شخصیت و شخصیتپردازی در تئاتر دفاع مقدس
پایاننامهای درباره شخصیت و شخصیتپردازی در تئاتر دفاع مقدس است که توسط نیلوفرسادات حسینی در مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه پیام نور استان اصفهان انجام و در سال 1396 دفاع شده است.
فراداده پایاننامه
عنوان پایاننامه: شخصیت و شخصیتپردازی در تئاتر دفاع مقدس (با تاکید بر آثار منتخب سیدحسین فدایی حسین)
پدید آور: نیلوفرسادات حسینی
سال نشر: 1404
نام سازمان: دانشگاه پیام نور استان اصفهان، مرکز پیام نور اصفهان
رشته تحصیلی: زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض
نوع فایل: pdf
نوع ماده: پایاننامه کارشناسی ارشد
چکیده
ادبیات پایداری شاخهای مهم از ادبیات است که در شرایط سختی مانند ظلم، استبداد، جنگ و فشارهای اجتماعی شکل میگیرد. این نوع ادبیات به موضوعاتی مانند مقاومت در برابر ستم، مبارزه برای آزادی، حفظ امید و بزرگداشت شهدا میپردازد. نویسندگان و شاعران این حوزه با به تصویر کشیدن زندگی مردم محروم و ستمدیده، ستایش وطن و آزادی، و انتقال پیام امید، تلاش میکنند روح ایستادگی را در جامعه زنده نگه دارند و صدای عدالتخواهی و آزادیطلبی مردم باشند (ششتمدی و همکاران، 1400: 93). ادبیات حماسی نیز گونهای از ادبیات است که به شرح دلاوریها و افتخارات یک ملت میپردازد و معمولاً به صورت شعرهای بلند و فاخر روایت میشود. این نوع ادبیات با تمرکز بر قهرمانان ملی و اسطورهای، داستان نبردها، فداکاریها و آرمانهای ملتها برای استقلال و بزرگی را بازگو میکند. آثار حماسی مانند شاهنامه فردوسی، نه تنها تاریخ و اسطورههای یک ملت را به تصویر میکشند، بلکه باعث تقویت روح مقاومت و اتحاد در برابر دشمنان میشوند و نقش مهمی در شکلدهی هویت و حافظه جمعی مردم دارند (فلاح، 1397: 231). از سوی دیگر، نمایشنامههای ادبیات پایداری، به ویژه آن دسته که در دوران دفاع مقدس شکل گرفتهاند، بازتابی زنده و دراماتیک از واقعیتهای جنگ و مقاومت ملت ایران هستند. این آثار با بهرهگیری از خاطرات، گزارشها و زندگینامههای رزمندگان، به تصویر کشیدن تضاد میان نیروهای جنگی، فداکاریها، شهادتها و رنجهای انسانی میپردازند و تلاش میکنند با زبان نمایش، پیامدهای تلخ جنگ را به مخاطب منتقل کنند. نمایشنامههایی مانند «تپه افلاک» و «بوی خوش جنگ» نمونههایی برجستهاند که با استفاده از نمادها و المانهای مذهبی و حماسی، روح ایثار و مقاومت را در برابر ظلم و تجاوز به تصویر میکشند و به نوعی ثبت تاریخی هنری از هشت سال دفاع مقدس ارائه میدهند (فیاض بارجین و فروزانفر، 1396: 12). افزون بر این، شخصیت و شخصیتپردازی در تئاتر دفاع مقدس جایگاهی ویژه و اساسی دارد و به عنوان ابزاری مهم برای انتقال ارزشها، احساسات و واقعیتهای جنگ به کار میرود. این شخصیتها معمولاً نماینده انسانهایی هستند که در شرایط دشوار جنگ با ایمان، شجاعت و فداکاری از وطن دفاع میکنند و از این طریق، روح مقاومت و ایثار را به نمایش میگذارند. در تئاتر دفاع مقدس، شخصیتها نه تنها به عنوان قهرمانان حماسی بلکه به عنوان انسانهایی با ابعاد روانی، اجتماعی و اخلاقی گوناگون معرفی میشوند تا مخاطب بتواند درک عمیقتری از جنگ و تأثیرات آن بر زندگی فردی و جمعی پیدا کند (غلامی احمدگورابی و خواجه پور، 1402: 17-18). شخصیتها در تئاتر دفاع مقدس به عنوان نمادهای جمعی و حاملان ارزشهای فرهنگی، مذهبی و ملی شناخته