ارتباط اسیران با یکدیگر: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۱۹

فرایند انتقال اطلاعات از اسیری به اسیر دیگر به‌کمک صدا، علامت یا رفتار قابل رؤیت و ترکیبی از اینها.

وجود ارتباطات بین اسرای ایرانی در زندان‌‌های عراق در طی سال‌‌های 1359-1369 از بحث‌‌های علمی خوبی است که کمتر موردتوجه تحقیقات علمی بوده است.

مفهوم

ارتباط مصدر باب افتعال از ریشه‌ی عربی ربط است (به معنای پیوند دادن، مرتبط کردن). در معنای عام آن هر گونه پیوند یا مرتبط کردن را شامل می شود اما در معنای خاص آن در اسارتگاه های عراق، عبارت است از عمل انتقال، اظهار، بیان و گفت‌وگو بین یک فرد با افراد دیگر^[۱]. به بیان دیگر، ارتباط را می‌توان انتقال مفاهیم از شخصی به شخص دیگر، براساس تجربه و فرهنگ خاص دانست^[۲]^[۳]. آنچه در این نوع ارتباط اهمیت دارد این است که ارتباط از طریق نمادهایی برقرار می‌شود که طرفین ارتباط در آن‌ها با یکدیگر اشتراک دارند.

اجزای ارتباط

در جریان ارتباط میان انسان‌ها، چهار جزء وجود دارد: ارسال کننده پیام، محتوای پیام، گیرنده پیام (مخاطب) و وسیله‌ای که پیام با آن انتقال داده می شود^[۲].

انواع ارتباط

ارتباط به انواع مختلفی از جمله مستقیم یا غیر مستقیم، آشکار یا پنهان، عمیق یا سطحی ، و... تقسیم کرد اما از نظر نمادی که در اسارت به کار گرفته می شد، می‌توان به دو گروه تقسیم کرد:

1. ارتباط کلامی. در این نوع ارتباط، کلمات که واحد زبان هستند، به‌صورت نوشتاری یا گفتاری در خدمت برقرار ارتباط قرار می گرفت.

2. ارتباط غیرکلامی. هرگاه برای انتقال پیام از نمادی غیر از کلمات استفاده می شود ، ارتباط غیرکلامی برقرار شده است. نماد غیرکلامی می‌تواند به‌صورت نقاشی، حرکات بدن، زبان اشاره یا هر نماد دیگری باشد. عموماً ارتباط غیرکلامی را به «زبان نشانه‌ها»، «زبان اشیاء» و «زبان حرکت‌ها» تقسیم می‌کنند^[۲]

گونه‌های ارتباط میان اسیران

ازآنجاکه ارتباط میان اسیران دربرگیرنده همه‌ی روابط بین آنها بود، پیچیدگی فراوانی داشت و ازاین‌لحاظ انواع گوناگونی به خود گرفت: برپایه‌ی وسیله‌ی برقراری ارتباط، می‌توان آن را به ارتباط کلامی، غیرکلامی، و بصری (مانند استفاده از نقاشی یا نشانه) تقسیم کرد. اما براساس محیط و بستری که ارتباط در آن شکل می‌گرفت، عمده‌ی این ارتباط از نوع ارتباط میان‌فردی بود؛ یعنی ارتباطی که خود شامل استفاده از کلام، نشانه و نمایه، و نیز ارتباط چهره‌به‌چهره و رودررو می‌شد^[۲].

ارتباط بین اسیران

ارتباط بین اسیران ایرانی در اسارتگاه‌های عراق، عمدتاً از نوع میان‌فردی (کلامی و غیرکلامی) بود و بیشتر ازطریق صدا و گاه نیز نوشتار صورت می‌گرفت. در ارتباط ازطریق صدا، نسبت به راه‌های دیگر مانند نشانه و نماد، امتیازهای ویژه‌ای وجود داشت: فرستنده‌ی پیام به‌طور دقیق مشخص نبود و نگهبانان نمی‌توانستند پیام‌دهنده را شناسایی کنند، مگر ازطریق خبرچینانی که گمارده بودند؛ همچنین با تغییر زیر یا بم صدا و همراه با تغییر چهره، امکان پدید آمدن رمزهای خاصی میان اسیران فراهم می‌شد. علاوه‌براین، به‌دلیل کمبود امکانات، مانند در دسترس نبودن خودکار یا کاغذ، صدا اهمیت ویژه‌ای در ارتباط بین اسیران داشت؛ با این‌ حال، در مواردی نیز برای انتقال مفاهیم ازطریق ارتباط غیرکلامی، از نماد و نشانه استفاده می‌شد؛ برای نمونه، در سال‌روز تولد با فرستادن هدیه برای یکدیگر، ارتباط برقرار می‌کردند و ازاین‌طریق تبریک خود را اظهار می‌داشتند.

