نمایش مبدأ برای زندگی اردوگاهی، انواع غذاها و شیوه‌های پخت در اسارت

'''اردوگاه موصل 2 (موصل 1 قدیم و خیبری‌ها)'''

'''کیفیت [[تغذیه]] اسیران'''

از همان ابتدا به‌دلیل کیفیت و کمیت [[غذای اسارت|غذا]] دریافتند که در طول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] روزهای سختی در انتظارشان است. فارغ از تفاوت ذائقه غذایی و رعایت نکردن [[بهداشت و درمان|بهداشت]] در طبخ [[غذای اسارت|غذا]]، مواد غذایی مانده و محدود از عواملی بود که در جای‌جای مصاحبه [[اسیران جنگ|اسیران]] به‌چشم می‌خورد. آنها می‌دانستند که نباید «هرگز انتظار سیر شدن را داشته باشند و باید بسیاری از خوراکی‌ها و خصوصاً میوه‌ها را تا روز آزادی و بازگشت به وطن به فراموشی بسپارند. این مسئله باعث شده بود که در روزهای بازگشت به کشور، پزشک‌ها به [[اسیران جنگ|اسیران]] توصیه کنند تا مواظب رژیم غذایی خود باشند و کم‌کم به حجم و تنوع غذایی خود اضافه نمایند.<ref>سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1386). دانستنی‌های آزادگان. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 82.</ref>» 

== تغذیه در ماه رمضان ==
در ماه [[رمضان در اسارت|رمضان]] [[اسیران جنگ|اسیران]] برای دریافت جیره غذایی دچار مشکلات زیادی می‌شدند و در برهه‌ای مجبور می‌شدند علاوه‌بر غذای صبح که باید آن را برای افطار نگه می‌داشتند، غذای [[شام در اسارت|شام]] را نیز برای سحری کنار بگذارند. این بر[[نامه]] در ایام گرم تابستان مشکلاتی را ایجاد می‌کرد، [[غذای اسارت|غذا]] می‌ترشید و [[اسیران جنگ|اسیران]] مسموم می‌شدند، اما بالأخره تا حدودی کوتاه آمده و تغییراتی در ساعت غذای ماه [[رمضان در اسارت|رمضان]] ایجاد کردند، اما به‌هرجهت صبح‌ها همان شوربا و یک لیوان [[چای در اسارت|چای]] را می‌دادند تا برای افطار به [[اسیران جنگ|اسیران]] بدهند و برای سحری همان غذای [[ناهار در اسارت|ناهار]] را کنار می‌گذاشتند که شامل برنج و خورشت بود. داخل خورشت سیب‌زمینی، کرفس، بامیه و ... بود. عراقی‌ها هنگام سحر در را باز می‌کردند. معمولاً برای گرفتن برنج داوطلب زیاد بود، چون فرصتی بود تا ستاره‌ها را ببینند!<ref>اسکافی، محمدرضا؛ روشن، رضا؛ علیدوست، علی؛ فتاحی، کمال‌الدین؛ هزاوه، قدرت‌الله (1404). مصاحبه،</ref>

=== [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] ===
«[[صبحانه در اسارت|صبحانه]] اسیران، که معمولاً صبح زود داده می‌شد، عبارت بود از [[چای در اسارت|چای]]، هشت قاشق عدسی یا شوربا که با نصف سهمیه [[نان در اسارت|نان]] روزانه خورده می‌شد. خبری از کره، پنیر یا تخم‌مرغ نبود. وقتی تعداد [[اسیران جنگ|اسیران]] زیاد شد و به حدود 1600 نفر رسید، حدود چهل تا ‌پنجاه کیلوگرم دال‌عدس سهمیه داشتیم که شب قبل آنها می‌ریختند داخل دیگ و ریگ‌شور<sup>[1]</sup> می‌کردند، یعنی زیر آن آبکش می‌گذاشتند و روی آن شلنگ [[آب]] می‌گرفتند تا خاک و ریگ‌های ریز خارج شود. سابقه نداشت که ریگ داخل غذا باشد، البته این مقدار دال‌عدس را برای هر دیگ همراه با شش تا ‌هفت کیلوگرم برنج خیس می‌کردیم. نگهبان عراقی ساعت 4 صبح می‌آمد و در آسایشگاه را باز می‌کرد. من به اتفاق یک نفر دیگر می‌آمدیم و می‌رفتیم داخل [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه‌]] دال‌عدس را به سه قسمت کرده و آنها را در سه دیگ می‌ریختیم. پختن شوربا دوساعت طول می‌کشید. هم‌زمان [[چای در اسارت|چای]] هم درست می‌کردیم. ساعت شش پختن تمام می‌شد و ساعت هشت صبح آنها را توزیع می‌کردند.<ref>روشن، رضا (1404). مصاحبه،</ref>»

