نمایش مبدأ برای اردوگاه تکریت 14

یكی از اردوگاه‌های نگه‌داری اسرای ایرانی در عراق.

== مقدمه ==
اردوگاه 14 تکریت به‌سبب قرار گرفتن در منطقه‌ای بدآب‌وهوا و خشک، متروکه بودن و عدم آمادگی عراقی‌ها، وضعیت بسیار بدی داشت. در کنار این عوامل مخفی بودن هویت اسرای این اردوگاه‌ها مشکلی مضاعف بود و [[اسرا]] هیچ‌گونه حق قانونی نداشتند. «عراقی‌ها به‌دلایلی از ثبت‌نام اسرا در تکریت 14 به‌وسیلۀ نیروهای [[صلیب سرخ]] جلوگیری کردند. به‌سبب نامشخص بودن وضعیت اسارت، این نیروها از حقوق اولیه زیستی و متعارف جنگی محروم بودند.» <ref name=":0">خاجی، علی(1391). [[شرح قفس(کتاب)|شرح قفص]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.248.</ref>

== وضعیت ظاهری ==
اردوگاه 14 تکریت از چهار قاطع تشکیل شده بود و در هر قاطع نیز سه آسایشگاه وجود داشت. در سال دوم، یک آسایشگاه دیگر در قاطع 3 ساخته شد که درنهایت تعداد آسایشگاه‌ها به سیزده عدد رسید. دورتادور [[اردوگاه]] با سیم‌خاردارهایی به ارتفاع 2 الی 5/3 متر و به عرض حدود 10 متر محصور شده بود. مشخصه [[اردوگاه]] تعداد زیاد افراد داخل آسایشگاه‌ها بود. در ابتدا، در هر آسایشگاه حدود 150 نفر ساکن بودند که پس از ساخت آسایشگاه جدید و انتقال افراد به این آسایشگاه، تعداد نفرات هر آسایشگاه به عدد تقریبی 140 نفر رسید.

    آسایشگاه‌ها به‌صورت شمالی- جنوبی قرار گرفته بودند و ابعادی به طول 40، عرض 6 و ارتفاع 4 متر داشتند. در قسمت دیوار شرقی هر آسایشگاه 4 پنجره تعبیه شده و هر آسایشگاه دارای 3 هواکش بود. کف آسایشگاه‌ها از سیمان و دیوارها از بلوک‌های سیمانی ساخته شده بود. در مقابل هر آسایشگاه قسمت کوچکی از زمین محوطۀ [[اردوگاه]] برای سبزی‌کاری به آن آسایشگاه اختصاص داده شده بود. دورتادور آسایشگاه سایه‌بانی به عرضِ 2 متر قرار داشت. وضعیت بهداشت اردوگاه هم مطلوب نبود. هر دو قاطع دارای یک حمام مشترک بودند. «در اردوگاه 14 تکریت جمعاً ده [[توالت]] وجود داشت. ساختمانی برای حمام ساخته نشده بود و استحمام افراد به دو شکل صورت می‌پذیرفت:

1. در حیاط [[اردوگاه]] حوضچه‌ای تعبیه شده بود و از لولۀ تأمین‌کنندۀ [[آب]] شهر، که از محوطۀ [[اردوگاه]] می‌گذشت، انشعابی گرفته و به این حوضچه آورده شده بود. افراد با 3 پیت (10 کیلویی) در حدود 10 دقیقه فرصت داشتند حمام کنند. استحمام نوبتی و هر هفت روز بود.

2. در پشت هر آسایشگاه منبع آبی قرار داده شده بود و هر آسایشگاه نیز دارای انشعابی از [[آب]] شهر بود که فقط شب‌ها از ساعت 12 تا 5 صبح جریان داشت. با استفاده از این انشعاب افراد منبع را پر می‌کردند و از [[آب]] این منبع برای شرب، استحمام (شب‌ها در داخل آسایشگاه) و شستن ظروف و لباس و.. استفاده می‌کردند.»<ref name=":0" />