دیوارنویسی نوع دیگری از ارتباط میان‌فردی اسیران بود. در این نوع از ارتباط، حرف‌زدن یا سخن‌گفتن میان چند اسیر که مباحثه (گفتمان) نامیده می‌شد، مهم‌ترین نوع رابطه بود؛ در آن نقش فرستنده و گیرنده‌ی پیام جابه‌جا می‌شد و هیچ‌گاه گیرنده و فرستنده ثابت نبود. گاهی نیز این ارتباط با حالت و اداهای خاصی (مانند تعجب یا خشم‌آلود و با داد زدن) منتقل می‌شد. نوشتنِ اطلاعات، شکل دیگری از ارتباط بین اسیران ایرانی در اردوگاه‌های عراق بود که در میان اسیرانی که سال‌های طولانی در زندان بودند، کاربرد بیشتری داشت؛ در این روش، اسیران با نوشتن مشخصات خود روی دیوار، به اسیران جدید اطلاع می‌دادند^[۳].

نوع دیگر ارتباط میان‌فردی بین اسیران، به‌کاربردنِ اصطلاح و ضرب‌المثل بود؛ برای نمونه، هنگامی‌که اسیری تازه به زندان آورده می‌شد، با به‌کار بردن ضرب‌المثل ایرانی به او اطلاع می‌دادند که در این اسارتگاه اسیران ایرانی هستند. کارسازترین نوع ارتباط بین اسیران، صحبت‌کردن بود؛ در این نوع، گاهی اسیران با مجاب‌کردن نگهبانان عراقی برای برقراری ارتباط با افراد دیگر، به آسایشگاه های آنان می‌رفتند. نمونه‌ی بارز این نوع ارتباط مربوط به سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد، سید آزادگان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، است^[۴]. گاه نیز ارتباط ازطریق گوش‌ کردن از دیوار برقرار می‌شد؛ این نوع، که شاید سخت‌ترین شکل ارتباط میان اسیران بود، مستلزم آن بود که ساعت‌های متمادی گوش به دیوار بگذارند تا از آسایشگاه همجوار اطلاعاتی به‌دست آورند؛ سپس با اندک اطلاعات به‌دست‌آمده میان خود تفسیر می‌کردند و براساس قاعده‌ی مورس در تلگراف، از ریتم ضرب با آسایشگاه همجوار خود ارتباط برقرار می‌کردند و از احوال یکدیگر باخبر می‌شدند^[۳]. خواندن و نوشتن، شکل دیگری از ارتباط بود که میان اسیران کاربرد داشت؛ در این روش، اطلاعات به‌صورت مخفی و جاسازی‌شده، مثلاً زیر سینی غذا یا میان سبزی یا نان، بین اسیران تبادل می‌شد^[۳].

از انواع دیگر ارتباط می‌توان به ارتباط مستقیم و چهره‌به‌چهره اشاره کرد. در این نوع، علاوه‌براینکه اسیران در درون یک آسایشگاه با هم ارتباط داشتند، گاه بدون واسطه با اسیران آسایشگاه دیگر نیز ارتباط مستقیم برقرار می‌کردند؛ این کار عمدتاً ازطریق پرت‌کردن یک کلمه‌ی فارسی یا خواندن دعاهای خاصِ پس از نماز با صدای بلند انجام می‌شد؛ به‌طوری‌که اسیرانی که برای بازجویی می‌بردند، از این‌طریق ایرانی‌بودن خود را به اسیرِ در حال بازجویی اطلاع می‌دادند^[۳]. در این روش، گاه با خواندن دعا یا نوحه، کلماتی با پیام مشخص به اسیران دیگر منتقل می‌شد؛ برای نمونه، با شعرخوانیِ بلند، اطلاعات را به هم می‌رساندند. شکل دیگری از ارتباط که میان اسیران رواج داشت، استفاده از سخنرانی و خطابه بود؛ در این روش، یک فرد با ایراد سخنرانی درباره‌ی موضوعات گوناگون، اطلاعات را به‌شیوه‌ای خاص به شنوندگان می‌رساند. از نمونه‌های بارز این نوع ارتباط می‌توان به علی‌اکبر ابوترابی‌فرد اشاره کرد^[۴].