البته یک بار در سال نیز آشپزها در روز عاشورا با کوبیدن همان خمیرهای خشک‌شده [[نان در اسارت|نان]] صمون و گوشت‌های باقی‌مانده از سهمیه غذایی، حلیم درست می‌کردند و به جای شوربا به [[اسیران جنگ|اسیران]] دادند. برای درست کردن حلیم از را می‌کوبیدند. [[ابتکارات و خلاقیت در آشپزی|ابتکار]] [[آشپز در اردوگاه|آشپز]]<nowiki/>ها در آن اوضاع محدودیت مواد غذایی جالب‌توجه بود مثلاً دوسه‌ بار به‌جای شوربا مربای بادمجان درست کردند که مورد استقبال [[اسیران جنگ|اسیران]] واقع نشد! وعده‌های غذایی در هر دو مقطع [[اردوگاه]] تفاوت چندانی باهم ندارد.

محمدجواد اسکافی نیز از اولین [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] رسمی در [[اردوگاه]] می‌گوید:<blockquote>صبح روزشنبه 1362/12/16 بعداز [[آمار]] صبح و صرف سهمیه کتک صبحگاهی سرباز عراقی به مسئول آسایشگاه گفت چند لحظه دیگر سوت<sup>[2]</sup> زده می‌شود و شما تا ظهر در محوطه [[اردوگاه]] آزاد هستید. هوا سرد، لباس‌ها نامناسب و پاها برهنه بود. صبح آن روز از بخت بد در تقسیم غذا اشکالی ایجاد شد و اولین [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] رسمی اردوگاه نصیب ما نشد. آسایشگاه‌های 13 و 14، که به آسایشگاه اطفال معروف بودند، آخرین آسایشگاه‌ها بودند، از‌این‌رو [[غذای اسارت|غذا]] نصیبشان نشد. یکی از بحث‌های روز اول این بود که بچه‌ها به شوخی می‌گفتند که به اطفال پیوستی و دیگر نانتان در روغن است! و من به شوخی می‌گفتم سالی که نکوست ازبهارش پیدااست. البته برای تلافی یک پرتقال به ما دادند تا با [[نان در اسارت|نان]] بخوریم و نبود [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] جبران شود<ref>اسکافی، محمدجواد (1391). سال‌های اسارت. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ص46-48.</ref>.</blockquote>

=== [[ناهار در اسارت|ناهار]] ===
ظهرها که معمولاً کمی گوشت بود روی برنج می‌ریختند. آب گوشت را نگه می‌داشتند و شب‌ها به‌عنوان [[شام در اسارت|شام]] می‌دادند که آن را با [[نان در اسارت|نان صمونِ]] صبح می‌خوردند. اوایل [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، در یک مقطع کوتاه، همیشه سه وعده غذا بود.<ref>سرانجام، بهمن؛ علیدوست، علی؛ فتاحی، کمال‌الدین (1404). مصاحبه،</ref>» 

«برای 1600-1700 نفر روزانه 230 الی 240 کیلوگرم برنج برای [[ناهار در اسارت|ناهار]] و شوربای [[صبحانه در اسارت|صبحانه]] پخت می‌کردند. این مقدار برنج با توجه به تعداد [[اسیران جنگ|اسیران]]، در مکان‌ها دیگر و زمان‌های گوناگون متغییر بود. [[ناهار در اسارت|ناهار]] عموماً حدود ساعت دوازده یا یک تقسیم می‌شد و عبارت بود از حدود هشت تا ده قاشق برنج (البته بازهم بستگی به نوع برنج داشت) به همراه مقداری خورشت. در هفته یک روز به‌جای برنج، مقداری لوبیا نیز توزیع می‌شد. محتویات خورشت آب و روغن و پیاز، گاهی گوشت یخ‌زده و مواقعی لوبیا، بامیه، عدس، باقلا [پیاز، سیب‌زمینی] به آن افزوده می‌شد. 

