیر می‌کشید. حس می‌کردم هزار‌ سوزن در تنم فرو می‌کنند. با این حال خدا خیلی رحم کرده بود. اگر چوب کمی پائین‌تر و به استخوان مچم می‌خورد، درجا دستم می‌شکست یا اینکه اگر به سرم می‌خورد محال بود سرم نشکند. دستم زخم شده بود.<br /> <br /> وقت را تلف نکردم. زود رفتم لابه‌لای بچه‌ها و دویدم سمت [[حمام در اسارت|حمام]]. سربازها جوری چوب‌هایشان را بالا می‌بردند و به سرو‌صورت بچه‌ها می‌کوبیدند که انگار می‌خواهند با تبر تنه یک درخت قدیمی را از وسط نصف کنند. فقط می‌زدند؛ دیگر کاری نداشتند که این چوب به زمین می‌خورد یا به ستون فقرات یک مشت آدم بی‌پناه. بچه‌ها تمام توانشان را جمع می‌کردند تا این ضربه‌ها به سر یا جاهای حساس دست‌و‌پا و بدن‌شان نخورد. <br /> <br /> سربازها تنها به زدن اکتفا نمی‌کردند. در آن شلوغی و گیر‌و‌دار، پاها و چوب‌هایشان را لای پای بچه‌ها می‌گذاشتند تا بیفتند روی زمین و این‌طوری کتک بیشتری بخورند. صدای ناله و فریادمان به آسمان بلند بود. با هر بدبختی‌ای که بود به [[حمام در اسارت|حمام]] رسیدیم. صحنه ازدحام داخل [[حمام در اسارت|حمام]] و خونابه‌ای که کف آن جمع شده بود، به قلبم چنگ می‌انداخت. سربازهایی که کنار در ورودی [[حمام در اسارت|حمام]] ایستاده بودند به بچه‌های تازه‌وارد ‌گفتند که لباس‌هایتان را دربیاورید. بچه‌ها که لخت ‌شدند، هلشان ‌دادند زیر دوش آب؛ بعد هم آنها را ‌انداختند کف حمام تا خوب خیس شوند. آن‌وقت تا آنجا که توان داشتند می‌افتادند به جان بچه‌ها و آنها را می‌زدند. در این فاصله هم، بچه‌های سری قبل را که حسابی آش‌ولاش شده و یک جای سالم روی تنشان پیدا نمی‌شد، می‌فرستادند داخل آسایشگاه‌هایشان. محمودی رفته بود سراغ بقیه آسایشگاه‌ها.<br /> <br /> کابل و صونده که به تن خیسمان می‌خورد، درد مغز استخوانمان را می‌سوزاند. این بدترین حالت کتک‌خوردن بود. صونده طوری روی تن برهنه و خیس بچه‌ها می‌خوابید که انگار قصد جداشدن نداشت. وقتی سربازها صونده را مجدداً بالا می‌بردند تا ضربه بعدی را بزنند، انگار یک ‌نفر دست می‌انداخت و پوست و گوشت و رگ و پی آن قسمت را می‌کَند. پوست تنمان کمتر از چند دقیقه مثل یک تکه چرم، سیاه و کبود می‌شد. می‌ترسیدم دست روی تنم بکشم؛ احساس می‌کردم پوستم مثل یک ورقه نازک و ورآمده می‌آید کف دستم. می‌دانستم جای صونده‌هایی که به تنمان می‌خورد تاول‌های آبداری درمی‌آید که داخلش پر از خونابه است و تا مدت‌ها اذیتمان می‌کند. انگار چیزی به اسم قلب در سینه سربازها وجود نداشت. جوری باحرص با چکمه‌هایشان در [[آب]] این‌طرف و آن‌طرف می‌پریدند و نفس‌نفس‌زنان بچه‌ها را می‌زدند که فکر می‌کردی با یک گروه جانی و قاتل طرف هستند. <br /> <br /> چند دقیقه بعد، ‌همه بی‌حال و بی‌رمق کف [[حمام در اسارت|حمام]] افتادیم. دیگر حتی نای ناله‌کردن هم نداشتیم. سربازها با مشت‌ولگد دوباره افتادند به جانمان و گفتند که از [[حمام در اسارت|حمام]] بیرون برویم. موقع بیرون‌آمدن از [[حمام در اسارت|حمام]] پایم پیچ خورد و مچ دستم گرفت به دستگیره در و یک تکه از پوست و گوشتم قلوه‌کن شد. درد بدی داشت. زود دستم را گذاشتم رویش تا خونریزی نکند. وقت راه‌رفتن بدنمان پیچ‌وتاب می‌خورد. درست جلویمان را نمی‌دیدیم. وارد آسایشگاه که شدیم نه می‌توانستیم بایستیم، نه بشینیم و نه دراز بکشیم. ظهر عاشورای پر بلایی داشتیم، اما ما فقط برای خودمان عزاداری می‌کردیم و کاری به نگهبان‌ها نداشتیم برای همین هیچ‌کدام از عزاداری دیشبمان پشیمان نبودیم. <br /> <br /> چند ساعت بعد، سرباز‌ها بچه‌ها را برای گرفتن [[شام در اسارت|شام]] صدا کردند. کسی نای راه‌رفتن و غذاگرفتن نداشت؛ اما نه [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] خورده بودیم، نه [[ناهار در اسارت|ناهار]]. می‌بایست چیزی می‌خوردیم تا کمی جان بگیریم. با دوسه تا از بچه‌ها برای شام‌گرفتن داوطلب شدم. [[شام در اسارت|شام]] را آوردیم. به نظرمان مزه همیشگی را نداشت. هرچه بود خوردیم و یک گوشه افتادیم. هنوز چند ساعت از خوردن [[شام در اسارت|شام]] نگذشته بود که دل‌درد عجیبی آمد سراغمان. شکم‌هایمان را گرفته بودیم و از درد به خودمان می‌پیچیدیم، درد، درد جدیدی نبود. می‌دانستیم دنبالش چه چیزی در انتظارمان است؛ اسهال خونی. هرچه بود، زیر سر غذایی بود که خورده بودیم. صدای ناله بچه‌ها لحظه‌ای قطع نمی‌شد. هیچ‌کس حال‌وروز خوبی نداشت که حداقل زیر پروبال چند نفر را بگیرد. فقط خدا می‌داند که آن شب چطور صبح شد.<br /> <br /> صبح فردا، وقتی مسئولان غذا برای [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] گرفتن به آشپزخانه رفتند، از یکی‌دو‌ آشپز چیزی شنیدند که کم مانده بود از تعجب شاخ دربیاورند. آن‌طور که آنها می‌گفتند دیشب، قبل از اینکه بچه‌ها را برای تحویل گرفتن [[شام در اسارت|شام]] صدا کنند، محمودی به [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] می‌رود و حرص و عقده‌‌اش را اول، با ریختن تاید در قابلمه‌های [[غذای اسارت|غذا]] و بعد با ادرارکردن در ظرف چای، خالی می‌کند! وقتی آشپزها گفتند لیوان‌هایتان را آب بکشید، یکی‌دو ‌تا از بچه‌ها [[اعتراض]] کردند که چرا یک‌جوری بهمان نرساندید که چنین اتفاقی افتاده تا ما غذاهایمان را سر‌به‌نیست کنیم و نخوریم؟! آشپزها هم جواب داده بودند که ما دستمان از همه‌جا بسته بود؛ ترسیدیم به شما بگوییم، آن‌وقت محمودی بفهمد. <br /> <br /> چند روز بعد از [[شکنجه]] مفصلی که سر قضیه عزاداری شدیم، محمودی اولین کاری که کرد این بود که خواهرها را از [[اردوگاه]] ما برد. <br /> <br /> زخم دستم چرک کرده بود. اصلاً فکر نمی‌کردم این‌قدر حساس شده باشم. با اینکه چند روز از زخم شدنش می‌گذشت؛ اما بهتر که نشده بود هیچ، روزبه‌روز بدتر هم می‌شد. دستم را به دکتر مجید&lt;sup&gt;[5]&lt;/sup&gt; نشان دادم. گفت: «اگر به دادش نرسی، عفونت می‌کشد داخل بدنت و اذیتت می‌کند.» <br /> <br /> رفت یک شیشه کوچک پنی‌سیلین جور کرد و قسمتی از پودرش را خالی کرد روی دستم. تا چند روز همین کار را کرد. کارش مثل آبی که روی آتش بریزند معجزه کرد. چند روز بعد روی زخم جمع و دستم خوب شد&lt;ref&gt;دوستکامی، فاطمه (1398). [[سرباز کوچک امام]]، چ هفدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 332-344.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == پاورقی ==<br /> &lt;small&gt;[1]. اسیران زن: [[معصومه آباد]]، [[حلیمه آزموده]]، [[شمسی بهرامی]]، [[فاطمه ناهیدی]] که در این [[اردوگاه]] زندانی بودند.&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[2]. شلیک کن.. شلیک کن.. .&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[3]. آرام آرام مهدی.