https://fa.wikiazadegan.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AAآموزش قرآن در اسارت - تاریخچهٔ نسخه‌ها2026-10-28T10:15:06Zتاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.4https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=12214&oldid=prevM-samiei: صفحه‌ای تازه حاوی «مراد از آموزش قرآن در دوران اسارت آزادگان ایرانی، مجموعه فعالیت‌های قرآنی اسیران ایرانی در اردوگاه‌های عراق، چون یادگیری قرآن، قرائت، حفظ، کتابت، آموزش ادبیات و ترجمه|آموزش ترج...» ایجاد کرد2026-10-27T19:12:03Z<p>صفحه‌ای تازه حاوی «مراد از <a href="/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4" title="آموزش">آموزش</a> قرآن در <a href="/index.php?title=%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86" title="دوران اسارت سید آزادگان">دوران اسارت</a> آزادگان ایرانی، مجموعه فعالیت‌های قرآنی <a href="/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF" title="اسیران جنگ">اسیران</a> ایرانی در اردوگاه‌های عراق، چون <a href="/index.php?title=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA" title="یادگیری در اسارت">یادگیری</a> قرآن، قرائت، حفظ، کتابت، آموزش ادبیات و ترجمه|آموزش ترج...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>مراد از [[آموزش]] قرآن در [[دوران اسارت سید آزادگان|دوران اسارت]] آزادگان ایرانی، مجموعه فعالیت‌های قرآنی [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی در اردوگاه‌های عراق، چون [[یادگیری در اسارت|یادگیری]] قرآن، قرائت، حفظ، کتابت، [[آموزش ادبیات و ترجمه|آموزش ترجمه]] و تفسیر، برگزاری جلسات آموزشی و مسابقات قرآنی است. این فعالیت‌ها با وجود محدودیت دسترسی به قرآن، کمبود [[امکانات]] نوشتاری و برخوردهای برخی نگهبانان عراقی، به‌تدریج گسترش یافت و به یکی از محورهای فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی [[اسیران جنگ|اسیران]] تبدیل شد. قرآن‌خوانی و [[آموزش]] معارف قرآنی، علاوه بر تقویت باورهای دینی، در تحمل دشواری‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] و پایداری فرهنگی [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] نقش داشت<ref name=":0">حیدری‌نسب، علیرضا (1391). اتاق پیامبران، چ دوم. تهران: انتشارات آل احمد و حوزه هنری سیستان و بلوچستان.</ref>.<br />
<br />
==پیشینه و چگونگی دسترسی به قرآن==<br />
در دوران [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] و به‌ویژه در دوره اسارت، یادگیری و قرائت قرآن از فعالیت‌های مورد توجه [[اسیران جنگ|اسیران]] ایرانی بود. آنان در آغاز، با استفاده از محفوظات قرآنی خود و قرآن‌های کوچکی که برخی رزمندگان از پیش از [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] تا [[اردوگاه]] همراه داشتند، به قرائت و حفظ آیات می‌پرداختند. این قرآن‌ها در مواردی به‌صورت مخفیانه و نوبتی میان اسیران دست‌به‌دست می‌شد. همچنین، در صورت دسترسی به نوشت‌افزار، بخش‌هایی از قرآن نوشته و در اختیار دیگران قرار داده می شد.<br />
<br />
