نمایش مبدأ برای تبادل اسیران

'''مذاکرات برای تبادل'''

نقش [[اسیران جنگ|اسیران]] و بی‌اطلاعی از افراد مفقود در روند مذاکرات، به‌ویژه پس‌از آتش‌بس تأثیر زیادی داشت، درواقع «موضوعی که به‌عنوان مهم‍ترین مبحث در مذاکرات راه یافت مسئله [[اسیران جنگ]] است. براین اساس، [[اسیران جنگ|اسیران جنگی]] ایرانی در جایگاه یک موضوع اساسی مؤثر بر تصمیم‌گیری و فرایند جنگ نقشی مهم داشتند. اگرچه در پاره‍ای موارد وجود‍ این عزیزان باعث فشار خانواده‌ها و افکار عمومی بر تصمیم‌گیرندگان جنگ شد، لیکن هیچ‌گاه از این خیل عظیم و بزرگوار درخواست عجز و کم‌طاقتی مشاهده نشد. موضوعی که باعث می‌شد تا تصمیم‌گیرندگان جنگ با فراغ‌ِبال و خاطری‌جمع و مستحکم در پی تحقق آرمان‌های ملت در جنگ برآیند.»<ref>پرتو، فتح‌الله (1400). [[جنگ، اسارت، مذاکره]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 330.</ref>

آزادی اسرای جنگی و بازگشت آنها به خانه و کاشانه و سرزمینشان در [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ تحمیلی]]، از همان سال‌های ابتدای [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|جنگ]]، حاصل مذاکرات و فعالیت‌های زیادی است.

«در اسفندماه 1360 آقای دكتر سیدحسن فیروزآبادی دبیركل وقت جمعیت [[هلال احمر|هلال‌احمر]]، طی نامه‌ای به معاونت پارلمانی، وزارت امور خارجه، نظرات این جمعیت را مورد مهم‌ترین كمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]]، اعلام داشت و بازپس‌گرفتن بیماران و زخمی‌های [[اسیران جنگ|اسیر]] هر دو كشور، سومین درخواست این [[نامه]] بود.»<ref>سلیمی‎‌جهرمی، مریم (1404). [[سایه هلال]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 27.</ref>

مذاکرات و دیدارهای دو کشور با کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] طی این سال‌ها ادامه داشت، اما «سال‌های بعداز آتش‌بس و پذیرش قطعنامه سال‌های سخت و بحرانی درموردِ مسائل امور [[اسرا]] و مفقودان بود،  هر روز خبر از وخامت و اسفناک‌تر شدن وضعیت [[اسرا]]<nowiki/>ی ایرانی به گوش می‌رسید و ازطرفی از تاب و تحمل خانواده‌ها که سال‌ها در انتظار دیدن فرزندان و عزیزانشان بودند، کاسته شده و دولت عراق برای آزادی [[اسرا]] کارشکنی می‌کرد و تمام اصول انسانی و بین‌المللی را نادیده می‌گرفت، لذا سال‌های 1368 و نیمه اول 1369 فصل جدیدی در تلاش‌های مربوط به آزادی [[اسیران جنگ|اسیران]] و فعالیت‌های مسئولان جمهوری اسلامی ایران برای رهایی فرزندان در بند ایران بود.»<ref>سلیمی‎‌جهرمی، مریم (1404). [[سایه هلال]]، تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان]، ص 297.</ref>[[پرونده:تبادل.png|بندانگشتی|200x200پیکسل|تبادل اسرای مجروح]]

یکی از دغدغه‌های مسئولان جمهوری اسلامی و نگرانی خانواده‌ها بازگشت [[اسیران جنگ|اسیران]] مجروح و معلول بود. 

