اسیر جنگی در حقوق بین المللی
مفهوم اسیر جنگی
مطابق ماده ۲ کنوانسیون سوم ژنو، این سند اختصاص به مخاصمات بینالمللی یعنی درگیریهای نظامی بین دولتها دارد، در نتیجه اسیر جنگی یا زندانی جنگی که از حمایتهای این معاهده و دیگر اسناد ژنو برخوردار است تنها رزمندگان بازداشتشده در مخاصمات بینالمللی را شامل میشود. بنابراین، زندانیان جنگی در مخاصمات مسلحانه داخلی، اسیر جنگی نیستند و تحت حمایت قوانین داخلی کشور محل درگیری، حقوق بینالملل بشر و قواعد عرفی و اصول بشردوستانه هستند. البته درگیریهای نظامی که جنبشهای آزادیبخش به نمایندگی از یک ملت برای تعیین سرنوشت خود و رهایی از استعمار یا اشغال نظامی یا تبعیض نژادی در آن مشارکت دارند، در حکم یک مخاصمه بینالمللی است (بند ۴ ماده ۱ پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷) و رزمندگان بازداشتشده در این نوع مخاصمه اسیر جنگی محسوب میشوند. براساس ماده ۴ معاهده سوم ۱۹۴۹ ژنو و ماده ۴۳ و ۴۴ پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷ افراد زیر که به دست دشمن بیفتند اسیر جنگی هستند[۱]:
- اعضای نیروهای مسلح و نیروهای داوطلب که جزو نیروهای مسلح مزبور باشند.
- چریکها و سایر نیروهای داوطلب و اعضای جنبشهای مقاومت وابسته به یک طرف مخاصمه مشروط بر اینکه دارای فرماندهی مسئول، علامت مشخصه مانند یونیفورم خاص، حمل علنی سلاح و رعایت قوانین جنگ باشند.
- کارکنان غیرنظامی نیروهای مسلح مانند کارکنان هواپیماهای جنگی، نیروهای پشتیبانی و خبرنگاران جنگی و موارد مشابه.
- کارکنان نیروهای دریایی بازرگانی و هواپیمایی کشوری طرفهای مخاصمه.
- اهالی سرزمینهای اشغالشده که بهصورت ناگهانی و بدون تشکیلات منظم برای مبارزه با دشمن اسلحه بهدست میگیرند.
اشخاص ذیل نیز استحقاق برخورداری از مقررات ناظر بر رفتار با اسیران جنگی را دارند:
- اعضای نیروهای مسلح کشور اشغالشده که در سرزمینهای اشغالی بازداشت میشوند.
- بازداشتشدگان نظامی در کشور بیطرف.
- اعضای پرسنل مذهبی و پزشکی غیررزمنده که بخشی از نیروهای مسلح هستند.
- چنانچه در مورد وضعیت یک نیروی بازداشتی تردید باشد، دادگاه صالح کشور بازداشتکننده تصمیمگیری میكند. جاسوسان(←جاسوسی ) و مزدوران از وضعیت اسیر جنگی برخوردار نیستند.
- کسی که در جنگ شرکت کند، اما اسیر جنگی محسوب نگردد، علاوهبر حقوق مصرح وی در کنوانسیون چهارم، باید از حقوق اولیه احترام به شخصیت انسانی برخوردار شود.
- ↑ کمیته بینالمللی صلیب سرخ، قواعد اساسی کنوانسیونهای ژنو ۱۹۴۹ و پروتکلهای الحاقی ۱۹۷۷ (۱۳۹۰)، هاجر سیاه رستمی (مترجم)، دبیرخانه کمیته ملی حقوق بشردوستانه، تهران.