نوع دیگری از ارتباط میان اسیران ایرانی در درمانگاه یا بیمارستان صورت می‌گرفت. درصورتی‌که امکان درمان بیمار در درمانگاه میسر نبود، او را به بیمارستان شهر، و در صورت وضعیت حاد، به بیمارستان الرشید بغداد منتقل می‌کردند. این جابه‌جایی فرصتی فراهم می‌کرد تا بیمارانی از اسارتگاه‌های مختلف با یکدیگر برخورد کنند و هنگام معاینه توسط پزشک یا توزیع غذا، ازطریق ارتباط کلامی یا نامه، یکدیگر را از اخبار اسارتگاه خود باخبر سازند.

نیز نگاه كنید به

كتابشناسی

↑ گیل، دیوید و بریجت ادمز (1384). الفبای ارتباطات. ترجمه رامین کریمیان و دیگران. تهران: نژده،
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ ^۲٫۳ معتمدنژاد، کاظم (1365). وسایل ارتباط جمعی. ج 1. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران،
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ ^۳٫۲ ^۳٫۳ ^۳٫۴ آباد، معصومه (1391). من زنده‌‌ام. چ ششم. تهران: بروج،ص.244.
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ رحمانیان، عبدالمجید (1383). منشور پاکی و خدمتگزاری . تهران: پیام آزادگان،ص.26-27.

برای مطالعه بیشتر

جمالی، حمیده (1384). «ارتباط». دانشنامه ایران، ج 2، زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره‌‌المعارف بزرگ اسلامی.

ساروخانی، باقر (1373). جامعه‌‌شناسی ارتباطات. تهران: اطلاعات

نویسنده مقاله

علی ذبیحی علی‌‌تپه

بازنویسی توسط دکتر بهشتی‌پور-مرداد 1405

[:0-1] گیل، دیوید و بریجت ادمز (1384). الفبای ارتباطات. ترجمه رامین کریمیان و دیگران. تهران: نژده،

[:3-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ ^۲٫۳ معتمدنژاد، کاظم (1365). وسایل ارتباط جمعی. ج 1. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران،

[:1-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ ^۳٫۲ ^۳٫۳ ^۳٫۴ آباد، معصومه (1391). من زنده‌‌ام. چ ششم. تهران: بروج،ص.244.

