<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F</id>
	<title>چه كسی قشقره‌ها را می‌کُشد؟ - تاریخچهٔ نسخه‌ها</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-29T11:40:03Z</updated>
	<subtitle>تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.39.4</generator>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=10307&amp;oldid=prev</id>
		<title>Marjan-khanlari در ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۴</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=10307&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-03-11T08:04:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۴&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;خط ۱:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۱:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب خاطرات سورن هاكوپیان اسیر آزادشده ارمنی.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[پرونده:کتاب سورن هاکوپیان.png|بندانگشتی|کتاب خاطرات سورن هاکوپیان، اسیر آزاده شده ارمنی|211x211پیکسل]]&lt;/ins&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب خاطرات سورن هاكوپیان اسیر آزادشده ارمنی.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== معرفی کتاب ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== معرفی کتاب ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[پرونده:کتاب سورن هاکوپیان.png|بندانگشتی|کتاب خاطرات سورن هاکوپیان، اسیر آزاده شده ارمنی|211x211پیکسل]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که درباره نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزاده جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.در صفحه ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» &amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپیان. تهران: [https://www.sooremehr.ir سوره مهر]،ص.2.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که درباره نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزاده جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.در صفحه ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» &amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپیان. تهران: [https://www.sooremehr.ir سوره مهر]،ص.2.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Marjan-khanlari</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=9208&amp;oldid=prev</id>
		<title>Marjan-khanlari در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۴۴</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=9208&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-12-29T07:44:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;amp;diff=9208&amp;amp;oldid=2757&quot;&gt;نمایش تغییرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Marjan-khanlari</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=2757&amp;oldid=prev</id>
		<title>Esarat: Esarat صفحهٔ چه كسي قشقره‌ها را می‌کُشد؟ را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به چه كسی قشقره‌ها را می‌کُشد؟ منتقل کرد: جایگزینی متن - &#039;ي&#039; به &#039;ی&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=2757&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-09-04T06:17:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Esarat صفحهٔ &lt;a href=&quot;/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%D9%8A_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;چه كسي قشقره‌ها را می‌کُشد؟ (صفحه وجود ندارد)&quot;&gt;چه كسي قشقره‌ها را می‌کُشد؟&lt;/a&gt; را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به &lt;a href=&quot;/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&quot; title=&quot;چه كسی قشقره‌ها را می‌کُشد؟&quot;&gt;چه كسی قشقره‌ها را می‌کُشد؟&lt;/a&gt; منتقل کرد: جایگزینی متن - &amp;#039;ي&amp;#039; به &amp;#039;ی&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۴ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۷&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(بدون تفاوت)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Esarat</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=2724&amp;oldid=prev</id>