در اردوگاه‌هایی که هیئت‌های [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] از آنها بازدید می‌کردند، [[اسیران جنگ|اسیران]] از نمایندگان این نهاد درخواست قرآن می‌کردند و در مواردی تعدادی قرآن در اختیار آنان قرار گرفت. بنا بر [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] موجود از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، در ادامه نیز تعدادی قرآن توسط نگهبانان عراقی به اردوگاه‌ها آورده شد. با این حال، شمار قرآن‌های موجود با تعداد متقاضیان تناسب نداشت. ازاین‌رو، گاهی قرآن‌ها به‌صورت شبانه‌روزی مورد استفاده قرار می‌گرفتند یا برای افزایش امکان دسترسی، به بخش‌های متعدد تقسیم و جداگانه صحافی می‌شدند<ref name=":0" />.<br />
==شیوه‌های آموزش و فعالیت‌های قرآنی==<br />
فعالیت‌های قرآنی [[اسیران جنگ|اسیران]] به قرائت و حفظ محدود نماند و به‌تدریج گونه‌های متنوع‌تری دنبال شد. یادگیری روخوانی، قرائت صحیح، حفظ سوره‌ها، ختم قرآن، آشنایی با ترجمه آیات، تفسیر و [[آموزش]] معارف قرآنی و اخلاق از جمله این فعالیت‌ها بود. اسیرانی که با قرآن آشنایی بیشتری داشتند، در [[آموزش]] دیگران مشارکت می‌کردند و انتقال شفاهی محفوظات و آموخته‌ها، به‌ویژه در شرایط کمبود کتاب و امکانات آموزشی، اهمیت زیادی داشت.<br />
<br />
در مراحل نخست، آموزش‌ها بیشتر به شکل شفاهی و سینه‌به‌سینه انجام می‌شد؛ اما به‌مرور، با گسترش فعالیت‌های فرهنگی، واحدها و گروه‌هایی برای آموزش قرآن، مفاهیم قرآنی و حفظ تشکیل شد. برگزاری مسابقات قرآنی نیز از جمله فعالیت‌هایی بود که در برخی اردوگاه‌ها شکل گرفت.<br />
<br />
در اردوگاه‌های اسارت، دسترسی به قرآن و امکان یادگیری آن هیچ گاه آسان نبود. برخی اسیران برای دستیابی به قرآن، تهیه نسخه‌های دست‌نویس یا فراگیری و حفظ آیات، دشواری‌ها و محدودیت‌های متعددی را تحمل می‌کردند. در خاطرات نقل شده برخی آزادگان، به استفاده از قرآن برای یافتن نشانه یا امیدی درباره زمان آزادی نیز اشاره شده است.<br />
==محدودیت‌ها و برخورد نگهبانان عراقی==<br />
فعالیت‌های قرآنی اردوگاهی به تناوب با مخالفت و محدودیت از سوی نگهبانان عراقی مواجه می‌شد. بر اساس روایت‌های مستند شماری از آزادگان، بعضی نگهبانان با قرائت قرآن، نگهداری قرآن‌های جیبی یا در اختیار داشتن نوشته‌های قرآنی مخالفت می‌کردند. در مواردی، قرآن‌ها و نوشته‌های [[اسیران جنگ|اسیران]] جمع‌آوری می‌شد و این اقدام با [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] و برخورد با آنان و چه بسا بی احترامی به قرآن و نوشته های قرآنی همراه می گشت<ref>علیدوست، علی (1391). [[ابر فیاض(کتاب)|ابر فیاض]]، چ دوم. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 123-125.</ref>.<br />
<br />
در برخی روایت‌های [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] آمده است که نگهبانان، ایرانیان را به دلیل تفاوت‌های مذهبی و ملی، با تعبیرهایی چون «مجوس» خطاب می‌کردند و فعالیت‌های قرآنی آنان را بهانه‌ای برای برخورد قرار می‌دادند. اتهام‌هایی مانند اهانت به قرآن با نوشتن آیات بر کاغذهای آلوده، تظاهر به حزب‌اللهی بودن، طعنه زدن به نگهبانان عراقی یا استفاده از قرآن برای سحر و جادو نیز در شمار توجیهاتی ذکر شده است که برای جمع‌آوری قرآن‌ها مطرح می‌شد<ref>حکیمی مزرعه نو، اصغر (1404). [[این دیوار چه رنگیه؟|این دیوار چه رنگیه]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پبام آزادگان].</ref><ref name=":1">حیدری‌نسب، علیرضا (1396). [[خاکریز دوازدهم(کتاب)|خاکریز دوازدهم]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 99 و117 و 145و 174.</ref>.<br />
