نمایش مبدأ برای شخصیت و شخصیت‌پردازی در تئاتر دفاع مقدس

پایان‌نامه‌ای درباره شخصیت و شخصیت‌پردازی در تئاتر دفاع مقدس است که توسط نیلوفرسادات حسینی در مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه پیام نور استان اصفهان انجام و در سال 1396 دفاع شده است.

== فراداده پایان‌نامه ==
'''عنوان پایان‌[[نامه]]''': شخصیت و شخصیت‌پردازی در [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] دفاع مقدس (با تاکید بر آثار منتخب سیدحسین فدایی حسین)

'''پدید آور''': نیلوفرسادات حسینی

'''سال نشر''': 1404

'''نام سازمان''': دانشگاه پیام نور استان اصفهان، مرکز پیام نور اصفهان

'''رشته تحصیلی''': زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض

'''نوع فایل''': pdf

'''نوع ماده''': پایان‌نامه کارشناسی ارشد

== چکیده ==
[[ادبیات پایداری اسیران جنگ|ادبیات پایداری]] شاخه‌ای مهم از ادبیات است که در شرایط سختی مانند ظلم، استبداد، [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و فشارهای اجتماعی شکل می‌گیرد. این نوع ادبیات به موضوعاتی مانند [[مقاومت]] در برابر ستم، مبارزه برای آزادی، حفظ امید و بزرگداشت شهدا می‌پردازد. نویسندگان و شاعران این حوزه با به تصویر کشیدن زندگی مردم محروم و ستمدیده، ستایش وطن و آزادی، و انتقال پیام امید، تلاش می‌کنند روح ایستادگی را در جامعه زنده نگه دارند و صدای عدالت‌خواهی و آزادی‌طلبی مردم باشند (ششتمدی و همکاران، 1400: 93). ادبیات حماسی نیز گونه‌ای از ادبیات است که به شرح دلاوری‌ها و افتخارات یک ملت می‌پردازد و معمولاً به صورت شعرهای بلند و فاخر روایت می‌شود. این نوع ادبیات با تمرکز بر قهرمانان ملی و اسطوره‌ای، داستان نبردها، فداکاری‌ها و آرمان‌های ملت‌ها برای استقلال و بزرگی را بازگو می‌کند. آثار حماسی مانند شاهنامه فردوسی، نه تنها تاریخ و اسطوره‌های یک ملت را به تصویر می‌کشند، بلکه باعث تقویت روح [[مقاومت]] و اتحاد در برابر دشمنان می‌شوند و نقش مهمی در شکل‌دهی هویت و حافظه جمعی مردم دارند (فلاح، 1397: 231). از سوی دیگر، نمایشنامه‌های [[ادبیات پایداری اسیران جنگ|ادبیات پایداری]]، به ویژه آن دسته که در دوران دفاع مقدس شکل گرفته‌اند، بازتابی زنده و دراماتیک از واقعیت‌های [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و [[مقاومت]] ملت ایران هستند. این آثار با بهره‌گیری از [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]]، گزارش‌ها و زندگی‌نامه‌های رزمندگان، به تصویر کشیدن تضاد میان نیروهای جنگی، فداکاری‌ها، شهادت‌ها و رنج‌های انسانی می‌پردازند و تلاش می‌کنند با زبان نمایش، پیامدهای تلخ [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] را به مخاطب منتقل کنند. نمایشنامه‌هایی مانند «[https://theater.ir/fa/movie/424 تپه افلاک]» و «[https://defapress.ir/fa/news/111773/%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%88%D9%8A-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%AC%D9%86%DA%AF بوی خوش جنگ]» نمونه‌هایی برجسته‌اند که با استفاده از نمادها و المان‌های مذهبی و حماسی، روح ایثار و مقاومت را در برابر ظلم و تجاوز به تصویر می‌کشند و به نوعی ثبت تاریخی هنری از هشت سال دفاع مقدس ارائه می‌دهند (فیاض بارجین و فروزانفر، 1396: 12). افزون بر این، شخصیت و شخصیت‌پردازی در [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] دفاع مقدس جایگاهی ویژه و اساسی دارد و به عنوان ابزاری مهم برای انتقال ارزش‌ها، احساسات و واقعیت‌های [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] به کار می‌رود. این شخصیت‌ها معمولاً نماینده انسان‌هایی هستند که در شرایط دشوار [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] با ایمان، شجاعت و فداکاری از وطن دفاع می‌کنند و از این طریق، روح [[مقاومت]] و ایثار را به نمایش می‌گذارند. در [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] دفاع مقدس، شخصیت‌ها نه تنها به عنوان قهرمانان حماسی بلکه به عنوان انسان‌هایی با ابعاد روانی، اجتماعی و اخلاقی گوناگون معرفی می‌شوند تا مخاطب بتواند درک عمیق‌تری از [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و تأثیرات آن بر زندگی فردی و جمعی پیدا کند (غلامی احمدگورابی و خواجه پور، 1402: 17-18). شخصیت‌ها در [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] دفاع مقدس به عنوان نمادهای جمعی و حاملان ارزش‌های فرهنگی، مذهبی و ملی شناخته می‌شوند که با نمایش زندگی، مبارزه و شهادتشان، مخاطب را به تأمل درباره اهمیت مقاومت، وفاداری و ایثار در برابر دشمنان دعوت می‌کنند. این شخصیت‌ها علاوه بر نقش روایی، پیام‌های اخلاقی و تربیتی را نیز منتقل می‌کنند و به حفظ و انتقال میراث معنوی دوران دفاع مقدس کمک می‌کنند. بنابراین، شخصیت‌پردازی در تئاتر