		<title>Esarat: جایگزینی متن - &#039;ي&#039; به &#039;ی&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=2724&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-09-03T10:49:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;جایگزینی متن - &amp;#039;ي&amp;#039; به &amp;#039;ی&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۱۹&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l3&quot;&gt;خط ۳:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۳:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== معرفی ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== معرفی ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که درباره نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزاده جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.در صفحه ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» &amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپيان&lt;/del&gt;. تهران: سوره مهر،ص.2.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که درباره نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزاده جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]] تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.در صفحه ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» &amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپیان&lt;/ins&gt;. تهران: سوره مهر،ص.2.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===    ساختار کتاب ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===    ساختار کتاب ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l12&quot;&gt;خط ۱۲:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۱۲:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    انتظارش زیاد طول نمی‌کشد. راننده کامیون می‌آید، اما راننده فریاد می‌زند که عراقی‌ها در حال پیشروی هستند و دارد می‌رود مهمات بیاورد. خمپاره‌انداز مجروح شده است و سورن به تنهایی گلوله‌ها را داخل قبضه خمپاره می‌اندازد و به‌سمت دشمن شلیک می‌کند.در بخش سیزده، سورن مجروح می‌شود و زیر صخره‌ای پناه می‌گیرد.در بخش چهارده، سورن هاکوپیان، که از ناحیه پا مجروح شده است، به محاصره نیروهای عراقی درمی‌آید: «پرچم عراق روی تپه 408 خار چشمم شده بود. شلوغی اطرافش، مثل کاریکاتورهای بدون شرح روزنامه بود. سربازهای عراقی، اسلحه‌هایشان را روی دست گرفته بودند و دور آن می‌رقصیدند.»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    انتظارش زیاد طول نمی‌کشد. راننده کامیون می‌آید، اما راننده فریاد می‌زند که عراقی‌ها در حال پیشروی هستند و دارد می‌رود مهمات بیاورد. خمپاره‌انداز مجروح شده است و سورن به تنهایی گلوله‌ها را داخل قبضه خمپاره می‌اندازد و به‌سمت دشمن شلیک می‌کند.در بخش سیزده، سورن مجروح می‌شود و زیر صخره‌ای پناه می‌گیرد.در بخش چهارده، سورن هاکوپیان، که از ناحیه پا مجروح شده است، به محاصره نیروهای عراقی درمی‌آید: «پرچم عراق روی تپه 408 خار چشمم شده بود. شلوغی اطرافش، مثل کاریکاتورهای بدون شرح روزنامه بود. سربازهای عراقی، اسلحه‌هایشان را روی دست گرفته بودند و دور آن می‌رقصیدند.»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    شرح لحظات اول اسارت و انتقال او و دیگر اسرا به پادگان نظامی بعقوبه در این بخش و بخش پانزده مفصل آمده است؛ بخش شانزده با نام سوله تنگ آغاز می‌شود و انواع سختی‌ها و شکنجه‌های اسارت بیان می‌شود: «آزارها و شکنجه عراقی‌ها از همان روز اول که مقابل پرچم‌شان نایستادیم شروع شد. فرمانده [[اردوگاه]] سرگرد خشنی بود که از همان موقع، قدم‌های اول را برای اذیت و آزارمان برداشت. توی غروب آفتاب به گارد پرچم دستور داد پرچم را بالا ببرند. چندبار سرمان فریاد کشید خبردار بایستیم، اما کسی گوش نمی‌کرد. حتی پایین آوردنش هم برایمان مشمئزکننده بود.»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپيان&lt;/del&gt;. تهران: سوره مهر،ص.95 و118 و125و138-139.&amp;lt;/ref&amp;gt;.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    شرح لحظات اول اسارت و انتقال او و دیگر اسرا به پادگان نظامی بعقوبه در این بخش و بخش پانزده مفصل آمده است؛ بخش شانزده با نام سوله تنگ آغاز می‌شود و انواع سختی‌ها و شکنجه‌های اسارت بیان می‌شود: «آزارها و شکنجه عراقی‌ها از همان روز اول که مقابل پرچم‌شان نایستادیم شروع شد. فرمانده [[اردوگاه]] سرگرد خشنی بود که از همان موقع، قدم‌های اول را برای اذیت و آزارمان برداشت. توی غروب آفتاب به گارد پرچم دستور داد پرچم را بالا ببرند. چندبار سرمان فریاد کشید خبردار بایستیم، اما کسی گوش نمی‌کرد. حتی پایین آوردنش هم برایمان مشمئزکننده بود.»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپیان&lt;/ins&gt;. تهران: سوره مهر،ص.95 و118 و125و138-139.&amp;lt;/ref&amp;gt;.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در بخش بعدی به کمک یکی از اسرا ترکش توی پایش را بیرون می‌آورند و برای درمان از خاکستر سیگار استفاده می‌کنند. بخش‌های بعد تا بخش بیست‌ودوم، دوران اسارت و تحمل شکنجه‌ها و دشواری‌ها و مقاومت آنها را شامل می‌شود.