&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[4]. اشاره دارد به سال 1361 و حضور خبرنگاران مسلمان سودانی در [[اردوگاه رمادی 1 (کمپ 6)|اردوگاه رمادی 6]] که [[مهدی طحانیان]] در ابتدای معرفی خودش سوره‌های کوچکی از کتاب آسمانی قرآن را خواند و موجب تعجب آنها شد زیرا به آنها گفته بودند ایرانی‌ها آتش‌پرست هستند و مسلمان نیستند. ازاین‌رو [[مهدی طحانیان]] مورد محبت خبرنگاران قرار گرفت. این موضوع  و موارد مشابه قبلی دیگر در مواجهه با خبرنگاران، موجب خشم سرگرد محمودی شده بود.&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[5]. دکتر مجید جلالوند&lt;/small&gt;<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[محرم و عاشورا]]<br /> * [[تدابیر اسیران برای برگزاری مراسم محرم]]<br /> * [[علل مخالفت عراقی برای برگزاری مراسم محرم]]<br /> * [[برخورد عراقی ها در برگزاری مراسم محرم]]<br /> * [[سرباز کوچک امام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند<br /> [[رده:برخورد عراقی ها در برگزاری مراسم محرم]]<br /> [[رده:تدابیر اسیران برای برگزاری مراسم محرم]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_(%DA%A9%D9%85%D9%BE_8_%D9%88_%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%86%D8%A8%D8%B1)&diff=12311 برگزاری مراسم مذهبی در اردوگاه الانبار (کمپ 8 و معروف به اردوگاه عنبر) 2026-11-08T16:57:35Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div>پاسداشت روزهای مذهبی یکی از راه‌‌های تقویت روحیه [[اسیران جنگ|اسیران]] محسوب می‌شد. عکس‌العمل بعثی‌ها در مقابل برگزاری مناسبت‌های مذهبی مانند بزرگداشت ایام محرم، به‌ویژه روز عاشورا، بسیار سختگیرانه و ظالمانه بود، اما [[اسیران جنگ|اسیران]] حتی لحظه‌ای از برگزاری آنها، ولو به‌صورت مخفیانه، دست نکشیدند و برای آن تاوان‌های سختی را متحمل شدند.<br /> <br /> اصلی‌ترین مراسم در مناسبت دهه اول [[محرم و عاشورا|محرم]] انجام می‌شد. بزرگداشت ایام [[محرم و عاشورا|محرم]] و عزاداری در این ایام ممنوع بود و عراقی‌ها به هر حیله و نیرنگی سعی داشتند جلوی این مراسم را بگیرند و با برگزارکنندگان برخورد تندی داشته باشند، اگرچه [[اسیران جنگ|اسیران]] سعی داشتند با گماردن نگهبان هرطور شده این مراسم را برگزار کنند.<br /> <br /> == [[شکنجه]] برای برگزاری مراسم مذهبی (عاشورا در اسارت) ==<br /> مهدی طحانیان، راوی کتاب [[سرباز کوچک امام]] نقل می‌کند:<br /> <br /> شب عاشورا (مصادف با آبان سال 1361 ه.ش) رسید. [[نماز]] مغرب و عشا را با مراقبت نگهبان آینه‌به‌دست به‌جماعت خواندیم. بعد خیلی آهسته زیارت عاشورا را زمزمه کردیم. شب سنگینی بود. صدا از دیوار درنمی‌آمد. هر‌کس کنجی رفته بود و آرام اشک می‌ریخت و عزاداری می‌کرد. <br /> <br /> از جایم بلند شدم و رفتم پای پنجره و نشستم روی رف آن. زانوهایم را بغل گرفتم و سرم را گذاشتم روی شیشه. چشم‌هایم را بستم. <br /> <br /> صدای زمزمه‌ای به گوشم رسید. چشمانم را باز کردم. یک لحظه فکر کردم خیالاتی شده‌ام. دوباره چشم‌هایم را بستم. صدا دوباره جان‌دارتر از قبل به گوشم خورد. از جا پریدم و روی زانوهایم نشستم و گوشم را به پنجره چسباندم. صدا، صدای هم‌خوانی زنانه‌ای بود که هرلحظه بلندتر از قبل می‌شد. از پنجره پریدم پایین و گفتم: «بچه‌ها، خواهرا&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; دارن عزاداری می‌کنن، بیاین گوش کنین.» <br /> <br /> همه دویدند سمت پنجره. باورشان نمی‌شد. عجب مرد بودند این دخترها. مگر می‌شد چیزی راجع‌به تهدیدهای سرهنگ محمودی نشنیده باشند؟ پس چطور جرئت کرده بودند! بچه‌ها به‌محض شنیدن صدای عزاداری خواهرها یک‌صدا شروع کردند به نوحه‌خوانی. <br /> <br /> هرلحظه منتظر پیداشدن سروکله ‌محمودی بودیم. می‌دانستیم که به این آسانی‌ها از این ماجرا نمی‌گذرد و کاری با بچه‌ها می‌کند که تا آخر عمر فراموش نکنیم. به چند دقیقه نکشیده سربازها مثل مور و ملخ ریختند داخل محوطه [[اردوگاه]] و فریاد می‌زدند: «[[اسرا]] شورش کرده‌اند!» <br /> <br /> فرق عزاداری و شورش را نمی‌دانستند. بچه‌ها بی‌خیال اخطارهای سربازها،‌ عزاداریشان را می‌کردند. از اینکه محمودی در جمع سربازها و درجه‌دارها نبود، تعجب کردم. این‌طور که معلوم بود محمودی آن‌قدر به خودش و جوّ [[اردوگاه]] در این چند روز مطمئن شده بوده که شب عاشورا رفته بود مرخصی!<br /> <br /> در آسایشگاه به سروسینه می‌زدیم و گریه می‌کردیم. طبق قانون، سربازها و فرماندهان حق نداشتند مسلح وارد [[اردوگاه]] شوند. آوردن سلاح، اول از همه برای خودشان خطرناک بود، چون ممکن بود در درگیری، اسلحه دست [[اسیران جنگ|اسیران]] بیفتد و جان همه‌شان به خطر بیفتد. برای همین رفته بودند سراغ لوله [[آب]] و چوب درخت. مثل مرغ‌پرکنده این‌طرف و آن‌طرف می‌دویدند و با لوله و شاخه‌های درخت به نرده‌ها می‌کوبیدند.<br /> <br /> نیروهای ضدشورش، که از ظاهر ورزیده و تیپ و قیافه‌هایشان معلوم بود از بیرون [[اردوگاه]] آمده‌اند، با باتون افتاده بودند به جان نرده‌ها! می‌ترسیدند درهای آسایشگاه را باز کنند و بیایند داخل. می‌ترسیدند درها باز شود و بچه‌ها بیرون بریزند و کنترل از دستشان خارج شود. یک لحظه چشمم افتاد به یکیشان که یک درخت را انگار از وسط شکانده و روی دوشش انداخته بود و به‌سرعت به‌سمت پنجره‌ها می‌آمد. یاسین پشت بلندگو خطاب به سربازی که در مقرشان تیرهوایی می‌زد یکسره فریاد می‌کشید: «ارمی... ارمی...»&lt;sup&gt;[2] &lt;/sup&gt;<br /> <br /> وقتی دید هیچ‌طوری نمی‌تواند جلودار بچه‌ها باشد، آمد داخل قاطع و با چند ‌تا از سربازهایش رفت طبقه بالا. چند لحظه بعد دیدیم سربازها دست‌و‌پای بچه‌های مجروح آسایشگاه 24 را گرفتند و کشان‌کشان آنها را ‌آوردند داخل محوطه. وضع بچه‌های این آسایشگاه خیلی خراب بود؛ یکی دست نداشت یکی پا. بعضی‌ها یک دست و یک پا نداشتند؛ بعضی‌ها هم هر دو دستشان را قطع کرده بودند و فقط پا داشتند. چند پیرمرد شصت‌هفتاد ساله هم بینشان بود که همین‌طوری هیچ رمقی به تنشان نبود، دیگر چه برسد به حالا که مجروح هم بودند. یکی از بچه‌هایی که آوردند را می‌شناختم. تازه یکی از چشم‌هایش را تخلیه و پانسمان کرده بودند.