[:2-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ رحمانیان، عبدالمجید (1383). منشور پاکی و خدمتگزاری . تهران: پیام آزادگان،ص.26-27.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۳: / خط ۳: @@
 وجود ارتباطات بین [[اسرا|اسرای ایرانی]] در زندان‌‌های عراق در طی سال‌‌های 1359-1369 از بحث‌‌های علمی خوبی است که کمتر موردتوجه تحقیقات علمی بوده است.
-== مفاهیم ==
+== مفهوم ==
-مفهوم و واژه انگلیسی ارتباطات، "Communication" است.در فرهنگ انگلیسی وبستر در تعریف ارتباط آمده است:" ارتباط عبارت است از عمل انتقال، اظهار، بیان و گفتگو بین یک فرد با افراد دیگر". ارتباطات فرایند انتقال اطلاعات است به‌واسطه فرستنده پیام ازطریق رسانه به گیرنده پیام که مخاطب نامیده می‌‌شود؛ اما در تعریفی دیگر، انتقال مفاهیم از شخصی به شخصی دیگر، براساس تجربه و فرهنگ خاص است  کلود شانون و وارن ویور در کتاب معروف خود با عنوان " تئوری ریاضی ارتباط" می نویسد:" کلمه ارتباط معرف تمام جریان هایی است که به وسیله آنها یک فکر می تواند فکر دیگری را تحت تاثیر قرار دهد. به عبارت دیگر ارتباط سبب می شود وجدان انسان در وجدان دیگران، تصاویر و مفاهیم، تمایلات و رفتارها و آثار روانی گوناگونی را به وجود آورد"..در تعاریف ارتباطات، آنچه به‌نظر می‌‌رسد ارتباط ازطریق نمادهایی برقرار می‌‌شود که در ارتباطات با یکدیگر قرار دارد.
+ارتباط مصدر باب افتعال از ریشه‌ی عربی ربط است (به معنای پیوند دادن، مرتبط کردن). در معنای عام آن هر گونه پیوند یا مرتبط کردن را شامل می شود اما در معنای خاص آن در اسارتگاه های عراق، عبارت است از عمل انتقال، اظهار، بیان و گفت‌وگو بین یک فرد با افراد دیگر<ref name=":0">گیل، دیوید و بریجت ادمز (1384). الفبای ارتباطات. ترجمه رامین کریمیان و دیگران. تهران: نژده،</ref>. به بیان دیگر، ارتباط را می‌توان انتقال مفاهیم از شخصی به شخص دیگر، براساس تجربه و فرهنگ خاص دانست<ref name=":3">معتمدنژاد، کاظم (1365). وسایل ارتباط جمعی. ج 1. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران،</ref><ref name=":1">[[آباد، معصومه]] (1391). من زنده‌‌ام. چ ششم. تهران: بروج،ص.244.</ref>. آنچه در این نوع ارتباط اهمیت دارد این است که ارتباط از طریق نمادهایی برقرار می‌شود که طرفین ارتباط در آن‌ها با یکدیگر اشتراک دارند.
 == اجزای ارتباط ==
-در جریان فرایند ارتباطات اجتماعی، بین انسان‌‌ها چهار جزء وجود دارد: فرستنده پیام، محتوی یا پیام، گیرنده پیام (مخاطب) و وسیله پیام<ref name=":0">گیل، دیوید و بریجت ادمز (1384). الفبای ارتباطات. ترجمه رامین کریمیان و دیگران. تهران: نژده،</ref> <ref name=":3">معتمدنژاد، کاظم (1365). وسایل ارتباط جمعی. ج 1. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران،</ref>.
+در جریان ارتباط میان انسان‌ها، چهار جزء وجود دارد: ارسال کننده پیام، محتوای پیام، گیرنده پیام (مخاطب) و وسیله‌ای که پیام با آن انتقال داده می شود<ref name=":3" />.
 == انواع ارتباط ==
-ارتباط را از نظر نمادی که به کار گرفته می شود، می توان به دو گروه تقسیم کرد:
+ارتباط به انواع مختلفی از جمله مستقیم یا غیر مستقیم، آشکار یا پنهان، عمیق یا سطحی ، و... تقسیم کرد اما از نظر نمادی که در اسارت به کار گرفته می شد، می‌توان به دو گروه تقسیم کرد:
-.    '''ارتباط کلامی.''' در این نوع ارتباط، کلمات که واحد زبان هستند به صورت نوشتاری و یا گفتاری در خدمت ارتباط در می آید.