«طرح موضوع مبادله اسرای معلول و مجروح را بارها ایران به طرف عراقی پیشنهاد کرده و خود نیز برای اثبات حُسن‌نیت چندین نوبت به‌طور یک‌جانبه به آزادی اسرای مجروح و معلول مبادرت کرده است. تازه‌ترین اقدامات ایران آزادی پنجاه اسیر عراقی در آستانه سال نو میلادی (1990 م) بود. [[آمار]] اسرای آزادشده عراقی در مقایسه با اسرای ایرانی به‌خوبی مؤید این موضع انسان‌دوستانه ایران است.»<ref>سلیمی‎‌جهرمی، مریم (1404). [[سایه هلال]]، تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان]، ص 314.</ref>

در سال 1369 نیز فعالیت‌ها و تلاش‌های مسئولان جمهوری اسلامی ایران به‌طورعام و [[هلال احمر|هلال‌احمر]] جمهوری اسلامی ایران به‌طورخاص هرچه‌ بیشتر درجهت آزادسازی [[اسرا]]<nowiki/>ی معلول و مجروح و ثبت‌نام اسرای ثبت‌نام‌نشده پیگیری شد. در همین راستا در تاریخ 1369/02/30 مذاکراتی بین آقای دکتر سیف‌الله ''وحیددستجردی''، رئیس وقت جمعیت [[هلال احمر]] جمهوری اسلامی، و آقای دوکورتان، مدیر عملیاتی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] جهانی، در تهران انجام گرفت. آقای دوکورتان هدف از مسافرت خود به تهران را مذاکره پیرامون طرح عملیاتی جدید [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] جهانی به ایران و عراق ذکر کرد. به‌دنبال توافق ایران و عراق مبنی‌بر آزادی کلیه [[اسیران جنگ|اسیران]]، یک سخن‌گوی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] گفت این کمیته به درخواست [[هلال احمر|هلال‌احمر]] جمهوری اسلامی ایران آمادگی خود را برای مبادله پنج‌هزار اسیر در روز اعلام کرد و اکیپ‌های خود را به‌طورگسترده‌ای تقویت کرد.»<ref>سلیمی‎‌جهرمی، مریم (1404). [[سایه هلال]]، تهران: [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان]، ص 343.</ref>

در نتیجه مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و تلاش برای آزادی [[اسیران جنگ|اسیران]] «39 هزار و 130 اسیر ایرانی در 78 مرحله از 26 خرداد ماه 1360 تا 26 اسفند 1381 به کشور بازگشتند.»<ref>علاماتی، غلامر‌ضا، منوچهری، علی (1398). [[اسناد تبادل اسرا|اسناد تبادل اسیران]] ([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] 1367-1359)، تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس با همکاری مؤسسه چاپ و انتشارات جامع امام حسین (علیه الاسلام)، ص 197.</ref>
== تبادل اسیران قبل‌از آزادی انبوه ==
اگرچه در تقویم رسمی کشور آزادی [[اسیران جنگ|اسیران]] در مرداد ماه 1369 ثبت شده است، اما 969 نفر از اسیران بیمار، معلول (جانباز)، زنان و کودکان پس‌از مکاتبات و تلاش‌های زیاد از خردادماه 1360 تا دی‌ماه 1368 طی 19 مرحله تبادل شدند. 

جدول آزادسازی اسیران «از تاریخ 1360/3/26 ( 1981/6/16م) تا 1368/10/28 ( 1990/1/18م) که تحت نظارت کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در فرودگاه‌های آنکارا و مهرآباد تحویل مقامات ایرانی شدند.<ref>علاماتی، غلامر‌ضا، منوچهری، علی (1398). [[اسناد تبادل اسرا|اسناد تبادل اسیران]] ([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] 1367-1359)، تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس با همکاری مؤسسه چاپ و انتشارات جامع امام حسین (علیه الاسلام)، ص 213.</ref>

جدول تبادل اسیران <sup>[1]</sup>
{| class="wikitable"
| rowspan="2" |'''ردیف'''
| colspan="3" |'''تاریخ آزادی'''
| rowspan="2" |'''نظامی'''
| colspan="2" |'''غیرنظامی'''
| rowspan="2" |'''جمع کل'''