== گاه‌شمار و ترکیب اسرا ==
اردوگاه 14(← [[اردوگاه تکریت 14]]) در 1367 تأسیس شد. اسرای این [[اردوگاه]] در اواخر بهار 1367 به [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیروهای عراقی درآمده بودند و عمدتاً شامل نیروهای [https://wikishahid.ir/%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1_%DB%B5%DB%B8_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1_%D8%B0%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D8%A7%D8%B1 لشکر 58 ذوالفقار]، [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1_%DB%B7%DB%B7_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86#:~:text=%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1%20%DB%B7%DB%B7%20%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%20%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81,%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C%20%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%AF. 77 خراسان]، [https://wikishahid.ir/%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1_88_%D8%B2%D8%B1%D9%87%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%86 88 زاهدان]، [https://wikishahid.ir/%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1_%DB%B2%DB%B3_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1_%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%A9_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 تیپ 23 نوهد] و [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%DB%8C%D9%BE_%DB%B4%DB%B0_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A8 40 سراب] می‌شدند. این افراد در مناطقی همچون سومار به [[اسارت و اسیران|اسارت]] نیروهای عراقی درآمده بودند. حین انتقال از خط مقدم ده روز یا اندکی بیشتر در اردوگاه 18 بعقوبه(←[[بعقوبه، اردوگاه 18]] )اسکان موقت داده شدند که چندین نفر از اسرای مجروح و بیمار در اردوگاه 18 بعقوبه(← [[اردوگاه بعقوبه]] ) مظلومانه به شهادت رسیدند و [[اسرا]] پس از چندین روز به [[اردوگاه تکریت 14]] منتقل شدند. به‌سبب اینکه اسرای این [[اردوگاه]] عمدتاً نظامی و یک‌دست بودند، اسرای شخصی یا افراد غیرنظامی مرزی در میانشان نبود و بیشتر افراد ثابت بودند و نیز کوتاه بودن مدت [[اسارت و اسیران|اسارت]]، در طول [[اسارت و اسیران|اسارت]] جابه‌جایی كمتری در [[اردوگاه]] صورت گرفت. یک‌بار عراقی‌ها حدود 150 نفر از [[اسرا]] را به [[اردوگاه بعقوبه]] منتقل كردند و در عوض 70 نفر را از [[تکریت ،اردوگاه 5]] ( ←[[اردوگاه تکریت 5]]) به این [[اردوگاه]] انتقال دادند.(← [[گاهشمار اردوگاه تکریت 14]]).

== امکانات [[اردوگاه]] ==
اردوگاه تکریت 14 در منطقۀ بزرگ نظامی قرار داشته و در ابتدا دارای حصار و محوطۀ مشخصی نبود و امکان [[فرار]] اسرای ایرانی از آن وجود داشت. ساختمان‌ها با عجله برای اسکان [[اسرا]] آماده شده بود؛ به‌همین‌علت، در ابتدای اسارت، اسرا با وضعیت سختی مواجه شدند. یک وعده [[غذای اسارت|غذا]] با یک ساعت آزادباش در روزهای اول برقرار بود و اسرایی که به این [https://esarat.365web.top/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87 اردوگاه] منتقل شده بودند، در ماه اول ورود، حق خروج از آسایشگاه را نداشتند. در این [[اردوگاه]] افراد از حقوق اولیه مانند زنده ماندن و ثبت‌نام محروم بودند و به‌همین‌سبب بعثی‌ها به‌دلخواه خود با [[اسرا]] رفتار می‌کردند و علاوه‌بر [[شکنجه در اسارت|شکنجه]] و آزار، شهادت مظلومانۀ چندین اسیر ایرانی روایت شده است: «سه نفر از همرزمان و هم‌سنگرانمان [صفرعلی اهل بروجن، محمودی اهل مازندران، درجه‌داری از توابع بوشهر] به‌علّت گرسنگی و تشنگی و نبود فضای سالم با وضعی اسفبار به شهادت رسیدند. دوستم رجب همتی معروف به رشتی گفت که من خودم 2 نفر از شهدای مظلوم [[اسارت و اسیران|اسارت]] را پشت آشپزخانه، در صد متری آسایشگاه دفن کردم.»<ref>سنچولی پردل، محسن (1390). 133 نفر. خاطرات شریف صابری، چ دوم، تهران: سوره مهر،ص.93-94.</ref> پس از گذشت یک ماه، به [[اسرا]] اجازه داده شد که از آسایشگاه خارج شوند. ساعت آزادباش در ابتدا بسیار کم بود، اما با تکمیل حصارهای امنیتی و استقرار نگهبان‌ها در اطراف [[اردوگاه]]، شرایط بهتر شد و ساعات آزادباش به‌مرور افزایش یافت و تا 7 ساعت رسید. همچنین بعد از گذشت یک ماه به هر اسیر یک عدد زیرپیراهن، یک شورت و یک پتو داده شد. دو ماه بعد نیز یک دست لباس آبی یکسره و یک پتو و در اوایل زمستان یک عدد پتوی دیگر، یک پولیور و یک زیرپوش زمستانی داده شد.