+'''1. ارتباط کلامی'''. در این نوع ارتباط، کلمات که واحد زبان هستند، به‌صورت نوشتاری یا گفتاری در خدمت برقرار ارتباط قرار می گرفت.
-.    '''ارتباط غیر کلامی'''. هرگاه برای انتقال پیام از نمادی غیر از کلمات استفاده شود، ارتباط غیر کلامی برقرار شده است. نماد غیر کلامی می تواند به صورت نقاشی، رقص، زبان و یا هر نماد دیگر باشد. عموما ارتباط غیر کلامی را به "زبان نشانه ها"، "زبان اشیاء "و "زبان حرکت ها" تقسیم می‌کنند.<ref name=":3" />
+'''2. ارتباط غیرکلامی'''. هرگاه برای انتقال پیام از نمادی غیر از کلمات استفاده می شود ، ارتباط غیرکلامی برقرار شده است. نماد غیرکلامی می‌تواند به‌صورت نقاشی، حرکات بدن، زبان اشاره یا هر نماد دیگری باشد. عموماً ارتباط غیرکلامی را به «زبان نشانه‌ها»، «زبان اشیاء» و «زبان حرکت‌ها» تقسیم می‌کنند<ref name=":3" />
-== ارتباطات اجتماعی ==
+== گونه‌های ارتباط میان اسیران ==
-ازآنجاكه ارتباطات اجتماعی دربرگیرنده همه روابط بین انسان‌‌ها است، پیچیدگی فراوانی دارد و ازاین‌لحاظ دارای انواع گوناگونی است: براساس وسیله برقراری ارتباطات به کلامی، غیرکلامی، بصری (مانند استفاده از [[نقاشی در اسارت|نقاشی]]، [[عکس]] و فیلم) و ارتباطات الکترونیکی (مانند تلویزیون، [[رادیو]]، تلفن، رایا[[نامه]]) تقسیم شده است ، اما براساس طبقه‌‌بندی منابع جدیدتر، ارتباطات برمبنای محیط اجتماعی یا چهارچوب شکل، زمان و مکان و روابط اجتماعی بین انسان‌‌ها شکل می‌‌گیرد، كه شامل این ارتباطات است: الف) ارتباطات درون‌فردی، که اطلاعات و مبادلات ارتباطات ذهنی است؛ ب) ارتباطات میان‌‌فردی که خود شامل ارتباطات کلامی و غیرکلامی، با استفاده از نشانه‌‌ها و نمایه است، و ارتباطات چهره‌به‌چهره و رودررو است. در تقسیم‌‌بندی ارتباطات اجتماعی میان انسان‌‌ها گفتار، نوشتار، موسیقی، [[نقاشی در اسارت|نقاشی]] و نظایر اینها از ابزارهای ارتباطات محسوب می‌‌شوند؛ ج) ارتباطات گروهی نوعی از ارتباطات اجتماعی است که در آن گروه‌‌های مختلف اجتماعی، میان افراد گروه و میان گروه‌‌های مختلف برقرار است؛ د) ارتباطات جمعی نوعی از ارتباطات اجتماعی میان انسان‌‌ها است که فرد با انسان‌‌های دیگر، از رسانه‌‌های جمعی مانند روزنامه و تلویزیون برقرار می‌‌کند؛ و) ارتباطات بهداشتی؛ این نوع ارتباطات برای مطالعه و استفاده از راهبردهای ارتباطات برای آگاهی و اثرگذاردن بر تصمیم‌‌های فردی و اجتماعی است؛ و سرانجام، ذ) ارتباطات مبتنی‌بر فناوری‌‌های جدید. این نوع از ارتباطات شکل تازه‌‌ای از ارتباطات اجتماعی میان انسان‌‌ها است که اساس آن بر ابزارهای نوین و الکترونیکی شکل گرفته که در مناطق پیشرفته اهمیت ویژه‌‌ای دارد.( منبع)
+ازآنجاکه ارتباط میان اسیران دربرگیرنده همه‌ی روابط بین آنها بود، پیچیدگی فراوانی داشت و ازاین‌لحاظ انواع گوناگونی به خود گرفت: برپایه‌ی وسیله‌ی برقراری ارتباط، می‌توان آن را به ارتباط کلامی، غیرکلامی، و بصری (مانند استفاده از نقاشی یا نشانه) تقسیم کرد. اما براساس محیط و بستری که ارتباط در آن شکل می‌گرفت، عمده‌ی این ارتباط از نوع ارتباط میان‌فردی بود؛ یعنی ارتباطی که خود شامل استفاده از کلام، نشانه و نمایه، و نیز ارتباط چهره‌به‌چهره و رودررو می‌شد<ref name=":3" />.
-== انواع ارتباطات بین اسرا ==
+== ارتباط بین اسیران ==