در بخش بیست‌وسوم، تشکیل شوراها برای سروسامان دادن به اسرای آسایشگاه است. سورن، که به‌خاطر مسیحی بودن برای عراقی‌ها شناخته شده است، مدام مورد اذیت و آزار قرار می‌گیرد: «عباس یکی از نمایندگانی بود که تازه شناخته بودمش. همان‌طور که به حرف‌های دیگران توجه داشت، سرش را نزدیک گوشم آورد و گفت: سعی کن دم دست نباشی. اینا می‌دونن تو مسیحی هستی. به‌ات گیر دادن یه‌جوری زبونت رو باز کنن تا به امام توهین کنی.» بخش بعدی هم به شرح مشکلات و شکنجه‌های عراقی‌ها می‌گذرد. در بخش بیست‌وششم، اولین ثبت‌نام آنها را بعد از پنج ماه اسارت داریم. بعد آنها را به ‌جای جدید در همان نزدیکی انتقال می‌دهند: «اردوگاه جدید در فاصله‌ای نه‌چندان دور با دو ردیف سیم‌خاردار، که مابین‌شان سیم‌های خاردار حلقوی قرارداشت، احاطه شده بود.» بعد از ورود به جای جدید در بخش بیست‌وهفت دوباره شوراها را تشکیل می‌دهند.بخش بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم و سی‌اُم خاطرات اسارت در سوله جدید است. در بخش سی‌ویکم سورن برای درمان جراحت‌هایش به بیمارستان برده می‌شود. وقتی برمی‌گردد، [[اردوگاه]] خالی است و اسرا را برای تبادل برده‌اند.سورن، که از دوستانش جا مانده است، در بخش سی‌ودو با دیدن [[اردوگاه]] سوت‌وکور به یاد خاطراتش می‌افتد و در این بخش به شرح یکی دو مورد از اتفاقات اسارت می‌پردازد.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در بخش بعدی به کمک یکی از اسرا ترکش توی پایش را بیرون می‌آورند و برای درمان از خاکستر سیگار استفاده می‌کنند. بخش‌های بعد تا بخش بیست‌ودوم، دوران اسارت و تحمل شکنجه‌ها و دشواری‌ها و مقاومت آنها را شامل می‌شود.در بخش بیست‌وسوم، تشکیل شوراها برای سروسامان دادن به اسرای آسایشگاه است. سورن، که به‌خاطر مسیحی بودن برای عراقی‌ها شناخته شده است، مدام مورد اذیت و آزار قرار می‌گیرد: «عباس یکی از نمایندگانی بود که تازه شناخته بودمش. همان‌طور که به حرف‌های دیگران توجه داشت، سرش را نزدیک گوشم آورد و گفت: سعی کن دم دست نباشی. اینا می‌دونن تو مسیحی هستی. به‌ات گیر دادن یه‌جوری زبونت رو باز کنن تا به امام توهین کنی.» بخش بعدی هم به شرح مشکلات و شکنجه‌های عراقی‌ها می‌گذرد. در بخش بیست‌وششم، اولین ثبت‌نام آنها را بعد از پنج ماه اسارت داریم. بعد آنها را به ‌جای جدید در همان نزدیکی انتقال می‌دهند: «اردوگاه جدید در فاصله‌ای نه‌چندان دور با دو ردیف سیم‌خاردار، که مابین‌شان سیم‌های خاردار حلقوی قرارداشت، احاطه شده بود.» بعد از ورود به جای جدید در بخش بیست‌وهفت دوباره شوراها را تشکیل می‌دهند.بخش بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم و سی‌اُم خاطرات اسارت در سوله جدید است. در بخش سی‌ویکم سورن برای درمان جراحت‌هایش به بیمارستان برده می‌شود. وقتی برمی‌گردد، [[اردوگاه]] خالی است و اسرا را برای تبادل برده‌اند.سورن، که از دوستانش جا مانده است، در بخش سی‌ودو با دیدن [[اردوگاه]] سوت‌وکور به یاد خاطراتش می‌افتد و در این بخش به شرح یکی دو مورد از اتفاقات اسارت می‌پردازد.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بخش سی‌وسه&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شب را در سوله خالی می‌ماند: «چراغ کم‌سو به‌زور روشنایی‌اش را کف سوله پخش کرد و آشفتگی آنجا را به رخم کشید. در فاصله‌ای نزدیک هنوز هم وسایل و ابزاری را می‌دیدم که تا دیروز ازجمله وسایل باارزش و حیاتی برای ما بود و حالا مثل آشغال روی زمین پراکنده بودند. چقدر برای پیدا کردن و پنهان کردن آنها شلاق خورده و دردها را تحمل کرده بودیم»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپيان&lt;/del&gt;. تهران: سوره مهر،ص.202 و 216 و 262.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بخش سی‌وسه&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شب را در سوله خالی می‌ماند: «چراغ کم‌سو به‌زور روشنایی‌اش را کف سوله پخش کرد و آشفتگی آنجا را به رخم کشید. در فاصله‌ای نزدیک هنوز هم وسایل و ابزاری را می‌دیدم که تا دیروز ازجمله وسایل باارزش و حیاتی برای ما بود و حالا مثل آشغال روی زمین پراکنده بودند. چقدر برای پیدا کردن و پنهان کردن آنها شلاق خورده و دردها را تحمل کرده بودیم»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپیان&lt;/ins&gt;. تهران: سوره مهر،ص.202 و 216 و 262.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بخش سی‌وچهار&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شرح اتفاقات محرم است که با فلش‌بک بیان می‌شود. آخرین بخش به ثبت‌نام سورن در فهرست تبادل اسرا و بازگشت او به ایران می‌پردازد.سورن 26 ماه در اسارت نیروهای حزب بعث عراق بود. مطالب کتاب با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و مصاحبه با این آزاده و همسرش گردآوری و تدوین شده است. کتاب روایتی غیرخطی دارد و نویسنده سعی کرده است با به هم زدن مقاطع تاریخی به گیرایی اثر بیفزاید. در پایان بخشی به یاد دوستان سورن هاکوپیان به کتاب افزوده شده است. این قسمت زندگی‌نامه مختصری است از سه شهید ارمنی، شهید وارتان آبراهامیان، شهید رایموند باغرامیان (خاتون‌نژاد) و شهید ورژ باغومیان.