نقش اقلیت‌های دینی در دفاع از ایران در جنگ تحمیلی

نقش اقلیت‌های دینی در دفاع از ایران در جریان جنگ تحمیلی به مجموعه اقدامات، مشارکت‌های نظامی و پشتیبانی زرتشتیان، یهودیان (کلیمیان) و مسیحیان (ارامنه و آشوریان) در خلال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۳۵۹-۱۳۶۷) اشاره دارد. این گروه‌های اقلیت دینی که در اصل سیزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت شناخته شده‌اند، با صدور بیانیه‌های حمایتی، حضور داوطلبانه در جبهه‌ها، پشتیبانی مالی و فنی، و همچنین ارائه خدمات پزشکی و مهندسی، در دفاع از کشور مشارکت کردند.

پیشینه و جایگاه قانونی

بر پایه اصل سیزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پیروان ادیان مسیحی، یهودی و زرتشتی به عنوان اقلیت‌های دینی رسمی شناخته می‌شوند. مسیحیان ایران خود به دو شاخهٔ ارامنه و آشوریان تقسیم می‌گردند. این گروه‌ها پیش از جنگ نیز در عرصه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران نقش داشتند.

اعلام حمایت و آمادگی برای مشارکت

با شروع جنگ تحمیلی، نمایندگان اقلیت‌های دینی در مجلس شورای اسلامی، همراه با نهادها، انجمن‌ها و نشریات وابسته به آنان، بیانیه‌هایی صادر کردند که در آنها بر آمادگی کامل ارامنه، آشوریان، کلیمیان و زرتشتیان برای مشارکت در جنگ و پاسداری از استقلال ایران تأکید شده بود.

حضور داوطلبانه در جبهه‌ها

شماری از افراد اقلیت‌های دینی به صورت داوطلبانه در خطوط مقدم جبهه حضور یافتند. به عنوان نمونه، ۴۰۰ ایرانی ارمنی که پیشتر خدمت سربازی خود را گذرانده بودند، داوطلبانه به جبهه‌ها اعزام شدند.

دفاتر هماهنگی و پشتیبانی فنی

گروه مشترکی از اقلیت‌های مسیحی (ارمنی و آشوری)، زرتشتی و کلیمی، دفاتر هماهنگی برای جمع‌آوری کمک‌های نقدی و غیرنقدی و ارسال آنها به جبهه‌های جنگ و مناطق جنگ‌زده دایر کردند. شورای خلیفه‌گری ارامنه تهران در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۵۹ نخستین کمک‌های نقدی ارامنه را به نماینده اداره اقلیت‌های دینی ریاست جمهوری تحویل داد.

دفاتر هماهنگی با سازماندهی گروه‌های فنی، داوطلبان را برای امور تدارکات و بازسازی به جبهه و پشت جبهه اعزام می‌کردند.

مهمترین خدمات این دفاتر در کنار کارهای نظامی عبارت بود از

تعمیرات ماشین‌آلات سنگین و سبک راه‌سازی، برق‌رسانی و مخابرات

برای نمونه، گروه ۲۲ نفری مهندسان و متخصصان ارمنی طی دو هفته کار شبانه‌روزی در مناطق پشت جبهه، ۱۴۰ خودروی نظامی و خدماتی را تعمیر و به جبهه بازگرداندند.

مشارکت اقتصادی و حمل‌ونقل

شرکت حمل‌ونقل «ساتی» (وابسته به ارامنه ایران) در دوران دفاع مقدس به صورت رایگان به جابجایی تجهیزات جنگی می‌پرداخت. از دیگر اقدامات این گروه، حمل هواناوهای نیروی دریایی از بندر امام به هورالعظیم برای اجرای عملیات خیبر بود.

خدمات پزشکی و پرستاری

اعزام پزشکان و پرستاران به جبهه‌های نبرد از دیگر فعالیت‌های ستادهای پشتیبانی اقلیت‌های دینی بود. در سال‌های دهه ۱۳۶۰، پرستاران تعدادی از بیمارستان‌های جنوب کشور را بانوان یهودی تشکیل می‌دادند.

مشارکت زرتشتیان

زرتشتیان نیز هزینه برگزاری جشن‌های مذهبی خود را به کمک به جنگ‌زدگان اختصاص دادند.

اقدامات جامعه یهودیان (کلیمیان)

انتشار اعلامیه «جامعه روشنفکران یهودی ایران» از نخستین اقدامات کلیمیان بود. در این اعلامیه، شماره حسابی در بانک صادرات برای کمک‌های نقدی و همچنین کنیسه‌های «ابریشمی»، «یوسف‌آباد» و «کوروش» در تهران برای جمع‌آوری کمک‌های غیرنقدی معرفی شد.

از دیگر فعالیت‌های یهودیان

خرید چند آمبولانس برای حمل مجروحان و تجهیز بیمارستان و خرید دارو

اختصاص سه میلیون ریال، دارو و یک دستگاه آمبولانس از سوی «کانون خیرخواه» یهودیان در آبان ۱۳۵۹

واردات بخشی از کالاهای پزشکی از خارج از کشور از طریق رایزنی‌های فرا مرزی

انتشار اوراق کمک به جبهه به مبلغ هر برگ ۲۶۰ هزار ریال و توزیع آن در کنیسه‌ها و سازمان‌های یهودی

آمار ایثارگران و شهدا

بر پایه گزارش‌های موجود

شهدا: ۹۰ نفر مسیحی، ۱۱ نفر کلیمی، ۳۲ نفر زرتشتی

جانبازان: ۲۹۵ نفر مسیحی، ۳۲۸ نفر کلیمی، ۲۰۹ نفر زرتشتی

آزادگان: ۵۸ نفر مسیحی، ۳۴ نفر کلیمی، ۲۳ نفر زرتشتی

نام بعضی از شهدا

کلیمی: شهرام زرینی، فریبرز موریم، اسحاق تیزآبی، سیروس حکیمیان، حمید نهاوندی

زرتشتی: از مجموع ۱۶ شهید زرتشتی، ۱۱ نفر از تهران، ۳ نفر از کرمان و ۲ نفر از یزد بودند.

ارمنی: زوریک مرادیان (نخستین شهید مسیحی جنگ، در ۱۹ مهر ۱۳۵۹، پیرانشهر) و ویگن کاراپاتیان (رهبر انقلاب بارها در شب میلاد حضرت مسیح از خانوادهٔ او دیدار کرده‌اند).

جانباز شاخص

دکتر جهانبخش قهرمانی، جانباز ۷۰ درصد (قطع‌شدگی دست و پا) از اقلیت کلیمی ساکن کرمانشاه.

نیز نگاه کنید به

• اسرای اقلیت های دینی

کتابشناسی

محسن شیرمحمد