میشوند که با نمایش زندگی، مبارزه و شهادتشان، مخاطب را به تأمل درباره اهمیت مقاومت، وفاداری و ایثار در برابر دشمنان دعوت میکنند. این شخصیتها علاوه بر نقش روایی، پیامهای اخلاقی و تربیتی را نیز منتقل میکنند و به حفظ و انتقال میراث معنوی دوران دفاع مقدس کمک میکنند. بنابراین، شخصیتپردازی در تئاتر دفاع مقدس نه تنها به غنای هنری اثر میافزاید بلکه در حفظ هویت تاریخی و فرهنگی جامعه نیز نقش مهمی ایفا میکند. سیدحسین فدایی حسین، متولد سال 1345 در تهران، از چهرههای برجسته در عرصه نمایشنامهنویسی و پژوهش تئاتر ایران است. وی دارای لیسانس طراحی صنعتی از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران (1373) و فوقلیسانس ادبیات نمایشی از دانشگاه آزاد تهران (1385) میباشد. فعالیت هنری خود را از سال 1359 در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آغاز کرد و از سال 1368 به عنوان کارشناس تئاتر در حوزه هنری استان قم مشغول به کار شد. او از اعضای هیأت مؤسس گروه تئاتر آیین و دفتر مرکزی نمایش بچههای مسجد بوده و در شورای نظارت بر نمایش استان قم و کانون نمایشنامهنویسان تئاتر مقاومت نیز عضویت داشته است (ملک پور، 1402: 63). سیدحسین فدایی حسین نویسندهای است که چندین اثر در حوزه ادبیات پایداری و تئاتر دفاع مقدس دارد و همچنین در زمینه تئاتر کودک و نوجوان نیز فعالیت کرده است. آثار او به موضوعات جنگ، مقاومت، ایثار و مسائل تربیتی و اجتماعی میپردازند و نشاندهنده توجه عمیق وی به بازنمایی و تحلیل ادبیات نمایشی جنگ هستند. پژوهشهای او نیز موضوعاتی چون زوایای پنهان تئاتر دفاع مقدس، تئاتر ضد جنگ و سیر تحول مضمون در ادبیات نمایشی جنگ را شامل میشود. در این میان، پنج اثر منتخب سیدحسین فدایی حسین شامل «شبیه پدر» (رتبه سوم دومین یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس)، «تپه افلاک» (رتبه سوم سومین یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس)، «خاک سبز» (رتبه دوم چهارمین یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس و رتبه اول ششمین جشنواره تئاتر فتح و معراج)، «زنگ خاطرات نرگس» (رتبه اول نهمین جشنواره تئاتر دفاع مقدس) و «خاک معصوم (زیرخاکی)» (رتبه اول نهمین جشنواره منطقهای تئاتر دفاع مقدس) به عنوان واحدهای تحلیل انتخاب شدهاند. این آثار، نمایانگر ویژگیها و ساختارهای برجسته در زمینه شخصیتپردازی در تئاتر دفاع مقدس است. چرا که این نمایشنامهها نمونههای شاخصی از نحوه خلق و توسعه شخصیتها در فضای جنگ و مقاومت را ارائه میدهند و امکان بررسی دقیق ویژگیهای روانشناختی، تحولات دراماتیک و نقش شخصیتها در انتقال پیامهای ادبی و ارزشی تئاتر دفاع مقدس را فراهم میکنند. از سوی دیگر، اهمیت ادبیات جنگ و پایداری در قلم سیدحسین فدایی حسین، در بازنمایی واقعیتهای دفاع مقدس و انتقال ارزشهای انسانی، اخلاقی و دینی به مخاطب نهفته است. او با بهرهگیری از تجربههای واقعی رزمندگان و استفاده از زبان دراماتیک، توانسته است شخصیتهایی با ابعاد انسانی و پیچیدگیهای روانی خلق کند که فراتر از قهرمانسازی صرف، به تحلیل عمیق جنگ و پیامدهای آن میپردازند.
کلیدواژهها
تئاتر دفاع مقدس؛ شخصیت؛ شخصیت پردازی
نیز نگاه کنید به
پیوند به بیرون
پیوند به تمام متن پایاننامه https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/67bbd2dbf13f5b01179b34b937bf6a46