سورن هاکوپیان همچون قبل از اسارت، همواره در مراسم‌های مذهبی همراه هم‌سلولی‌های مسلمانش می‌شد و به‌خاطر همین همراهی، مورد غضب عراقی‌ها قرار می‌گرفت. دوستانش به او می‌گفتند مجبور نیست که با آنها همراه شود، ولی سورن در کنار آنها در مراسم‌ها شرکت می‌کرد. در بخشی از کتاب در پاسخ آنها می‌گوید: «شما فقط به فکر خودتون هستید. هیچ فکر کردید منِ ارمنیِ مسیحی، کجای تاریخ این سرزمین قرار دارم؟ حتی تو همین یه ذره جا، من رو عقب می‌زنید. مبادا چیزی از اصل بیفته. تو و امثال تو تا به حال متوجه شدید موقع عزاداری و سینه زدن‌هاتون، حق من رو ضایع می‌کنید؟ من تنها می‌مونم. این ظلمه.»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپيان&lt;/del&gt;. تهران: سوره مهر،ص.205.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بخش سی‌وچهار&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شرح اتفاقات محرم است که با فلش‌بک بیان می‌شود. آخرین بخش به ثبت‌نام سورن در فهرست تبادل اسرا و بازگشت او به ایران می‌پردازد.سورن 26 ماه در اسارت نیروهای حزب بعث عراق بود. مطالب کتاب با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و مصاحبه با این آزاده و همسرش گردآوری و تدوین شده است. کتاب روایتی غیرخطی دارد و نویسنده سعی کرده است با به هم زدن مقاطع تاریخی به گیرایی اثر بیفزاید. در پایان بخشی به یاد دوستان سورن هاکوپیان به کتاب افزوده شده است. این قسمت زندگی‌نامه مختصری است از سه شهید ارمنی، شهید وارتان آبراهامیان، شهید رایموند باغرامیان (خاتون‌نژاد) و شهید ورژ باغومیان.سورن هاکوپیان همچون قبل از اسارت، همواره در مراسم‌های مذهبی همراه هم‌سلولی‌های مسلمانش می‌شد و به‌خاطر همین همراهی، مورد غضب عراقی‌ها قرار می‌گرفت. دوستانش به او می‌گفتند مجبور نیست که با آنها همراه شود، ولی سورن در کنار آنها در مراسم‌ها شرکت می‌کرد. در بخشی از کتاب در پاسخ آنها می‌گوید: «شما فقط به فکر خودتون هستید. هیچ فکر کردید منِ ارمنیِ مسیحی، کجای تاریخ این سرزمین قرار دارم؟ حتی تو همین یه ذره جا، من رو عقب می‌زنید. مبادا چیزی از اصل بیفته. تو و امثال تو تا به حال متوجه شدید موقع عزاداری و سینه زدن‌هاتون، حق من رو ضایع می‌کنید؟ من تنها می‌مونم. این ظلمه.»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هاكوپیان&lt;/ins&gt;. تهران: سوره مهر،ص.205.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===   انتشار کتاب ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===   انتشار کتاب ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Esarat</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=904&amp;oldid=prev</id>
		<title>A-hamidian در ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۵۷</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=904&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-07-28T05:57:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;amp;diff=904&amp;amp;oldid=412&quot;&gt;نمایش تغییرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>A-hamidian</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=412&amp;oldid=prev</id>
		<title>M-jafari در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=412&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-07-21T20:00:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۳۰&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;خط ۱:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۱:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[پرونده:کتاب سورن هاکوپیان.png|بندانگشتی|روی جلد کتاب خاطرات سورن هاکوپیان، اسر آزاده شده ارمنی]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب خاطرات سورن هاكوپيان اسير آزادشدة ارمني.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب خاطرات سورن هاكوپيان اسير آزادشدة ارمني.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>M-jafari</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=393&amp;oldid=prev</id>
		<title>M-jafari در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۸</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=393&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-07-21T18:58:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۲۸&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;خط ۲:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۲:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== معرفی ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== معرفی ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که دربارة نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزادة جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز جنگ تحمیلی تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که دربارة نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزادة جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز جنگ تحمیلی تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.