-ارتباطات بین [[اسرا|اسرای ایرانی]] در [[اردوگاه|اردوگاه‌های عراق]]، عمدتاً ارتباطات میان‌فردی (کلامی و غیرکلامی) و بیشتر ازطریق صدا و گاه نیز نوشتار بوده است. در ارتباطات ازطریق صدا، نسبت به طریق‌‌های دیگر مانند نشانه و نماد، امتیازهای ویژه‌‌ای وجود داشت که در آن فرستنده پیام به‌طور دقیق مشخص نبود و زندانبانان نمی‌‌توانستند پیام‌دهنده را مشخص کنند مگر ازطریق [[جاسوسی|جاسوسانی]] که گمارده بودند؛ همچنین با تغییر زیر یا بم و همراه با تغییر چهره امکان پدید آمدن رمزهای خاصی در میان [[اسرا]] فراهم می‌‌شد. علاوه‌براین، در شرایطی با توجه به کمبود [[امکانات]] مانند دسترس نبودن [[قلم در اسارت|خودکار]] و یا [[کاغذ در اسارت|کاغذ]]، صدا از اهمیت خاصی در ارتباطات بین [[اسرا]] برخوردار بود، ولی در مواردی نیز در ارتباطات بین [[اسرا]]، برای انتقال مفاهیم ازطریق ارتباطات غیرکلامی، با استفاده از نماد و نشانه نیز استفاده می‌‌شد؛ مثلاً در سال‌روز تولّد با هدیه فرستادن برای یکدیگر، با هم ارتباط برقرار می‌‌کردند و ازاین‌طریق تبریک خودشان را اظهار می‌‌داشتند .
+ارتباط بین اسیران ایرانی در اسارتگاه‌های عراق، عمدتاً از نوع میان‌فردی (کلامی و غیرکلامی) بود و بیشتر ازطریق صدا و گاه نیز نوشتار صورت می‌گرفت. در ارتباط ازطریق صدا، نسبت به راه‌های دیگر مانند نشانه و نماد، امتیازهای ویژه‌ای وجود داشت: فرستنده‌ی پیام به‌طور دقیق مشخص نبود و نگهبانان نمی‌توانستند پیام‌دهنده را شناسایی کنند، مگر ازطریق خبرچینانی که گمارده بودند؛ همچنین با تغییر زیر یا بم صدا و همراه با تغییر چهره، امکان پدید آمدن رمزهای خاصی میان اسیران فراهم می‌شد. علاوه‌براین، به‌دلیل کمبود امکانات، مانند در دسترس نبودن خودکار یا کاغذ، صدا اهمیت ویژه‌ای در ارتباط بین اسیران داشت؛ با این‌ حال، در مواردی نیز برای انتقال مفاهیم ازطریق ارتباط غیرکلامی، از نماد و نشانه استفاده می‌شد؛ برای نمونه، در سال‌روز تولد با فرستادن هدیه برای یکدیگر، ارتباط برقرار می‌کردند و ازاین‌طریق تبریک خود را اظهار می‌داشتند.
-    دیوارنویسی نوع دیگر ارتباطات بین [[اسرا]] به‌صورت میان‌فردی بود .در این نوع از ارتباطات، حرف ‌‌زدن و یا سخن گفتن میان چند اسیر، که مباحثه (گفتمان) می‌‌شد، مهم‌ترین نوع روابط بود که در آن نقش فرستنده و گیرنده پیام جابه‌جا می‌‌شد و هیچ‌گاه گیرنده و فرستنده ثابت نبود و نقش آنها جابه‌جا می‌‌شد . گاهی نیز این ارتباطات با حالت و اداهای خاصی (مثل تعجب یا خشم‌آلود و با داد زدن) منتقل می‌‌شد. نوشتن اطلاعات نوع دیگر ارتباطات بین [[اسرا|اسرای ایرانی]] در اردوگاه‌های عراق بود. این نوع از ارتباطات در میان اسیرانی که سال‌‌های طولانی در زندان بودند، کاربرد بیشتری داشت. در این روش [[اسرا]] با نوشتن مشخصات خود روی دیوار، به [[اسرا|اسرای]] جدید اطلاع می‌‌دادند<ref name=":1">[[آباد، معصومه]] (1391). من زنده‌‌ام. چ ششم. تهران: بروج،ص.244.</ref>.
+دیوارنویسی نوع دیگری از ارتباط میان‌فردی اسیران بود. در این نوع از ارتباط، حرف‌زدن یا سخن‌گفتن میان چند اسیر که مباحثه (گفتمان) نامیده می‌شد، مهم‌ترین نوع رابطه بود؛ در آن نقش فرستنده و گیرنده‌ی پیام جابه‌جا می‌شد و هیچ‌گاه گیرنده و فرستنده ثابت نبود. گاهی نیز این ارتباط با حالت و اداهای خاصی (مانند تعجب یا خشم‌آلود و با داد زدن) منتقل می‌شد. نوشتنِ اطلاعات، شکل دیگری از ارتباط بین اسیران ایرانی در اردوگاه‌های عراق بود که در میان اسیرانی که سال‌های طولانی در زندان بودند، کاربرد بیشتری داشت؛ در این روش، اسیران با نوشتن مشخصات خود روی دیوار، به اسیران جدید اطلاع می‌دادند<ref name=":1" />.