دفاع مقدس نه تنها به غنای هنری اثر می‌افزاید بلکه در حفظ هویت تاریخی و فرهنگی جامعه نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. [https://tv.theater.ir/cms/page/%D8%B1%D8%B2%D9%88%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86 سیدحسین فدایی حسین]، متولد سال 1345 در تهران، از چهره‌های برجسته در عرصه نمایشنامه‌نویسی و پژوهش تئاتر ایران است. وی دارای لیسانس طراحی صنعتی از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران (1373) و فوق‌لیسانس ادبیات نمایشی از دانشگاه آزاد تهران (1385) می‌باشد. فعالیت هنری خود را از سال 1359 در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آغاز کرد و از سال 1368 به عنوان کارشناس [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] در حوزه هنری استان قم مشغول به کار شد. او از اعضای هیأت مؤسس گروه [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] آیین و دفتر مرکزی نمایش بچه‌های مسجد بوده و در شورای نظارت بر نمایش استان قم و کانون نمایشنامه‌نویسان تئاتر [[مقاومت]] نیز عضویت داشته است (ملک پور، 1402: 63). [https://tv.theater.ir/cms/page/%D8%B1%D8%B2%D9%88%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86 سیدحسین فدایی حسین] نویسنده‌ای است که چندین اثر در حوزه [[ادبیات پایداری اسیران جنگ|ادبیات پایداری]] و [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] دفاع مقدس دارد و همچنین در زمینه [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] کودک و نوجوان نیز فعالیت کرده است. آثار او به موضوعات [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، [[مقاومت]]، ایثار و مسائل تربیتی و اجتماعی می‌پردازند و نشان‌دهنده توجه عمیق وی به بازنمایی و تحلیل ادبیات نمایشی [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] هستند. پژوهش‌های او نیز موضوعاتی چون زوایای پنهان تئاتر دفاع مقدس، تئاتر ضد جنگ و سیر تحول مضمون در ادبیات نمایشی جنگ را شامل می‌شود. در این میان، پنج اثر منتخب [https://tv.theater.ir/cms/page/%D8%B1%D8%B2%D9%88%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86 سیدحسین فدایی حسین] شامل «[https://theater.ir/fa/movie/451 شبیه پدر]» (رتبه سوم دومین یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس)، «[https://theater.ir/fa/movie/424 تپه افلاک]» (رتبه سوم سومین یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس)، «[https://theater.ir/fa/25582 خاک سبز]» (رتبه دوم چهارمین یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس و رتبه اول ششمین جشنواره تئاتر فتح و معراج)، «[https://defapress.ir/fa/news/111540/%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3 زنگ خاطرات نرگس]» (رتبه اول نهمین جشنواره تئاتر دفاع مقدس) و «[https://theater.ir/fa/artists/622 خاک معصوم (زیرخاکی)]» (رتبه اول نهمین جشنواره منطقه‌ای تئاتر دفاع مقدس) به عنوان واحدهای تحلیل انتخاب شده‌اند. این آثار، نمایانگر ویژگی‌ها و ساختارهای برجسته در زمینه شخصیت‌پردازی در تئاتر دفاع مقدس است. چرا که این نمایشنامه‌ها نمونه‌های شاخصی از نحوه خلق و توسعه شخصیت‌ها در فضای [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]] و [[مقاومت]] را ارائه می‌دهند و امکان بررسی دقیق ویژگی‌های روان‌شناختی، تحولات دراماتیک و نقش شخصیت‌ها در انتقال پیام‌های ادبی و ارزشی [[تئاتر در اسارت|تئاتر]] دفاع مقدس را فراهم می‌کنند. از سوی دیگر، اهمیت ادبیات جنگ و پایداری در قلم [https://tv.theater.ir/cms/page/%D8%B1%D8%B2%D9%88%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86 سیدحسین فدایی حسین]، در بازنمایی واقعیت‌های دفاع مقدس و انتقال ارزش‌های انسانی، اخلاقی و دینی به مخاطب نهفته است. او با بهره‌گیری از تجربه‌های واقعی رزمندگان و استفاده از زبان دراماتیک، توانسته است شخصیت‌هایی با ابعاد انسانی و پیچیدگی‌های روانی خلق کند که فراتر از قهرمان‌سازی صرف، به تحلیل عمیق جنگ و پیامدهای آن می‌پردازند.

== کلیدواژه‌ها ==
تئاتر دفاع مقدس؛ شخصیت؛ شخصیت پردازی

== نیز نگاه کنید به ==

* [[تئاتر در اسارت]]
* [https://theater.ir/fa/movie/424 تپه افلاک]
* [https://defapress.ir/fa/news/111773/%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%88%D9%8A-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%AC%D9%86%DA%AF بوی خوش جنگ]
* [https://tv.theater.ir/cms/page/%D8%B1%D8%B2%D9%88%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86 سید حسین فدایی حسین]

== پیوند به بیرون ==
پیوند به تمام متن پایان‌نامه https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/67bbd2dbf13f5b01179b34b937bf6a46
[[رده:پایان‌نامه]]