    به‌سبب عدم بهداشت، بیماری اسهال خونی و گال خیلی شایع بوده که با مسئولیت حمید زکریا جایی برای اتاق جرب درنظر گرفته می‌شود: «گوشۀ راست اتاق جرب چند دوش حمام قرار داشت. بچه‌های مریض می‌توانستند روزی دو سه مرتبه دوش آب گرم بگیرند و آنجا استراحت کنند.»<ref>بیات‌تبار، مریم(1392). پشت تپه‌های ماهور. خاطرات فتاح کریمی، قم: هدی،ص.95.</ref> به‌سبب [[تغذیه]] نامناسب و کف نامناسب آسایشگاه و ناکافی بودن پتو، کم‌خونی و کلیه‌درد نیز خیلی شایع بوده است.در سال آخر با ابتکار [[اسرا]] و موافقت فرمانده [[اردوگاه]] و پولی که [[اسرا]] جمع‌آوری كرده بودند، تنوری داخل [[اردوگاه]] بین قاطع 3 و 4 برای مدت نُه ماه دایر می‌شود. آرد موردنیاز نیز به‌وسیله [[اسرا]] خریداری می‌شود که حاصل آن روزی یک عدد نان لواش (کوچک) برای هریک از [[اسرا]] بود. '''''محمود ملکی و علی بندر''''' از اسرای مشغول در نانوایی بوده‌اند.( ←[[امکانات اردوگاه تکریت 14]])

== وقایع مهم ==
1. یکی از [[اسرا]] به‌ نام بهروز سلیمی در مرداد 1367 درحالی‌که لباس‌هایش را دور دستش پیچیده بود، موفق شد سیم‌خاردارهای محوطه را از هم باز و فرار کند. ‌روز بعد، کشاورزی عراقی او را سمت کوه‌های اطراف دستگیر کرد و به [[اردوگاه]] برگرداند. بهروز سلیمی مدتی در یک اتاق زندانی شد و شدیداً زیر [[شکنجه]] دشمن قرار گرفت. به دنبال این اتفاق سخت‌گیری و ضرب‌وشتم اسرا افزایش یافت.

2. در آبان 1368، یکی از اسرای گنبدی، که برای نظافت بیرون رفته بود، ماسوره‌ای پیدا کرد. ماسوره در نارنجک و مین موجب انفجار می‌شود. ازآنجا‌که اسرا با استفاده از ابزارْ صنایع‌دستی درست می‌کردند، این اسیر نیز برای ساخت چیزی مانند انگشتر شروع به سائیدن ماسوره کرد و باعث انفجار آن شد. در این حادثه چشم و دست او به‌سختی مجروح شد و بقیه اسرا نیز شکنجه شدند.

3. از دیگر اتفاق‌های مهم در این [[اردوگاه]] پیدا کردن شاه‌لوله [[آب]] بود. حسن وطن‌خواه معروف به حسن ‌بوری (بوری به معنای لوله) حین کندن فاضلاب در محوطه [[اردوگاه]]، متوجه شاه‌لوله [[آب]] شد. ازآن‌پس [[آب]] لوله‌کشی به [[اردوگاه]] آمد.(← [[وقایع مهم اردوگاه تکریت 14]])

== سرانجام اردوگاه ==
براساس گزارش کمیتۀ بین‌المللی [[صلیب سرخ]] در زمان آزادی اسرای ایرانی در 1369، تعداد 1650 [[اسیران جنگ|اسیر]] ایرانی در این [[اردوگاه]] ثبت‌نام می‌شوند و [[اردوگاه]] با آزادی [[اسرا]] در 1369 منحل می‌شود.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[اردوگاه]] 
* [[وقایع مهم اردوگاه تکریت 14]]
* [[گاهشمار اردوگاه تکریت 14]]

== کتابشناسی ==
<references />

== برای مطالعه بیشتر ==
سالمی‌نژاد، عبدالرّضا(1389). دانستنی‌های آزادگان. چ دوّم، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،

[http://dehnamaki.com/ http://dehnamaki.com]

'''عسگر حسن‌پور'''
[[en:Takrit camp 14]]
[[رده:اسارت و اسیران]]
[[رده:اسرا]]
[[رده:اردوگاه]]
[[رده:اردوگاه تکریت 14]]
[[رده:صلیب سرخ]]