'''(تعداد اسرای تبادل‌شده)'''
| rowspan="2" |'''محل تحویل'''
|-
|'''شمسی'''
| colspan="2" |'''میلادی'''
|'''مرد'''
|'''زن'''
|-
|'''1'''
| colspan="2" |'''1360/03/26'''
|'''16/06/1981'''
|'''5'''
|'''19'''
|'''1'''
|'''25'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''2'''
| colspan="2" |'''1360/06/03'''
|'''25/08/1981'''
|'''4'''
|'''26'''
|'''10'''
|'''40'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''3'''
| colspan="2" |'''1360/09/24'''
|'''15/12/1981'''
|'''3'''
|'''26'''
|'''8'''
|'''37'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''4'''
| colspan="2" |'''1362/02/11'''
|'''01/05/1983'''
|'''5'''
|'''27'''
|'''-'''
|'''32'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''5'''
| colspan="2" |'''1362/11/09'''
|'''29/01/1984'''
|'''39'''
|'''147'''
|'''4'''
|'''190'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''6'''
| colspan="2" |'''1363/07/28'''
|'''20/10/1984'''
|'''34'''
|'''66'''
|'''-'''
|'''100'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''7'''
| colspan="2" |'''1364/03/07'''
|'''28/05/1985'''
|'''29'''
|'''1'''
|'''-'''
|'''30'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''8'''
| colspan="2" |'''1364/04/11'''
|'''02/07/1985'''
|'''21'''
|'''9'''
|'''-'''
|'''30'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''9'''
| colspan="2" |'''1364/05/16'''
|'''07/08/1985'''
|'''23'''
|'''6'''
|'''-'''
|'''29'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''10'''
| colspan="2" |'''1364/06/14'''
|'''05/09/1985'''
|'''27'''
|'''1'''
|'''-'''
|'''28'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''11'''
| colspan="2" |'''1364/07/17'''
|'''09/10/1985'''
|'''55'''
|'''0'''
|'''-'''
|'''55'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''12'''
| colspan="2" |'''1364/08/30'''
|'''21/11/1985'''
|'''2'''
|'''15'''
|'''-'''
|'''17'''
|'''فرودگاه آنکارا'''
|-
|'''13'''
| colspan="2" |'''1367/08/08'''
|'''30/10/1988'''
|'''17'''
|'''8'''
|'''-'''
|'''25'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''14'''
| colspan="2" |'''1367/09/03'''
|'''24/11/1988'''
|'''12'''
|'''7'''
|'''-'''
|'''19'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''15'''
| colspan="2" |'''1367/09/05'''
|'''26/11/1988'''
|'''6'''
|'''12'''
|
|'''18'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''16'''
| colspan="2" |'''1367/09/06'''
|'''27/11/1988'''
|'''9'''
|'''10'''
|'''-'''
|'''19'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''17'''
| colspan="2" |'''1367/11/03'''
|'''23/01/1989'''
|'''94'''
|'''37'''
|'''-'''
|'''131'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''18'''
| colspan="2" |'''1367/11/04'''
|'''24/01/1989'''
|'''93'''
|'''31'''
|'''-'''
|'''124'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
|'''19'''
| colspan="2" |'''1368/10/28'''
|'''18/01/1990'''
|'''18'''
|'''2'''
|'''-'''
|'''20'''
|'''فرودگاه مهرآباد'''
|-
| colspan="4" |'''جمع کل'''
|'''496'''
|'''450'''
|'''23'''
|'''969'''
|
|}
== تبادل انبوه اسیران ==
«یک ماه پس‌از اعلام پذیرش قطعنامه 598 ازسویِ جمهوری اسلامی ایران (1367/04/26) آتش‌بس رسمی بین ایران و عراق در تاریخ 1367/05/27 برقرار شد که این امر خودبه‌خود می‌توانست تأثیر به‌سزایی در سرنوشت [[اسیران جنگ|اسیران]] و مفقودان داشته باشد. چون در معاهده 118 کنوانسیون سوم ژنو 12 اوت 1949 تصریح شده بود که [[اسیران جنگ|اسیران]] بعداز خاتمه مخاصمات، بایستی بدون تأخیر آزاد و به میهنشان بازگردانده شوند.»<ref>سلیمی‎‌جهرمی، مریم (1404). [[سایه هلال]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 249.</ref> 

اما تا دو سال پس‌از پذیرش قطعنامه 598 این امر محقق نشد. [[اسیران جنگ|اسیران]] اگرچه به زندگی خود ادامه داده و حتی لحظه‌ای فعالیت‌های خود را تعطیل نکرده بودند، اما همچنان در انتظار آزادی به‌سر می‌بردند. با توجه به گفته بیشتر آنها شاید بتوان این دوسال انتظار را سخت‌ترین روزهای دوران اسارت نامید. 