<br />
طبق برخی [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، حتی قرآن‌هایی که پیش‌تر از سوی عراقی‌ها در اختیار اردوگاه قرار گرفته بودند، گاهی از آسایشگاه‌ها جمع‌آوری می‌شدند. این محدودیت‌ها سبب می‌شد [[اسیران جنگ|اسیران]] برای ادامه فعالیت‌های آموزشی خود، به شیوه‌های غیر مستقیم و پنهانی متوسل شوند<ref>کیانی شاهوندی، بیژن (1404). [[فرزند مُنگشت|فرزند منگشت]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].</ref><ref>مبهوتی، احمد (1388). [[دیار غربت(کتاب)|دیار غربت]]. تهران: انتشارات [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان].</ref><ref>رمضان صافی؛ حافظی؛ گلشنی؛ احمد بشی، روایت «جادوی قرآن»</ref>.<br />
==[[آموزش]] و کتابت قرآن در شرایط محدودیت==<br />
کمبود قرآن و نوشت‌افزار، فعالیت‌های آموزشی را به روش‌هایی ابتدایی و ابتکاری وابسته کرده بود. [[اسیران جنگ|اسیران]] برای [[یادگیری در اسارت|یادگیری]] آیات و [[آموزش]] سواد، از انگشت، سنگ یا چوب به‌عنوان ابزار نوشتن و از خاک و زمین به‌عنوان سطح نگارش استفاده می‌کردند<ref>ذاکری، سید بشیر. مصاحبه با ایکنا https://iqna.ir/fa/amp/news/2697499</ref>. انتقال شفاهی آیات و محفوظات نیز امکان ادامه آموزش را در شرایطی فراهم می‌کرد که دسترسی به [[کتاب های تبلیغاتی در اردوگاه ها|کتاب]] و [[کاغذ در اسارت|کاغذ]] محدود بود.<br />
<br />
این شیوه‌ها در صورت کشف از سوی نگهبانان عراقی ممکن بود به [[ضرب‌وشتم اسیران در ماه رمضان|ضرب‌وشتم]]، حبس در حبس یا محرومیت از [[امکانات]] موجود، از جمله دسترسی به قرآن، منجر شود<ref>زاغیان، اصغر (1386). دوازدهمین اردوگاه. قم: [https://naynawagroup.ir مؤسسه فرهنگی نینوا]، ص . 327.</ref>. روایت‌های موجود از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] نشان می‌دهد که محدودیت‌ها تنها به اسیرانی که [[صلیب سرخ|صلیب‌سرخ]] از [[اردوگاه]] آنها بازدید نکرده بود، محدود نمی‌شد، بلکه با فعالیت‌های قرآنی در مجموعه اردوگاه‌ها برخورد می‌شد و فعالیت‌های آموزشی در محیط [[اردوگاه]]، به‌طور کلی، با دشواری‌های متعددی روبه‌رو می‌گشت.<br />
==سوره‌ها و آیات پرتکرار و مورد توجه بیشتر [[اسیران جنگ|اسیران]]==<br />
در فضای دشوار [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]]، برخی سوره‌ها و آیات قرآن به‌دلایلی چون امیدبخشی، مورد توجه و تکرار بیشتری قرار داشتند. از جمله این موارد می‌توان به سوره‌های یس، الرحمن و واقعه و نیز آیت‌الکرسی اشاره کرد.<br />
<br />
همچنین، آیات مرتبط با [[دعا و توسل|دعا]]، [[صبر و استقامت از جنس ابوترابی|صبر]]، پایداری و طلب یاری الهی در میان شماری از [[اسیران جنگ|اسیران]] تکرار می‌شد. از جمله:<blockquote>«رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ<ref>'''قرآن کریم'''، سوره بقره، آیه 250.</ref>»</blockquote>و<blockquote>«وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ<ref>'''قرآن کریم'''، سوره یس، آیه 9.</ref>»</blockquote>بر اساس [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]] برخی آزادگان، نگهبانان عراقی گاهی قرائت این آیات را کنایه یا طعنه‌ای علیه خود تلقی می‌کردند و آن را بهانه‌ای برای توبیخ یا [[تنبیه در اسارت|تنبیه]] اسیران قرار می‌دادند.<br />