<br /> <br /> واقعاً به سیم آخر زده بودند. با باتون و صونده روی سروصورت و جراحت مجروح‌ها می‌زدند. ناله بچه‌ها به آسمان بلند بود. کمی که گذشت آنها را به پشت خواباندند کف زمین و پاهایشان را از حلقه‌های طناب فلک رد کردند و با یک حرکت چرخشی دوطرف فلک را طوری روی هم چفت کردند که پای بچه‌ها محکم و بی‌حرکت بین چوب‌ها و رو به بالا قرار گرفت. <br /> <br /> افتادند به جان بچه‌ها. آن‌قدر به کف پایشان زدند که پوستشان قلفتی کنده شد. کم‌کم طوری شد که حتی نای دادزدن هم نداشتند. زمین زیر پایشان پر از خون شده بود. کاری از دستمان برنمی‌آمد. پای پنجره، نرده‌ها را گرفته بودیم لای پنجه‌هایمان و همراه فریاد الله‌اکبر آنها را تکان می‌دادیم بلکه از جا دربیاید و بتوانیم کاری برای بچه‌ها انجام بدهیم. تمام پنجره‌ها می‌لرزید. <br /> <br /> یاسین (نگهبان بعثی) مرتب پشت بلندگو فریاد می‌کشید که الان همه‌تان را به رگبار می‌بندیم، بروید عقب. چند لحظه‌‌ای می‌شد که چند سرباز کلاشینکف به دست روبه‌رویمان حالت آتش به خودشان گرفته بودند. ظاهراً دیگر برایشان فرق نمی‌کرد که به‌دلیل زیرپاگذاشتن قانون «عدم حمل اسلحه به داخل [[اردوگاه]]» بازخواست شوند! تهدیدش افاقه نکرد. واقعاً داشتیم نرده‌ها را از جا درمی‌آوردیم. یاسین اوضاع را که این‌طور دید، دستور داد سربازها زود از محوطه خارج شوند و به مقر برگردند. جالب بود، عراقی‌هایی که روی مسئله [[فرار]] [[اسیران جنگ|اسیران]] این‌همه حساس بودند، بدون اینکه بچه‌های آسایشگاه 24 را سرجایشان برگردانند و در را رویشان قفل کنند، طوری می‌دویدند و از محوطه فرار می‌کردند که انگار کسی دنبالشان کرده است.<br /> <br /> با رفتن آخرین سرباز، [[اردوگاه]] نسبتاً آرام شد. محوطه شده بود عین میدان جنگ. زخمی‌‌هایی که جراحت ‌بدنشان به خونریزی افتاده و سروصورتشان کبود شده بود از یک طرف، لوله و شاخ و برگ‌هایی که تمام محوطه را پُر کرده بود از طرف دیگر، قیافه‌ تکراری [[اردوگاه]] را به‌هم‌ریخته بود. وضع بچه‌ها هر کدام بدتر از دیگری بود. یکی‌دو ساعت دیگر با آه‌و‌ناله آنها گذشت. بعد کم‌کم حالشان جا آمد و توانستند آهسته و چهاردست‌و‌پا خودشان را از محوطه به داخل راهرو برسانند و به‌سختی خودشان را از پله‌ها بالا بکشند. <br /> <br /> آن شب، همه به صبحی که در راه بود فکر می‌کردیم؛ به واکنش محمودی در برابر شنیدن این خبر. فردا روز عاشورا بود. فقط خدا می‌دانست محمودی چه می‌خواهد بکند. خودمان را برای هر اتفاقی آماده کرده بودیم. نه کسی را برای [[صبحانه در اسارت|صبحانه‌]]&lt;nowiki/&gt;گرفتن صدا کردند، نه خبری از آزادباش صبح بود. روی رف پنجره نشسته بودم و با صدای بلند سوره‌های کوچکی را که یاد گرفته بودم، ‌می‌خواندم. بین سربازها، عَبِد از بقیه دل‌رحم‌تر بود. از صبح هر بار که در راهرو آسایشگاه قدم ‌زده بود و از کنارم رد ‌شده بود چشم غره‌ای بهم ‌رفته و باحرص ‌گفته بود: «اُسکت... اُسکت.»<br /> <br /> وقتی هم می‌دید گوش به حرفش نمی‌دهم با صدایی نرم‌تر می‌گفت: «شوای، شوای مهدی&lt;sup&gt;[3]&lt;/sup&gt;.» <br /> <br /> با نگاهش می‌خواست بهم بفهماند که اوضاع را از چیزی که هست، بدتر نکنم. هرکس جای او بود جای تذکردادن، دستش را شل می‌کرد طرفم و حرصش را خالی می‌کرد. معلوم بود حرف‌زدن عبد از روی دلسوزی است. داشت مراعاتم را می‌کرد.<br /> <br /> نزدیک ظهر، ‌از دور سروکله محمودی پیدا شد. از ژست عصبانی‌ای که گرفته بود معلوم بود نیروهایش ماجرای دیشب را از سیر تا پیاز برایش تعریف کرده‌اند. مستقیم آمد سراغ قاطع ما. نسبت به قاطع بسیجی‌ها حساس‌تر بود. انگار کینه خاصی از ما داشت. از جلوی آسایشگاه ما رد شد و رفت سراغ اولین آسایشگاه که نزدیک [[حمام در اسارت|حمام]] و دست‌شویی‌ها بود. پشت سرش حدود بیست‌سی سرباز باتون و کابل و صونده‌به‌دست، راه افتاده بودند. با دیدن سرووضع سربازها حساب کار دستمان آمد. محمودی به سربازها دستور داد که بچه‌ها را از آسایشگاه ببرند بیرون.<br /> <br /> به‌محض اینکه اولین نفر پایش را از آسایشگاه بیرون گذاشت، صدای ناله و فریاد در راهروی قاطع پیچید. سربازها از در آسایشگاه تا در [[حمام در اسارت|حمام]]، یک تونل وحشت درست کرده بودند و با چوب‌های خیلی کلفت و [[تنبیه با باتوم|باتون]] و صونده بچه‌ها را تا [[حمام در اسارت|حمام]]، که کف آن را [[آب]] انداخته و دوش‌هایش را باز گذاشته بودند، همراهی می‌کردند. <br /> <br /> محمودی رفت سراغ آسایشگاه بعدی و بچه‌های آنجا را هم یکی‌یکی از زیر باران ضربه‌های وحشیانه سربازهایی که عقده دیشب در نگاه‌هایشان موج می‌زد،‌ رد کرد و به [[حمام در اسارت|حمام]] فرستاد. صدای عربده‌هایش که فریاد می‌زد: «یالاّ بسرعه» تمام قاطع را پر کرده بود. <br /> <br /> سربازها همگی تن صدای بالایی داشتند؛ اما واقعاً فریاد محمودی چیز دیگری بود.<br /> <br /> نوبت ما شد. در آسایشگاه باز شد و محمودی و دارودسته‌اش وارد شدند. صورتش برافروخته بود. از چشم‌هایش آتش زبانه می‌کشید. با این حال خیلی سعی می‌کرد خودش را آرام و خونسرد نشان دهد. چند قدمی راه رفت بعد حرف‌هایی را که لابد توی بقیه آسایشگاه‌ها زده بود،‌ برایمان تکرار کرد. همه تقصیرها را انداخت گردن بقیه بچه‌ها و گفت: «چون اینجا ارتش است و نمی‌شود فقط یک عده [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] شوند، همه باید با هم مجازات بشوند.» <br /> <br /> می‌گفت: «خودتان بهتر می‌دانید در ارتش تشویق برای یک ‌نفر است و [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] برای همه.» <br /> <br /> خودمان را آماده کرده بودیم که به‌محض بازشدن درها سریع بزنیم بیرون و زود خودمان را به انتهای راهرو برسانیم تا کمتر کابل و باتون بخوریم. کتانی‌ام را پوشیده بودم و بندهایش را محکم بسته بودم. قبل از اینکه بچه‌ها از آسایشگاه بیرون بروند، محمودی خودش بیرون رفت و تقریباً ده قدمی در ورودی [[حمام در اسارت|حمام]] ایستاد. یک چوب‌دستی کلفت و بلند هم گرفته بود دستش.<br /> <br /> سومین نفری بودم که از آسایشگاه زدم بیرون. از در که بیرون آمدم چشمم افتاد به دو ردیف سرباز چوب‌به‌دست که آماده حمله به بچه‌ها بودند. اوضاع خیلی خراب بود. داشتم با خودم فکر می‌کردم چطور بروم تا کتک کمتری بخورم که دیدم نگاه محمودی به نگاهم گره خورد. بعد از قضیه خبرنگارهای سودانی&lt;sup&gt;[4]&lt;/sup&gt; تقریباً هر روز منتظر رسیدن خبری از طرف سرگرد بودم. می‌دانستم که به‌آسانی از خیر آن ماجرا نمی‌گذرد. این سکوت چند روزه‌اش هم قطعاً به‌خاطر سیاستش بود. مطمئن بودم که این چند روز فکر چطور گوش‌مالی‌دادنم،‌ لحظه‌ای از ذهنش دور نشده است. با شناختی که از روحیاتش داشتم، می‌دانستم که به کمتر از ناقص‌کردنم رضایت نمی‌دهد. چشمش که بهم افتاد مثل دیوانه‌ها فریاد کشید: «ها... مهدی... .»<br /> <br /> اسمم را صدا کرد و یک‌دفعه مثل دیوانه‌ها، چوبی را که در دستش بود دوسه دور بالای سرش چرخاند و با قدرت هرچه تمام‌تر، به طرفم پرت کرد. بلافاصله دستم را از آرنج خم کردم و جلوی سرم گرفتم. چوب به‌شدت به استخوان بین مچ و ساعدم خورد و افتاد زمین. از درد نفسم بند آمده بود و همه وجودم تیر می‌کشید. حس می‌کردم هزار‌ سوزن در تنم فرو می‌کنند. با این حال خدا خیلی رحم کرده بود. اگر چوب کمی پائین‌تر و به استخوان مچم می‌خورد، درجا دستم می‌شکست یا اینکه اگر به سرم می‌خورد محال بود سرم نشکند. دستم زخم شده بود.