«باتوجه‌به احتمال قریب‌الوقوع حملات هوایی متحد با فرماندهی آمریکا و انگلیس به شهرهای مختلف در مخاطرۀ جدی بودن جان هزاران اسیر ایرانی، مسئولان جمهوری اسلامی ایران حداکثر تلاش خود را کردند تا کار تبادل اسیران با سرعت و تعداد بیشتری در هر روز انجام شود.»<ref>علاماتی، غلامر‌ضا، منوچهری، علی (1398). [[اسناد تبادل اسرا|اسناد تبادل اسیران]] ([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] 1367-1359)، تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس با همکاری مؤسسه چاپ و انتشارات جامع امام حسین (علیه الاسلام)، ص 358.</ref>

«روز ۲۹ اردیبهشت ۱۳۶۹، سه ماه قبل از شروع استرداد [[اسرا]]، ژان دو کورتن ، معاون عملیاتی کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در ژنو، و آنجلو گنادینگر ، نماینده کل در شمال آفریقا و خاورمیانه از ژنو، و برنارد پفرله، نماینده کمیته بین‌المللی [[صلیب سرخ]] در تهران، برای اینکه بتوانند در امور [[اسرا]] رابطه‌ای بین ایران و عراق ایجاد کنند، به تهران سفر کردند. در این سفر ژان دو کورتن با آقای دکتر علی‌اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه، ملاقات داشت و با آقای منوچهر متکی، معاون حقوقی و بین‌المللی، مذاکرات عملی و قابل اجرا در مورد [[اسرا]] انجام دادند. 
[[پرونده:وزارت امور خارجه.png|بندانگشتی|214x214پیکسل]]
ژان دو کورتن بعداً با مرحوم محمدعلی نظران، ریاست دفتر عمومی حفاظت اطلاعات و مسئول عالی [[اسرا]] (به‌خصوص عراقی‌ها)، و نیز با آقای دکتر سیف‌الله وحید دستجردی، رئیس جمعیت [[هلال احمر]] جمهوری اسلامی ایران، ملاقات کرد تا نقطه‌نظرات مقامات ایران را در گفتگو با عراق در دست داشته باشد. (محمود ملکیان، نماینده وقت [[وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی ایران|وزارت امور خارجه]] در تبادل [[اسیران جنگ|اسیران]]) بالأخره در روز 24 مرداد 1369 انتظار [[اسیران جنگ|اسیران]] به‌سر آمد و آنها ناباورانه خبر آزادی را شنیدند.

کلاً 37532 نفر از [[اسیران جنگ|اسیران]] در تبادل بزرگ 26مرداد تا شهریور سال 1369 طی 42 مرحله تبادل شدند که به تبادل انبوه (آزادی انبوه) مشهور است. 

«این تبادل پس‌از آخرین نامه مبادله شده بین صدام و هاشمی رفسنجانی، رئیس جمهور ایران، اتفاق افتاد. نخست ازطرف عراق با آزادی گروهی هزارنفری تبادل انبوه آغاز شد که با رفتار متقابل ایران نیز رو‍به رو شد. در آخرین نامه<sup>[2]</sup> صدام به هاشمی رفسنجانی و در بند چهارم، ابراز می دارد که مبادله فوری و همه جانبه اسیران جنگی، به هر تعداد که در عراق و ایران در اسارت به سر می‍برند و این ازطریق مرزهای زمینی ازجمله از راه خانقین- قصر شیرین و مناطقی که مورد توافق دوطرف خواهد بود، صورت خواهد گرفت. ما آغازگر‍ این اقدام خواهیم بود و از روز جمعه 1990/08/17<sup>[3]</sup> به آن مبادرت خواهیم کرد».<ref>شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). [[دانشنامه آزادگان]]، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 119.</ref>

تبادل انبوه اسیران از 1369/05/26 تا 1369/06/24<sup>[4]</sup>
{| class="wikitable"
|'''موضوع'''
|'''وضعیت اسیران'''
|'''نحوه تبادل'''
|'''تعداد'''
|'''جمع کل'''
|-
| rowspan="4" |