-    نوع دیگر ارتباطات میان‌فردی بین [[اسرا]] به‌کار بردن اصطلاح و ضرب‌‌المثل بود؛ برای نمونه‌‌ زمانی‌که اسیری به زندان آورده می‌‌شد، برای اینکه متوجه بشوند ایرانی است یا زندانی سیاسی عراقی، با به‌کار بردن ضرب‌‌المثل ایرانی، به زندانی جدید اطلاع می‌‌دادند که در این زندان [[اسرا|اسرای ایرانی]] هستند <ref name=":1" />. کارسازترین نوع ارتباطات بین اسرا صحبت کردن بود. در این نوع از ارتباط، گاهی [[اسرا]] با مجاب کردن عراقی‌‌ها برای برقراری ارتباط با افراد دیگر، به سلول‌‌های آنها می‌‌رفتند. نمونه بارز این نوع از ارتباطات مربوط به [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد]]، آزاده معروف [[جنگ تحمیلی عراق علیه ایران]]، است<ref name=":2">رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[منشور پاکی و خدمتگزاری]] . تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.26-27.</ref>. گاه نیز ازطریق گوش کردن از دیوار بود. این نوع از ارتباطات، که شاید از سخت‌‌ترین نوع ارتباطات میان [[اسرا]] بود، بایستی ساعت‌‌های متمادی گوش به دیوار می‌‌گذاشتند تا از سلول همجوار اطلاعاتی به‌‌دست می‌‌آوردند؛ سپس با اندک اطلاعات به‌‌دست‌آمده بین خودشان تفسیر می‌‌کردند و سپس براساس قاعده مورس در تلگراف، از ریتم ضرب با سلول همجوار خود ارتباط برقرار می‌‌کردند و از احوال یکدیگر اطلاعاتی به‌‌دست می‌‌آوردند<ref name=":1" />. خواندن و نوشتن شکل دیگری از ارتباطات بود که بین [[اسرا]] کاربرد داشت. در این نوع از ارتباط، اطلاعات به‌صورت مخفی و جاسازی‌شده به طریق جاسازی زیر سینی غذا و میان سبزی یا نان، بین اسرا تبادل می‌‌شد<ref name=":1" />.
+نوع دیگر ارتباط میان‌فردی بین اسیران، به‌کاربردنِ اصطلاح و ضرب‌المثل بود؛ برای نمونه، هنگامی‌که اسیری تازه به زندان آورده می‌شد، با به‌کار بردن ضرب‌المثل ایرانی به او اطلاع می‌دادند که در این اسارتگاه اسیران ایرانی هستند. کارسازترین نوع ارتباط بین اسیران، صحبت‌کردن بود؛ در این نوع، گاهی اسیران با مجاب‌کردن نگهبانان عراقی برای برقراری ارتباط با افراد دیگر، به آسایشگاه های آنان می‌رفتند. نمونه‌ی بارز این نوع ارتباط مربوط به سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد، [[سید آزادگان]] جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، است<ref name=":2">رحمانیان، عبدالمجید (1383). [[منشور پاکی و خدمتگزاری]] . تهران: [https://www.mfpa.ir پیام آزادگان]،ص.26-27.</ref>. گاه نیز ارتباط ازطریق گوش‌ کردن از دیوار برقرار می‌شد؛ این نوع، که شاید سخت‌ترین شکل ارتباط میان اسیران بود، مستلزم آن بود که ساعت‌های متمادی گوش به دیوار بگذارند تا از آسایشگاه همجوار اطلاعاتی به‌دست آورند؛ سپس با اندک اطلاعات به‌دست‌آمده میان خود تفسیر می‌کردند و براساس قاعده‌ی مورس در تلگراف، از ریتم ضرب با آسایشگاه همجوار خود ارتباط برقرار می‌کردند و از احوال یکدیگر باخبر می‌شدند<ref name=":1" />. خواندن و نوشتن، شکل دیگری از ارتباط بود که میان اسیران کاربرد داشت؛ در این روش، اطلاعات به‌صورت مخفی و جاسازی‌شده، مثلاً زیر سینی غذا یا میان سبزی یا نان، بین اسیران تبادل می‌شد<ref name=":1" />.