<br /> <br /> وقت را تلف نکردم. زود رفتم لابه‌لای بچه‌ها و دویدم سمت [[حمام در اسارت|حمام]]. سربازها جوری چوب‌هایشان را بالا می‌بردند و به سرو‌صورت بچه‌ها می‌کوبیدند که انگار می‌خواهند با تبر تنه یک درخت قدیمی را از وسط نصف کنند. فقط می‌زدند؛ دیگر کاری نداشتند که این چوب به زمین می‌خورد یا به ستون فقرات یک مشت آدم بی‌پناه. بچه‌ها تمام توانشان را جمع می‌کردند تا این ضربه‌ها به سر یا جاهای حساس دست‌و‌پا و بدن‌شان نخورد. <br /> <br /> سربازها تنها به زدن اکتفا نمی‌کردند. در آن شلوغی و گیر‌و‌دار، پاها و چوب‌هایشان را لای پای بچه‌ها می‌گذاشتند تا بیفتند روی زمین و این‌طوری کتک بیشتری بخورند. صدای ناله و فریادمان به آسمان بلند بود. با هر بدبختی‌ای که بود به [[حمام در اسارت|حمام]] رسیدیم. صحنه ازدحام داخل [[حمام در اسارت|حمام]] و خونابه‌ای که کف آن جمع شده بود، به قلبم چنگ می‌انداخت. سربازهایی که کنار در ورودی [[حمام در اسارت|حمام]] ایستاده بودند به بچه‌های تازه‌وارد ‌گفتند که لباس‌هایتان را دربیاورید. بچه‌ها که لخت ‌شدند، هلشان ‌دادند زیر دوش آب؛ بعد هم آنها را ‌انداختند کف حمام تا خوب خیس شوند. آن‌وقت تا آنجا که توان داشتند می‌افتادند به جان بچه‌ها و آنها را می‌زدند. در این فاصله هم، بچه‌های سری قبل را که حسابی آش‌ولاش شده و یک جای سالم روی تنشان پیدا نمی‌شد، می‌فرستادند داخل آسایشگاه‌هایشان. محمودی رفته بود سراغ بقیه آسایشگاه‌ها.<br /> <br /> کابل و صونده که به تن خیسمان می‌خورد، درد مغز استخوانمان را می‌سوزاند. این بدترین حالت کتک‌خوردن بود. صونده طوری روی تن برهنه و خیس بچه‌ها می‌خوابید که انگار قصد جداشدن نداشت. وقتی سربازها صونده را مجدداً بالا می‌بردند تا ضربه بعدی را بزنند، انگار یک ‌نفر دست می‌انداخت و پوست و گوشت و رگ و پی آن قسمت را می‌کَند. پوست تنمان کمتر از چند دقیقه مثل یک تکه چرم، سیاه و کبود می‌شد. می‌ترسیدم دست روی تنم بکشم؛ احساس می‌کردم پوستم مثل یک ورقه نازک و ورآمده می‌آید کف دستم. می‌دانستم جای صونده‌هایی که به تنمان می‌خورد تاول‌های آبداری درمی‌آید که داخلش پر از خونابه است و تا مدت‌ها اذیتمان می‌کند. انگار چیزی به اسم قلب در سینه سربازها وجود نداشت. جوری باحرص با چکمه‌هایشان در [[آب]] این‌طرف و آن‌طرف می‌پریدند و نفس‌نفس‌زنان بچه‌ها را می‌زدند که فکر می‌کردی با یک گروه جانی و قاتل طرف هستند. <br /> <br /> چند دقیقه بعد، ‌همه بی‌حال و بی‌رمق کف [[حمام در اسارت|حمام]] افتادیم. دیگر حتی نای ناله‌کردن هم نداشتیم. سربازها با مشت‌ولگد دوباره افتادند به جانمان و گفتند که از [[حمام در اسارت|حمام]] بیرون برویم. موقع بیرون‌آمدن از [[حمام در اسارت|حمام]] پایم پیچ خورد و مچ دستم گرفت به دستگیره در و یک تکه از پوست و گوشتم قلوه‌کن شد. درد بدی داشت. زود دستم را گذاشتم رویش تا خونریزی نکند. وقت راه‌رفتن بدنمان پیچ‌وتاب می‌خورد. درست جلویمان را نمی‌دیدیم. وارد آسایشگاه که شدیم نه می‌توانستیم بایستیم، نه بشینیم و نه دراز بکشیم. ظهر عاشورای پر بلایی داشتیم، اما ما فقط برای خودمان عزاداری می‌کردیم و کاری به نگهبان‌ها نداشتیم برای همین هیچ‌کدام از عزاداری دیشبمان پشیمان نبودیم. <br /> <br /> چند ساعت بعد، سرباز‌ها بچه‌ها را برای گرفتن [[شام در اسارت|شام]] صدا کردند. کسی نای راه‌رفتن و غذاگرفتن نداشت؛ اما نه [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] خورده بودیم، نه [[ناهار در اسارت|ناهار]]. می‌بایست چیزی می‌خوردیم تا کمی جان بگیریم. با دوسه تا از بچه‌ها برای شام‌گرفتن داوطلب شدم. [[شام در اسارت|شام]] را آوردیم. به نظرمان مزه همیشگی را نداشت. هرچه بود خوردیم و یک گوشه افتادیم. هنوز چند ساعت از خوردن [[شام در اسارت|شام]] نگذشته بود که دل‌درد عجیبی آمد سراغمان. شکم‌هایمان را گرفته بودیم و از درد به خودمان می‌پیچیدیم، درد، درد جدیدی نبود. می‌دانستیم دنبالش چه چیزی در انتظارمان است؛ اسهال خونی. هرچه بود، زیر سر غذایی بود که خورده بودیم. صدای ناله بچه‌ها لحظه‌ای قطع نمی‌شد. هیچ‌کس حال‌وروز خوبی نداشت که حداقل زیر پروبال چند نفر را بگیرد. فقط خدا می‌داند که آن شب چطور صبح شد.<br /> <br /> صبح فردا، وقتی مسئولان غذا برای [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] گرفتن به آشپزخانه رفتند، از یکی‌دو‌ آشپز چیزی شنیدند که کم مانده بود از تعجب شاخ دربیاورند. آن‌طور که آنها می‌گفتند دیشب، قبل از اینکه بچه‌ها را برای تحویل گرفتن [[شام در اسارت|شام]] صدا کنند، محمودی به [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] می‌رود و حرص و عقده‌‌اش را اول، با ریختن تاید در قابلمه‌های [[غذای اسارت|غذا]] و بعد با ادرارکردن در ظرف چای، خالی می‌کند! وقتی آشپزها گفتند لیوان‌هایتان را آب بکشید، یکی‌دو ‌تا از بچه‌ها [[اعتراض]] کردند که چرا یک‌جوری بهمان نرساندید که چنین اتفاقی افتاده تا ما غذاهایمان را سر‌به‌نیست کنیم و نخوریم؟! آشپزها هم جواب داده بودند که ما دستمان از همه‌جا بسته بود؛ ترسیدیم به شما بگوییم، آن‌وقت محمودی بفهمد. <br /> <br /> چند روز بعد از [[شکنجه]] مفصلی که سر قضیه عزاداری شدیم، محمودی اولین کاری که کرد این بود که خواهرها را از [[اردوگاه]] ما برد. <br /> <br /> زخم دستم چرک کرده بود. اصلاً فکر نمی‌کردم این‌قدر حساس شده باشم. با اینکه چند روز از زخم شدنش می‌گذشت؛ اما بهتر که نشده بود هیچ، روزبه‌روز بدتر هم می‌شد. دستم را به دکتر مجید&lt;sup&gt;[5]&lt;/sup&gt; نشان دادم. گفت: «اگر به دادش نرسی، عفونت می‌کشد داخل بدنت و اذیتت می‌کند.» <br /> <br /> رفت یک شیشه کوچک پنی‌سیلین جور کرد و قسمتی از پودرش را خالی کرد روی دستم. تا چند روز همین کار را کرد. کارش مثل آبی که روی آتش بریزند معجزه کرد. چند روز بعد روی زخم جمع و دستم خوب شد&lt;ref&gt;دوستکامی، فاطمه (1398). [[سرباز کوچک امام]]، چ هفدهم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 332-344.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == پاورقی ==<br /> &lt;small&gt;[1]. اسیران زن: [[معصومه آباد]]، [[حلیمه آزموده]]، [[شمسی بهرامی]]، [[فاطمه ناهیدی]] که در این [[اردوگاه]] زندانی بودند.&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[2]. شلیک کن.. شلیک کن.. .&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[3]. آرام آرام مهدی.&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[4]. اشاره دارد به سال 1361 و حضور خبرنگاران مسلمان سودانی در [[اردوگاه رمادی 1 (کمپ 6)|اردوگاه رمادی 6]] که [[مهدی طحانیان]] در ابتدای معرفی خودش سوره‌های کوچکی از کتاب آسمانی قرآن را خواند و موجب تعجب آنها شد زیرا به آنها گفته بودند ایرانی‌ها آتش‌پرست هستند و مسلمان نیستند. ازاین‌رو [[مهدی طحانیان]] مورد محبت خبرنگاران قرار گرفت. این موضوع  و موارد مشابه قبلی دیگر در مواجهه با خبرنگاران، موجب خشم سرگرد محمودی شده بود.