==گسترش فعالیت‌های قرآنی و پیامدهای آن==<br />
با گذشت زمان، فعالیت‌های قرآنی در برخی اردوگاه‌ها از شکل فردی و پراکنده فراتر رفت و سازمان‌یافتگی بیشتری پیدا کرد. تشکیل گروه‌ها و واحدهای فرهنگی، [[آموزش]] مفاهیم و حفظ قرآن و برگزاری مسابقات، از نمودهای این تحول بود. این روند با تکیه بر محفوظات [[اسیران جنگ|اسیران]]، قرآن‌های همراه آنان و نسخه‌هایی که بعدها به اردوگاه‌ها راه یافت، ادامه پیدا کرد.<br />
<br />
بر اساس روایت‌های [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]]، این فعالیت‌ها به پرورش شمار زیادی از قاریان و حافظان قرآن و افزایش آشنایی [[اسیران جنگ|اسیران]] با ترجمه و معارف قرآنی کمک کرد. قرآن در کنار نقش آموزشی و عبادی، برای بسیاری از [[اسیران جنگ|اسیران]] منبعی برای افزایش امید و مقاومت، حفظ هویت دینی و تحمل دشواری‌های [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] بود<ref name=":1" />.<br />
<br />
در برخی [[خاطرات خود نگاشت|خاطرات]]، به واکنش شماری از [[آزادگان در کلام رهبری|آزادگان]] در زمان [[تبادل اسیران]] نیز اشاره شده است؛ آنان از پذیرفتن قرآن‌های اهدایی از طرف عراقی‌ها که به صلاحدید صدام در آخرین ساعات دوره [[اسارت در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|اسارت]] انجام شده بود خودداری کرده‌اند. این رفتار در روایت‌های یادشده، اعتراضی نمادین به عملکرد حکومت صدام و فاصله‌ای دانسته شده است که آنان میان رفتار مأموران عراقی و آموزه‌های اسلامی و قرآنی مشاهده می‌کردند<ref>حمزه، محمود (1389). [[برای گل نرگس(کتاب)|برای گل نرگس]]. تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]، ص. 65.</ref>.<br />
==نیز نگاه کنید به==<br />
*[[آموزش]]<br />
*[[مواد و محورهای آموزش]]<br />
*[[آموزش نهج البلاغه در اسارت]]<br />
==کتابشناسی==<br />
<references /><br />
<br />
==برای اطلاعات بیشتر==<br />
قرآن . ویکی شیعه. قابل بازیابی از https://fa.wikishia.net/view/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86<br />
<br />
قرآن. ویکی پدیای فارسی. قابل بازیابی از<nowiki/>https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86<br />
<br />
قرآن. ویکی فقه. قابل بازیابی از https://fa.wikifeqh.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%E2%80%8C<br />
<br />
قرآن. دانش[[نامه]] اسلامی. قابل بازیابی از<nowiki/>https://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86<br />
==پیوند به بیرون==<br />
روایت شنیدنی از حفظ قرآن در دوران اسارت. قابل بازیابی از https://www.aparat.com/v/x09m29d<br />
==نویسنده مقاله==<br />
علیرضا حیدری‌نسب<br />
==منبع اصلی==<br />
شورای علمی [[دانشنامه آزادگان]] (1399). '''''دانشنامه آزادگان: آموزش قرآن در اسارت'''''، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ موسسه فرهنگی و هنری [https://www.mfpa.ir/ پیام آزادگان].<br />
==استناد به این مقاله==<br />
حیدری‌نسب، علیرضا (1405). "آموزش قرآن در اسارت". '''''ویکی آزادگان'''''، قابل دسترسی از [https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA&veaction=edit https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title]</div>M-samiei