ظهرها برنج و خورشت سرو می‌شد. البته هفته‌ای بک بار و معمولاً شنبه‌ها خوراک لوبیا داشتیم. وقتی که به ایران بازگشتیم، از ما می‌پرسیدند آیا واقعاً به شما پوست بادمجان به‌عنوان غذا می‌دادند؟! ظاهراً این موضوع را مرحوم ‌آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در نمازجمعه عنوان کرده بودند. این موضوع صحت دارد، در سال 1360، عراقی‌ها، شاید حدود یک ماه، برای غذای اسیران پوست بادمجان می‌آوردند. نمی‌دانم چه‌طور چنین چیزی ممکن بود، شاید آنها را خشک کرده بودند!<ref>علیدوست، علی (1384). آرشیو اسناد و اطلاعات [https://www.mfpa.ir موسسه فرهنگی‌هنری پیام آزادگان]. مصاحبه،</ref>» رضا روشن در مصاحبه به گوشت‌هایی که کرم‌ زده بود نیز اشاره می‌کند. 

«چند باری هم برای [[ناهار در اسارت|ناهار]] مرغ آورده بودند که یا مانند گوشت قرمز از آنها خورشت درست کرده یا آنها را در روغنی که از سهمیه برنج اضافه می‌آمد، سرخ می‌کردیم. البته معمولاً در طول هفته گوشت یخی گاو می‌آوردند و به‌ندرت گوشت گوسفند هم به [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] می‌دادند. تقریباً هر دو هفته‌ یک بار مرغ هم می‌آوردند. برای هر نفر 100 گرم مرغ تعیین شده بود که بعد‌از ذوب شدن یخ و پاک کردن و تمیز کردن تقریباً به 80 گرم می‌رسید. خواربار را ساعت 9 یا 10 صبح می‌آورند. گوشت یخی هشت‌نه کارتن بود. هر کارتن بین 19 تا 25 کیلوگرم می‌شد. آن را سریع خالی می‌کردیم و جلوی حرارت می‌گرفتیم تا کمی یخ آن آب شود و بتوانیم به سرعت آن را خُرد کنیم. خُرد کردن گوشت‌ها بین 15 تا 20 دقیقه طول می کشید. بعد به سرعت آن را می شستیم تا خونابه آن برود و 2 ساعت هم زمان می برد تا بپزد. در طول دوران [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] در موصل یک قدیم وقتی داخل بازار گوشت پیدا نمی‌کردند، سه‌چهار باری برای [[اسیران جنگ|اسیران]] ماهی فیله‌شده یخی آوردند، حدود 160 تا 170 کیلو ماهی بود. ماهی را در تشت سرخ کردیم و همراه با برنج به [[اسیران جنگ|اسیران]] دادیم.<ref>اسکندری، رضا؛ روشن، رضا (1404). مصاحبه، </ref>» 

غذای این مقطع تفاوت چندانی با مقطع اول نداشت، همان گوشت منجمد مواد اصلی تشکیل‌دهنده خورشت بود و چند باری هم برای [[اسیران جنگ|اسیران]] مرغ آوردند. ارزاق سهمیه مشخصی داشت و به لحاظ کمی و کیفی ایده‌ال نبود. سربازان عراقی از همان سهمیه ناچیز هم نمی‌گذشتند و مقداری برای خودشان برمی‌داشتند. برای همین [[اسیران جنگ|اسیران]] اردوگاه معترض بودند. یک بار علیرضا احمدی، که [[مسئول آشپزخانه]] بود با نمایندگان [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] صحبت کرد و این گزارش در سه نسخه صورت‌جلسه شد. (برای صلیب، عراقی‌ها و یک نسخه برای [[اسیران جنگ|اسیران]]) اما تغییر چندانی حاصل نشد. هفته‌ای یک بار لوبیا می دادند. در این مقطع ماهی در وعده‌های غذایی وجود نداشت.<ref>اسکافی، محمدجواد (1404). مصاحبه، </ref>» 