&lt;/small&gt;<br /> <br /> &lt;small&gt;[5]. دکتر مجید جلالوند&lt;/small&gt;<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[محرم و عاشورا]]<br /> * [[تدابیر اسیران برای برگزاری مراسم محرم]]<br /> * [[علل مخالفت عراقی برای برگزاری مراسم محرم]]<br /> * [[برخورد عراقی ها در برگزاری مراسم محرم]]<br /> * [[سرباز کوچک امام]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> [[index.php?title=رده:تدابیر اسیران برای برگزاری مراسم محرم]]<br /> [[index.php?title=رده:برخورد عراقی ها در برگزاری مراسم محرم]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> فرزانه قلعه‌قوند</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12310 غذای اسارت 2026-11-07T18:31:08Z <p>Marjan-khanlari: /* کتابشناسی */</p> <hr /> <div><br /> در طول [[اسارت و اسیران|اسارت]]،سخت‌ترین مشکل ما گرسنگی بود که حتی از کتک کاری هم زجرآور بود. وعده های غذایی که برای [[اسرا]] در [[اردوگاه]]&lt;nowiki/&gt;های عراق در نظر گرفته می شد، شامل موارد زیر بود:<br /> <br /> == وعده های غذایی ==<br /> <br /> ====1.[[صبحانه در اسارت|صبحانه]]====<br /> در اردوگاه‌های ثبت شده [[صلیب سرخ]] ، اسرا عموماً اذعان می‌دارند صبحانه دوسوم یک لیوان پلاستیکی یا 7 الی 8 قاشق شوربای دال عدس بود که گاهی به آن لپه هم افزوده می‌شد. اما در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های ثبت‌نشده وضعیت کمی فرق می‌کرد؛ به این‌صورت که در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]]، یک لیوان [[چای در اسارت|چای]] بین چهار الی پنج نفر توزیع می‌شد که در اواخر [[اسارت و اسیران|اسارت]] این مقدار بین حدود سه نفر پخش می‌شد. به‌همین‌ترتیب، شوربای اسارت (عموماً شامل دال عدس و کمی برنج) در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها حدود یک کاسه متوسط شوربا به هر گروه غذایی که در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]] سیزده الی پانزده‌نفره بودند و در اواخر [[اسارت و اسیران|اسارت]] گروه‌های ده‌نفره بود- می‌دادند که در تقسیم بین نفرات به هرکس تقریباً معادل با یک پیاله می‌رسید&lt;ref&gt;ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1366). حقوق جنگ و رفتار با اسیران جنگی. مجله حقوق، نشریه دفتر حقوق بین الملل، شماره ۸، بهار و تابستان.&lt;/ref&gt;.<br /> ====2.[[ناهار در اسارت|ناهار]]====<br /> غذای [[ناهار در اسارت|ناهار]]، که برای هر فرد، حدود یک لیوان معمولی برنج پخته‌شده می‌دادند، حدوداً 8 الی 10 قاشق برنج بود که هر روز با یک نوع خورشت آبکی ساده از کلم، بامیه، بادمجان، چغندر و گوجه‌فرنگی همراه بود. برای هر 8 الی 10 نفر یک ملاقه بزرگ خورشت می‌ریختند که بنابر اظهارات آزادگان، برای هر دو نفر 2 الی 3 تکه کوچک گوشت بود و مابقی [[آب]] یا کرفس یا... باید گفت که این مورد در اردوگاه‌های ثبت‌نشده هم تقریباً به‌همین‌گونه بود. تفاوت شاید در تعداد نفرات هر گروه بود و تقریباً به هیچ‌کس گوشتی نمی‌رسید، شاید تکه‌ای بادمجان... در ضمن، غذای روز جمعه کمی با روزهای دیگر تفاوت داشت که البته خود این مسئله به [[اردوگاه]] بستگی داشت؛ در روزهای جمعه خورشت از حبوبات آماده شامل عدس و لوبیا و... تهیه می‌شد.<br /> ====3.[[شام در اسارت|شام]]====<br /> در ماه‌های اول [[اسارت و اسیران|اسارت]] كه وضعیت [[اسرا]] و [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها تثبیت نشده بود، از وعده غذایی خبری نبود. شام، [[اردوگاه]] به [[اردوگاه]] متفاوت بود. برای مثال، در اردوگاه‌های رمادی (←[[اردوگاه]] )سه وعده غذایی توزیع می‌شد. چون عراقی‌ها در دیگر [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها دو وعده غذا و [[جیره غذایی اسرا|جیره غذایی]] می‌دادند و ایرانی‌ها عادت به سه وعده غذا خوردن داشتند، با تدبیر آشپزهای ایرانی در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های ثبت‌شده از مخلفات خورشت [[ناهار در اسارت|ناهار]] کم و برای [[شام در اسارت|شام]] مقداری آبگوشت درست می‌کردند، و در برخی اردوگاه‌ها که شیر خشک می‌خریدند، آن را با [[آب]] مخلوط کرده و با این کار بچه‌ها از پوست پرتقال، مایه تخمیر ماست درست می‌كردند که با آن، ماست می‌زدند و از جمع کردن ماست‌ها برای مدت 10 شب در ماه، [[شام در اسارت|شام]] [[نان در اسارت|نان]] و ماست درست می‌کردند. یا پوست پرتقال‌ها را می‌جوشاندند و با جیره خود، شکر می‌خریدند و چند شب [[نان در اسارت|نان]] و مربا می‌خوردند. البته در عموم [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها شام همان [[آب]] و گوشت کمتر از دوسوم لیوان برای هر نفر بود. در ارتباط با [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های ثبت‌نشده، باید گفت در بیشتر ایام [[شام در اسارت|شام]] از آبگوشت تشکیل شده بود؛ از گوشت گاو، همراه با رب گوجه‌فرنگی و در موارد محدودی مرغ.<br /> <br />     تقریباً هیچ‌گونه امکانی برای تهیه [[شام در اسارت|شام]] به‌وسیله خود [[اسیران جنگ|اسیران]] وجود نداشت. ازآنجا‌که اسرای ثبت‌نشده هیچ‌گونه وجهی در [[اردوگاه]] دریافت نمی‌کردند، بنابراین برای آنها هیچ گزینه‌ای جز آنچه که در [[اردوگاه]] داده می‌شد، فراهم نبود که این مورد برای سیگار هم صدق می‌کرد. مقدار گوشتی که به هر اسیر می‌رسید، یک تکه کمتر از چهل گرم بود. ازنظر مقدار مرغ هم نصف مرغ با حدود دو کاسه معمولی [[آب]]، كه آن را بین ده نفر تقسیم می‌کردند؛ به‌طوری‌که به هر فرد حدود یک‌سوم الی نصف پیاله [[آب]] مرغ و تکه‌ای گوشت می‌رسید. در بعضی از ایام، به‌علت آنکه [[شام در اسارت|شام]] بعدازظهر پخت می‌شد و هوا گرم بود و ازطرف‌دیگر، گوشت مرغ زود فاسد می‌شد، فساد [[شام در اسارت|شام]] سبب شیوع اسهال در بین [[اسرا]] می‌شد؛ باید مشکلات توصیف‌نشدنی [[اسرا]] را به‌سبب محدودیت‌های زیاد در استفاده از دستشویی نیز درنظر گرفت؛ این محدودیت‌ها هنگام ابتلا به اسهال، بیشتر نمایان می‌شد.<br /> <br /> == [[نان در اسارت|نان]] ==<br /> سهمیه [[نان در اسارت|نان]] روزانه هر اسیر، معمولاً دو عدد نان کوچک به نام «سمون» در شکل تقریباً بیضی شبیه به شیرینی شستی بود. به گفته آزادگان، عموماً وسط آن نپخته و خمیر بود که عده‌ای نمی‌توانستند آن را بخورند و خمیر آن را درمی‌آوردند و در آفتاب خشک می‌کردند؛ سپس آن را با دست آسیاب می‌كردند و در غذای [[شام در اسارت|شام]] یا با برنج ظهر مخلوط می‌كردند و می‌خوردند. در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های ثبت‌شده گاهی خمیرها را جمع‌آوری و در مناسبت‌ها، با آن حلوا و زولبیا درست می‌کردند. این دو نان، سهمیه روزانه هر فرد بود.