در صفحة ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» &amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر،ص.2.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;    &lt;/del&gt;در صفحة ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» &amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر،ص.2.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===    ساختار کتاب ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===    ساختار کتاب ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l17&quot;&gt;خط ۱۷:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۱۵:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در بخش بعدی به کمک یکی از اسرا ترکش توی پایش را بیرون می‌آورند و برای درمان از خاکستر سیگار استفاده می‌کنند. بخش‌های بعد تا بخش بیست‌ودوم، دوران اسارت و تحمل شکنجه‌ها و دشواری‌ها و مقاومت آنها را شامل می‌شود.در بخش بیست‌وسوم، تشکیل شوراها برای سروسامان دادن به اسرای آسایشگاه است. سورن، که به‌خاطر مسیحی بودن برای عراقی‌ها شناخته شده است، مدام مورد اذیت و آزار قرار مي‌گيرد: «عباس یکی از نمایندگانی بود که تازه شناخته بودمش. همان‌طور که به حرف‌های دیگران توجه داشت، سرش را نزدیک گوشم آورد و گفت: سعی کن دم دست نباشی. اینا می‌دونن تو مسیحی هستی. به‌ات گیر دادن یه‌جوری زبونت رو باز کنن تا به امام توهین کنی.» بخش بعدی هم به شرح مشکلات و شکنجه‌های عراقی‌ها می‌گذرد. در بخش بیست‌وششم، اولین ثبت‌نام آنها را بعد از پنج ماه اسارت داریم. بعد آنها را به ‌جای جدید در همان نزدیکی انتقال می‌دهند: «اردوگاه جدید در فاصله‌ای نه‌چندان دور با دو ردیف سیم‌خاردار، که مابین‌شان سیم‌های خاردار حلقوی قرارداشت، احاطه شده بود.» بعد از ورود به جای جدید در بخش بیست‌وهفت دوباره شوراها را تشکیل می‌دهند.بخش بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم و سی‌اُم خاطرات اسارت در سولة جدید است. در بخش سی‌ویکم سورن برای درمان جراحت‌هایش به بیمارستان برده می‌شود. وقتی برمی‌گردد، اردوگاه خالی است و اسرا را برای تبادل برده‌اند.سورن، که از دوستانش جا مانده است، در بخش سی‌ودو با دیدن اردوگاه سوت‌وکور به یاد خاطراتش می‌افتد و در این بخش به شرح یکی دو مورد از اتفاقات اسارت می‌پردازد.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در بخش بعدی به کمک یکی از اسرا ترکش توی پایش را بیرون می‌آورند و برای درمان از خاکستر سیگار استفاده می‌کنند. بخش‌های بعد تا بخش بیست‌ودوم، دوران اسارت و تحمل شکنجه‌ها و دشواری‌ها و مقاومت آنها را شامل می‌شود.در بخش بیست‌وسوم، تشکیل شوراها برای سروسامان دادن به اسرای آسایشگاه است. سورن، که به‌خاطر مسیحی بودن برای عراقی‌ها شناخته شده است، مدام مورد اذیت و آزار قرار مي‌گيرد: «عباس یکی از نمایندگانی بود که تازه شناخته بودمش. همان‌طور که به حرف‌های دیگران توجه داشت، سرش را نزدیک گوشم آورد و گفت: سعی کن دم دست نباشی. اینا می‌دونن تو مسیحی هستی. به‌ات گیر دادن یه‌جوری زبونت رو باز کنن تا به امام توهین کنی.» بخش بعدی هم به شرح مشکلات و شکنجه‌های عراقی‌ها می‌گذرد. در بخش بیست‌وششم، اولین ثبت‌نام آنها را بعد از پنج ماه اسارت داریم. بعد آنها را به ‌جای جدید در همان نزدیکی انتقال می‌دهند: «اردوگاه جدید در فاصله‌ای نه‌چندان دور با دو ردیف سیم‌خاردار، که مابین‌شان سیم‌های خاردار حلقوی قرارداشت، احاطه شده بود.» بعد از ورود به جای جدید در بخش بیست‌وهفت دوباره شوراها را تشکیل می‌دهند.بخش بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم و سی‌اُم خاطرات اسارت در سولة جدید است. در بخش سی‌ویکم سورن برای درمان جراحت‌هایش به بیمارستان برده می‌شود. وقتی برمی‌گردد، اردوگاه خالی است و اسرا را برای تبادل برده‌اند.سورن، که از دوستانش جا مانده است، در بخش سی‌ودو با دیدن اردوگاه سوت‌وکور به یاد خاطراتش می‌افتد و در این بخش به شرح یکی دو مورد از اتفاقات اسارت می‌پردازد.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در بخش سی‌وسه شب را در سولة خالی می‌ماند: «چراغ کم‌سو به‌زور روشنایی‌اش را کف سوله پخش کرد و آشفتگی آنجا را به رخم کشید. در فاصله‌ای نزدیک هنوز هم وسایل و ابزاری را می‌دیدم که تا دیروز ازجمله وسایل باارزش و حیاتی برای ما بود و حالا مثل آشغال روی زمین پراکنده بودند. چقدر برای پیدا کردن و پنهان کردن آنها شلاق خورده و دردها را تحمل کرده بودیم»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر،ص.202 و 216 و 262.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    در &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/ins&gt;بخش سی‌وسه&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; &lt;/ins&gt;شب را در سولة خالی می‌ماند: «چراغ کم‌سو به‌زور روشنایی‌اش را کف سوله پخش کرد و آشفتگی آنجا را به رخم کشید. در فاصله‌ای نزدیک هنوز هم وسایل و ابزاری را می‌دیدم که تا دیروز ازجمله وسایل باارزش و حیاتی برای ما بود و حالا مثل آشغال روی زمین پراکنده بودند. چقدر برای پیدا کردن و پنهان کردن آنها شلاق خورده و دردها را تحمل کرده بودیم»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر،ص.202 و 216 و 262.