-    از انواع دیگر ارتباطات می‌‌توان به ارتباط مستقیم و چهره‌به‌چهره اشاره کرد. در این ارتباط، علاوه‌براینکه [[اسرا]] در درون یک سلول با هم ارتباط داشتند، گاهی نیز بدون واسطه با [[اسرا|اسرای]] سلول دیگر ارتباط مستقیم برقرار می‌‌کردند. این نوع ارتباطات، عمدتاً ازطریق پرت کردن یک کلمه فارسی یا با خواندن [[دعا و توسل|دعاهای خاصِ]] بعد از [[نماز]] با صدای بلند بود؛ طوری‌که دیگر [[اسرا|اسرایی]] که برای [[بازجویی در اسارت|بازجویی]] می‌‌آوردند، به زندان پیام ارسال می‌‌کردند و از این‌طریق ایرانی بودن خودشان را به [[اسیران جنگ|اسیر]] در حال [[بازجویی در اسارت|بازجویی]] می‌‌دادند<ref name=":1" />. در این روش گاه نیز با خواندن [[دعا و توسل|دعا]] یا نوحه كلماتی كه پیام مشخصی داشت به [[اسرا|اسرای]] دیگر منتقل می‌كردند؛ مثلاً با صدای بلند با [[شعر در اسارت|شعرخوانی]] اطلاعات را به هم می‌رساندند.شکل دیگری از ارتباطات، که میان اسرا رواج داشت، استفاده از سخنرانی و خطابه بود. در این روش یک فرد با بیان سخنرانی درباره موضوعات مختلف، اطلاعات را به روشی خاص به مستمعین اطلاع می‌‌داد. از نمونه‌های بارز و شاخص افراد در این نوع از ارتباطات می‌‌توان به [[سید علی اکبر ابوترابی فرد|علی‌اکبر ابوترابی‌فرد]]<nowiki/>اشاره کرد<ref name=":2" />.
+از انواع دیگر ارتباط می‌توان به ارتباط مستقیم و چهره‌به‌چهره اشاره کرد. در این نوع، علاوه‌براینکه اسیران در درون یک آسایشگاه با هم ارتباط داشتند، گاه بدون واسطه با اسیران آسایشگاه دیگر نیز ارتباط مستقیم برقرار می‌کردند؛ این کار عمدتاً ازطریق پرت‌کردن یک کلمه‌ی فارسی یا خواندن دعاهای خاصِ پس از [[نماز]] با صدای بلند انجام می‌شد؛ به‌طوری‌که اسیرانی که برای بازجویی می‌بردند، از این‌طریق ایرانی‌بودن خود را به اسیرِ در حال بازجویی اطلاع می‌دادند<ref name=":1" />. در این روش، گاه با خواندن دعا یا نوحه، کلماتی با پیام مشخص به اسیران دیگر منتقل می‌شد؛ برای نمونه، با شعرخوانیِ بلند، اطلاعات را به هم می‌رساندند. شکل دیگری از ارتباط که میان اسیران رواج داشت، استفاده از سخنرانی و خطابه بود؛ در این روش، یک فرد با ایراد سخنرانی درباره‌ی موضوعات گوناگون، اطلاعات را به‌شیوه‌ای خاص به شنوندگان می‌رساند. از نمونه‌های بارز این نوع ارتباط می‌توان به علی‌اکبر ابوترابی‌فرد اشاره کرد<ref name=":2" />.
-    نوع دیگری از ارتباط میان [[اسرا|اسرای ایرانی]] در [[درمانگاه]] یا [[بیمارستان]] صورت می‌گرفت. درصورتی‌كه امكان درمان بیمار در درمانگاه میسر نبود، او را به [[بیمارستان]] شهر، و در صورت وضعیت حادّ بیمار، او را به [[بیمارستان نظامی الرشید بغداد|بیمارستان الرشید بغداد]] منتقل می‌كردند. اینجا بستری فراهم می‌شد تا بیمارانی از [[اردوگاه|اردوگاه‌های]] مختلف با یكدیگر برخورد كنند و هنگام معاینه توسط پزشك یا توزیع [[غذای اسارت|غذا]] به‌وسیله ارتباط كلامی یا [[نامه]] یكدیگر را از اخبار [[اردوگاه]] خود باخبر سازند.
+نوع دیگری از ارتباط میان اسیران ایرانی در [[درمانگاه]] یا [[بیمارستان]] صورت می‌گرفت. درصورتی‌که امکان درمان بیمار در درمانگاه میسر نبود، او را به بیمارستان شهر، و در صورت وضعیت حاد، به بیمارستان الرشید بغداد منتقل می‌کردند. این جابه‌جایی فرصتی فراهم می‌کرد تا بیمارانی از اسارتگاه‌های مختلف با یکدیگر برخورد کنند و هنگام معاینه توسط پزشک یا توزیع غذا، ازطریق ارتباط کلامی یا نامه، یکدیگر را از اخبار اسارتگاه خود باخبر سازند.
 ==نیز نگاه كنید به==
@@ خط ۳۷: / خط ۳۷: @@
 ==برای مطالعه بیشتر==
-جمالی، حمیده (1384). «ارتباط». دانشنامه ایران، ج 2، زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره‌‌المعارف بزرگ اسلامی.
+جمالی، حمیده (1384). «ارتباط». دانش[[نامه]] ایران، ج 2، زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره‌‌المعارف بزرگ اسلامی.
 ساروخانی، باقر (1373). جامعه‌‌شناسی ارتباطات. تهران: اطلاعات