«تنها وعده غذایی کامل ما [[ناهار در اسارت|ناهار]] بود. عراقی‌ها به ما جیره خشک می‌دادند و [[اسیران جنگ|اسیران]] در مکانی به نام مطبخ ([[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]]) [[غذای اسارت|غذا]] درست می‌کردند؛ هر چند [[غذای اسارت|غذا]] کم بود اما در پخت و توزیع آن نهایت دقت به‌عمل می‌آمد، در هر آسایشگاه، دوازده گروه هشت‌نفره یا بیشتر حضور داشتند.<sup>[3]</sup> به هر گروه یک یغلاوی بزرگ<sup>[4]</sup> داده بودند؛ یک نفر مسئول [[غذای اسارت|غذا]] بود. [[غذای اسارت|غذا]] را می‌گرفت و هر هشت نفر اطراف آن می‌نشستند و می‌خوردند. سهمیه هر هشت نفر یک بیل برنج بود و مقداری هم خورشت که در روزها و فصل‌ها متفاوت بود؛ آب پیاز، بادمجان آب‌پز شده، بامیه آب‌پز شده،‌ لوبیا، سیب‌زمینی و کرفس، عمده خورشت‌هایی بود که آشپزها درست می‌کردند و روی برنج می‌ریختند. در ماه‌های اول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] وقتی ظرف [[ناهار در اسارت|ناهار]] را می‌آوردند، خمیرهای خشک شده صمون را با برنج مخلوط می‌کردیم. برای آن‌که سهمیه کسی کم و زیاد نشود، [[غذای اسارت|غذا]] را پس از کشیدن با خط‌کشی به طور عادلانه تقسیم می‌کردیم و هر کسی از حدود خط خودش غذا می‌خورد. بعدها که معده‌ها کوچک شد، محدودیت‌ها برداشته شد و هرکس می‌دانست چه‌قدر باید از غذا بخورد<ref>تاج‌فر، عبدالله (1393). [[من همان عبدالله هستم(کتاب)|من همان عبدالله هستم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص 134.</ref>.

=== [[شام در اسارت|شام]] ===
در یک نمای کلی در مقطع اول اردوگاه خبری از [[شام در اسارت|شام]] نبود. [[شام در اسارت|شام]] در اوایل همان‌ گوشت مانده از [[ناهار در اسارت|ناهار]] بود، یعنی آب خورشت با برنج را [[ناهار در اسارت|ناهار]] و گوشت آن را، که به آن رب و زردچوبه زده بودند، در [[شام در اسارت|شام]] می‌دادند، ولی به دلیل [[اعتراض]] [[اسیران جنگ|اسیران]] به کیفیت بد [[غذای اسارت|غذا]] آن هم حذف شد<ref>روشن، رضا؛ علیدوست، علی (1404). مصاحبه، </ref>.

[در مقطع دوم نیز] در یک سال اول [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] [یعنی در سال 1363] خبری از شام نبود؛ غذای ظهر را که می‌گرفتیم آن را با پتو گرم نگه می‌داشتیم و به‌عنوان [[شام در اسارت|شام]] می‌خوردیم. دو وعده غذایی داشتیم. بعدها بچه‌های [[آشپزخانه در اسارت|آشپزخانه]] مقداری از خورشت ظهر را نگه می‌داشتند؛ به آن آب و رب‌گوجه‌ می‌افزودند و در آسایشگاه توزیع می‌کردند. هر گروه هشت‌نفره یک ظرف داشت که آب خورشت را در آن می‌ریختند و [[اسیران جنگ|اسیران]] با زدن نان به داخل خورشت چند لقمه‌ای می‌خوردند که [[شام در اسارت|شام]] محسوب می‌شد<ref>اسکافی، محمدجواد (1391). سال‌های اسارت. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ص 133.</ref>. 

== پاورقی ==
<small>[1]. برای ریگ‌شور کردن عدس، خاکشیر و ... ابتدا آنها را درون یک ظرق مناسب می‌ریزیم و سپس به آن آب اضافه می‌کنیم .کمی هم ‌زنیم تا همه مواد به سطح پایین ظرف بروند، سپس آب ظرف را آرام‌آرام خالی می‌کنیم، بهتر است از دو ظرف استفاده شود تا مواد را آرام‌آرام به ظرف دوم منتقل کنیم.. بعداز کج کردن ظرف و خارج کردن آب و موادی که همراه آب به ظزف دیگر منتقل می‌شوند، مقداری ریگ در انتهای ظرف باقی می‌ماند که آن را از ته ظرف برمی‌داریم. این کار را چند بار انجام داده تا دیگر ریگی مشاهده نشود.</small> 

<small>[2]. برای گرفتن [[آمار]] سوت زده می‌شد که معانی زیادی داشت، ازجمله: آزادباش، [[آمار]]، تفتیش، تجمع زیرسایه‌بان و ...</small> 

<small>[3]. قبلاً هم گفته شد تعداد افراد هر گروه بستگی به نفرات هر آسایشگاه داشت و این تعداد در اردوگاه‌ها و مقاطع متغییر بود.</small>

<small>[4]. [[قصعه(ظرف)|قصعه]]</small>

== نیز نگاه کنید به ==

* [[اردوگاه موصل 2]]

== کتابشناسی ==





[[رده:اردوگاه موصل 2]]
[[رده:رویدادها و اتفاقات اردوگاه ها]]
<references />'''فرزانه قلعه‌قوند'''