نوروز در اسارتگاه موصل به روایت سید آزادگان ابوترابی

نوروز در سال‌های اسارت رزمندگان ایرانی دراسارتگاه‌های عراق، تنها یک آیین ملی برای آغاز سال نو نبود، بلکه به فرصتی برای حفظ هویت فرهنگی، تقویت همبستگی جمعی و بازسازی روحیه اسیران تبدیل می‌شد. یکی از مهم‌ترین روایت‌های به‌جا مانده از این تجربه، سخنرانی‌های حجت‌الاسلام سید علی‌اکبر ابوترابی در نوروزهای سال‌های ۱۳۶۴، ۱۳۶۵ و ۱۳۶۶ در اسارتگاه موصل عراق است که در جلد اول کتاب منشور پاکی و خدمتگزاری گردآوری و منتشر شده است.

سید آزادگان مرحوم علی اکبر ابوترابی

سید آزادگان حاج آقا ابوترابی در نوروز سال ۱۳۶۴، با اشاره به سنت دیرینه ایرانیان در دید و بازدیدهای نوروزی، این ایام را فرصتی برای گسترش صفا، همدلی و نزدیکی دل‌ها دانست. او تأکید کرد که حتی در شرایط سخت اسارت، حفظ روحیه شادی، ارتباط و صمیمیت میان اسیران، ادامه همان سنت انسانی و فرهنگی نوروز است. در عین حال، وی نوروز را فرصتی برای توجه به مفهوم «وظیفه‌مداری» و بندگی خداوند معرفی کرد و معتقد بود که انسان آزاده باید در مسیر حق، بدون وابستگی به نتایج ظاهری، به وظیفه اخلاقی و دینی خود عمل کند.

در سخنرانی نوروز سال ۱۳۶۵، محور اصلی سخنان او محبت و خدمت به انسان‌ها بود. ابوترابی مراسم دید و بازدید و تلاش اسیران برای ایجاد شادی در میان هم‌بندان خود را عملی ارزشمند و نوعی عبادت تلقی می‌کرد. او معتقد بود جامعه‌ای که بر پایه محبت و گذشت شکل گیرد، حتی در سخت‌ترین شرایط نیز از آرامش و استحکام برخوردار خواهد بود. در این نگاه، اسارتگاه اسارت می‌توانست به فضایی برای تمرین نوع‌دوستی و خدمت تبدیل شود.

وی همچنین محبت را محدود به مرزهای اعتقادی و ملی نمی‌دانست و با نقل خاطراتی از رفتار اسیران ایرانی با برخی نظامیان عراقی، نشان می‌داد که اخلاق و مهربانی می‌تواند حتی در فضای دشمنی و جنگ نیز موجب تغییر نگاه انسان‌ها نسبت به یکدیگر شود.

در نوروز سال ۱۳۶۶، ابوترابی با تکیه بر دعای تحویل سال، آغاز سال جدید را زمانی برای محاسبه نفس و بازنگری در رفتارهای فردی و اجتماعی دانست. مهم‌ترین موضوع مورد تأکید او، شیوه رابطه انسان با دیگر انسان‌ها بود. وی بر کرامت ذاتی همه انسان‌ها، فارغ از دین، ملیت و جایگاه اجتماعی تأکید داشت و هرگونه توهین، تحقیر و تضییع حقوق دیگران را ناسازگار با تعالیم دینی و اخلاق انسانی می‌دانست.

بر اساس این سه سخنرانی، نوروز در اسارتگاه موصل از یک مناسبت تقویمی فراتر می‌رود و به نمادی از مقاومت معنوی، حفظ هویت فرهنگی و پاسداری از ارزش‌های انسانی تبدیل می‌شود. در نگاه ابوترابی، آزادی تنها به رهایی از دیوارهای اسارتگاه محدود نبود، بلکه آزادی حقیقی در رهایی انسان از کینه، خودخواهی و بی‌تفاوتی نسبت به رنج دیگران معنا می‌یافت.

نیز نگاه کنید به

• سخنرانی نوروز ۱۳۶۴ سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد در اسارتگاه موصل
• منشور پاکی و خدمتگزاری

کتابشناسی

عبدالمجید رحمانیان