تبادل انبوه
| rowspan="2" |[[اسیران جنگ|اسیران]] ثبت‌نام‌شده توسط  [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در طول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]
|تبادل زمینی از مرز
|16200 
| rowspan="2" |17219
|-
|تبادل هوایی از فرودگاه  مهرآباد
|1019
|-
| rowspan="2" |[[اسیران جنگ|اسیران مفقود]] در طول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]
|تبادل زمینی از مرز
|20053
| rowspan="2" |20313
|-
|تبادل هوایی از فرودگاه  مهرآباد
|260
|-
|
| colspan="3" |'''جمع  کل اسیران تبادل‌شده در تبادل انبوه'''
|37532
|}
[[پرونده:آزادی.png|بندانگشتی|232x232پیکسل|آزادی اولین گروه]]
اولین گروه هزارنفری برای تبادل از [[اردوگاه موصل 1]] انتخاب شدند.

«در طول شهریور‌ماه‌، کار مبادله آزادگان ادامه یافت و در هر نوبت، هزار نفر به کشور بازگشتند. ترتیب مبادله با کمی اختلاف یکسان بود؛ انتقال به بغداد و از آنجا به مرز خسروی و پادگان «الله‌اکبر» در کرمانشاه. 

[[سید آزادگان]] مرحوم حجت‌الاسلام حاج‌ [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد]] و همراهانش آخرین گروهی بودند که در مبادله بزرگ وارد کشور شدند. یکی دو گروه از آزادگان که به حبس‌های طولانی محکوم شده بودند و در خارج از اردوگاه‌ها به سر می‌بردند، در پاییز آن سال آزاد شدند.»<ref>عبدالحسینی، سهیلا (1396). [[خداحافظ آقای رئیس(کتاب)|خداحافظ آقای رئیس]]، تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 338.</ref>

== حضور [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] هنگام آزادی ==
فردای خبر آزادی، هیئت [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] در [[اردوگاه]] حاضر شد. علی علیدوست، که در گروه اول تبادل‌شوندگان حضور داشت، از چگونگی حضور آنها می‌گوید:  <blockquote>«ساعت 8 صبح درها باز شدند. اسیران با شور و شوق، لباس پوشیده و برای آمارگیری رفتند. بعداز تقسیم صبحانه، حدود ساعت نهونیم، بلندگوهای اردوگاه روشن شد و اعلام کردند هیئت [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] وارد [[اردوگاه]] شده است تا مقدمات اعزام [[اسیران جنگ|اسیران]] را به ایران آماده کنند. ضمناً مترجم‌های زبان عربی و انگلیسی را هم احضار کردند. نام و شماره افرادی که آزاد می‌شدند، خوانده شد تا بروند و فرم رضایت‌نامه بازگشت به ایران را امضا کنند. از همه درخواست کردند برای بهتر پیش‌رفتن کارها با مسئولان همکاری کنند. از بلندگوها اعلام کردند افراد به‌نوبت و به‌ترتیب شماره بروند و فرم مربوط به آزادی خود را امضا کنند. از هر [[اسیران جنگ|اسیر]] می‌پرسیدند آیا حاضر است به ایران برگردد؟ چه پرسش تلخ و احمقانه‌ای! انگار از کسی بپرسند می‌خواهی زنده بمانی؟! و البته بچه‌ها با لبخند پاسخ مثبت می‌‌دادند.»<ref>سایت نوید شاهد، گفت‌وگو با محمود ملکیان نماینده وقت وزارت امور خارجه در تبادل اسیران:  29/05/1404</ref> </blockquote>
[[پرونده:آزادی اسیران.png|بندانگشتی|229x229پیکسل|آزادی اسیران، مرز ایران]]
البته این هم بخشی از تشریفات کنوانسیون ژنو و مقررات سازمان جهانی [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] برای مبادله است که از همه می‌پرسند.
[[پرونده:تبادل انبوه.png|بندانگشتی|230x230پیکسل|تبادل انبوه، مرداد 1369]]