<br /> <br />     توزیع [[نان در اسارت|نان]] به این‌صورت بود که با یک ماشین نظامی ایفا به داخل [[اردوگاه]] می‌آمد؛ مسئولان [[نان در اسارت|نان]] هر آسایشگاه، با در دست داشتن [[آمار]] برای تحویل [[نان در اسارت|نان]] به‌صورت دسته‌جمعی، به کنار ماشین می‌رفتند و [[نان در اسارت|نان]] خود را تحویل می‌گرفتند. بعد از توزیع کل [[نان در اسارت|نان]]، نمایندگان برمی‌گشتند و [[نان در اسارت|نان]] را بین [[اسرا]] تقسیم می‌کردند. این کار در ساعت حدود ده تا دوازده ظهر صورت می‌گرفت. معمولاً مسئولان مختلف در آسایشگاه، یک [[نان در اسارت|نان]] اضافی می‌گرفتند؛ برخی از مسئولان از گرفتن این سهمیه اضافی امتناع می‌كردند و کل [[نان در اسارت|نان]] به نسبت مساوی، با درنظر گرفتن کیفیت و بزرگی یا کوچکی [[نان در اسارت|نان]]، بین [[اسرا]] تقسیم می‌شد.<br /> <br /> == [[چای در اسارت|چای]] ==<br /> برای هر نفر یک‌سوم لیوان پلاستیکی یا آلومینیومی [[چای در اسارت|چای]] شیرین داده می‌شد. در [[اردوگاه|اردوگاه‌]]&lt;nowiki/&gt;های ثبت‌نشده، مقدار این [[چای در اسارت|چای]] کمتر بود. مسئولان آسایشگاه سهمیه‌ای برای خود دریافت می‌کردند و برخی از آنان، از دریافت سهمیه امتناع و به نسبت مساوی بین اسیران تقسیم می‌کردند. در انتهای توزیع [[چای در اسارت|چای]] یا هر خوراکی دیگر، از [[چای در اسارت|چای]] که بیشتر از سهمیه تعیین‌شده می‌آمد، به‌صورت نوبتی بین گروه‌های غذایی توزیع می‌کردند یا احیاناً در آسایشگاه کسی با شرایط خاص مانند بیماری اسهال و... قرار داشت، [[چای در اسارت|چای]] اضافی را به او می‌دادند. اهمیت چای در اردوگاه‌های [[صلیب سرخ]] ندیده در آن بود که تقریباً تنها چیز شیرینی بود که [[اسیران جنگ|اسیران]] در روز مصرف می‌کردند و برای آنها بسیار لذت‌بخش بود.<br /> <br /> == گوشت ==<br /> گوشت‌هایی که به [[اردوگاه]] آورده می‌شد، در بیشتر موارد به‌صورت لاشه‌ای یخ‌زده بود که عموماً از کشورهایی مانند برزیل و استرالیا و فرانسه وارد می‌کردند. مرغ‌های واردشده به [[اردوگاه]] حدود نصف به نصف مرغ گرم و مرغ منجمد بود که در بیشتر موارد، مرغ‌های منجمد از کشور برزیل و فرانسه وارد می‌شد. حبوبات ازجمله عدس و لوبیا و برنج مصرفی اردوگاه‌ها، عمدتاً از امریكا و آرژانتین وارد شده بود. جالب آنکه نمک هم از مصر، عربستان و یا سایر کشورها وارد می‌شد.<br /> <br /> == [[تنقلات و میوه در اسارت|میوه و تنقلات]] ==<br /> در اردوگاه‌های ثبت‌شده میوه از هر ده روز، به‌طور متوسط، یک هندوانه کوچک برای ده نفر یا سیب‌های بسیار ریز برای هر نفر یک عدد یا برای هر سه نفر یک پرتقال می‌دادند که گاهی برخی از میوه‌ها خراب بودند. تنقلات در اردوگاه‌ها نبوده است. در بعضی از [[اردوگاه]] ها به‌ندرت، مثلاً برای ‌کریسمس، شکلات توزیع می‌کردند؛ آن هم برای چند نفر یک شکلات. در اردوگاه‌های ثبت‌نشده، توزیع میوه به‌صورت نامنظم بود؛ گاهی در فاصله‌های ده روزه و بیشتر موارد، در فاصله‌های بیشتر، اما در برخی موارد نیز در هفته میوه داده می‌شد. از نظر کمّی، میوه‌هایی مانند سیب و پرتقال برای سه یا چهار نفر، یکی می‌دادند و به‌طور متوسط شاید بتوان گفت که هندوانه به هر پانزده الی بیست نفر، یک عدد می‌رسید که البته در اوایل [[اسارت و اسیران|اسارت]] مقدار میوه و تعداد وعده‌های آن، به مراتب کمتر بود. درخصوص تنقلات دیگر، باید گفت که به‌طور متوسط هر شش ماه یا بیشتر ممکن بود به مناسبت خاص شکلاتی بدهند؛ طوری‌که یکی از اسیران ثبت‌نشده بیان داشت که فقط در طول [[اسارت و اسیران|اسارت]] یک‌بار شکلات نقلی و آن هم به تعداد یک عدد برای هر ده نفر داده شده که با شکستن آن بر روی زمین سیمانی، بین [[اسرا]] تقسیم شد. تنقلات دیگری ازجمله کیک و شیرینی و... در مخیّله [[اسرا]] نمی‌گنجید. البته در بعضی از روزها، خرماخشك برای هر نفر یك عدد می‌دادند.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آشپزی و آشپزخانه]]<br /> * [[غذای اسارت در مناسبت ها]]<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> مرتضی واحدپور<br /> <br /> == استناد به این مقاله ==<br /> واحدپور، مرتضی (بی‌تا). &quot;غذای اسارت&quot;. '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&amp;veaction=edit&amp;section=10 https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]<br /> [[رده:غذای اسارت]]</div> Marjan-khanlari https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%AF%D8%B9%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84&diff=12309 دعا و توسل 2026-11-07T18:22:21Z <p>Marjan-khanlari: </p> <hr /> <div>[[پرونده:دعا.webp|بندانگشتی|دعا در اسارت، برگرفته از مستند آسمان خاکی.]]<br /> '''از عوامل [[مقاومت]] و پایداری [[اسرا]] در دوران اسارت.'''&lt;blockquote&gt;'''قُلْ مَا یَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ...'''&lt;/blockquote&gt;&lt;sup&gt;بگو: اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم هیچ اعتنایى به شما نمى‌كند.            (فرقان/ 77)&lt;/sup&gt;<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> [[اسرا]] در [[اسارت و اسیران|دوران اسارت]] در سخت‌ترین شرایط [[شکنجه های جسمی و روحی|شکنجه‌های جسمی و روحی]] قرار داشتند. در اثر این [[شکنجه در اسارت|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;ها و تنبیه‌ها دچار بیماری و عفونت و نقص عضو می‌شدند و دوستانشان به [[شهید و شهادت|شهادت]] می‌رسیدند.به‌طوركلی، عراقی‌ها مانع انجام واجبات و تکالیف شرعی و عزاداری و عبادت آنها می‌شدند. در بالاترین سطح نیازمندی و ناچاری، تنها امید و سلاح آنها در مقابل دشمن، دعا و رازونیاز و توسل به اهل بیت علیهم‌السلام بود. آزاده سرفراز عبداللهی می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«تنها سلاحی که داشتیم و به‌طور مؤثری همه‌چیز ما را در همه حال حفظ می‌کرد، مصونیت و [[نماز]] بود و از [[نماز]] و ادعیه مدد می‌جستیم و آن‌چنان در این توکل غرق می‌شدیم که هرگز تزلزلی در وجودمان پیش ‌نمی‌آمد.»&lt;ref&gt;عبداللهی، سرفراز (1384). قنوت در قفس. تهران: نسیم حیات،ص.106.&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;بدون تردید، در فراسوی تلاش‌های مردمی و ازجان‌گذشتگی رزمندگان و [[مقاومت]] و [[اسارت و اسیران|اسارت]] و مجاهدت در شرایطی بسیار سخت و طاقت‌فرسا از ناحیۀ ملتی که تازه انقلاب کرده و با دنیای استکبار در ستیز است، عوامل دیگری هم دست‌اندرکار بود که پیروزی رزمندگان اسلام و پایداری و صبر و تحمل [[اسرا]] را در [[اسارت و اسیران|اسارت]] رقم زد و آن دعا، توسل، و عنایات معصومین علیهم‌السلام بوده است و برای همین باید از آن به‌عنوان معجزۀ تاریخ معاصر یاد کرد.<br /> <br /> == فلسفۀ اجابت دعای اسیران ==<br /> &lt;blockquote&gt;'''وَمَن یَتَّقِ اللَّـهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا.'''&lt;/blockquote&gt;&lt;sup&gt;و هر كس از خدا پروا كند، [خدا] براى او راه بیرون‌شدنى قرار مى‌دهد.     (طلاق/ 2)&lt;/sup&gt; &lt;blockquote&gt;'''وَمَن یَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّـهِ فَهُوَ حَسْبُهُ...'''&lt;/blockquote&gt;&lt;sup&gt;هر كس بر خدا اعتماد كند او براى وى بس است... (طلاق/ 3)&lt;/sup&gt;<br /> <br /> رزمندگان در جبهه‌های جنگ، پیش از انجام عملیات با رازونیازهای شبانه به پیشگاه خداوند به استقبال شهادت می‌رفتند و این تضرع‌ها در شرایط سخت [[اسارت و اسیران|اسارت]] و هنگام مشاهده [[شکنجه در اسارت|شكنجه]] یا بیماری هم‌بندهایشان یاریشان می‌كرد تا در برابر دشمن مقاومت كنند و از دین و آیین و وطنشان دفاع كنند.<br /> <br /> == انواع دعا در اسارت ==<br /> دعاها به دو دسته‌ فردی و جمعی قابل تقسیم‌اند. دعای اضطراری مستجاب فردی خود به دو دسته‌ فرد برای فرد و فرد برای جمع تقسیم می‌شود. دعای اضطراری مستجاب جمعی نیز به دو دسته‌ جمع برای فرد و جمع برای جمع تقسیم می‌شود.'''''دعاهای فردی''''' عبارت بود از: قبل از نماز مغرب و عشاء: مناجات خمسه عشر، دعای چهل روز حدیث کسا؛ بعد از [[نماز]] صبح: تعقیبات، زیارت عاشورا، زیارت امین‌الله؛ بین دو [[نماز]]: صلوات شعبانیه؛ بعد از [[نماز]] جماعت: دعای وحدت؛ و دعاهای ماه رجب و شعبان.'''''دعاهای جمعی''''' عبارت بود از: دعای توسل، دعای کمیل، زیارت عاشورا، ندبه، دعای شب عاشورا و مناجات یاوران اباعبدالله الحسین (ع)، تعقیبات مشترک میان نمازهای یومیه و پایان آنها، دعای جوشن کبیر و دعای سحر.<br /> <br />     در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق، موارد متعددی از استجابت دعا به وقوع پیوست كه به برخی از آنها كه از خاطرات آزادگان اخذ شده است، اشاره می‌شود:<br /> <br /> === دعای اضطراری مستجاب فرد برای فرد ===<br /> حاج مهدی خسروی: &lt;blockquote&gt;کلیه‌درد شدیدی گرفتم و نیاز به پیوند کلیه داشتم و نمی‌توانستند تهیه کنند. به حضرت فاطمه (س) متوسل شدم و شفا پیدا کردم&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بزرگمهرنژاد، فتحعلی (1394). اسیر شماره 3918. یاسوج: سی سخت: فرهنگ مانا،ص.99.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;حمیدرضا غرویان: &lt;blockquote&gt;در اثر هجوم ناگهانی عراقی‌ها، کوله‌بارم که شامل روزنامه کوچکم و پیام‌های امام خمینی (ره) و اسناد و مدارک ضد رژیم بعثی بود لو رفت و روز محاکمه و اعدام احتمالی‌ام مصادف شد با روز ولادت امام رضا (ع). متوسل شدم و امام رضا (ع) نجاتم داد.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === دعای اضطراری مستجاب جمع برای فرد ===<br /> روز یكشنبه 18 اسفند 1365، قدرت‌الله ناظم در مسابقه فوتبالی كه بین تیم‌هایی از آسایشگاه‌های مختلف انجام می‌شد، به‌شدت زمین خورد. به‌خاطر ضربه محكمی كه به سرش وارد شد، ضربه مغزی شد و پیش چشم بچه‌ها شروع كرد به جان دادن. او را به بهداری [[اردوگاه]] و سپس به [[بیمارستان]] منتقل كردند. بچه‌ها تمام شب را به توسل و دعا پرداختند. پس از گذشت ده روز، قدرت‌الله در مقابل دیدگان بهت‌زده بیش از 750 اسیر، به [[اردوگاه]] قدم گذاشت. ناظم آنچه را كه در آن وضعیت بر او رفت این‌گونه شرح می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«در گوشه‌ای از [[بیمارستان]] آتشی شعله‌ور شده بود. بلندگوی بیمارستان اعلام خطر كرد كه اگر تا چند لحظه دیگر آتش مهار نشود، تمامی [[بیمارستان]] و بیماران طعمه حریق خواهند شد. هركس بتواند خود را به آتش زده و آن را خاموش كند، به او هدیه بزرگی خواهیم داد. زنی با چادر سیاه و وقار و آرامش به من نزدیك شد و گفت: قدرت جان، فرزندم! تو می‌توانی این آتش را خاموش كنی. سعی خودت را بكن. من مادرت هستم. برو و آتش را خاموش كن! به طرف آتش دویدم و به هر وسیله ممكن آتش را خاموش كردم. بانوی چادرسیاه به طرفم برگشت و با خوشحالی گفت: تو آزادی، این هدیه تو! و از نظر ناپدید شد.» &lt;ref&gt;رحمانیان، عبدالمجید (1382). [[درهای همیشه باز]]. تهران: امید آزادگان،ص.39-40.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt; یحیی اسدزاده:&lt;blockquote&gt;شبی از برادران مجروح خواستم برای شفای چشمانم دعای توسل بخوانند. آنها در نهایت خلوص نیت، تا صبح دعا و زاری کردند و چشمانم شفا یافت &lt;ref&gt;اصغری‌نژاد، محمد (1385). یک فروغ از رخ ساقی. قم: زائر،ص.21.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == مشکلات اسرا در برگزاری مراسم دعا و توسل ==<br /> کتاب‌های دعا در دسترس نبود و با درخواست کتاب‌های ادعیه، موافقت نمی‌شد. از کاغذ سیگار و پاکت‌های سیگار و کیسه‌ها و کاغذ‌های سیمان دفترچه‌های یادداشت درست می‌شد و دعاهایی را که اسرا از حفظ داشتند در آنها می‌نوشتند و در نهایت منتخبی از دعای کمیل، توسل و زیارت عاشورا آماده می‌شد و هر آسایشگاه یک رونوشت از آن داشتند&lt;ref&gt;زین‌العابدین، مسعود (1392). تجمع ممنوع. آذربایجان شرقی: سوره مهر،ص.67.&lt;/ref&gt; . <br /> <br /> عراقی‌ها به بهانۀ اینکه اسرا شب‌ها دعا می‌خوانند و صدا به همه‌جا می‌رسد، تمام کتاب‌های دعا و قرآن را با خودشان بردند و مفاتیح و نهج‌البلاغه را پس ندادند. اسرا ورق‌هایی از کتاب‌ها را درآورده بودند و از مجموع اوراق یک جلد از هرکدام از این کتاب‌ها را درست کردند. نماز جماعت، سخنرانی‌های سیاسی، بحث سیاسی، تئاتر، سرود، دعا، اذان، عزاداری، ورزش‌های رزمی، امر به معروف و نهی از منکر همه و همه از اعمال و رفتارهای مخالف نامیده می‌شدند&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;محمدی، عبدالله (1385). عطش و معرفت. اردبیل: باغ اندیشه،ص.139.&lt;/ref&gt;. دعا خواندن در [[اسارت و اسیران|اسارت]] ممنوع بود، ولی به‌وسیلۀ دو نفر از نگهبانان آسایشگاه و آینه‌هایی که مثلثی بودند، اوضاع را کنترل می‌کردیم. به محض اعلام نگهبان که هوا گرگ‌ومیش است یا هوا ابری است، بچه‌ها که در حال دعا بودند، به حالت عادی می‌نشستند تا اینکه سرباز عراقی می‌رفت و دوباره ادامه دعا را می‌خواندند&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. <br /> <br /> == هراس عراقی‌ها از راز و نیاز اسرا ==<br /> عراقی‌ها معمولاً از مناسكی که باعث تقویت روحیه اسرا می‌شد به‌شدت جلوگیری به‌عمل می‌آوردند. اسرا با علاقۀ وافر و دور از همۀ مسائل دنیوی، با خدای خویش رازونیاز می‌کردند و به تذکرات نگهبانان عراقی اهمیتی نمی‌دادند. حتی عراقی‌ها هم به اهمیت عبادت و آثار سازندۀ آن روی اسرا پی برده بودند و برایشان آشکار شده بود که همین رازونیازها و توسل به خداوند، روحیۀ بچه‌ها را روزبه‌روز قوی‌تر می‌كند و اتحاد اسرا را انسجامی مضاعف می‌بخشد &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. <br /> هنگام ظهر در كلّ [[اردوگاه موصل 2]] (آسایشگاه 13) هیچ صدایی شنیده نمی شد و همه  مشغول رازونیاز با خدای خود بودند، آن هم مقابل دیدگان دشمن. اگرچه عراقی‌ها [[نماز]] جماعت را ممنوع کرده بودند، اما این شکل [[نماز]] خواندن در یک زمان طوری بود که تأثیر [[نماز]] جماعت را با خود داشت. عراقی‌ها حضور بیش از ده نفر را در آسایشگاه ممنوع کرده بودند و این مسئله دست‌کم هنگام ظهر به سود ما بود تا با این شکل [[نماز]] خواندن و دعا کردن نظر دشمن را جلب کنیم و با یک حرکت عملی به تبلیغات آنها پاسخ مناسب بدهیم. بعد از هر [[نماز]] وقتی که بچه‌ها مشغول ادای ذکر تسبیحات حضرت زهرا (س) بودند، سربازان با حیرت نگاه می‌کردند و گاهی می‌پرسیدند شما بعد از [[نماز]] چه می‌گویید که با انگشتانتان بازی می‌کنید و یا وقتی طولانی شدن [[نماز]] بچه‌ها را می‌دیدند، می‌گفتند «بابا چقدر [[نماز]]!»