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بخش سی‌وچهار&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شرح اتفاقات محرم است که با فلش‌بک بیان می‌شود. آخرین بخش به ثبت‌نام سورن در فهرست تبادل اسرا و بازگشت او به ایران می‌پردازد.سورن 26 ماه در اسارت نیروهای حزب بعث عراق بود. مطالب کتاب با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و مصاحبه با این آزاده و همسرش گردآوری و تدوین شده است. کتاب روایتی غیرخطی دارد و نویسنده سعی کرده است با به هم زدن مقاطع تاریخی به گیرایی اثر بیفزاید. در پایان بخشی به یاد دوستان سورن هاکوپیان به کتاب افزوده شده است. این قسمت زندگی‌نامه مختصری است از سه شهید ارمنی، شهید وارتان آبراهامیان، شهید رایموند باغرامیان (خاتون‌نژاد) و شهید ورژ باغومیان.سورن هاکوپیان همچون قبل از اسارت، همواره در مراسم‌های مذهبی همراه هم‌سلولی‌های مسلمانش می‌شد و به‌خاطر همین همراهی، مورد غضب عراقی‌ها قرار می‌گرفت. دوستانش به او می‌گفتند مجبور نیست که با آنها همراه شود، ولی سورن در کنار آنها در مراسم‌ها شرکت می‌کرد. در بخشی از کتاب در پاسخ آنها می‌گوید: «شما فقط به فکر خودتون هستید. هیچ فکر کردید منِ ارمنیِ مسیحی، کجای تاریخ این سرزمین قرار دارم؟ حتی تو همین یه ذره جا، من رو عقب می‌زنید. مبادا چیزی از اصل بیفته. تو و امثال تو تا به حال متوجه شدید موقع عزاداری و سینه زدن‌هاتون، حق من رو ضایع می‌کنید؟ من تنها می‌مونم. این ظلمه.»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر،ص.205.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;    &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;بخش سی‌وچهار&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; شرح اتفاقات محرم است که با فلش‌بک بیان می‌شود. آخرین بخش به ثبت‌نام سورن در فهرست تبادل اسرا و بازگشت او به ایران می‌پردازد.سورن 26 ماه در اسارت نیروهای حزب بعث عراق بود. مطالب کتاب با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و مصاحبه با این آزاده و همسرش گردآوری و تدوین شده است. کتاب روایتی غیرخطی دارد و نویسنده سعی کرده است با به هم زدن مقاطع تاریخی به گیرایی اثر بیفزاید. در پایان بخشی به یاد دوستان سورن هاکوپیان به کتاب افزوده شده است. این قسمت زندگی‌نامه مختصری است از سه شهید ارمنی، شهید وارتان آبراهامیان، شهید رایموند باغرامیان (خاتون‌نژاد) و شهید ورژ باغومیان.سورن هاکوپیان همچون قبل از اسارت، همواره در مراسم‌های مذهبی همراه هم‌سلولی‌های مسلمانش می‌شد و به‌خاطر همین همراهی، مورد غضب عراقی‌ها قرار می‌گرفت. دوستانش به او می‌گفتند مجبور نیست که با آنها همراه شود، ولی سورن در کنار آنها در مراسم‌ها شرکت می‌کرد. در بخشی از کتاب در پاسخ آنها می‌گوید: «شما فقط به فکر خودتون هستید. هیچ فکر کردید منِ ارمنیِ مسیحی، کجای تاریخ این سرزمین قرار دارم؟ حتی تو همین یه ذره جا، من رو عقب می‌زنید. مبادا چیزی از اصل بیفته. تو و امثال تو تا به حال متوجه شدید موقع عزاداری و سینه زدن‌هاتون، حق من رو ضایع می‌کنید؟ من تنها می‌مونم. این ظلمه.»&amp;lt;ref&amp;gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر،ص.205.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l28&quot;&gt;خط ۲۸:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۲۶:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب‌شناسي&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب‌شناسي&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران&lt;/del&gt;: &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سوره مهر.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;references /&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;نویسنده مقاله &lt;/ins&gt;:فاطمه دهقان نيري&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;فاطمه دهقان نيري&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>M-jafari</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=392&amp;oldid=prev</id>
		<title>M-jafari در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۶</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=392&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-07-21T18:56:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;amp;diff=392&amp;amp;oldid=391&quot;&gt;نمایش تغییرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>M-jafari</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=391&amp;oldid=prev</id>