== آزادی [[اسیران جنگ|اسیران]] پس‌از تبادل بزرگ [[اسیران جنگ|اسیران]] در سال 1369 ==
پس‌از تبادل بزرگ، 629 نفر از آزادگان از 27 شهریور سال 1369 تا 26 اسفندماه 1381، که همچنان در [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] رژیم بعث بودند، طی 17 مرحله آزاد و به میهن بازگشتند. رژیم بعث به دلائلی از آزادی این افراد در تبادل بزرگ خودداری کرده بود، البته تعدادی از آنها به دلائلی همچون تفحص در مناطق جنگی و ... به [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] درآمده بودند. سرتیب خلبان [[حسین لشگری|حسین لشکری]] و [[دبات ،عبدالحسین|عبدالحسین دبات]] در 1377 به وطن بازگشتند. امیر لشکری و [[دبات ،عبدالحسین|دبات]] ازنظر سابقه‌ از قدیمی‌ترین آزادگان ایرانی محسوب می‌شوند و بیشترین مدت [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] را داشتند. 

آمار [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی (آزادگان) مبادله شده، 27 شهریور 1369 تا سال 1381 

{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
|'''سال شمسی'''
|'''سال میلادی'''
|'''تعداد نفر'''
|'''تعداد مرحله'''
|'''محل تحویل'''
|-
|'''1'''
|'''1369 (27 شهریور تا پایان اسفند)'''
|'''1990'''
|'''405'''
|'''8'''
|'''مرز خسروی- منذریه'''
|-
|'''2'''
|'''1370'''
|'''1991'''
|'''42'''
|'''1'''
|'''مرز خسروی- منذریه'''
|-
|'''3'''
|'''1371'''
|'''1992'''
|'''7'''
|'''1'''
|'''مرز خسروی- منذریه'''
|-
|'''4'''
|'''1373'''
|'''1994'''
|'''1'''
|'''1'''
|'''مرز خسروی- منذریه'''
|-
|'''5'''
|'''1377'''
|'''1998'''
|'''166'''
|'''5'''
|'''مرز خسروی- منذریه'''
|-
|'''6'''
|'''1381'''
|'''2003'''
|'''8'''
|'''1'''
|'''مرز خسروی- منذریه'''
|-
| colspan="3" |'''جمع کل'''
|'''629'''
|'''17'''
| 
|}
== پاورقی ==
<small>[1]. غلامر‌ضا علاماتی و علی منوچهری، [[اسناد تبادل اسرا]] ([[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] 1367-1359)، تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس با همکاری مؤسسه چاپ و انتشارات جامع امام حسین (علیه الاسلام)، 1398</small>

<small>[2]. در آخرین نامه صدام به مرحوم هاشمی‌رفسنجانی، در کسوت ریاست‌جمهوری وقت جمهوری اسلامی ایران، صدام به پاراگرافی اعتراف می‌کند که، ضمن پایبندی به قراردادهای پیشین همچون 1975 الجزایر و سایر موارد درخواستی ازطرف ایران، عملاً بر شکست خود تأکید می‌کند. در این بند، Error! Bookmark not defined.صدام می‌نویسد:</small> 

<small>«آقای رفسنجانی، رئیس‌جمهور، با‌ این تصمیم ما همه‌چیز روشن و تمام خواسته‌ها و مسائلی که بر آن تکیه می‌کردید تحقق می‌یابد و چیزی نمانده است مگر آنکه موافقت‌نامه‌ها آماده و امضا شود تا هریک از ما جهت ورود به زندگی جدید اشراف واضح داشته باشیم.»</small>

<small>[3]. برابر با 26 مرداد 1369 هجری شمسی</small>

<small>[4]. مجید شاه‌حسینی، مصاحبه تکمیلی، 1404</small>

== نیز نگاه کنید به ==

* [[مبادله اسیران در حقوق بین الملل]]
* [[اسناد تبادل اسرا]]
* [[سایه هلال]]
* [[خداحافظ آقای رئیس(کتاب)|خداحافظ آقای رئیس]]

== کتابشناسی ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
لحظه‌های شاد ورود آزادگان در میان استقبال پرشکوه مردم قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/obtz463

== نویسنده مقاله ==
فرزانه قلعه‌قوند
[[رده:مبادله اسیران در حقوق بین الملل]]
[[رده:مبدا تبادل اسرا]]