&lt;ref&gt;اسکافی، محمدجواد (1393). سال‌های اسارت. جلد اول. تهران: علمی و فرهنگی،ج.1،ص.84.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نتایج [[دعا و توسل]] ==<br /> <br /> ====1. احیای روح امید====<br /> دعاکننده در حین ناامیدی خود را با قدرتی لایزال مرتبط می‌کند که مشکل و آسان برای او مطرح نیست و نور امید در دلش می‌درخشد. در اوج ناامیدی، هر روز امید برای آزادی و رهایی از بند دژخیمان و زندگی مشقت‌بار و شکنجه‌های تا سرحد مرگ، کمتر و کمتر می‌شد. تنها عاملی که می‌توانست در آن شرایط سخت و جان‌فرسا به [[اسرا]] کمک کند، تقویت معنویات و روحیه مذهبی آنها بود. اسرا برای در امان ماندن از تهاجم همه‌جانبه فرهنگی دشمن، که ازطریق جراید و مجلات و [[رادیو]] و تلویزیون صورت می‌گرفت، با مناجات و قرائت قرآن، نهج‌البلاغه و مفاتیح، روحیۀ معنوی خود را تقویت می‌کردند&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;محمدی، عبدالله (1385). عطش و معرفت. اردبیل: باغ اندیشه،ص.139.&lt;/ref&gt;، و با خواندن دعای توسل در شب‌های سه‌شنبه و دعای کمیل در شب‌های جمعه و زیارت عاشورا و دعای ندبه جمعه‌ها دل‌هایشان را جلا می‌دادند و هنگام هجوم غم و غصه، به دعا و قرآن پناه می‌بردند.<br /> ====2. دعوت به پاکی و نیکی و پرهیزگاری====<br /> در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]]، دعا موجب می‌شد كه پاكی و كار خوب و پرهیز از گناهان در دستور كار روزانه [[اسیران جنگ|اسیران]] قرار داشته باشد.<br /> ====3. عامل مهم تربیت====<br /> هر قدر موضوع دعا برای انسان مهم‌تر و امید و نیاز به استجابت بیشتر باشد، کوشش برای فراهم آوردن شرایط ذکرشده بیشتر می‌شود و اثر عمیق دعا در تربیت اخلاقی افراد محسوس‌تر خواهد بود؛ به‌همین‌علت در دوره [[اسارت و اسیران|اسارت]]، [[دعا و توسل|دعا]] و نیایش موجب تأثیرگذاری مثبت بر روی دیگران می‌شد.<br /> ====4. تقویت حس نوع‌دوستی====<br /> [[دعا و توسل|دعا]] حس نوع‌دوستی و توجه به حال سایر انسان‌ها و مشکلات آنها را در انسان تقویت می‌کند. به‌همین‌علت اول باید برای دیگران [[دعا و توسل|دعا]] کنیم و بعد برای خود. در دوران [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیز مصداق عینی این توجه به دیگران و ترجیح منافع آنها بر منافع خود دیده می‌شد.<br /> ====5. مبارزه با اضطراب‌های درونی ====<br /> [[دعا و توسل|دعا]] و راز و نیاز به درگاه پروردگار قادر و توکل و یقین به قدرت لایزال آفریننده جهان انسان را مطمئن می‌کند و این اطمینان خاطر و خود را به او سپردن به انسان آرامش می‌دهد. عمل به مستحبات و خواندن [[دعا و توسل|دعا]] و ذکر، نوعی آرامش روحی و روانی در [[اسرا]] ایجاد می‌کرد و [[افسردگی در اسارت|افسردگی]] و غم را از بین می‌برد&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. در اتاق‌هایی که [[دعا و توسل|دعا]] و مراسم مذهبی بیشتر بود، سلامتی روحی و روانی بیشتری بر آنجا حکمفرما بود.<br /> <br /> == تأثیر عبادت‌های اسرا بر روحیه سربازان عراقی ==<br /> خضوع و خشوع اسیران در حال [[نماز]] و رازونیاز سوزناک آنها دل هر بیننده و شنونده‌ای را به درد می‌آورد و تحت‌تأثیر عمیق قرار می‌داد. مسئولان رسیدگی‌کننده به امور اسرا، افراد مذهبی را به داخل [[اردوگاه]] نمی‌آوردند و هر وقت هم متوجه می‌شدند که سربازی یا درجه‌داری، تحت‌تأثیر اسرای ایرانی واقع شده است، او را از [[اردوگاه]] بیرون می‌بردند یا مستقیماً به جبهه و خط مقدم اعزامش می‌کردند. معمولاً افراد [[اردوگاه]] از بعثی‌ها و [[خانواده]] كشته‌شدگان یا معلولان جنگی بودند تا از ایرانی‌ها نفرت داشته باشند و از آوردن سربازان و درجه‌داران واقع‌گرا و حقیقت‌بین به داخل [[اردوگاه]] خودداری می‌کردند. نگهبانان و سربازان عراقی از انجام فرایض دینی و به جای آوردن [[نماز]] در [[اردوگاه]] می‌ترسیدند، فرمانده و مسئول توجیه سیاسی هم از افراد مذهبی خوششان نمی‌آمد.روزی از یک سرباز عراقی پرسیدم چرا شما [[نماز]] نمی‌خوانید؟ گفت: در پادگان خواندن [[نماز]] برایم مشکل‌ساز است. ولی وقتی به مرخصی می‌روم، قضای [[نماز]] دو ماه را در منزل به جا می‌آورم.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; یکی از همین دعاخوان‌ها می‌گفت: روزی داشتم در وسط باغچه دعا می‌خواندم و حاج‌آقا [[سید علی اکبر ابوترابی فرد]]( هم به پهنای صورت اشک می‌ریخت، یک‌دفعه سرباز عراقی به نام صالح بالای سرمان آمد. سید سر خود را بلند کرد و وقتی او صورت اشک‌آلود سید را دید، به عربی گفت: نشست خوبی دارید. سید به او نگاه کرد و گفت بیا بنشین و با ما گریه کن. سرباز چیزی نگفت و رفت. با اینکه صالح سرباز مرموزی بود و همیشه دنبال بهانه می‌گشت تا برای افسر عراقی خودشیرینی کند، ولی حال سید او را منقلب کرده بود&lt;ref&gt;علیدوست قزوینی، علی (1385). [[ابر فیاض(کتاب)|ابر فیاض]]. قم: عرش اندیشه،ص.65.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه كنید به ==<br /> <br /> * [[نماز]]<br /> * [[روزه و روزه داری]]<br /> <br /> == كتابشناسی ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> == برای مطالعه بیشتر ==<br /> حق‌نگه‌دار، علی. [https://www.mfpa.ir/ مؤسسه فرهنگی پیام آزادگان].<br /> <br /> خوش‌زاد، اکبر (1391). اسارت فرحبخش. تهران: آل احمد.<br /> <br /> رسولی، بهمن (1389). از رؤیا تا واقعیت. تهران: فخرالاسلام.<br /> <br /> نیری، حسین (1386). بزرگمرد کوچک. تهران: سوره مهر.<br /> <br /> '''زهرا یزدی‌نژاد'''<br /> [[index.php?title=رده:دعا و توسل]]<br /> [[index.php?title=رده:اسارت و اسیران]]<br /> [[index.php?title=رده:اسرا]]<br /> [[index.php?title=رده:انواع دعا در اسارت]]<br /> [[index.php?title=رده:مشکلات اسرا در برگزاری مراسم دعا و توسل]]<br /> [[index.php?title=رده:نتایج دعا و توسل بر اسرا]]<br /> [[index.php?title=رده:تاثیر عبادت های اسرا بر سربازان عراقی]]<br /> [[en:Prayer and spiritual recourse]]<br /> [[ar:الدعاء والتوسل]]</div> Marjan-khanlari