		<title>M-jafari: صفحه‌ای تازه حاوی «كتاب خاطرات سورن هاكوپيان اسير آزادشدة ارمني.  چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که دربارة نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزادة جانباز، سورن هاکو...» ایجاد کرد</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.wikiazadegan.com/index.php?title=%DA%86%D9%87_%D9%83%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%B1%D8%A7_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%8F%D8%B4%D8%AF%D8%9F&amp;diff=391&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-07-21T18:49:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;صفحه‌ای تازه حاوی «كتاب خاطرات سورن هاكوپيان اسير آزادشدة ارمني.  چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که دربارة نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزادة جانباز، سورن هاکو...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;صفحهٔ تازه&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;كتاب خاطرات سورن هاكوپيان اسير آزادشدة ارمني.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
چه کسی قشقره‌ها را می‌کُشد ازجمله کتاب‌های انگشت‌شماری است که دربارة نقش رزمندگان و شهدای ارامنه در هشت سال دفاع‌مقدس نوشته شده است. حجت شاه‌محمدی در این کتاب، خاطرات آزادة جانباز، سورن هاکوپیان، را از آغاز جنگ تحمیلی تا اسارت و آزادی و برگشت به میهن تدوین کرده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در صفحة ابتدایی کتاب در تعریف قشقره آمده است: «قشقره همان کلاغ زاغی است. کلاغ سفید و سیاه زیبایی که با صدای یکنواخت و شیطنت‌هایش، جلوه‌ای خاص به طبیعت الهی می‌دهد. زاغی انسان را دوست دارد و با او هم خانه می‌شود.» (شاه‌محمدی، 1390: 2)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
    کتاب 35 بخش و 352 صفحه دارد. بخش اول نگاه کوتاهی به زندگی کودکی و نوجوانی سورن دارد و بعد، در ادامه تا پایان بخش هشتم در تلفیق دو روایت موازی و استفاده از فلش‌بک، شرح رفتن سورن به خدمت سربازی در 1367 و حضور او در وقایع انقلاب، آغاز جنگ و شرح آوارگی و مهاجرت آنها به اصفهان را آمده است.&lt;br /&gt;
    بخش نهم با شروع خدمت سربازی سورن آغاز می‌شود: «مسجد مصلا کاملاً شلوغ بود. نیروهای داوطلب، دفترچه‌ها را تحویل مسئولان انتظامات می‌دادند و منتظر می‌ماندند تا صدایشان کنند. من و گارنیک هم محکم یکدیگر را چسبیده بودیم تا میان سیل سربازان جدید گم نشویم.» (همان: 95)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    او دوران آموزشی را در پادگان 05 کرمان می‌گذراند. و ادامة آن به شاهین‌شهر اصفهان منتقل می‌شود. یک‌سال از خدمتش می‌گذرد و برابر بخش‌نامه‌ای دستور می‌دهند خودش را به لشکر 84 خرم‌آباد معرفی کند؛ بخش دهم کتاب، گزارش خدمت سورن در گردان 739 تيپ 2 است. در این بخش با ماجرای شهادت مرتضی رحیمی، دوست هم‌خدمتی سورن، در میمک روبه‌رو مي‌شويم؛ در بخش یازده، خدمت سربازی او تقریباً تمام است، قطعنامه پذیرفته شده و او به مرخصی می‌رود تا بعد برگردد و برگ تسویه بگیرد؛ در بخش دوازده، سورن بعد از یک مرخصی کوتاه، بی‌خبر از همه‌جا به منطقه وارد می‌شود. ولی می‌بیند جنگ هنوز تمام نشده و عراق بعد از قطعنامه دوباره دست به حملة سراسری زده است. سورن تصمیم می‌گیرد شب را کنار هم‌خدمتی‌هایش بماند: «اگر پایم را بیرون می‌گذاشتم، دیگر مجوزی برای بازگشت نداشتم. بنابراین تصمیم گرفتم شب را کنار دوستانم بمانم. شب سختی بود. توپ‌ها و خمپاره‌ها لحظه‌ای آرام نبودند. تا صبح کمکِ خمپاره‌انداز کردم و وقتی راننده ماشین غذا آمد، سفارش کردم موقع برگشت دنبالم بیاید. وسایلم را درون کیسة انفرادی ریخته و اسلحه به دست منتظر شدم.» (همان: 118)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    انتظارش زیاد طول نمی‌کشد. رانندة کامیون می‌آید، اما راننده فریاد می‌زند که عراقی‌ها در حال پیشروی هستند و دارد می‌رود مهمات بیاورد. خمپاره‌انداز مجروح شده است و سورن به تنهایی گلوله‌ها را داخل قبضه خمپاره می‌اندازد و به‌سمت دشمن شلیک می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در بخش سیزده، سورن مجروح می‌شود و زیر صخره‌ای پناه می‌گیرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در بخش چهارده، سورن هاکوپیان، که از ناحیه پا مجروح شده است، به محاصرة نیروهای عراقی درمی‌آید: «پرچم عراق روی تپة 408 خار چشمم شده بود. شلوغی اطرافش، مثل کاریکاتورهای بدون شرح روزنامه بود. سربازهای عراقی، اسلحه‌هایشان را روی دست گرفته بودند و دور آن می‌رقصیدند.» (همان: 125) &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    شرح لحظات اول اسارت و انتقال او و دیگر اسرا به پادگان نظامی بعقوبه در این بخش و بخش پانزده مفصل آمده است؛ بخش شانزده با نام سولة تنگ آغاز می‌شود و انواع سختی‌ها و شکنجه‌های اسارت بیان می‌شود: «آزارها و شکنجة عراقی‌ها از همان روز اول که مقابل پرچم‌شان نایستادیم شروع شد. فرماندة اردوگاه سرگرد خشنی بود که از همان موقع، قدم‌های اول را برای اذیت و آزارمان برداشت. توی غروب آفتاب به گارد پرچم دستور داد پرچم را بالا ببرند. چندبار سرمان فریاد کشید خبردار بایستیم، اما کسی گوش نمی‌کرد. حتی پایین آوردنش هم برایمان مشمئزکننده بود.» (همان: 139-138) &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در بخش بعدی به کمک یکی از اسرا ترکش توی پایش را بیرون می‌آورند و برای درمان از خاکستر سیگار استفاده می‌کنند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    بخش‌های بعد تا بخش بیست‌ودوم، دوران اسارت و تحمل شکنجه‌ها و دشواری‌ها و مقاومت آنها را شامل می‌شود. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در بخش بیست‌وسوم، تشکیل شوراها برای سروسامان دادن به اسرای آسایشگاه است. سورن، که به‌خاطر مسیحی بودن برای عراقی‌ها شناخته شده است، مدام مورد اذیت و آزار قرار مي‌گيرد: «عباس یکی از نمایندگانی بود که تازه شناخته بودمش. همان‌طور که به حرف‌های دیگران توجه داشت، سرش را نزدیک گوشم آورد و گفت: سعی کن دم دست نباشی. اینا می‌دونن تو مسیحی هستی. به‌ات گیر دادن یه‌جوری زبونت رو باز کنن تا به امام توهین کنی.» (همان: 202)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    بخش بعدی هم به شرح مشکلات و شکنجه‌های عراقی‌ها می‌گذرد. در بخش بیست‌وششم، اولین ثبت‌نام آنها را بعد از پنج ماه اسارت داریم. بعد آنها را به ‌جای جدید در همان نزدیکی انتقال می‌دهند: «اردوگاه جدید در فاصله‌ای نه‌چندان دور با دو ردیف سیم‌خاردار، که مابین‌شان سیم‌های خاردار حلقوی قرارداشت، احاطه شده بود.» (همان: 216) بعد از ورود به جای جدید در بخش بیست‌وهفت دوباره شوراها را تشکیل می‌دهند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    بخش بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم و سی‌اُم خاطرات اسارت در سولة جدید است. در بخش سی‌ویکم سورن برای درمان جراحت‌هایش به بیمارستان برده می‌شود. وقتی برمی‌گردد، اردوگاه خالی است و اسرا را برای تبادل برده‌اند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    سورن، که از دوستانش جا مانده است، در بخش سی‌ودو با دیدن اردوگاه سوت‌وکور به یاد خاطراتش می‌افتد و در این بخش به شرح یکی دو مورد از اتفاقات اسارت می‌پردازد. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    در بخش سی‌وسه شب را در سولة خالی می‌ماند: «چراغ کم‌سو به‌زور روشنایی‌اش را کف سوله پخش کرد و آشفتگی آنجا را به رخم کشید. در فاصله‌ای نزدیک هنوز هم وسایل و ابزاری را می‌دیدم که تا دیروز ازجمله وسایل باارزش و حیاتی برای ما بود و حالا مثل آشغال روی زمین پراکنده بودند. چقدر برای پیدا کردن و پنهان کردن آنها شلاق خورده و دردها را تحمل کرده بودیم» (همان: 262)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    بخش سی‌وچهار شرح اتفاقات محرم است که با فلش‌بک بیان می‌شود. آخرین بخش به ثبت‌نام سورن در فهرست تبادل اسرا و بازگشت او به ایران می‌پردازد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    سورن 26 ماه در اسارت نیروهای حزب بعث عراق بود. مطالب کتاب با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و مصاحبه با این آزاده و همسرش گردآوری و تدوین شده است. کتاب روایتی غیرخطی دارد و نویسنده سعی کرده است با به هم زدن مقاطع تاریخی به گیرایی اثر بیفزاید. در پایان بخشی به یاد دوستان سورن هاکوپیان به کتاب افزوده شده است. این قسمت زندگی‌نامه مختصری است از سه شهید ارمنی، شهید وارتان آبراهامیان، شهید رایموند باغرامیان (خاتون‌نژاد) و شهید ورژ باغومیان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    سورن هاکوپیان همچون قبل از اسارت، همواره در مراسم‌های مذهبی همراه هم‌سلولی‌های مسلمانش می‌شد و به‌خاطر همین همراهی، مورد غضب عراقی‌ها قرار می‌گرفت. دوستانش به او می‌گفتند مجبور نیست که با آنها همراه شود، ولی سورن در کنار آنها در مراسم‌ها شرکت می‌کرد. در بخشی از کتاب در پاسخ آنها می‌گوید: «شما فقط به فکر خودتون هستید. هیچ فکر کردید منِ ارمنیِ مسیحی، کجای تاریخ این سرزمین قرار دارم؟ حتی تو همین یه ذره جا، من رو عقب می‌زنید. مبادا چیزی از اصل بیفته. تو و امثال تو تا به حال متوجه شدید موقع عزاداری و سینه زدن‌هاتون، حق من رو ضایع می‌کنید؟ من تنها می‌مونم. این ظلمه.» (همان: 205)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
    چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد؟ ازسوي دفتر مطالعات و &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ادبیات پایداری حوزه هنری اصفهان تهیه و در 1390، ازسوی انتشارات سوره مهر در تهران چاپ و منتشر شده است. اين كتاب در شانزدهمين دوره كتاب سال دفاع مقدس، شايستة تقدير شناخته شده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;كتاب‌شناسي&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
شاه‌محمدی، حجت (1390). چه کسی قشقره‌ها را می‌کشد، خاطرات آزاده جانباز سورن هاكوپيان. تهران: سوره مهر.&lt;br /&gt;
فاطمه دهقان نيري&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>M-jafari</name></author>
	</entry>
</feed>